Tabari (1 passage)

1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

   إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ("behalve hij die in het Hellevuur zal branden") betekent: behalve iemand van wie het in Mijn voorkennis vaststond dat hij in het Hellevuur zou branden.

   En er is gezegd: de betekenis van عَلَيْهِ ("over hem") in Zijn uitspraak مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ ("jullie kunnen niemand tegen Hem verleiden") heeft de betekenis van "bihi" ("door hem / met betrekking tot hem").

   En ongeveer hetzelfde als wat wij hierover hebben gezegd, hebben de exegeten (ahl al-taʾwīl) gezegd.

   * Vermelding van wie dat gezegd heeft:

   ʿAlī heeft mij verteld, hij zei: Abū Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī, op gezag van Ibn ʿAbbās, over Zijn uitspraak فَإِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ ("Voorwaar, jullie en wat jullie aanbidden, jullie kunnen niemand tegen Hem verleiden"); hij zegt: jullie zullen niet dwalen, en niemand zal door jullie afdwalen, behalve hij van wie Ik reeds besloten heb dat hij in het Hellevuur zal branden.

   Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās, over Zijn uitspraak مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ("jullie kunnen niemand tegen Hem verleiden, behalve hij die in het Hellevuur zal branden"); hij zegt: jullie kunnen door jullie afgodsbeelden niemand verleiden, behalve hem voor wie reeds vooraf vaststond dat hij in het Hellevuur zal branden.

   Yaʿqūb ibn Ibrāhīm heeft mij verteld, hij zei: Ibn ʿUlayya heeft ons verteld, op gezag van Khālid, hij zei: ik zei tot al-Ḥasan over Zijn uitspraak مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ("jullie kunnen niemand tegen Hem verleiden, behalve hij die in het Hellevuur zal branden"): behalve hem voor wie Allah heeft vastgesteld dat hij in het Hellevuur zal branden.

   ʿAlī ibn Sahl heeft ons verteld, hij zei: Zayd ibn Abī al-Zarqāʾ heeft ons verteld, op gezag van Ḥammād ibn Salama, op gezag van Ḥumayd, hij zei: ik vroeg al-Ḥasan over de uitspraak van Allah مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ("jullie kunnen niemand tegen Hem verleiden, behalve hij die in het Hellevuur zal branden"); hij zei: jullie kunnen daarmee niemand doen afdwalen, behalve hem van wie het in de voorkennis van Allah lag dat hij in het Hellevuur zal branden.

   Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van Manṣūr, op gezag van Ibrāhīm, over مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ("jullie kunnen niemand tegen Hem verleiden, behalve hij die in het Hellevuur zal branden"): behalve hem over wie is voorbeschikt dat hij in het Hellevuur zal branden.

   Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Yaʿqūb heeft ons verteld, op gezag van Jaʿfar, over de tien mannen die bij ʿUmar ibn ʿAbd al-ʿAzīz binnenkwamen — en zij waren allen redenaars — en zij spraken; daarna sprak ʿUmar ibn ʿAbd al-ʿAzīz iets, en wij meenden dat hij iets sprak waarmee hij weerlegde wat wij in handen hadden. Hij zei tot ons: kennen jullie de uitleg van dit vers: فَإِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ("Voorwaar, jullie en wat jullie aanbidden, jullie kunnen niemand tegen Hem verleiden, behalve hij die in het Hellevuur zal branden")? Hij zei: jullie en de goden die jullie aanbidden zijn niet degenen die iemand daarmee kunnen verleiden, behalve hem over wie Ik heb beschikt dat hij in het Hellevuur zal branden.

   Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Jarīr heeft ons verteld, op gezag van Manṣūr, op gezag van Ibrāhīm, over إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ("behalve hij die in het Hellevuur zal branden"); hij zei: jullie kunnen niemand doen afdwalen, behalve hem voor wie geschreven is dat hij in het Hellevuur zal branden.

   Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, over فَإِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ ("Voorwaar, jullie en wat jullie aanbidden") tot Zijn woorden صَالِ الْجَحِيمِ ("zal branden in het Hellevuur"); hij zegt: jullie kunnen met deze valsheid van jullie niemand van Mijn dienaren doen afdwalen, behalve hem die jullie volgt met de daden van het Vuur.

   Muḥammad ibn al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Aḥmad ibn al-Mufaḍḍal heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī, over مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ ("jullie kunnen niemand tegen Hem verleiden"): dat wil zeggen, doen afdwalen, إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ("behalve hij die in het Hellevuur zal branden"): behalve hem voor wie Allah heeft geschreven dat hij in het Hellevuur zal branden.

