Tabari
Terug naar surah 20, ayah 65

Tafseer van Ta-Haa · Taa-Haa · 20:65

قَالُوا۟ يَٰمُوسَىٰٓ إِمَّآ أَن تُلْقِىَ وَإِمَّآ أَن نَّكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَلْقَىٰ

Zij zeiden: "O Môesa, of jij werpt, of zijn wij het die het eerst werpen?"

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    Uitleg over het woord van Allah de Verhevene: فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ ثُمَّ ائْتُوا صَفًّا وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَى (Vers 64)

    (Richt jullie list samen en kom dan in een rij, en voorzeker heeft hij vandaag het pleit gewonnen die de overhand neemt.)

    De recitators hebben onderling verschild over de lezing van Zijn woord فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ . De meerderheid van de recitators van Medina en Koefa lazen فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ met hamza op de alif van "fa-ajmiʿū" — en zij legden de betekenis van dat woord uit als: richt jullie list vast en neem een besluit erover, van de uitdrukking: "Ajmaʿa fulānun al-khurūja" en "ajmaʿa ʿalā al-khurūj" (die-en-die besloot te vertrekken), zoals men ook zegt: "azmata ʿalayhi" (hij nam het besluit), en zo is ook het woord van de Profeet ﷺ: "Wie de intentie voor het vasten niet bij nacht vaststelt, heeft geen vasten."

    Sommige recitators van Baṣra lazen het als فَاجْمِعُوا كَيْدَكُمْ met verbinding van de alif (waṣl) en zonder hamza, van "jamaʿtu al-šayʾa" (ik bracht de zaak bijeen) — alsof men het heeft uitgelegd als: "laat niets van jullie list achter zonder het te brengen." Sommige recitators van deze lezing motiveerden hun keuze — naar wat mij werd medegedeeld — met Zijn woord فَتَوَلَّى فِرْعَوْنُ فَجَمَعَ كَيْدَهُ .

    Imam al-Ṭabarī zegt: De juiste lezing hiervan is naar ons oordeel de hamza op "ajmiʿū", vanwege de consensus van de gezaghebbende recitators hierover; en omdat de tovenaars degenen waren die daarvoor bekendstonden, heeft het geen zin om tegen hen te zeggen: "brengt bij elkaar wat jullie voor zijn opgeroepen en waarvoor jullie reeds kennis bezitten", want men brengt slechts bijeen wat men nog niet bij zich had en wat men bij het al aanwezige voegt. En die dag was niet de dag dat hun kennis van wat zij deden op het gebied van toverij toenam, maar de dag dat zij dat toonden. Bovendien was de toverij niet verspreid onder hen zodat zij die hadden moeten bijeenbrengen. Zijn woord فَجَمَعَ كَيْدَهُ heeft een andere betekenis dan فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ , want de farao was degene die bijeenbracht en samenstelde wat hij nodig had om Moesa te overwinnen — iets wat nog niet bijeen was —, en daarom staat er: "De farao keerde zich af en bracht zijn list bijeen."

    Zijn woord ثُمَّ ائْتُوا صَفًّا — Hij zegt: kom en presenteer jullie in een rij (ṣaff). Het woord "ṣaff" is hier een maṣdar (infinitief), en daarom staat het in het enkelvoud; de betekenis is: kom dan in rijen (ṣufūf). In het Arabisch heeft "ṣaff" ook een andere betekenis: men zegt "ataytu al-ṣaffa al-yawma" — daarmee bedoelt men de gebedsplaats waar gebeden wordt.

    Zijn woord وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَى — Hij zegt: wie vandaag de overhand heeft gekregen over zijn tegenpartij en hem overwonnen heeft, heeft zijn doel bereikt.

    Zoals Ibn Ḥumayd ons heeft verteld, hij zei: Salama heeft ons verteld, op gezag van Ibn Isḥāq, hij zei: ik werd bericht van Wahb ibn Munabbih, die zei: de farao bracht de mensen bijeen voor die bijeenkomst en beval vervolgens de tovenaars en zei: ائْتُوا صَفًّا وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَى — dat wil zeggen: wie vandaag zijn tegenpartij heeft overwonnen, heeft het pleit gewonnen.

