Tabari
Terug naar surah 85, ayah 3

Tafseer van De Sterrenbeelden · Al-Burooj · 85:3

وَشَاهِدٍۢ وَمَشْهُودٍۢ

Bij de getuige en waarvan getuigd wordt.

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    En Zijn uitspraak: ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ — "en bij een getuige en een betuigde"). De geleerden van de uitleg (ahl al-taʾwīl) verschilden van mening over de betekenis daarvan. Sommigen zeiden: de betekenis daarvan is: en Ik zweer bij een getuige — zij zeiden: dat is de vrijdag — en bij een betuigde — zij zeiden: dat is de dag van ʿArafa.

    * Vermelding van wie dat zei:

    Yaʿqūb heeft mij verteld, hij zei: Ibn ʿUlayya heeft ons bericht, hij zei: Yūnus heeft ons bericht, hij zei: ʿAmmār heeft mij medegedeeld, hij zei: Abū Hurayra zei: de getuige is de vrijdag, en de betuigde is de dag van ʿArafa. Yūnus zei: en zo zei ook al-Ḥasan.

    Ibn al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Jaʿfar heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, op gezag van Abū Isḥāq, hij zei: ik hoorde Ḥāritha ibn Muḍarrib vertellen op gezag van ʿAlī — moge Allah tevreden met hem zijn — dat hij over dit vers ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) zei: de vrijdag en de dag van ʿArafa.

    Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās: ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) zei: de getuige is de vrijdag, en de betuigde is de dag van ʿArafa. En men zegt ook: de getuige is de mens, en de betuigde is de Dag der Opstanding.

    Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda: ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) — twee geweldige dagen onder de dagen van het wereldse leven; men placht ons te vertellen dat de getuige de vrijdag is, en de betuigde de dag van ʿArafa.

    Ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Ibn Thawr heeft ons verteld, op gezag van Maʿmar, op gezag van Qatāda: ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) zei: de getuige is de vrijdag, en de betuigde is de dag van ʿArafa.

    Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Mihrān heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van Abū Isḥāq, op gezag van al-Ḥārith, op gezag van ʿAlī — moge Allah tevreden met hem zijn —: ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) zei: de getuige is de vrijdag, en de betuigde is de dag van ʿArafa.

    Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei over Zijn uitspraak: ( وَشَاهِدٍ ) de vrijdag, ( وَمَشْهُودٍ ) de dag van ʿArafa.

    Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld, op gezag van Mūsā ibn ʿUbayda, op gezag van Ayyūb ibn Khālid, op gezag van ʿAbd Allāh ibn Rāfiʿ, op gezag van Abū Hurayra, hij zei: de Boodschapper van Allah ﷺ zei: "De getuige is de vrijdag, en de betuigde is de dag van ʿArafa."

    Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Ibn Numayr en Isḥāq al-Rāzī hebben ons verteld, op gezag van Mūsā ibn ʿUbayda, op gezag van Ayyūb ibn Khālid, op gezag van ʿAbd Allāh ibn Rāfiʿ, op gezag van Abū Hurayra, hij zei: de Boodschapper van Allah ﷺ zei: "De betuigde is de dag van ʿArafa, en de getuige is de vrijdag."

    Sahl ibn Mūsā heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī Fudayk heeft ons verteld, op gezag van Ibn Ḥarmala, op gezag van Saʿīd, dat hij zei: de Boodschapper van Allah ﷺ zei: "Voorwaar, de heer der dagen is de vrijdag, en die is de getuige, en de betuigde is de dag van ʿArafa."

    Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Mihrān heeft ons verteld, op gezag van Mūsā ibn ʿUbayd, op gezag van Ayyūb ibn Khālid, op gezag van ʿAbd Allāh ibn Rāfiʿ, op gezag van Abū Hurayra, op gezag van de Profeet ﷺ, hij zei: "De betuigde is de dag van ʿArafa, en de getuige is de vrijdag; daarin is een tijdstip waarop geen gelovige het treft en Allah om iets goeds smeekt, of Hij verhoort hem, en niets waarvoor hij Hem om bescherming tegen het kwaad vraagt, of Hij verleent hem bescherming."

