Tabari
Terug naar surah 81, ayah 8

Tafseer van Het Omhullen · At-Takwir · 81:8

وَإِذَا ٱلْمَوْءُۥدَةُ سُئِلَتْ

En wanneer het levend begraven meisje ondervraagd wordt.

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    Zijn uitspraak: وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ * بِأيّ ذَنْبٍ قُتلَتْ ("En wanneer het levend begraven meisje wordt ondervraagd, voor welke zonde zij gedood is") (81:8-9). De koranlezers (al-qurrāʾ) verschilden van mening over de lezing hiervan. Abū al-Ḍuḥā Muslim ibn Ṣubayḥ las het als وَإذَا المَوْءُودَةُ سألَتْ * بِأيّ ذَنْبٍ قُتلَتْ ("En wanneer het levend begraven meisje vráágt: voor welke zonde ben ik gedood"), met de betekenis: het levend begraven meisje vroeg aan degenen die haar begroeven: voor welke zonde hebben jullie mij gedood?

    * Vermelding van de overlevering daarover:

    Abū al-Sāʾib heeft mij verteld, hij zei: Abū Muʿāwiya heeft ons verteld, op gezag van al-Aʿmash, op gezag van Muslim, over Zijn uitspraak: ( وَإذَا المَوْءُودَةُ سألَتْ ) ("En wanneer het levend begraven meisje vraagt"), hij zei: zij eist genoegdoening voor haar bloed.

    Sawwār ibn ʿAbd Allāh al-ʿAnbarī heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā ibn Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van al-Aʿmash, hij zei: Abū al-Ḍuḥā zei over ( وَإذَا المَوْءُودَةُ سألَتْ ) ("En wanneer het levend begraven meisje vraagt"): zij vroeg het aan degenen die haar doodden.

    Indien een lezer van degenen die ( سألَتْ * بِأيّ ذَنْبٍ قُتلَتْ ) lazen ("zij vroeg: voor welke zonde ben ik gedood"), zo zou lezen, dan zou daar een grondslag voor zijn, en zou de betekenis daarvan gelijk zijn aan die van wie ( بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ ) las ("voor welke zonde zij gedood is"). Alleen geldt: wanneer het een aanhaling (ḥikāya) betreft, zijn beide vormen toegestaan, zoals men zegt: "ʿAbd Allāh zei: voor welke zonde is hij geslagen?" Zoals ʿAntara zei:

    "De twee die mijn eer beschimpten terwijl ik hen niet beschimpte, en de twee die zwoeren, wanneer ik hen ontmoette, mijn bloed [te vergieten]."

    En dat is omdat die twee zeiden: "Wanneer wij ʿAntara ontmoeten, zullen wij hem zeker doden." ʿAntara haalde hun uitspraak aan in zijn vers. En zo ook de uitspraak van de ander:

    "Twee mannen van [de stam] Ḍabba berichtten ons dat wij een naakte man hadden gezien,"

    met de betekenis: zij berichtten ons dat zíj [een naakte man hadden gezien], maar de uitdrukking liep volgens de methode van de aanhaling. Sommige algemene koranlezers van de [grote] steden lazen het als ( وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ * بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ ) ("En wanneer het levend begraven meisje wordt ondervraagd, voor welke zonde zij gedood is"), met de betekenis: het levend begraven meisje wordt ondervraagd voor welke zonde zij gedood is; en de betekenis van qutilat is: zij is gedood. Alleen werd dat in de vorm van een mededeling teruggebracht volgens de wijze van de aanhaling, op de manier van de eerder genoemde uitspraak. De betekenis daarvan kan zich ook zo richten dat het is: en wanneer het levend begraven meisje haar moordenaars en degenen die haar begroeven vraagt: voor welke zonde hebben jullie mij gedood? Daarna werd dat teruggebracht tot de vorm waarin de handelende persoon niet genoemd wordt, en zo werd gezegd: voor welke zonde zij gedood is.

    De juiste van de twee lezingen daarin is naar ons oordeel de lezing van wie het las als ( سُئِلَتْ ) met een ḍamma op de sīn ("zij wordt ondervraagd") en ( بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ ) ("voor welke zonde zij gedood is") in de vorm van een mededeling, vanwege de consensus van het gezaghebbende bewijs onder de koranlezers daarover. En al-mawʾūda is: het levend begravene; zo placht de Arabieren te doen met hun dochters. Daarvan is de uitspraak van al-Farazdaq ibn Ghālib:

    "En van ons is hij die het levend begraven [kind] in leven liet, en Ghālib, en ʿAmr, en van ons zijn dragers en een verdediger."

    Men zegt: waʾadahu, hij begraaft het levend, waʾdan en waʾdatan.

    En overeenkomstig hetgeen wij daarover hebben gezegd, hebben de uitleggers (ahl al-taʾwīl) gesproken.

