Tafseer van De Dageraad · Al-Fajr · 89:22
En jouw Heer komt, en de Engelen, rij na rij.
Zijn woord: wa-jāʾa rabbuka wa-l-malaku ṣaffan ṣaffan (En jouw Heer komt, en de engelen rij na rij). Hij, verheven is Zijn gedachtenis, zegt: en wanneer jouw Heer komt, o Muḥammad, en Zijn engelen in rijen, de ene rij na de andere rij.
Zoals Ibn Bashshār ons verteld heeft, hij zei: Muḥammad ibn Jaʿfar en ʿAbd al-Wahhāb hebben ons verteld, zij beiden zeiden: ʿAwf heeft ons verteld, op gezag van Abū l-Minhāl, op gezag van Shahr ibn Ḥawshab, op gezag van Ibn ʿAbbās, moge Allah met hen beiden tevreden zijn, dat hij zei: wanneer de Dag der Opstanding aanbreekt, wordt de aarde uitgespreid zoals leer wordt uitgespreid, en wordt aan haar wijdte zoveel en zoveel toegevoegd, en worden de schepselen op één enkele vlakte verzameld, hun jinn en hun mensen. Wanneer die dag aanbreekt, wordt deze nabije hemel afgebroken (qīḍat) van haar bewoners op het oppervlak van de aarde, en de bewoners van de hemel zijn alleen al meer dan de bewoners van de aarde — hun jinn en hun mensen — het dubbele. Wanneer zij over het oppervlak van de aarde worden uitgestrooid, schrikken de aardbewoners van hen en zeggen: is onze Heer onder jullie? Dan schrikken zij van hun woorden en zeggen: geprezen zij onze Heer, Hij is niet onder ons, maar Hij komt. Vervolgens wordt de tweede hemel afgebroken, en de bewoners van de tweede hemel zijn alleen al meer dan de bewoners van de nabije hemel en dan alle bewoners van de aarde — hun jinn en hun mensen — het dubbele. Wanneer zij over het oppervlak van de aarde worden uitgestrooid, schrikken de aardbewoners naar hen toe en zeggen: is onze Heer onder jullie? Dan schrikken zij van hun woorden en zeggen: geprezen zij onze Heer, Hij is niet onder ons, maar Hij komt. Vervolgens worden de hemelen afgebroken, hemel na hemel; telkens als een hemel van haar bewoners wordt afgebroken, zijn zij meer dan de bewoners van de hemelen onder haar en dan alle bewoners van de aarde, het dubbele. Wanneer zij over het oppervlak van de aarde worden uitgestrooid, schrikken de aardbewoners naar hen toe en zeggen tot hen hetzelfde, en zij antwoorden hun hetzelfde, totdat de zevende hemel wordt afgebroken. De bewoners van de zevende hemel zijn meer dan de bewoners van zes hemelen en dan alle bewoners van de aarde, het dubbele. Dan komt Allah onder hen, terwijl de gemeenschappen geknield in rijen liggen, en een omroeper roept: vandaag zullen jullie weten wie de lieden van de edelmoedigheid zijn; laten degenen opstaan die Allah onder alle omstandigheden prijzen. Hij zei: dan staan zij op en gaan vrij voort naar het Paradijs. Vervolgens roept hij voor de tweede maal: vandaag zullen jullie weten wie de lieden van de edelmoedigheid zijn; waar zijn degenen wier zijden zich van de slaapplaatsen verwijderden, die hun Heer aanriepen in vrees en hoop, en die uitgaven van wat Wij hun toebedeeld hebben? Dan gaan zij vrij voort naar het Paradijs. Vervolgens roept hij voor de tweede maal: vandaag zullen jullie weten wie de lieden van de edelmoedigheid zijn; waar zijn degenen die handel noch koop afleidde van de gedachtenis aan Allah, het verrichten van het gebed (ṣalāh) en het geven van de verplichte aalmoes (zakāh), die een dag vreesden waarop de harten en de blikken zich omkeren? Dan staan zij op en gaan vrij voort naar het Paradijs. Wanneer van dezen drie zijn weggenomen, komt een nek uit het Vuur naar buiten en overschouwt de schepselen; hij heeft twee ogen die zien en een welbespraakte tong, en hij zegt: ik ben over drie van jullie aangesteld: over iedere hardnekkige tiran. Dan pikt hij hen op uit de rijen zoals de vogel sesamzaad oppikt, en sluit hen op in de hel (jahannam). Vervolgens komt hij voor de tweede maal naar buiten en zegt: ik ben aangesteld over wie Allah en Zijn Boodschapper kwetsten. Dan pikt hij hen op zoals de vogel sesamzaad oppikt, en sluit hen op in de hel. Vervolgens komt hij voor de derde maal naar buiten. ʿAwf zei: Abū l-Minhāl zei: ik meen dat hij zei: ik ben aangesteld over de lieden van de afbeeldingen. Dan pikt hij hen op uit de rijen zoals de vogel sesamzaad oppikt, en sluit hen op in de hel. Wanneer van dezen drie en van die drie zijn weggenomen, worden de bladen uitgespreid, worden de weegschalen geplaatst, en worden de schepselen opgeroepen voor de afrekening.