    Muḥammad ibn ʿAwf heeft mij verteld, hij zei: Muḥammad ibn Ismāʿīl heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: Ḍamḍam ibn Zurʿa heeft mij verteld, op gezag van Shurayḥ ibn ʿUbayd, op gezag van Abū Mālik al-Ashʿarī, hij zei: de Boodschapper van Allah ﷺ zei: "Voorwaar, de getuige is de vrijdag, en voorwaar, de betuigde is de dag van ʿArafa; en de vrijdag is Allahs beste keuze voor ons."

    Saʿīd ibn al-Rabīʿ al-Rāzī heeft mij verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van ʿAbd al-Raḥmān ibn Ḥarmala, op gezag van Saʿīd ibn al-Musayyab, hij zei: de heer der dagen is de vrijdag, en die is een getuige.

    En anderen zeiden: de getuige is Muḥammad ﷺ, en de betuigde is de Dag der Opstanding.

    * Vermelding van wie dat zei:

    Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld, op gezag van Shuʿba, op gezag van ʿAlī ibn Zayd, op gezag van Yūsuf al-Makkī, op gezag van Ibn ʿAbbās, hij zei: de getuige is Muḥammad ﷺ, en de betuigde is de Dag der Opstanding; vervolgens reciteerde hij: ذَلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَذَلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ ("Dat is een dag waarop de mensen verzameld worden, en dat is een betuigde dag") (11:103).

    Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Jarīr heeft ons verteld, op gezag van Mughīra, op gezag van Shibāk, hij zei: een man vroeg al-Ḥasan ibn ʿAlī over ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ). Hij zei: heb je iemand vóór mij gevraagd? Hij zei: ja, ik vroeg het aan Ibn ʿUmar en Ibn al-Zubayr, en zij zeiden: de dag van het offer en de vrijdag. Hij zei: nee, maar de getuige is Muḥammad ﷺ; daarna reciteerde hij: فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلاءِ شَهِيدًا ("Hoe dan, wanneer Wij uit elke gemeenschap een getuige brengen, en Wij jou als getuige over dezen brengen?") (4:41), en de betuigde is de Dag der Opstanding; daarna reciteerde hij: ذَلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَذَلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ ("Dat is een dag waarop de mensen verzameld worden, en dat is een betuigde dag") (11:103).

    Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Mihrān heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van Jābir, op gezag van Abū al-Ḍuḥā, op gezag van al-Ḥasan ibn ʿAlī, hij zei: de getuige is Muḥammad ﷺ, en de betuigde is de Dag der Opstanding.

    Saʿīd ibn al-Rabīʿ heeft mij verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van ʿAbd al-Raḥmān ibn Ḥarmala, op gezag van Saʿīd ibn al-Musayyab: ( وَمَشْهُودٍ ) de Dag der Opstanding.

    En anderen zeiden: de getuige is de mens, en de betuigde is de Dag der Opstanding.

    * Vermelding van wie dat zei:

    Muḥammad ibn ʿUbayd al-Muḥāribī heeft mij verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van ʿAbd al-Malik, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, over Zijn uitspraak: ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) zei: de getuige is de zoon van Ādam, en de betuigde is de Dag der Opstanding.

    Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, over Zijn uitspraak: ( وشاهد ومشهود ) zei: de mens, en over Zijn uitspraak: ( ومشهود ) zei: de Dag der Opstanding.

    Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Mihrān heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, hij zei: de getuige is de mens, en de betuigde is de Dag der Opstanding.

    Yaʿqūb heeft mij verteld, hij zei: Ibn ʿUlayya heeft ons verteld, op gezag van Khālid al-Ḥadhdhāʾ, op gezag van ʿIkrima, over Zijn uitspraak: ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) zei: de getuige is de zoon van Ādam, en de betuigde is de Dag der Opstanding.

    Mij is verteld op gezag van al-Ḥusayn, hij zei: ik hoorde Abū Muʿādh zeggen: ʿUbayd heeft ons bericht, hij zei: ik hoorde al-Ḍaḥḥāk zeggen over Zijn uitspraak: ( وَشاَهِدٍ ) — daarmee bedoelt Hij de mens — ( وَمَشْهُودٍ ) de Dag der Opstanding; Allah heeft gezegd: وَذَلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ ("en dat is een betuigde dag") (11:103).