    * Vermelding van wie dat zei:

    Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda: ( وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ ) ("En wanneer het levend begraven meisje wordt ondervraagd") — het is in sommige lezingen: ( سأَلَتْ * بِأيّ ذَنْب قُتلَتْ ) ("zij vroeg: voor welke zonde ben ik gedood"), niet voor een zonde. De mensen van de pre-islamitische onwetendheid (al-jāhiliyya) doodden hun dochter en voedden hun hond; en Allah verweet hun dat.

    Ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Ibn Thawr heeft ons verteld, op gezag van Maʿmar, op gezag van Qatāda, hij zei: Qays ibn ʿĀṣim al-Tamīmī kwam bij de Profeet ﷺ en zei: "Ik heb in de jāhiliyya acht dochters levend begraven." Hij ﷺ zei: "Schenk dan voor elk van hen de vrijlating van een offerdier (badana)."

    Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Mihrān heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van zijn vader, op gezag van Abū Yaʿlā, op gezag van al-Rabīʿ ibn Khuthaym: ( وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ * بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ ) ("En wanneer het levend begraven meisje wordt ondervraagd, voor welke zonde zij gedood is"), hij zei: de Arabieren behoorden tot de mensen die dat het meest deden.

    Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van zijn vader, op gezag van Abū Yaʿlā, op gezag van Rabīʿ ibn Khaytham, iets dergelijks.

    Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei over Zijn uitspraak: ( وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ ) ("En wanneer het levend begraven meisje wordt ondervraagd"), hij zei: de dochters die de stammen van de Arabieren doodden; en hij las: ( بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ ) ("voor welke zonde zij gedood is").