   Mij is verteld op gezag van al-Ḥusayn, hij zei: ik hoorde Abū Muʿādh zeggen: ʿUbayd deelde ons mee, hij zei: ik hoorde al-Ḍaḥḥāk zeggen over Zijn uitspraak مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ("jullie kunnen niemand tegen Hem verleiden, behalve hij die in het Hellevuur zal branden"); hij zegt: jullie kunnen met jullie goden niemand doen afdwalen, behalve hem voor wie de ellende reeds vooraf bestemd was en wie in het Hellevuur zal branden.

   Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb deelde ons mee, hij zei: Ibn Zayd zei over Zijn uitspraak فَإِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ("Voorwaar, jullie en wat jullie aanbidden, jullie kunnen niemand tegen Hem verleiden, behalve hij die in het Hellevuur zal branden"); hij zegt: jullie kunnen daarmee niemand verleiden noch doen afdwalen, behalve hem over wie Allah heeft beschikt dat hij in het Hellevuur zal branden, behalve hem over wie reeds beschikt is dat hij behoort tot de bewoners van het Vuur.

   En er is gezegd: بِفَاتِنِينَ ("verleiders") is afgeleid van "fatantu, aftinu"; en dat is de taal van de bewoners van de Ḥijāz. Maar de bewoners van Najd zeggen: "aftantuhu fa-anā uftinuhu" ("ik heb hem verleid, dus ik verleid hem"). En er is van al-Ḥasan overgeleverd dat hij las: إِلا مَنْ هُوَ صَالُ الْجَحِيمِ met een ḍamma (-u) op de lām van "ṣāl". Indien hij daarmee het meervoud bedoelde — zoals de dichter zei:

   "Wanneer Ḥātim — mijn neef — gevonden wordt, is onze roem het, met wie allen tezamen spreken (ajmaʿīnā)" —

   waarbij hij "ajmaʿīnā" zei en niet "takallamū" ("zij spraken"), en zoals men over mannen zegt: "man huwa ikhwatuka" ("wie zijn jouw broeders"), waarbij men "huwa" naar het onbepaalde naamwoord laat verwijzen en het werkwoord ervan in het meervoud uitbrengt — dan is dat een aanvaardbare wijze, ook al is een andere wijze welsprekender. En indien hij daarmee het enkelvoud bedoelde, dan is dat naar het oordeel van de taalgeleerden een grammaticale fout (laḥn), want het is bij hen een fout om te zeggen "hādhā rāmun wa-qāḍun" [in plaats van rāmin wa-qāḍin], tenzij men daarin van de Arabieren een omgekeerde (maqlūba) taalvorm gehoord heeft, zoals hun uitspraak "shāku al-silāḥ" naast "shākī al-silāḥ", en "ʿātha" naast "ʿathā", en "ʿāqa" naast "ʿaqā"; in dat geval zou het een taalvorm zijn. Maar ik heb niemand horen vermelden dat dit van de Arabieren gehoord is.