    En anderen zeiden: de getuige is Muḥammad ﷺ, en de betuigde is de vrijdag.

    * Vermelding van wie dat zei:

    Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā ibn Wāḍiḥ heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, op gezag van Yazīd, op gezag van ʿIkrima, over Zijn uitspraak: ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) zei: de getuige is Muḥammad ﷺ, en de betuigde is de vrijdag; dat is Zijn uitspraak: فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلاءِ شَهِيدًا ("Hoe dan, wanneer Wij uit elke gemeenschap een getuige brengen, en Wij jou als getuige over dezen brengen?") (4:41).

    En anderen zeiden: de getuige is Allah, en de betuigde is de Dag der Opstanding.

    * Vermelding van wie dat zei:

    ʿAlī heeft mij verteld, hij zei: Abū Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī, op gezag van Ibn ʿAbbās, over Zijn uitspraak: ( وَشَاهِدٍ ) — Hij zegt: Allah; ( وَمَشْهُودٍ ) — Hij zegt: de Dag der Opstanding.

    En anderen zeiden: de getuige is de dag van het offerfeest (al-aḍḥā), en de betuigde is de vrijdag.

    * Vermelding van wie dat zei:

    Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Jarīr heeft ons verteld, op gezag van Mughīra, op gezag van Shibāk, hij zei: een man vroeg al-Ḥasan ibn ʿAlī over ( َشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ). Hij zei: heb je iemand vóór mij gevraagd? Hij zei: ja, ik vroeg het aan Ibn ʿUmar en Ibn al-Zubayr, en zij zeiden: de dag van de slachting en de vrijdag.

    En anderen zeiden: de getuige is de dag van het offerfeest, en de betuigde is de dag van ʿArafa.

    * Vermelding van wie dat zei:

    Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Mihrān heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, op gezag van Ibn ʿAbbās: ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) zei: de getuige is de dag van ʿArafa, en de betuigde is de Dag der Opstanding.

    En anderen zeiden: de betuigde is de vrijdag, en zij overleverden dat op gezag van de Boodschapper van Allah ﷺ.

    * Vermelding van de overlevering daarover:

    Aḥmad ibn ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: mijn oom ʿAbd Allāh ibn Wahb heeft mij verteld, hij zei: ʿAmr ibn al-Ḥārith heeft mij bericht, op gezag van Saʿīd ibn Abī Hilāl, op gezag van Zayd ibn Ayman, op gezag van ʿUbāda ibn Nusayy, op gezag van Abū al-Dardāʾ, hij zei: de Boodschapper van Allah ﷺ zei: "Zegen mij veelvuldig met gebeden op de vrijdag, want het is een betuigde dag die de engelen bijwonen."

    En het juiste van wat hierover gezegd kan worden is naar onze mening dat men zegt: Allah heeft gezworen bij een getuige die getuigt, en bij een betuigde die betuigd wordt, en Hij heeft ons, samen met Zijn eed daarbij, niet bericht welke getuige en welke betuigde Hij bedoelde. En alles wat wij hebben vermeld dat de geleerden zeiden, is bedoeld onder datgene wat het verdient om "getuige en betuigde" ( َشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) genoemd te worden.

