Tabari
Terug naar surah 7, ayah 4

Tafseer van De Hoogten · Al-A'raaf · 7:4

وَكَم مِّن قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَٰهَا فَجَآءَهَا بَأْسُنَا بَيَٰتًا أَوْ هُمْ قَآئِلُونَ

En hoeveel steden hebben Wij niet vernietigd: Onze bestrafring kwam tot hen in de nacht of terwijl zij in de middag rustten.

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak: وَكَمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا فَجَاءَهَا بَأْسُنَا بَيَاتًا أَوْ هُمْ قَائِلُونَ (En hoeveel steden hebben Wij niet vernietigd, waarna Onze macht hen overviel bij nacht of terwijl zij hun middagrust hielden) (4).

    Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens vermelding verheven is, zegt tot Zijn profeet Mohammed ﷺ: Hij waarschuwde dezen die een ander dan Mij aanbidden en die Mij goden en afgoden gelijkstellen, voor Mijn toorn: opdat Ik Mijn bestraffing niet over hen doe neerdalen en hen vernietig, zoals Ik degenen vernietigd heb die vóór hen hun weg bewandeld hebben onder de gemeenschappen. Want vaak heb Ik vóór hen mensen van steden vernietigd die Mij ongehoorzaam waren, Mijn gezanten loochenden en een ander dan Mij aanbaden. (waarna Onze macht hen overviel bij nacht), Hij zegt: waarna Onze bestraffing en Onze wraak hen overviel in de nacht, voordat zij de ochtend bereikten, of zij hen overviel als "middagrustenden", dat wil zeggen: overdag op het tijdstip van de middagrust.

    * * *

    En er is gezegd "wa-kam" (en hoeveel), omdat het in de uitspraak bedoelde is wat ik beschreven heb: het bericht over de talrijkheid van wat de voorbije gemeenschappen aan voorbeeldige straffen heeft getroffen, vanwege hun loochening van Zijn gezanten en hun verzet tegen Hem. Zo handelen de Arabieren wanneer zij willen berichten over de talrijkheid van een aantal, zoals al-Farazdaq zei:

    Hoeveel tantes van vaderskant heb jij wel, o Jarīr, en tantes van moederskant, met openhangende uiers, die voor mij hun draagstertieren hebben gemolken.

    * * *

    Indien een vraagsteller zegt: Allah, de Verhevene wiens vermelding verheven is, heeft slechts bericht dat Hij "steden" vernietigd heeft. Waar in Zijn bericht over de vernietiging van "de steden" ligt dan het bewijs voor de vernietiging van hun bewoners?

    Dan wordt geantwoord: "De steden" worden niet "steden" genoemd, noch wordt "de stad" een "stad" genoemd, tenzij er woningen voor haar bewoners en bewoners daaruit in zijn. Dus in haar vernietiging ligt de vernietiging van wie zich daarin van haar bewoners bevindt.

    * * *

    Sommigen van de taalkundigen waren van mening dat de uitspraak de vorm van een bericht over "de stad" aannam, terwijl de bewoners bedoeld werden.

    * * *

    Abū Jaʿfar zei: En wat wij hierover gezegd hebben, is meer in overeenstemming met de waarheid, omdat het overeenstemt met de uiterlijke betekenis van de gereciteerde openbaring.

    * * *

    Indien een vraagsteller zegt: Hoe is er gezegd: (en hoeveel steden hebben Wij niet vernietigd, waarna Onze macht hen overviel bij nacht of terwijl zij hun middagrust hielden)? Is er ooit een stad vergaan anders dan door de komst van Allahs macht en het neerdalen van Zijn wraak en Zijn toorn op haar? Hoe is er dan gezegd: "hebben Wij vernietigd, waarna die overviel"? En als de komst van Allahs macht over haar ná haar vernietiging is, wat is dan de zin van het laten komen daarvan over een volk dat al vergaan en uitgewist is, dat zich niet bewust is van wat over hen en over hun woningen neerdaalt?