   Toon originele Arabische tekst

   ( إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ) يقول: إلا أحدًا سبق في علمي أنه صال الجحيم. وقد قيل: إن معنى ( عَلَيْهِ ) في قوله ( مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ ) بمعنى به. وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل. * ذكر من قال ذلك: حدثني عليّ، قال: ثنا أبو صالح، قال: ثني معاوية، عن عليّ، عن ابن عباس، قوله ( فَإِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ ) يقول: لا تضلون أنتم، ولا أضل منكم إلا من قد قضيت أنه صال الجحيم. حدثني محمد بن سعد، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباس، قوله ( مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ) يقول: ما أنتم بفاتنين على أوثانكم أحدا، إلا من قد سبق له أنه صال الجحيم. حدثني يعقوب بن إبراهيم، قال: ثنا ابن عُلَية، عن خالد، قال: قلت للحسن، قوله ( مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ) إلا من أوجب الله عليه أن يَصْلَى الجحيم. حدثنا عليّ بن سهل، قال: ثنا زيد بن أبي الزرقاء، عن حماد بن سلمة، عن حميد، قال: سألت الحسن، عن قول الله: ( مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ) قال: ما أنتم عليه بمضلين إلا من كان في علم الله أنه سيصْلَى الجحيم. حدثنا إن بشار، قال: ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا سفيان، عن منصور، عن إبراهيم ( مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ) : إلا من قدر عليه أنه يَصْلَى الجحيم. حدثنا ابن حميد، قال: ثنا يعقوب، عن جعفر، عن العشرة الذين دخلوا على عمر بن عبد العزيز، وكانوا متكلمين كلهم، فتكلموا، ثم إن عمر بن عبد العزيز تكلم بشيء، فظننا أنه تكلم بشيء رد به ما كان في أيدينا، فقال لنا: هل تعرفون تفسير هذه الآية: ( فَإِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ) قال: إنكم والآلهة التي تعبدونها لستم بالذي تفتنون عليها إلا من قَضَيْت عليه أنه يَصْلَى الجحيم. حدثنا ابن حميد، قال: ثنا جرير، عن منصور، عن إبراهيم ( إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيم ) قال: ما أنتم بمضلين إلا من كتب عليه إنه يصلى الجحيم. حدثنا بشر، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قتادة ( فَإِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ ) حتى بلغ: ( صَالِ الْجَحِيمِ ) يقول: ما أنتم بمضلين أحدا من عبادي بباطلكم هذا، إلا من تولاكُم بعمل النار. حدثنا محمد بن الحسين، قال: ثنا أحمد بن المفضل، قال: ثنا أسباط عن السديّ( مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ ) بمضلين ( إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ) إلا من كتب الله أنه يصلى الجحيم. حدثت عن الحسين، قال: سمعت أبا معاذ يقول: أخبرنا عبيد، قال: سمعت الضحاك يقول في قوله ( مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ) يقول: لا تضلون بآلهتكم أحدا إلا من سبقت له الشقاوة، ومن هو صال الجحيم. حدثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهب، قال: قال ابن زيد، في قوله ( فَإِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ إِلا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ ) يقول: لا تفتنون به أحدا، ولا تضلونه، إلا من قضى الله أنه صال الجحيم، إلا من قد قضى أنه من أهل النار. وقيل: ( بِفَاتِنِينَ ) من فتنت أفتن، وذلك لغة أهل الحجاز، وأما أهل نجد فإنهم يقولون: أفتنته فأنا أفتنه. وقد ذُكر عن الحسن أنه قرأ: " إلا مَنْ هُوَ صَالُ الجَحِيمِ" برفع اللام من " صالِ"، فإن كان أراد بذلك الجمع كما قال الشاعر: إذَا مــا حــاتِم وُجِـدَ ابْـنَ عَمِّـي مَجْدَنـــا مــنْ تَكَــلَّمُ أجْمعِينــا (1) فقال: أجمعينا، ولم يقل: تكلموا، وكما يقال في الرجال: من هو إخوتك، يذهب بهو إلى الاسم المجهول ويخرج فعله على الجمع، فذلك وجه وإن كان غيره أفصح منه; وإن كان أراد بذلك واحدا فهو عند أهل العربية لحن، لأنه لحن عندهم أن يقال: هذا رامٌ وقاضٌ، إلا أن يكون سمع في ذلك من العرب لغة مقلوبة، مثل قولهم: شاكُ السلاح، وشاكي السلاح، وعاث وعثا وعاق وعقا، فيكون لغة، ولم أسمع أحدا يذكر سماع ذلك من العرب. ------------------------ الهوامش: (1) البيت من شواهد الفراء في معاني القرآن (الورقة 275) ولم ينسبه . قال : وقد يكون أن تجعل" صالو" جمعا ، كما تقول : من الرجال من هو أخوتك . تذهب بهو إلى الاسم المجهول ، وتخرج فعله على الجمع ، كما قال الشاعر :" إذا ما حاتم ... البيت" . ولم يقل تكلموا . واجود ذلك في العربية ، إذا أخرجت الكناية ، أن تخرجها على المعنى والعدد ، لأنك تنوى تحقيق الاسم . ا هـ . وفي فتح القدير للشوكاني (4 : 403) في تفسير قوله تعالى :" إلا من هو صال الجحيم" : قرأ الجمهور :" صال" بكسر اللام ، لأنه منقوص مضاف ، حذفت الياء للالتقاء الساكنين ، وحمل على لفظ من ، وأفرد ، كما أفرد" هو" . وقرأ الحسن وابن أبي عبلة بضم اللام ، مع واو بعدها ؛ وروى عنهما قرأ بضم اللام بدون واو . فاما مع الواو فعلى انه جمع سلامة بالواو ، حملا على معنى" من" وحذفت نون الجمع للإضافة . وأما بدون الواو ، فيحتمل أن يكون جمعا ، وإنما حذفت الواو خطا ، كما حذفت لفظا . ويحتمل أن يكون مفرداً ؛ وحقه على هذا كسر اللام . قال النحاس : وجماعة أهل التفسير يقولون : إنه لحن ، لأنه لا يجوز : هذا قاض المدينة . والمعنى أن الكفار وما يبعدونه ، لا يقدرون على إضلال أحد من عباد الله ، إلا من هو من أهل النار . أي يدخلها . ا هـ .