Tafseer van De Hoogten · Al-A'raaf · 7:18
Hij (Allah) zei: 'Ga er uit weg, veracht en verstoten. Wie van hen jou dan volgt: voorwaar, Ik zal de hel vullen met jullie allen."
Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak: قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَدْحُورًا ("Hij zei: Ga eruit, gesmaad en verstoten")
Abū Jaʿfar zei: En dit is een bericht van Allah, de Verhevene wiens vermelding verheven is, over het neerlaten op de verdorvene, de vijand van Allah, van datgene aan Zijn wraak en Zijn vervloeking waarmee Hij hem trof, en over Zijn verdrijving van hem uit Zijn tuin (janna), toen hij Hem ongehoorzaam was en Zijn bevel tegensprak, en Hem een antwoord teruggaf dat hem niet toekwam terug te geven. Hij zegt: Allah zei toen tot hem: "Ga eruit", dat wil zeggen: uit de tuin, "gesmaad en verstoten" (madhʾūman madḥūran), Hij zegt: bekladd met gebrek.
* * *
En "al-dhaʾm" is het gebrek/de smaad. Men zegt hiervan: "dhaʾamahu yadhʾamuhu dhaʾman, fa-huwa madhʾūm" (hij smaadde hem, hij smaadt hem, een smaad, en hij is gesmaad), en men laat de hamza weg en zegt: "dhimtuhu adhīmuhu dhayman wa-dhāman". En "al-dhaʾm" en "al-dhaym" zijn sterker in [het uitdrukken van] gebrek dan "al-dhamm". En sommigen hebben dit vers voorgedragen: (41)
"Ik vergezelde u toen er op mijn oog een waas lag, en toen die optrok, sneed ik mijzelf, terwijl ik haar smaad (adhīmuhā)." (42)
En de meeste overleveraars dragen het voor als "alūmuhā" (ik laak haar).
* * *
En wat "al-madḥūr" betreft: dat is de verdrevene. Men zegt: "daḥarahu yadḥaruhu daḥran wa-duḥūran", wanneer hij hem verdrijft en hem uitwerpt; en daartoe behoort hun uitspraak: "idḥar ʿanka al-shayṭān" (verdrijf de satan van u). (43)
* * *
En overeenkomstig wat wij hierover hebben gezegd, hebben de mensen van de uitleg gesproken.
* Vermelding van wie dat heeft gezegd:
14384 — Bishr ibn Muʿādh heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, aangaande zijn uitspraak: "Ga eruit, gesmaad en verstoten", hij zegt: Ga eruit, vervloekt en verbannen.
14385 — Al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: Abū Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī, op gezag van Ibn ʿAbbās: "madhʾūman" — verafschuwd.
14386 — Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās, aangaande zijn uitspraak: "Hij zei: Ga eruit, gesmaad", hij zegt: gering gemaakt en verbannen.
14387 — Muḥammad ibn al-Ḥusayn heeft mij verteld, hij zei: Aḥmad ibn al-Mufaḍḍal heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī, aangaande zijn uitspraak: "Ga eruit, gesmaad en verstoten": wat "madhʾūman" betreft, dat is verbannen, en wat "madḥūran" betreft, dat is verdreven.
14388 — Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid: "madhʾūman", hij zei: verbannen; "madḥūran", hij zei: verdreven.
14389 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: ʿAbdullāh ibn Abī Jaʿfar heeft ons verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van al-Rabīʿ, aangaande zijn uitspraak: "Ga eruit, gesmaad", hij zei: verbannen. En "al-madḥūr", hij zei: de geringgemaakte.
14390 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: ʿAbdullāh ibn al-Zubayr heeft ons verteld, op gezag van Ibn ʿUyayna, op gezag van Yūnus en Isrāʾīl, op gezag van Abī Isḥāq, op gezag van al-Tamīmī, op gezag van Ibn ʿAbbās: "Ga eruit, gesmaad", hij zei: verbannen.
14391 — Abū ʿAmr al-Qarqasānī ʿUthmān ibn Yaḥyā heeft mij verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van Abī Isḥāq, op gezag van al-Tamīmī, die Ibn ʿAbbās vroeg: wat betekent "Ga eruit, gesmaad en verstoten"? Hij zei: verafschuwd. (44)
14392 — Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei over zijn uitspraak: "Ga eruit, gesmaad en verstoten", en hij zei: Wij kennen "al-madhʾūm" en "al-madhmūm" slechts als één en hetzelfde, maar er zijn letters die worden weggelaten. En de dichter heeft tot ʿĀmir gezegd: "yā ʿĀm" (o ʿĀm), en tot Ḥārith: "yā Ḥār" (o Ḥār); (45) en de Koran is immers slechts neergedaald in de spraak van de Arabieren.