    Dan wordt geantwoord: Daarvan zijn er twee uitleggingen, beide juist met een heldere methode:

    De ene: dat de betekenis is: "en hoeveel steden hebben Wij niet vernietigd" doordat Wij hen in de steek lieten, zodat zij de duidelijke tekenen en de leiding die Wij naar hen neergezonden hadden niet volgden, en zij ervoor kozen het bevel te volgen van hun bondgenoten die hen verleidden tot ongehoorzaamheid aan hun Heer. "waarna Onze macht hen overviel" toen zij dat deden, "bij nacht of terwijl zij hun middagrust hielden". Zo zou "Allahs vernietiging van haar" Zijn in-de-steek-laten van haar zijn met betrekking tot Zijn gehoorzaamheid, en "de komst van Allahs macht over hen" een vergelding zijn voor hun ongehoorzaamheid aan hun Heer doordat Hij hen in de steek liet.

    En de andere ervan: dat "de vernietiging" precies "de macht" zelf is, zodat er in de vermelding van "de vernietiging" een aanwijzing ligt voor de vermelding van "de komst van de macht", en in de vermelding van "de komst van de macht" een aanwijzing voor de vermelding van "de vernietiging".

    En als dat zo is, dan is het bij de Arabieren gelijk of men begint met de vernietiging en daar vervolgens de macht op laat aansluiten, of begint met de macht en daar vervolgens de vernietiging op laat aansluiten. Dat is zoals hun uitspraak: "Jij bezocht mij, dus eerde je mij", aangezien "het bezoek" zelf "de eer" is. Dus is het bij hen gelijk of men "het bezoek" voorop plaatst en "de eer" erna, of "de eer" voorop plaatst en "het bezoek" erna, zodat men zegt: "Je eerde mij, dus bezocht je mij."

    * * *

    Sommige taalkundigen beweerden dat er in de uitspraak iets weggelaten is, want zonder dat zou de uitspraak niet correct zijn. En dat de betekenis daarvan is: en hoeveel steden hebben Wij niet vernietigd, waarbij de komst van Onze macht over haar vóór Onze vernietiging plaatsvond. Dit is een uitspraak waarvoor geen bewijs van juistheid bestaat vanuit de uiterlijke betekenis van de openbaring, noch vanuit een bericht waaraan men zich moet onderwerpen. En wanneer een uitspraak verstoken is van een bewijs van juistheid vanuit een van de wegen waaraan men zich moet onderwerpen, dan is haar onjuistheid duidelijk.

    * * *

    Een ander van hen zei eveneens: De betekenis van de "fāʾ" (dus) op deze plaats is de betekenis van de "wāw" (en). Hij zei: De uitleg van de uitspraak is: en hoeveel steden hebben Wij niet vernietigd, en Onze macht overviel haar bij nacht. Dit is een uitspraak zonder betekenis, aangezien de "fāʾ" bij de Arabieren een grammaticale waarde heeft die de "wāw" in de uitspraak niet heeft. Haar te wenden naar haar meest gangbare betekenis bij hen, zolang daartoe een weg bestaat, is beter dan haar naar iets anders te wenden.

    * * *

    Indien hij zegt: Hoe is er gezegd: (waarna Onze macht hen overviel bij nacht of terwijl zij hun middagrust hielden), terwijl je weet dat het meest gangbare van de aard van "aw" (of) in de uitspraak het oproepen van twijfel is, en het niet toegestaan is dat er in Allahs bericht twijfel zou zijn?

    Dan wordt geantwoord: De uitleg daarvan is het tegendeel van waar jij naartoe ging. De betekenis van de uitspraak is slechts: en hoeveel steden hebben Wij niet vernietigd, waarna Onze macht een deel van haar overviel bij nacht en een ander deel terwijl zij hun middagrust hielden. En als men in plaats van "aw" op deze plaats de "wāw" zou plaatsen, dan zou de uitspraak vrijwel onmogelijk zijn, en zou de meest gangbare betekenis van de uitspraak worden: dat de stad die Allah vernietigd heeft, Zijn macht overviel bij nacht én op het tijdstip van de middagrust. En dat zou een bericht zijn over de macht: dat zij vernietigd heeft wie reeds vernietigd was en uitgewist heeft wie reeds uitgewist was. En dat is in de uitspraak een verwerpelijke ongerijmdheid. Maar het correcte van de uitspraak is wat de openbaring gebracht heeft, aangezien zij de steden die de macht bij nacht overviel niet onderscheidt van de steden die dat tijdens de middagrust overviel. En als zij wel onderscheiden waren, zou er over hen slechts met de "wāw" bericht zijn.