Mūsā ibn ʿAbd al-Raḥmān heeft mij verteld, hij zei: Abū Usāma heeft ons verteld, op gezag van al-Ajlaḥ, hij zei: ik hoorde al-Ḍaḥḥāk ibn Muzāḥim zeggen: wanneer de Dag der Opstanding aanbreekt, beveelt Allah de nabije hemel met haar bewoners, en daalt af wie zich daarin aan engelen bevindt, en zij omsingelen de aarde en wie zich daarop bevindt; vervolgens de tweede, vervolgens de derde, vervolgens de vierde, vervolgens de vijfde, vervolgens de zesde, vervolgens de zevende, en zij stellen zich op rij na rij. Vervolgens daalt de hoogste Engel af met aan zijn linkerzijde de hel (jahannam). Wanneer de aardbewoners haar zien, stuiven zij weg in paniek, en zij komen aan geen enkele streek van de streken der aarde of zij vinden zeven rijen engelen. Dan keren zij terug naar de plaats waar zij waren. Dat is het woord van Allah: innī akhāfu ʿalaykum yawma l-tanād * yawma tuwallūna mudbirīna mā lakum mina llāhi min ʿāṣim (Ik vrees voor jullie de dag van het wederzijds roepen, de dag waarop jullie je de rug toekerend afwenden; er is voor jullie geen beschermer tegen Allah). En dat is Zijn woord: wa-jāʾa rabbuka wa-l-malaku ṣaffan ṣaffan * wa-jīʾa yawmaʾidhin bi-jahannam (En jouw Heer komt, en de engelen rij na rij, en die dag wordt de hel aangevoerd). En Zijn woord: yā maʿshara l-jinni wa-l-insi ini staṭaʿtum an tanfudhū min aqṭāri l-samāwāti wa-l-arḍi fa-nfudhū lā tanfudhūna illā bi-sulṭān (O schare van jinn en mensen, als jullie in staat zijn om uit de streken van de hemelen en de aarde door te dringen, dring dan door; jullie zullen niet doordringen behalve met een machtiging). En dat is het woord van Allah: wa-nshaqqati l-samāʾu fa-hiya yawmaʾidhin wāhiya * wa-l-malaku ʿalā arjāʾihā (En de hemel splijt, en zij is die dag broos, en de engelen aan haar randen).
Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān ibn Muḥammad al-Muḥāribī heeft ons verteld, op gezag van Ismāʿīl ibn Rāfiʿ al-Madanī, op gezag van Yazīd ibn Abī Ziyād, op gezag van Muḥammad ibn Kaʿb al-Quraẓī, op gezag van een man van de Anṣār, op gezag van Abū Hurayra, hij zei: de Boodschapper van Allah ﷺ zei: "Jullie zullen op de Dag der Opstanding op één enkele standplaats worden gehouden gedurende de duur van zeventig jaar; er wordt niet naar jullie omgezien en er wordt niet tussen jullie geoordeeld; jullie zijn aan jezelf overgelaten. Jullie zullen wenen totdat de tranen ophouden, vervolgens zullen jullie bloed wenen en huilen totdat dat bij jullie de kinnen bereikt, of jullie als met een teugel in de mond bedwingt, en jullie zullen jammeren. Vervolgens zullen jullie zeggen: wie bemiddelt voor ons bij onze Heer, opdat Hij tussen ons oordeelt? Dan zullen zij zeggen: wie heeft daar meer recht op dan jullie vader, wiens aarde en schepping Allah met Zijn hand maakte, in wie Hij van Zijn geest blies, en met wie Hij van aangezicht tot aangezicht sprak? Dan wordt Adam ﷺ benaderd en wordt dat van hem gevraagd, maar hij weigert. Vervolgens vragen zij de profeten na, profeet na profeet; telkens wanneer zij bij een profeet komen, weigert hij." De Boodschapper van Allah ﷺ zei: "totdat zij bij mij komen; wanneer zij bij mij komen, ga ik op weg totdat ik bij al-faḥṣ kom." Abū Hurayra zei: o Boodschapper van Allah, wat is al-faḥṣ? Hij zei: "voor de Troon. Dan werp ik mij ter aarde in prosternatie, en blijf ik geprosterneerd liggen totdat Allah een engel naar mij zendt, die mij bij mijn bovenarm grijpt en mij opricht. Vervolgens zegt Allah tegen mij: Muḥammad — terwijl Hij het beter weet — en ik zeg: ja. Dan zegt Hij: wat is er met jou? En ik zeg: o Heer, U heeft mij de voorspraak beloofd; sta mij toe voorspraak te doen voor Uw schepping, en oordeel tussen hen. Dan zegt Hij: Ik heb jou toegestaan voorspraak te doen; Ik kom tot jullie en oordeel tussen jullie." De Boodschapper van Allah ﷺ zei: "Dan ga ik weg totdat ik met de mensen sta. Terwijl wij staan, horen wij een geweldig geluid uit de hemel dat ons doet