    Toon originele Arabische tekst
    وقوله: ( وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ * بِأيّ ذَنْبٍ قُتلَتْ ) اختلفت القرّاء في قراءة ذلك فقرأه أبو الضحى مسلم بن صبيح ( وَإذَا المَوْءُودَةُ سألَتْ * بِأيّ ذَنْبٍ قُتلَتْ ) بمعنى: سألت الموءودة الوائدين: بأي ذنب قتلوها. * ذكر الرواية بذلك: حدثني أبو السائب، قال: ثنا أبو معاوية، عن الأعمش، عن مسلم، في قوله: ( وَإذَا المَوْءُودَةُ سألَتْ ) قال: طلبت بدمائها . حدثنا سوّار بن عبد الله العنبري، قال: ثنا يحيى بن سعيد، عن الأعمش، قال: قال أبو الضحى ( وَإذَا المَوْءُودَةُ سألَتْ ) قال: سألت قَتَلَتها . ولو قرأ قارئ ممن قرأ ( سألَتْ * بِأيّ ذَنْبٍ قُتلَتْ ) كان له وجه، وكان يكون معنى ذلك من قرأ ( بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ ) غير أنه إذا كان حكاية جاز فيه الوجهان، كما يقال: قال عبد الله: بأيّ ذنْبٍ ضُرب؛ كما قال عنترة: الشَّــاتِمَيْ عِـرْضِي ولـم أشْـتُمْهُما والنَّـــاذِرَيْنِ إذَا لَقِيتُهُمــا دَمــي (3) وذلك أنهما كانا يقولان: إذا لقينا عنترة لنقتلنَّه، فحكى عنترة قولهما في شعره؛ وكذلك قول الآخر: رَجُــلانِ مِــنْ ضَبَّــةَ أخْبَرَانـا أنَّـــا رأيْنــا رَجُــلا عُرْيانــا (4) بمعنى: أخبرانا أنهما، ولكنه جرى الكلام على مذهب الحكاية. وقرأ ذلك بعض عامة قرّاء الأمصار: ( وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ * بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ ) بمعنى: سُئلت الموءودة بأيّ ذنب قُتلت، ومعنى قُتلت: قتلت غير أن ذلك ردّ إلى الخبر على وجه الحكاية على نحو القول الماضي قبل، وقد يتوجه معنى ذلك إلى أن يكون: وإذا الموءودة سألت قتلتها ووائديها، بأيّ ذنب قتلوها؟ ثم ردّ ذلك إلى ما لم يسمّ فاعله، فقيل: بأيّ ذنب قتلت. وأولى القراءتين في ذلك عندنا بالصواب قراءة من قرأ ذلك ( سُئِلَتْ ) بضم السين ( بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ ) على وجه الخبر، لإجماع الحجة من القراء عليه. والموءودة: المدفونة حية، وكذلك كانت العرب تفعل ببناتها؛ ومنه قول الفرزدق بن غالب: وِمَّنـا الـذي أحْيـا الوَئِيـدَ وَغـائِب وعَمْــروٌ, ومنَّــا حـامِلونَ ودَافـعُ (5) يقال: وأده فهو يئده وأدا، ووأدة. وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل. * ذكر من قال ذلك: حدثنا بشر، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قتادة ( وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ ) هي في بعض القراءات: ( سأَلَتْ * بِأيّ ذَنْب قُتلَتْ ) لا بذنب، كان أهل الجاهلية يقتل أحدهم ابنته، ويغذو كلبه، فعاب الله ذلك عليهم . حدثنا ابن عبد الأعلى، قال: ثنا ابن ثور، عن معمر، عن قتادة، قال: جاء قيس بن عاصم التميمي إلى النبيّ صلى الله عليه وسلم فقال: إني وأدت ثماني بنات في الجاهلية، قال: " فأعْتِقْ عَنْ كُلّ وَاحِدَةٍ بَدَنَةً" . حدثنا ابن حميد، قال: ثنا مهران، عن سفيان، عن أبيه، عن أبي يعلى، عن الربيع بن خثيم ( وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ * بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ ) قال: كانت العرب من أفعل الناس لذلك . حدثنا أبو كُرَيب، قال: ثنا وكيع، عن سفيان، عن أبيه، عن أبي يعلى، عن ربيع بن خيثم بمثله. حدثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهب، قال: قال ابن زيد في قوله: ( وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ ) قال: البنات التي كانت طوائف العرب يقتلونهنّ، وقرأ: ( بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ ) . -------------------- الهوامش : (3) البيت لعنترة ، وهذه الرواية مختلفة عن روايته التي رواها المؤلف في الجزء ( 29 : 208 ) وهي : " والناذرين إذا لم ألقهما دمى " . بنفي الفعل ، وهي كذلك في ( شرحي الزوزني والتبريزي للمعلقات ، ومختار الشعر الجاهلي بشرح مصطفى السقا طبعة الحلبي 380 ) . أما رواية بيت الشاهد في هذا الموضع فمصدرها الفراء في معاني القرآن ( الورقة 359 ) فهكذا أنشد البيت الفراء في تفسير قوله تعالى : { وإذا الموءودة سئلت بأي ذنب قتلت } وقد نقلنا كلامه في توجيهها تحت الشاهد الآتي : " رجلان من ضبة ... " البيتين . ومعنى الروايتين في الحقيقة يؤول إلى شيء واحد وإن اختلف اللفظ بين الإثبات والنفي . (4) البيتان من شواهد الفراء في معاني القرآن ( 359 ) قال بإسناده عن ابن عباس : إنه قرأ : { وإذا الموءودة سألت بأي ذنب قتلت } وقال : هي التي تسأل ( بفتح التاء ) ولا تسأل ( التاء مضمومة ) . وقد يجوز أن تقرأ : أي ذنب قتلت ؟ ( التاء الأخيرة تاء الفاعل مفتوحة ، والفعل مبني للفاعل ( كما نقول في الكلام ) عبد الله بأي ذنب ضرب، وبأي ذنب ضربت ؟ وقد مر له نظائر من الحكاية ، من ذلك قول عنترة : الشَّــاتِمَيْ عِـرْضِي ولـم أشْـتُمْهُما والنَّـــاذِرَيْنِ إذَا لَقِيتُهمــا دَمــي والمعنى : أنهما كانا يقولان : إذا لقينا عنترة لنقتله ، فجرى الكلام في شعره على هذا المعنى ، واللفظ مختلف . وكذلك قوله : " رجلان من ضبة ... " البيتان . والمعنى : أخبرنا أنهما ... إلخ ولكنه جرى على مذهب القول ، كما تقول : قال عبد الله : إنه ذاهب ، وإني ذاهب ، والذهاب له في الوجهين جميعا . ومن قرأ : { وإذا الموءودة سئلت } ففيه وجهان : سئلت هي ، فقيل لها : بأي ذنب قتلت ؟ ثم يجوز قتلت ، كما جاز في المسألة الأولى . ويكون " سئلت " سئل عنها وائدوها ، كأنك قلت : طلبت منهم ، فقيل : أين أولادكم ؟ وكيف قتلتموهم . وكل الوجوه حسن بين ، إلا أن الأكثر " سئلت " فهو أحبها إلي . ا هـ . (5) البيت للفرزدق ( ديوانه طبعة الصاوي 517 ) ولكنه ملفق من البيتين الخامس والسابع في القصيدة ، وهما : 5 - ومِنَّـا الـذي أحْيـا الوَئِيدَ وغالِبٌ وَعمُــروٌ وَمِنَّـا حـاجِبٌ والأقـارِعُ 7 - نَمَـوْنِي فأشْـرَفْتُ الْعَـلايَةَ فَوْقَكُمْ بُحُــورٌ ومِنَّــا حــامِلُون وَدَافِـعُ والبيت أورده المؤلف بهذه الصورة شاهدا عند قوله تعالى : { وإذا الموءودة سئلت بأي ذنب قتلت } وأنشد أبو عبيدة عند الآية شاهدا آخر للفرزدق أيضا ، وهو : وَمِنـــا الَّــذِي منــع الْوَائِــدَاتِ وأحْيــا الْوَئِيــدَ فَلَــمْ يُــوءَدِ قال : وهو صعصعة بن ناجية جده .