Tafseer van De Ster · An-Najm · 53:21
Zijn voor jullie de mannen en voor Hem de vrouwen?
En Zijn uitspraak أَلَكُمُ الذَّكَرُ وَلَهُ الأنْثَى ("Is voor jullie het mannelijke en voor Hem het vrouwelijke?"). Hij zegt: Beweren jullie dat voor jullie het mannelijke is, dat jullie behaagt, en voor Allah het vrouwelijke, dat jullie voor jezelf niet behaagt? تِلْكَ إِذًا قِسْمَةٌ ضِيزَى ("Dat is dan een oneerlijke verdeling"). De Verhevene, wiens lof verheven is, zegt: Deze verdeling van jullie is een onrechtvaardige, ongelijke verdeling, gebrekkig en onvolledig, want jullie hebben aan jullie Heer als nageslacht toegekend wat jullie voor jezelf verafschuwen, en jullie hebben jezelf bevoorrecht met wat jullie behaagt.
De Arabieren zeggen: "ḍiztu-hu ḥaqqahu" met een kasra op de ḍād, en ook "ḍuztu-hu" met een ḍamma; ik zeg dan "aḍīzuhu" en "aḍūzuhu". Dat is wanneer men iemand zijn recht ontneemt en het hem onthoudt. Mij is overgeleverd op gezag van Maʿmar ibn al-Muthannā, die zei: Al-Akhfash droeg mij voor:
"En als je je van ons verwijdert, zullen wij je minachten; en als je afwezig bent, dan is jouw pijl tekortgedaan (maḍʾūz) en is jouw neus in het stof gedrukt." (5)
Sommige Arabieren zeggen ook "ḍayzā" met een fatḥa op de ḍād en zonder hamza; en sommigen zeggen "ḍaʾzā" met een fatḥa en hamza, en "ḍuʾzā" met een ḍamma en hamza. Maar niemand heeft volgens een van deze dialectvormen gereciteerd. Wat betreft "al-ḍīzā" met een kasra: dat is het patroon "fuʿlā" met een ḍamma op de fāʾ, maar de ḍād ervan werd met een kasra uitgesproken, zoals zij ook een kasra plaatsten in hun uitspraak "qawmun bīḍ" en "ʿīn", die [het patroon] "fuʿl" hebben, omdat hun enkelvoud "bayḍāʾ" en "ʿaynāʾ" is, opdat zij overeenstemming brachten tussen het meervoud, de tweevoud en het enkelvoud. Evenzo verafschuwden zij de ḍamma op de ḍād van "ḍīzā", zodat je [anders] "ḍūzā" zou zeggen, uit vrees dat het [woord] met een wāw zou worden gevormd terwijl het van de yāʾ afkomstig is.
Al-Farrāʾ zei: Ik heb geoordeeld dat het begin ervan oorspronkelijk een ḍamma heeft, omdat de bijvoeglijke naamwoorden (nuʿūt) voor het vrouwelijke ofwel met een fatḥa, ofwel met een ḍamma komen. De met fatḥa gevormde zijn: "sakrā" (dronken) en "ʿaṭshā" (dorstig); en de met ḍamma gevormde zijn: "al-unthā" (het vrouwelijke) en "al-ḥublā" (de zwangere). En wanneer het een zelfstandig naamwoord is dat geen bijvoeglijk naamwoord is, dan wordt het begin ervan met een kasra uitgesproken, zoals in Zijn uitspraak وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ ("En vermaan, want de vermaning baat de gelovigen") — het begin ervan ["al-dhikrā"] werd met een kasra uitgesproken, omdat het een zelfstandig naamwoord is dat geen bijvoeglijk naamwoord is. Zo ook "al-shiʿrā" [de ster Sirius]: het begin ervan werd met een kasra uitgesproken, omdat het een zelfstandig naamwoord is dat geen bijvoeglijk naamwoord is.
------------------
De voetnoten:
(5) De overlevering van het vers luidt in "al-Lisān", lemma "ḍaʾaza": "wa-in taqum" ("en als je opstaat") in plaats van "wa-in taghib" ("en als je afwezig bent"). Ibn al-Aʿrābī zei: De Arabieren zeggen "qismatun ḍuʾzā" met ḍamma en hamza; "ḍūzā" met ḍamma zonder hamza; "ḍiʾzī" met kasra en hamza; en "ḍīzī" met kasra zonder hamza. Hij zei: en de betekenis van al deze vormen is onrecht (jawr). In "al-Lisān", lemma "ḍyz": "ḍāza fī al-ḥukm" betekent: hij was onrechtvaardig in het oordeel. "Ḍāzahu ḥaqqahu yaḍīzuhu ḍayzan": hij verminderde, schaadde en onthield het hem. "Ḍiztu fulānan aḍīzuhu ḍayzan": ik beging onrecht jegens hem. "Ḍāza yaḍīzu": wanneer hij onrechtvaardig handelde. Soms wordt het met hamza gevormd, zodat men zegt: "ḍaʾazahu yaḍʾazuhu ḍaʾzan". En in de Verheven Openbaring: تلك إذا قسمة ضيزى — "qismatun ḍīzā" en "ḍūzā" betekent: onrechtvaardig. De auteur heeft de uitspraak van al-Farrāʾ in haar geheel overgenomen in "Maʿānī al-Qurʾān" (folio 316), dus volstaan wij met een verwijzing daarnaar. Al-Qurṭubī heeft de uitspraak van de grammatici over "ḍīzā" voortreffelijk samengevat in (17:103); raadpleeg het daar.