    En er is gezegd: "waarna Onze macht haar overviel" als bericht over "de stad", dat de macht tot haar kwam, en de uitspraak is voortgezet op de wijze waarop zij aan het begin van het vers aanving. En als er gezegd zou zijn: "waarna Onze macht hen overviel bij nacht", dan zou het correct en welsprekend zijn, waarbij de uitspraak teruggebracht wordt naar haar betekenis, aangezien de macht slechts gericht was op de bewoners van de stad en niet op haar bouwwerken, ook al heeft die ook haar bouwwerken en woningen getroffen met verwoesting, op een wijze vergelijkbaar met wat haar bewoners trof. En in Zijn uitspraak: (of terwijl zij hun middagrust hielden) is teruggekeerd naar het specifieke bericht over haar bewoners en niet over haar woningen, vanwege wat wij beschreven hebben: dat het doelwit van de macht de bewoners waren, ook al ligt in hun vernietiging de vernietiging van hun woningen en de verwoesting daarvan.

    En als er gezegd zou zijn: "of zij houdt middagrust", dan zou het correct zijn, aangezien de toehoorders de bedoeling van de uitspraak begrepen hadden.

    * * *

    Indien een vraagsteller zegt: Is Zijn uitspraak: (of terwijl zij hun middagrust hielden) niet een bericht over het tijdstip waarop Allahs macht hen overdag overviel?

    Dan wordt geantwoord: Jawel!

    Indien hij zegt: Worden de tijdsaanduidingen bij iets dergelijks in de taal van de Arabieren niet uitgedrukt met de "wāw" die op het tijdstip duidt?

    Dan wordt geantwoord: Dat is weliswaar zo, maar zij laten op een dergelijke plaats wel eens iets weg, uit weerzin tegen het samenbrengen van twee verbindingspartikels, aangezien "aw" bij hen tot de verbindingspartikels behoort, en zo ook de "wāw". Zo zeggen zij: "Je ontmoette mij berooid, of ik ben op reis", met de betekenis: "of terwijl ik op reis ben", waarbij zij de "wāw" weglaten terwijl zij die in de uitspraak wel bedoelen, om de reden die ik beschreven heb.

    Toon originele Arabische tekst
    القول في تأويل قوله : وَكَمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا فَجَاءَهَا بَأْسُنَا بَيَاتًا أَوْ هُمْ قَائِلُونَ (4) قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره لنبيه محمد صلى الله عليه وسلم: حذّر هؤلاء العابدين غيري، والعادلين بي الآلهة والأوثان، سَخَطي لا أُحِلّ بهم عقوبتي فأهلكهم، (7) كما أهلكت من سلك سبيلهم من الأمم قبلهم, فكثيرًا ما أهلكت قبلهم من أهل قرى عصوني وكذَّبوا رسلي وعبدوا غيري (8) =(فجاءها بأسنا بياتًا)، يقول: فجاءتهم عقوبتنا ونقمتنا ليلا قبل أن يصبحوا (9) = أو جاءتهم " قائلين ", يعني: نهارًا في وقت القائلة. * * * وقيل: " وكم " لأن المراد بالكلام ما وصفت من الخبر عن كثرة ما قد أصاب الأمم السالفة من المَثُلاث، بتكذيبهم رسلَه وخلافهم عليه. وكذلك تفعل العرب إذا أرادوا الخبر عن كثرة العدد, كما قال الفرزدق: كَـمْ عَمـةٍ لَـكَ يـا جَـرِيرُ وَخَالَـةٍ فَدْعَـاءَ قَـدْ حَـلَبَتْ عَـلَيَّ عِشَـارِي (10) * * * فإن قال قائل: فإن الله تعالى ذكره إنما أخبر أنه " أهلك قرًى ", فما في خبره عن إهلاكه " القرى " من الدليل على إهلاكه أهلها؟ قيل: إن " القرى " لا تسمى " قرى " ولا " القرية "" قرية "، إلا وفيها مساكن لأهلها وسكان منهم, ففي إهلاكها إهلاك مَنْ فيها من أهلها. * * * وقد كان بعض أهل العربية يرى أن الكلام خرج مخرج الخبر عن " القرية ", والمراد به أهلها. * * * قال أبو جعفر: والذي قلنا في ذلك أولى بالحق، لموافقته ظاهر التنـزيل المتلوّ. * * * فإن قال قائل: وكيف قيل: (وكم من قرية أهلكناها فجاءها بأسنا بياتًا أو هم قائلون)؟ وهل هلكت قرية إلا بمجيء بأس الله وحلول نقمته وسَخَطه بها؟ فكيف قيل: " أهلكناها فجاءها "؟ وإن كان مجيء بأس الله إياها بعد هلاكها، فما وجه مجيء ذلك قومًا قد هلكوا وبادوا، ولا يشعرون بما ينـزل بهم ولا بمساكنهم؟ قيل: إن لذلك من التأويل وجهين، كلاهما صحيح واضح منهجه: أحدهما: أن يكون معناه: " وكم من قرية أهلكناها "، بخذلاننا إياها عن اتباع ما أنـزلنا إليها من البينات والهدى، واختيارها اتباع أمر أوليائها المُغْوِيتِهَا عن طاعة ربها (11) = " فجاءها بأسنا " إذ فعلت ذلك =" بياتا أو هم قائلون "، فيكون " إهلاك الله إياها "، خذلانه لها عن طاعته, ويكون " مجيء بأس الله إياهم "، جزاء لمعصيتهم ربهم بخذلانه إياهم. والآخر منهما: أن يكون " الإهلاك " هو " البأس " بعينه، فيكون في ذكر " الإهلاك " الدلالةُ على ذكر " مجيء البأس ", وفي ذكر " مجيء البأس " الدلالة على ذكر " الإهلاك ". وإذا كان ذلك كذلك, كان سواء عند العرب، بُدئ بالإهلاك ثم عطف عليه بالبأس, أو بدئ بالبأس ثم عطف عليه بالإهلاك. وذلك كقولهم: " زرتني فأكرمتني"، إذ كانت " الزيارة " هي" الكرامة ", فسواء عندهم قدم " الزيارة " وأخر " الكرامة ", أو قدم " الكرامة " وأخر " الزيارة " فقال: " أكرمتني فزرتني". (12) * * * وكان بعض أهل العربية يزعم أن في الكلام محذوفًا, لولا ذلك لم يكن الكلام صحيحًا = وأن معنى ذلك: وكم من قرية أهلكناها, فكان مجيء بأسنا إياها قبل إهلاكنا. (13) وهذا قول لا دلالة على صحته من ظاهر التنـزيل، ولا من خبر يجب التسليم له. وإذا خلا القولُ من دلالة على صحته من بعض الوجوه التي يجبُ التسليم لها، كان بيّنًا فساده. * * * وقال آخر منهم أيضًا: معنى " الفاء " في هذا الموضع معنى " الواو ". وقال: تأويل الكلام: وكم من قرية أهلكناها، وجاءها بأسنا بياتًا. وهذا قول لا معنى له, إذ كان لـ" الفاء " عند العرب من الحكم ما ليس للواو في الكلام, فصرفها إلى الأغلب من معناها عندهم، ما وجد إلى ذلك سبيل، أولى من صرفها إلى غيره. * * * فإن قال: وكيف قيل: (فجاءها بأسنا بياتًا أو هم قائلون) , وقد علمت أن الأغلب من شأن " أو " في الكلام، اجتلابُ الشك, وغير جائز أن يكون في خبر الله شك؟ قيل: إن تأويل ذلك خلافُ ما إليه ذهبتَ. وإنما معنى الكلام: وكم من قرية أهلكناها فجاء بعضها بأسنا بياتًا, وبعضها وهم قائلون. ولو جعل مكان " أو " في هذا الموضع " الواو "، لكان الكلام كالمحال, ولصار الأغلب من معنى الكلام: أن القرية التي أهلكها الله جاءها بأسه بياتًا وفي وقت القائلة . وذلك خبرٌ عن البأس أنه أهلك من قد هلك، وأفنى من قد فني. وذلك من الكلام خَلْفٌ . (14) ولكن الصحيح من الكلام هو ما جاء به التنـزيل, إذ لم يفصل القرى التي جاءها البأس بياتًا، من القرى التي جاءها ذلك قائلةً. ولو فُصلت، لم يخبر عنها إلا بالواو. وقيل: " فجاءها بأسنا " خبرًا عن " القرية " أن البأس أتاها, وأجرى الكلام على ما ابتدئ به في أول الآية . ولو قيل: " فجاءهم بأسنا بياتًا "، لكان صحيحًا فصيحًا، ردًّا للكلام إلى معناه, إذ كان البأس إنما قصد به سكان القرية دون بنيانها, وإن كان قد نال بنيانها ومساكنها من البأس بالخراب، نحوٌ من الذي نال سكانها. وقد رجع في قوله: (أو هم قائلون)، إلى خصوص الخبر عن سكانها دون مساكنها، لما وصفنا من أن المقصود بالبأس كان السكان، وإن كان في هلاكهم هلاك مساكنهم وخرابها. (15) ولو قيل: " أو هي قائلة "، كان صحيحًا، إذ كان السامعون قد فهموا المراد من الكلام. * * * فإن قال قائل: أو ليس قوله: (أو هم قائلون)، خبرًا عن الوقت الذي أتاهم فيه بأس الله من النهار؟ قيل: بلى! فإن قال: أو ليس المواقيت في مثل هذا تكون في كلام العرب بالواو الدالِّ على الوقت؟ قيل: إن ذلك، وإن كان كذلك, فإنهم قد يحذفون من مثل هذا الموضع، استثقالا للجمع بين حرفي عطف, إذ كان " أو " عندهم من حروف العطف, (16) وكذلك " الواو ", فيقولون: " لقيتني مملقًا أو أنا مسافر ", بمعنى: أو وأنا مسافر, فيحذفون " الواو " وهم مريدوها في الكلام، لما وصفت. (17) ----------------- الهوامش : (7) في المطبوعة والمخطوطة : (( لأحل بهم عقوبتي )) ، والسياق يقتضي ما أثبت . (8) انظر تفسير (( كم )) فيما سلف 5 : 352 : = تفسير (( القرية )) فيما سلف 8 : 543 . = وتفسير (( الإهلاك )) فيما سلف : 11 : 316 ، تعليق : 1 ، والمراجع هناك . = وتفسير (( البأس )) فيما سلف ص : 207 ، تعليق 2 ، والمراجع هناك . (9) انظر تفسير (( البيات )) فيما سلف 8 : 562 ، 563 /9 : 191 ، 192 . (10) ديوانه : 451 ، والنقائض : 332 ، وقد سلف هذا البيت وشرحه في تخريج بيت آخر من القصيدة 9 : 495 ، 496 ، تعليق : 1 . (11) في المطبوعة : (( المغويها )) ، وأثبت ما في المخطوطة . (12) انظر معاني القرآن للفراء 1 : 371 . (13) هذه مقالة الفراء في معاني القرآن 1 : 371 ، قال : (( وإن شئت كان المعنى : وكم من قرية أهلكناها ، فكان مجيء البأس قبل الإهلاك ، فأضمرت كان . )) . (14) (( خلف )) ( بفتح فسكون ) . يقال : (( هذا خلف من القول )) ، أي : رديء ساقط ومنه المثل : (( سكت ألفًا ، ونطق خلفًا )) . (15) انظر معاني القرآن للفراء 1 : 371 . (16) في المخطوطة : (( إذ كان وعندهم من حروف العطف )) بياض ، وفوق البياض ( كذا ) ، وفي الهامش حرف ( ط ) . والذي في المطبوعة شبيه بالصواب . (17) انظر معاني القرآن للفراء 1 : 372 .