schrikken. Dan dalen de bewoners van de nabije hemel af, in dubbele aantallen van wie zich op de aarde aan jinn en mensen bevindt, totdat zij, wanneer zij de aarde naderen, de aarde verlicht door hun licht, en zij hun gelederen innemen. Wij zeggen tegen hen: is onze Heer onder jullie? Zij zeggen: nee, maar Hij komt. Vervolgens dalen de bewoners van de tweede hemel af, in het dubbele van wie van de engelen reeds afgedaald is, en in het dubbele van wie zich daarin aan jinn en mensen bevindt, totdat zij, wanneer zij de aarde naderen, de aarde verlicht door hun licht, en zij hun gelederen innemen. Wij zeggen tegen hen: is onze Heer onder jullie? Zij zeggen: nee, maar Hij komt. Vervolgens dalen de bewoners van de hemelen af volgens dat verdubbelende patroon, totdat de Geweldige (al-Jabbār) afdaalt in schaduwen van wolken en de engelen, en zij hebben een luid geluid van hun lofprijzing; zij zeggen: geprezen zij de Heer van het koningschap en de heerschappij, geprezen zij de Heer van de Troon, de Heer van de almacht, geprezen zij de Levende die niet sterft, geprezen zij Hij die de schepselen doet sterven en die niet sterft, vol lof, vol heiligheid, de Heer van de engelen en de Geest, heilig, heilig, geprezen zij onze Heer, de Allerhoogste, geprezen zij de Heer van de almacht, de heerschappij, de majesteit, de macht en de grootheid, geprezen zij Hij voor eeuwig en altijd. Zijn Troon dragen op die dag acht, terwijl zij vandaag met vier zijn; hun voeten staan op de grenzen van de onderste aarde, de hemelen reiken tot aan hun heupgordels, en de Troon rust op hun schouders. Dan plaatst Allah Zijn Troon waar Hij wil van de aarde. Vervolgens roept Hij met een roep die de schepselen doet horen, en Hij zegt: o schare van jinn en mensen, Ik heb gezwegen vanaf de dag dat Ik jullie schiep tot deze dag van jullie; Ik hoor jullie woorden en Ik zie jullie daden; luistert dus naar Mij, want het zijn slechts jullie bladen en jullie daden die jullie zullen worden voorgelezen. Wie dan goed aantreft, laat hij Allah prijzen, en wie iets anders aantreft, laat hij slechts zichzelf de schuld geven. Vervolgens beveelt Allah de hel (jahannam), en zij brengt een opstijgende, duistere nek naar buiten. Vervolgens zegt Allah: a-lam aʿhad ilaykum yā banī Ādama an lā taʿbudū l-shayṭāna innahu lakum ʿaduwwun mubīn (Heb Ik jullie niet opgedragen, o kinderen van Adam, dat jullie de satan niet zouden dienen? Voorwaar, hij is voor jullie een duidelijke vijand) — tot aan Zijn woord: hādhihi jahannamu llatī kuntum tūʿadūn (Dit is de hel die jullie beloofd werd); wa-mtāzū l-yawma ayyuhā l-mujrimūn (En scheidt jullie heden af, o misdadigers!). Dan worden de mensen van elkaar gescheiden en knielen zij neer; dat is hetgeen Allah zegt: wa-tarā kulla ummatin jāthiyatan kullu ummatin tudʿā ilā kitābihā l-yawm... (En jij zult iedere gemeenschap geknield zien; iedere gemeenschap wordt heden tot haar boek geroepen...) — het vers. Dan oordeelt Allah tussen Zijn schepping: de jinn, de mensen en het vee; waarlijk, Hij neemt op die dag vergelding voor het hoornloze dier op het gehoornde, totdat er bij geen enkele jegens een andere nog een aanspraak overblijft. Dan zegt Allah: weest stof! Op dat moment zegt de ongelovige (kāfir): o wee mij, was ik maar stof geweest! Vervolgens oordeelt Allah, de Verhevene, tussen de jinn en de mensen."
Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, zijn woord: wa-jāʾa rabbuka wa-l-malaku ṣaffan ṣaffan (En jouw Heer komt, en de engelen rij na rij) — de rijen van de engelen.
------------------------
Voetnoten:
In (al-Lisān: q-y-ḍ) wordt een deel van deze overlevering van Ibn ʿAbbās aangehaald; hij zei: "qīḍat", dat wil zeggen: zij werd afgebroken. Men zegt: "qudtu l-bināʾa fa-nqāḍa" (ik brak het bouwwerk af zodat het instortte). Er is ook gezegd dat de betekenis is: zij werd gespleten, afgeleid van "qāḍa l-farkhu l-bayḍa fa-nqāḍat" (het kuiken doorbrak het ei zodat het opensplijt).
