Tafseer van De Mens · Al-Insaan · 76:3
Voorwaar, Wij wezen hem de Weg: wordt hij dankbaar of wordt hij ondankbaar?
Hij, verheven is Zijn lof, bedoelt met Zijn woord: innā hadaynāhu al-sabīl ("Voorwaar, Wij hebben hem de weg gewezen"): voorwaar, Wij hebben hem de weg naar het paradijs (janna) verduidelijkt en hem zijn pad doen kennen, of hij nu dankbaar of ondankbaar is. En wanneer de uitspraak op deze betekenis wordt gericht, dan hebben "immā" en "immā" ("hetzij ... hetzij") de betekenis van een voorwaarde-uitdrukking (jazāʾ). Het is ook mogelijk dat "immā" en "immā" één en dezelfde betekenis hebben, zoals Hij zei: immā yuʿadhdhibuhum wa-immā yatūbu ʿalayhim ("hetzij Hij bestraft hen, hetzij Hij wendt zich [vergevend] tot hen"). Dan zou Zijn woord immā shākiran wa-immā kafūran ("hetzij dankbaar, hetzij ondankbaar") een toestandsbepaling (ḥāl) zijn bij het voornaamwoord "hu" in "hadaynāhu" ("Wij hebben hem geleid"). De betekenis van de uitspraak zou dan, indien op deze uitleg gericht, zijn: voorwaar, Wij hebben hem de weg gewezen, hetzij als ongelukkige, hetzij als gelukzalige. Een van de grammatici van Baṣra placht dat te zeggen, zoals Hij zei: immā al-ʿadhāba wa-immā al-sāʿata ("hetzij de bestraffing, hetzij het Uur") — alsof je "immā" niet vermeld hebt. Hij zei: en als je wilt, kun je beginnen met wat erna komt en het in de nominatief zetten (rafʿ).
En overeenkomstig hetgeen wij hierover gezegd hebben, hebben de uitleggers (ahl al-taʾwīl) gesproken.
* Vermelding van wie dat gezegd heeft:
Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld; en al-Ḥārith heeft mij verteld, hij zei: al-Ḥasan heeft ons verteld, hij zei: Warqāʾ heeft ons verteld — allebei op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, zijn woord: innā hadaynāhu al-sabīl , hij zei: de ellende en de gelukzaligheid.
Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, zijn woord: innā hadaynāhu al-sabīl immā shākiran ("voorwaar, Wij hebben hem de weg gewezen, hetzij dankbaar") voor de weldaden, wa-immā kafūran ("hetzij ondankbaar") ervoor.
Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei over Zijn woord: min nuṭfatin amshājin nabtalīhi ... ("uit een gemengde druppel, waarmee Wij hem beproeven ...") tot aan innā hadaynāhu al-sabīl , hij zei: Wij zien wat hij doet, welke van de twee wegen hij bewandelt, en welke van de twee zaken hij neemt; hij zei: en dit is de beproeving (al-ikhtibār).