    Toon originele Arabische tekst
    وقوله: ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) اختلف أهل التأويل في معنى ذلك، فقال بعضهم: معنى ذلك: وأقسم بشاهد، قالوا: وهو يوم الجمعة، ومشهود قالوا: وهو يوم عرفة. * ذكر من قال ذلك: حدثني يعقوب قال: أخبرنا ابن علية، قال: أخبرنا يونس، قال: أنبأني عمار، قال: قال أبو هريرة: الشاهد: يوم الجمعة، والمشهود: يوم عرفة؛ قال يونس، وكذلك قال الحسن. حدثنا ابن المثنى، قال: ثنا محمد بن جعفر، قال: ثنا شعبة، عن أبي إسحاق، قال: سمعت حارثة بن مضرِّب، يحدّث عن عليّ رضى الله عنه أنه قال في هذه الآية ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) قال: يوم الجمعة، ويوم عرفة. حدثني محمد بن سعد، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباس ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) قال: الشاهد يوم الجمعة، والمشهود: يوم عرفة؛ ويقال: الشاهد: الإنسان، والمشهود: يوم القيامة. حدثنا بشر، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قتادة ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) : يومان عظيمان من أيام الدنيا، كنا نحدّث أن الشاهد يوم الجمعة، والمشهود يوم عرفة. حدثنا ابن عبد الأعلى، قال: ثنا ابن ثور، عن معمر، عن قتادة ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) قال: الشاهد: يوم الجمعة، والمشهود: يوم عرفة. حدثنا ابن حميد، قال: ثنا مهران، عن سفيان، عن أبي إسحاق، عن الحارث، عن عليّ رضي الله عنه: ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) قال: الشاهد يوم الجمعة، والمشهود: يوم عرفة. حدثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهب، قال: قال ابن زيد، في قوله: ( وَشَاهِدٍ ) يوم الجمعة، ( وَمَشْهُودٍ ) : يوم عرفة. حدثنا أبو كريب، قال ثنا وكيع، عن موسى بن عبيدة، عن أيوب بن خالد، عن عبد الله بن رافع، عن أبي هريرة، قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: " وَشاَهِدٍ: يَوْمُ الْجُمُعَةِ، وَمَشْهُودٍ: يَوْمُ عَرَفَةَ". حدثنا أبو كريب، قال: ثنا ابن نمير وإسحاق الرازي، عن موسى بن عبيدة، عن أيوب بن خالد، عن عبد الله بن رافع، عن أبي هريرة، قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: " الْمَشْهُودُ: يَوْمُ عَرَفَةَ، وَالشَّاهِدُ: يَوْمُ الْجُمُعَةِ". حدثنا سهل بن موسى، قال: ثنا ابن أبي فديك، عن ابن حرملة، عن سعيد أنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: " إنَّ سَيدَ الأيَّامِ يَوْمُ الْجُمُعَةِ، وَهُوَ الْشَّاهِدُ، وَالْمَشْهُودُ: يَوْمُ عَرَفَةَ". حدثنا ابن حميد، قال: ثنا مهران، عن موسى بن عبيد، عن أيوب بن خالد، عن عبد الله بن رافع عن أبي هريرة، عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: " الْمَشْهُودُ: يَوْمُ عَرَفَةَ، وَالْشَّاهِدُ: يَوْمُ الْجُمُعَةِ، فِيهِ سَاعَةٌ لا يُوَافِقُهَا مُؤْمِنٌ يَدْعُو اللهَ بِخَيْرٍ إلا اسْتَجَابَ لَهُ، وَلا يَسْتَعِيذُهُ مِنْ شَرٍّ إلا أعَاذَهُ". حدثني محمد بن عوف، قال: ثنا محمد بن إسماعيل، قال: ثني أبي، قال: ثني ضمضم بن زرعة، عن شريح بن عبيد، عن أبي مالك الأشعري، قال: قال &; 24-335 &; رسول الله صلى الله عليه وسلم: " إنَّ الشَّاهِدَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ، وَإنَّ الْمَشْهُودَ يَوْمُ عَرَفَةَ، فَيَوْمُ الْجُمُعَةِ خِيَرةُ اللهِ لَنَا ". حدثني سعيد بن الربيع الرازي، قال: ثنا سفيان، عن عبد الرحمن بن حرملة، عن سعيد بن المسيب، قال: سيد الأيام يوم الجمعة، وهو شاهد. وقال آخرون: الشاهد: محمد، والمشهود: يوم القيامة. * ذكر من قال ذلك: حدثنا أبو كريب، قال: ثنا وكيع، عن شعبة، عن عليّ بن زيد، عن يوسف المكيّ، عن ابن عباس قال: الشاهد: محمد، والمشهود: يوم القيامة، ثم قرأ ذَلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَذَلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ . حدثنا ابن حميد، قال: ثنا جرير، عن مغيرة، عن شباك، قال: سأل رجل الحسن بن عليّ، عن ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) قال: سألتَ أحدًا قبلي؟ قال: نعم، سألت ابن عمر وابن الزبير، فقالا يوم الذبح ويوم الجمعة؛ قال: لا ولكن الشاهد: محمد، ثم قرأ: فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلاءِ شَهِيدًا والمشهود: يوم القيامة، ثم قرأ: ذَلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَذَلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ . حدثنا ابن حميد، قال: ثنا مهران، عن سفيان، عن جابر، عن أبي الضحى، عن الحسن بن عليّ، قال: الشاهد: محمد، والمشهود: يوم القيامة. حدثني سعيد بن الربيع، قال: ثنا سفيان، عن عبد الرحمن بن حَرْملة، عن سعيد بن المسيب: ( وَمَشْهُودٍ ) :يوم القيامة. وقال آخرون: الشاهد: الإنسان، والمشهود: يوم القيامة. * ذكر من قال ذلك: حدثني محمد بن عبيد المحاربيّ، قال: ثنا أسباط، عن عبد الملك، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد، في قوله: ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) قال: الشاهد: ابن آدم، والمشهود يوم القيامة. حدثني محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد، قوله: ( وشاهد ومشهود ) قال: الإنسان، وقوله: ( ومشهود ) قال: يوم القيامة. حدثنا ابن حميد، قال: ثنا مهران، عن سفيان، عن ابن أبي نجيح، قال: الشاهد: الإنسان، والمشهود: يوم القيامة. حدثني يعقوب، قال: ثنا ابن علية، عن خالد الحذّاء، عن عكرِمة، في قوله: ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) قال: شاهد: ابن آدم، ومشهود: يوم القيامة. حُدثت عن الحسين، قال: سمعت أبا معاذ يقول: أخبرنا عبيد، قال: سمعت الضحاك يقول في قوله: ( وَشاَهِدٍ ) يعني الإنسان ( وَمَشْهُودٍ ) يوم القيامة، قال الله: وَذَلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ . وقال آخرون: الشاهد: محمد، والمشهود: يوم الجمعة. * ذكر من قال ذلك: حدثنا ابن حميد، قال: ثنا يحيى بن واضح، قال: ثنا الحسين، عن يزيد، عن عكرِمة، في قوله: ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) قال: الشاهد: محمد، والمشهود: يوم الجمعة، فذلك قوله: فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلاءِ شَهِيدًا . وقال آخرون: الشاهد: الله، والمشهود: يوم القيامة. * ذكر من قال ذلك: حدثني عليّ، قال: ثنا أبو صالح، قال: ثني معاوية، عن عليّ، عن ابن عباس، في قوله: ( وَشَاهِدٍ ) يقول الله: ( وَمَشْهُودٍ ) يقول: يوم القيامة. وقال آخرون: الشاهد: يوم الأضحى، والمشهود: يوم الجمعة. * ذكر من قال ذلك: حدثنا ابن حميد، قال: ثنا جرير، عن مغيرة، عن شباك، قال: سأل رجل الحسن بن عليّ، عن ( َشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) قال: سألت أحدًا قبلي؟ قال: نعم، سألت ابن عمر وابن الزبير، فقالا يوم الذبح، ويوم الجمعة. وقال آخرون: الشاهد: يوم الأضحى، والمشهود، يوم عَرَفة. * ذكر من قال ذلك: حدثنا ابن حميد، قال: ثنا مهران، عن سفيان، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد، عن ابن عباس: ( وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) قال: الشاهد: يوم عرفة، والمشهود: يوم القيامة. وقال آخرون: المشهود: يوم الجمعة، وَرَوَوْا ذلك عن رسول الله صلى الله عليه وسلم. * ذكر الرواية بذلك: حدثنا أحمد بن عبد الرحمن، قال: ثني عمي عبد الله بن وهب، قال: أخبرني عمرو بن الحارث، عن سعيد بن أبي هلال، عن زيد بن أيمن، عن عبادة بن نسيّ، عن أبي الدرداء، قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: " أَكْثِرُوا عَليَّ الصَّلاةَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ، فَإِنَّهُ يَوْمٌ مَشْهُودٌ تَشْهَدُهُ الْمَلائِكَةُ". والصواب من القول في ذلك عندنا: أن يقال: إن الله أقسم بشاهد شهد، ومشهود شهد، ولم يخبرنا مع إقسامه بذلك أيّ شاهد وأيّ مشهود أراد، وكلّ الذي ذكرنا أن العلماء قالوا: هو المعنيّ مما يستحقّ أن يُقال له: ( َشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ).