Tafseer van De Opstanding · Al-Qiyaama · 75:11
Nee! Er is geen toevluchtsoord.
Zijn uitspraak: يَقُولُ الإنْسَانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ ("De mens zegt op die Dag: Waarheen te vluchten?") (75:10) — met een fatḥa op de fāʾ. Zo lazen de recitatoren van de grote steden dit, omdat de ʿayn in het werkwoord ervan een kasra heeft. En wanneer de ʿayn van het imperfectum (yafʿilu) een kasra draagt, dan plaatsen de Arabieren in het verbaalsubstantief (maṣdar) ervan een fatḥa, wanneer zij het uitspreken volgens het patroon mafʿal; zo zeggen zij: farra — yafirru — mafarran, wat hetzelfde betekent als farran ("vluchten"), zoals de dichter zei:
O Bakr, breng mij Kulayb tot leven! O Bakr, waarheen, waarheen is de vlucht (al-firār)? (10)
Wanneer men met mafʿal deze betekenis bedoelt, zegt men: ayna l-mafarru, met een fatḥa op de fāʾ. Evenzo geldt dit voor al-madabb, afgeleid van dabba — yadibbu, zoals iemand zei:
Het is alsof de overblijfselen van het spoor over zijn rug het kruipspoor (madabb) van de sprinkhanen over de zandheuvel zijn, terwijl hij weidt. (11)
Het wordt soms ook gereciteerd met een kasra op de dāl, maar de fatḥa daarin komt vaker voor. De Arabieren spreken dit soms zo uit, en dan is het een maṣdar met een kasra op de ʿayn. Al-Farrāʾ beweerde dat het twee taalvarianten (lughatān) zijn, en dat men gehoord heeft: "hij kwam over de madabb van de stroom" en "de madibb van de stroom", en "in zijn hemd zit een maṣaḥḥ en een maṣiḥḥ". Wat de Basrische grammatici betreft: zij plaatsen in het verbaalsubstantief een fatḥa op de ʿayn van mafʿal wanneer het werkwoord het patroon yafʿil volgt, en zij staan een kasra daarin slechts toe wanneer men met mafʿal de plaats bedoelt waarheen men vlucht. Evenzo geldt dit voor al-maḍrab: de plaats waar men slaat, wanneer de rāʾ een kasra krijgt. Van Ibn ʿAbbās is overgeleverd dat hij dit met een kasra op de fāʾ placht te lezen, en dat hij zei: al-mafirr betekent slechts: de mafirr van het rijdier, namelijk waarheen het vlucht.
De lezing die ik geen andere naast toesta, is de fatḥa op de fāʾ van al-mafarr, vanwege de consensus van het gezaghebbende bewijs van de recitatoren daarover, en omdat dat de bekende uitdrukking onder de Arabieren is wanneer men daarmee de vlucht bedoelt — en hier is het juist de vlucht die bedoeld wordt. De uitleg van de woorden is: de mens zegt, op de dag dat hij de verschrikkingen van de Dag der Opstanding aanschouwt: waarheen te vluchten voor de verschrikking van wat nu is neergedaald — terwijl er geen ontvluchten is.