* * *
Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak: لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لأَمْلأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ ("Wie van hen u volgt — voorzeker zal Ik de hel met jullie allen vullen") (7:18)
Abū Jaʿfar zei: En dit is een eed van Allah, wiens lof verheven is. Hij zwoer dat wie van de kinderen van Adam de vijand van Allah, Iblīs, volgt en hem gehoorzaamt en zijn vermoeden over hem bewaarheidt, dat Hij van hen allen — dat wil zeggen: van de ongelovigen onder de kinderen van Adam, de volgelingen van Iblīs, en van Iblīs en zijn nageslacht — de hel (jahannam) zal vullen. Moge Allah dus de man begenadigen die het vermoeden van de vijand van Allah ten aanzien van hemzelf logenstrafte, en zijn hoop en zijn begeerte ten aanzien van hem teleurstelde, en zijn vijand niet de gelegenheid gaf om met begeerte naar hem te begeren, en hem voor bedrieglijk hield en geen raad van hem aannam. Want Allah, de Verhevene wiens vermelding verheven is, heeft met deze tekenen Zijn dienaren slechts gewezen op de oudheid van de vijandschap van hun vijand en de vijand van Allah, Iblīs, jegens hen, en op het reeds voorbijgegane van zijn afgunst jegens hun vader en zijn onrecht tegen hem en tegen hen. En Hij heeft hen op de hoogte gesteld van de plaatsen waar Zijn gunsten sinds oude tijden op hen zijn neergedaald, in henzelf en in hun vader, opdat zij Zijn tekenen zouden overdenken, en opdat de bezitters van verstand zich zouden laten vermanen, zodat zij zich zouden weerhouden van de gehoorzaamheid aan hun vijand en de vijand van hen tot de gehoorzaamheid aan Hem, en zich daartoe zouden wenden.
---------------------
De voetnoten:
(41) Het is al-Ḥārith ibn Khālid al-Makhzūmī.
(42) Het vers, met zijn uitleg en bronvermelding, is reeds voorbijgekomen — in een andere lezing dan deze — in het voorgaande, 1:265.
(43) Zie Majāz al-Qurʾān van Abū ʿUbayda, 1:212.
(44) De overlevering 14391 — "Abū ʿAmr al-Qarqasānī", "ʿUthmān ibn Yaḥyā", de leermeester van al-Ṭabarī: ik heb voor hem geen biografie aangetroffen in de werken die mij ter beschikking staan. Wat de zaak nog ingewikkelder maakt, is dat ik Abū Jaʿfar [al-Ṭabarī] in zijn geschiedeniswerk een isnād aantref via een leermeester die "ʿUthmān ibn Yaḥyā" wordt genoemd, met de volgende tekst: "ʿUthmān ibn Yaḥyā heeft mij verteld, op gezag van ʿUthmān al-Qarqasānī, hij zei: Sufyān ibn ʿUyayna heeft ons verteld", waarbij hij dus tussen "ʿUthmān ibn Yaḥyā" en "Sufyān ibn ʿUyayna" een man plaatst die "ʿUthmān al-Qarqasānī" wordt genoemd! Maar wat in de tafsīr staat wijst erop dat de overleveraar van Sufyān ibn ʿUyayna "ʿUthmān ibn Yaḥyā" zelf is. Mijn vermoeden is dus dat er in de isnād van het geschiedeniswerk een fout zit, en wellicht is de juiste lezing: "ʿUthmān ibn Yaḥyā ibn ʿUthmān al-Qarqasānī heeft mij verteld, hij zei: Sufyān ibn ʿUyayna heeft ons verteld." Dit is wat ik heb gevonden; moge zich bij mij verzamelen wat mij daarvan het juiste of het onjuiste duidelijk maakt.
(45) In de gedrukte editie staat: "wa-lākin yakūn muntaqaṣa, wa-qāla al-ʿarab li-ʿĀmir ..." met een open ruimte in de tekst. In het handschrift staat: "wa-lākin takūn f muntaqaṣa. wa-qad qāla al-shāʿir ..." met een open ruimte in de tekst; de uitgever van de gedrukte editie heeft wat in het handschrift stond onbetrouwbaar gewijzigd. In het handschrift staat boven de open ruimte "kadhā" (aldus), en in de marge de letter (ṭ) ter aanduiding van de fout. De fāʾ na de open ruimte wees mij erop dat het juiste van datgene waarvoor de kopiist van het handschrift een open ruimte liet, "ḥurūf" (letters) is, waardoor de tekst weer klopt.
En het voorbeeld van de tarkhīm (verkorting in de roep) bij "ʿĀmir" is het woord van al-Ḥuṭayʾa tot ʿĀmir ibn al-Ṭufayl:
"O ʿĀm, gij waart een man van invloed en edelmoedigheid, ware het zo dat het streven van wie gij wedijverde recht voor u lag."
En het voorbeeld van de tarkhīm bij "al-Ḥārith" is het woord van Zuhayr:
"O Ḥār, laat ik niet door jullie met een ramp worden getroffen die geen gewone man vóór mij heeft ontmoet, noch een koning."
(46) In de gedrukte editie staat: "wa-lam yakun mimman ṭamaʿa fīhā ʿaduwwuhu", afwijkend van wat in het handschrift staat, omdat hij het niet begreep, en zo heeft hij het op het uiterste misvat en de tekst bedorven.
