Tafseer van De Bedevaart · Al-Hajj · 22:73
O mensen! Er wordt eren vergelijking gemaakt, luistert ernaar! Voorwaar, degenen die jullie naast Allah aanroepen zullen nooit een vlieg kunnen scheppen, al kwamen zij daarvoor allen bijelkaar! En als de vlieg iets van hen zou weggrissen, kunnen zij het niet van hem terugpakken. Zwak is hij die er naar zoekt en het gezochte!
Allah, verheven is Zijn vermelding, zegt: O mensen, er is voor Allah een gelijkenis gesteld en vermeld. De betekenis van "ḍaraba" op deze plaats is: "stelde/maakte" — naar het gebruik in hun uitdrukking "de sultan legde aan de mensen een legerplicht op," met de betekenis van "hij legde het op hen," en "hij legde het hoofdgeld voor niet-moslims (jizyah) op aan de Christenen," met de betekenis van "hij legde dat op hen." En het gelijkenis (al-mathal) is de gelijkenis (al-shabah). Allah, verheven is Zijn lof, zegt: Er is een gelijkenis voor Mij gesteld, o mensen — met de gelijkenis en het evenbeeld bedoelt Hij: de goden — Hij zegt: de polytheïsten en de afgoden hebben een gelijkenis voor Mij gesteld en ze naast Mij aanbeden, ze deelgenoot gemaakt in Mijn aanbidding. Luistert dan naar hen: Hij zegt: luistert naar de staat van wat zij als gelijkenis hebben gesteld en naast Mij aanbeden als deelgenoot. إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا ("Voorwaar, zij die u naast Allah aanroepen, zullen nooit een vlieg kunnen scheppen") — Hij zegt: al wat u naast Allah aanbidt van goden en afgoden — als die bijeengebracht zouden worden, konden zij geen vlieg scheppen in zijn kleinheid en geringheid, want zij zijn daartoe niet in staat en niet bij machte, al zouden zij daartoe bijeengaan. En al-dhubāb (vlieg) is enkelvoud; het meervoud ervan in kleine aantallen is adhiba, in grote aantallen dhibbān — net als al-ghurāb (kraai) dat in kleine aantallen als aghriba en in grote aantallen als ghirbān wordt meervoudig gemaakt.
En Zijn woord: وَإِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا ("En als de vlieg iets van hen rooft") — Hij zegt: als de vlieg de goden en afgodsbeelden iets ontsteelt van welriekende stoffen en dergelijke die op hen zijn aangebracht, kunnen zij dat niet van hem terugwinnen: Hij zegt: de goden zijn niet bij machte dat van hem terug te nemen.
Er was meningsverschil over de betekenis van Zijn woord: ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ ("Zwak is de zoeker en het gezoekte"). Sommigen zeiden: met de zoeker worden de goden bedoeld, en met het gezoekte: de vlieg.
Vermelding van degenen die dat zeiden: Al-Qāsim heeft ons overgeleverd, die zei: al-Ḥusayn heeft ons overgeleverd, die zei: Ḥajjāj heeft ons overgeleverd, op gezag van Ibn Jurayj — Ibn ʿAbbās zei over Zijn woord ضَعُفَ الطَّالِبُ — hij zei: "hun goden" — وَالْمَطْلُوبُ : "de vlieg."
En sommigen zeiden: de betekenis is: ضَعُفَ الطَّالِبُ — de Adamiet die van het afgodsbeeld zijn behoefte vraagt, وَالْمَطْلُوبُ — het afgodsbeeld waaraan de Adamiet vraagt wat hij nodig heeft, zodat het hem geeft wat hij vroeg. Hij zegt: het is daartoe zwak en onvermogend.
De juiste opvatting hierover is naar ons oordeel wat wij van Ibn ʿAbbās vermeldden: de betekenis is dat de zoeker — namelijk de goden — niet bij machte is van de vlieg terug te winnen wat hij hun ontroofde, namelijk welriekende stoffen en dergelijke; en het gezoekte is de vlieg.
Wij zeggen dat dit de voorkeursmening is, omdat dit wordt gezegd in het kader van het bericht over de goden en de vlieg; dat het dan een bericht is over wat er direct mee verbonden is, is passender dan dat het een bericht is over wat er los van staat. Allah, verheven is Zijn lof, bericht over de goden wat Hij bericht in dit vers over hun zwakte en verachtelijkheid — als een verwijt aan hun aanbidders onder de polytheïsten van Quraysh. Allah, verheven is Zijn vermelding, zegt: Hoe kan men een gelijke stellen in de aanbidding en iets naast Mij daarin als deelgenoot beschouwen, terwijl dat iets niet bij machte is een vlieg te scheppen? En wanneer de vlieg iets van hem neemt en hem berooft, is hij niet in staat het te weerstaan of zich te verdedigen. Terwijl Ik degene ben Die schept wat in de hemelen en op de aarde is, en de Bezitter van dit alles en de Levendmaker van wie Ik wil, en de Doder van wat Ik wil en wie Ik wil — wie dat doet, heeft zonder twijfel het toppunt van onwetendheid bereikt.
En Zijn woord مَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ ("Zij hebben Allah niet naar Zijn ware grootheid geëerd") — Hij zegt: degenen die goden hebben gesteld als deelgenoten van Allah in de aanbidding hebben Hem niet naar Zijn ware grootheid geëerd toen zij anderen naast Hem stelden, en zij hebben de aanbidding niet zuiver voor Hem gehouden noch Hem naar behoren gekend — zoals men zegt "ik erkende de waarde van zo-iemand niet" wanneer men tot degene spreekt die in zijn plicht tegenover hem tekortschoot, terwijl men zijn grootheid beoogt.
In dezelfde zin als wij zeiden spraken de uitleggers.
Vermelding van degenen die dat zeiden: Yūnus heeft mij overgeleverd, die zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, die zei: Ibn Zayd zei over Zijn woord يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا ... tot het einde van het vers.