    Toon originele Arabische tekst
    القول في تأويل قوله تعالى : فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ ثُمَّ ائْتُوا صَفًّا وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَى (64) اختلفت القراء في قراءة قوله ( فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ ) فقرأته عامة قرّاء المدينة والكوفة ( فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ ) بهمز الألف من (فأجْمِعُوا) ، ووجِّهوا معنى ذلك إلى: فأحكموا كيدكم، واعزموا عليه، من قولهم: أجمع فلان الخروج، وأجمع &; 18-333 &; على الخروج، كما يقال: أزمع عليه، ومنه قول الشاعر: يـا لَيـت شِـعْرِي والمُنـى لا تَنْفَـعُ هَـلْ أغْـدُونْ يوْمـا وأمْـرِي مُجْـمعُ (7) يعني بقوله: " مجمع "; قد أحكم وعزم عليه، ومنه قول النبيّ صلى الله عليه وسلم: " مَنْ لمْ يُجْمَعْ عَلى الصَّوْمِ مِن اللَّيْلِ فَلا صَوْم لَهُ". وقرأ ذلك بعض قرّاء أهل البصرة: ( فاجْمِعُوا كَيْدكُمْ) بوصل الألف، وترك همزها، من جمعت الشيء، كأنه وجَّهه إلى معنى: فلا تدعَوا من كيدكم شيئا إلا جئتم به. وكان بعض قارئي هذه القراءة يعتلّ فيما ذُكر لي لقراءته ذلك كذلك بقوله فَتَوَلَّى فِرْعَوْنُ فَجَمَعَ كَيْدَهُ .. قال أبو جعفر: والصواب في قراءة ذلك عندنا همز الألف من أجمع، لإجماع الحجة من القرّاء عليه، وأن السحرة هم الذين كانوا به معروفين، فلا وجه لأن يقال لهم: أجمعوا ما دعيتم له مما أنتم به عالمون، لأن المرء إنما يجمع ما لم يكن عنده إلى ما عنده، ولم يكن ذلك يوم تزيد في علمهم بما كانوا يعملونه من السحر، بل كان يوم إظهاره، أو كان متفرّقا مما هو عنده، بعضه إلى بعض، ولم يكن السحر متفرّقا عندهم فيجمعونه ، وأما قوله فَجَمَعَ كَيْدَهُ فغير شبيه المعنى بقوله ( فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ ) وذلك أن فرعون كان هو الذي يجمع ويحتفل بما يغلب به موسى مما لم يكن عنده مجتمعا حاضرا، فقيل: فتولى فرعون فجمع كيده. وقوله ( ثُمَّ ائْتُوا صَفًّا ) يقول: احضروا وجيئوا صفا، والصفّ هاهنا مصدر، ولذلك وحد، ومعناه: ثم ائتوا صفوفا، وللصفّ في كلام العرب موضع آخر، وهو قول العرب: أتيت الصفّ اليوم، يعني به المصلى الذي يصلي فيه. وقوله ( وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَى ) يقول: قد ظفر بحاجته اليوم من علا على صاحبه فقهره. كما حدثنا ابن حميد، قال: ثنا سلمة، عن ابن إسحاق، قال: حُدثت عن وهب بن منبه، قال: جمع فرعون الناس لذلك الجمع، ثم أمر السحرة فقال ( ائْتُوا صَفًّا وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَى ) أي قد أفلح من أفلج اليوم على صاحبه. ------------------------ الهوامش : (7) البيت في ( اللسان : جمع ) ولم ينسبه قال وجمع أمره وأجمع عليه : عزم عليه ، كأنه جمع نفسه له ، والأمر مجمع . ويقال أيضا . أجمع أمرك ولا تدعه منتشرا وقال آخر " يا ليت شعري . . . البيت " وقوله تعالى : " فأجمعوا أمركم وشركاءكم " أي وادعوا شركاءكم قال وكذلك هي في قراءة عبد الله ؛ لأنه لا يقال أجمعت شركائي ، إنما يقال جمعت ، وقال الفراء الإجماع : الإعداد والعزيمة على الأمر قال ونصب شركائي بفعل مضمر ، كأنك قلت فأجمعوا أمركم وادعوا شركاءكم قال أبو إسحاق الذي قاله الفراء غلط في إضماره " وادعوا شركاءكم " . لأن الكلام لا فائدة له . لأنهم كانوا يدعون شركاءهم لأن يجمعوا أمرهم . قال والمعنى فأجمعوا أمركم مع شركاءكم ، وإذا كان الدعاء لغير شيء فلا فائدة فيه قالوا والواو بمعنى مع . كقولك " لو يركب الناقة وفصيلها لرضعها " المعنى لو يركب الناقة مع فصيلها قال ومن قرأ " فأجمعوا أمركم وشركاءكم " بألف موصولة فإنه يعطف شركاءكم على أمركم قال ويجوز فأجمعوا أمركم مع شركائكم .