Tafseer van De Rook · Ad-Dukhaan · 44:56
Zij zullen daarin, na de eerste dood, geen dood meer ondergaan, en Hij beschermt hen voor de bestraffing van de Hel.
En Zijn woord ( zij proeven daarin de dood niet, behalve de eerste dood ) — de Verhevene, wiens vermelding verheven is, zegt: deze godvrezenden proeven in het paradijs de dood niet na de eerste dood die zij in deze wereld geproefd hebben.
En sommige taalkundigen plachten "illā" (behalve) op deze plaats te richten op de betekenis van "siwā" (anders dan, behalve), en zij zeiden: de betekenis van de uitdrukking is: zij proeven daarin de dood niet anders dan de eerste dood. En zij stelden dit gelijk aan Zijn woord, de Verhevene, wiens vermelding verheven is: en huwt niet de vrouwen die jullie vaders gehuwd hebben, behalve wat reeds voorbij is , in de betekenis van: anders dan wat jullie vaders gedaan hebben. Maar voor wat hij hierover gezegd heeft is er naar mijn mening geen begrijpelijke grond, want het overheersende in de uitspraak van iemand die zegt: "ik proef vandaag het voedsel niet behalve het voedsel dat ik vóór vandaag geproefd heb", is dat hij wil meedelen over zichzelf dat hij op die dag voedsel heeft dat hij proeft en eet, met uitsluiting van alle andere voedsel daarbuiten.
En aangezien dat het overheersende is van zijn betekenis, moet het zo zijn dat hij met zijn woord ( behalve de eerste dood ) een dood van het soort van de eerste heeft bevestigd die zij zullen proeven. En het is bekend dat dat niet zo is, want Allah, machtig en verheven is Hij, heeft de bewoners van het paradijs in het paradijs, wanneer zij het binnentreden, veilig gesteld voor de dood. Maar het is zoals ik de betekenis ervan beschreven heb. En het was slechts toegestaan om "illā" op de plaats van "baʿd" (na) te zetten vanwege de nabijheid van hun beide betekenissen op deze plaats; want wanneer de spreker zegt: "ik zal vandaag geen man toespreken behalve een man na een man bij ʿAmr", heeft hij zichzelf verplicht om die dag geen man toe te spreken na het toespreken van de man die bij ʿAmr is.
En evenzo, wanneer hij zegt: "ik zal vandaag geen man toespreken na een man bij ʿAmr", heeft hij zichzelf verplicht om die dag geen man toe te spreken behalve een man bij ʿAmr. Dus "baʿd" en "illā" zijn nabij in betekenis op deze plaats. En het behoort tot de gewoonte der Arabieren om een woord op de plaats van een ander te zetten wanneer hun beide betekenissen elkaar naderen, zoals hun plaatsen van al-rajāʾ (hoop) op de plaats van al-khawf (vrees) vanwege wat er in de betekenis van hoop aan vrees ligt, want hoop is geen zekerheid, het is slechts verlangen, dat soms uitkomt en soms onwaar blijkt, zoals vrees soms uitkomt en soms onwaar blijkt. Daarover zei Abū Dhuʾayb:
Wanneer de wesp hem steekt, vreest hij haar steek niet,
en hij heeft haar weerstaan, terwijl in het huis van honingbijen werkers zijn. (6)
Hij zei: "lam yarju lasʿahā", en de betekenis daarvan is: hij vreesde haar steek niet. En zoals hun plaatsen van al-ẓann (vermoeden) op de plaats van al-ʿilm (kennis) die niet door zien verkregen is, maar slechts door gevolgtrekking of bericht verkregen is, zoals de dichter zei:
Toen zei ik tot hen: weest zeker van tweeduizend zwaargewapenden,
wier aanvoerders gehuld zijn in het Perzische maliënhemd. (7)
In de betekenis van: weest zeker van tweeduizend zwaargewapenden en weet het. Zo zette hij al-ẓann op de plaats van zekerheid, omdat degenen tot wie dat gezegd werd niet met eigen ogen tweeduizend zwaargewapenden gezien of aanschouwd hadden; het was slechts dat deze berichtgever het hun meedeelde, en hij zei tot hen: vermoedt de kennis van wat niet aanschouwd is — een daad van het hart. Zo zette hij het ene op de plaats van het andere vanwege de nabijheid van hun beide betekenissen, in vergelijkbare gevallen die ik vermeld heb en die talrijk zijn om op te sommen, evenals de betekenis van de twee woorden elkaar nabij is in sommige betekenissen, terwijl zij in andere zaken in betekenis verschillen; dan zetten de Arabieren het ene op de plaats van zijn metgezel op de plaats waar hun beide betekenissen elkaar naderen.
Zo is dus Zijn woord ( zij proeven daarin de dood niet, behalve de eerste dood ): "illā" is gezet op de plaats van "baʿd" vanwege wat wij beschreven hebben van de nabijheid van de betekenis van "illā" en "baʿd" op deze plaats. En evenzo en huwt niet de vrouwen die jullie vaders gehuwd hebben, behalve wat reeds voorbij is : de betekenis daarvan is slechts: na wat er van jullie in de tijd van onwetendheid (jāhiliyya) voorbijgegaan is. Maar wanneer men "illā" op deze plaats richt op de betekenis van "siwā", dan is dat slechts een vertolking van de plaats en een verklaring ervan met iets dat nog verwarrender is voor wie de kennis van haar betekenis daaruit wil verkrijgen.
------------------------
Voetnoten:
(6) Het vers is van Abū Dhuʾayb. Het is een getuigenis dat "lam yarju" betekent: hij vreesde niet. Het is reeds eerder in deze tafsīr als getuigenis aangehaald, en het is daar uitvoerig besproken (zie het in 5:264 van deze druk). En in zijn rijm staat "ʿawāsil" op de plaats van "ʿawāmil". Beide zijn juist.
(7) Het vers is van Durayd ibn al-Ṣimma al-Jushamī (al-Lisān: ẓnn). Al-Jawharī zei: al-ẓann is bekend, en het wordt soms op de plaats van al-ʿilm gezet. Durayd ibn al-Ṣimma zei: "fa-qultu lahum ẓunnū…" het vers: dat wil zeggen: weest zeker; hij maakt zijn vijand slechts bang met zekerheid, niet met twijfel. En de getuigeniswaarde in het vers ligt bij de auteur hierin: dat al-ʿilm soms op de plaats van al-ẓann gezet wordt, evenals al-rajāʾ soms op de plaats van al-khawf gezet wordt.
