Tafseer van Al-Hidjr · Al-Hijr · 15:2
Misschien zullen degenen die ongelovig zijn wensen dat zij Moslims waren.
De koran-geleerden zijn het onderling oneens geworden over de lezing van رُبَمَا (rubamā). De meeste koran-lezers van Medina en een deel van de Koefieten lazen het met een lichte b (rubamā), terwijl de meeste lezers van Koefa en Basra het met een verdubbelde b lazen (rubbamā).
Het juiste standpunt hierover is, naar onze mening, dat dit twee bekende en erkende lezingen zijn, twee varianten van één en dezelfde taal met dezelfde betekenis; elk ervan wordt door toonaangevende geleerden van de koran-recitatie gevolgd. Wie er ook maar één van leest, is correct.
De taalkundigen verschilden ook over de functie van "mā" in samenhang met "rubb". Een deel van de Basrische grammatici zei: men voegde "mā" bij "rubb" om na het woord een werkwoord te kunnen laten volgen. Als je wilt, kun je "mā" ook de betekenis geven van "iets" (shayʾ), zodat de zin zou luiden: "Hoe menig verlangen zullen degenen die ongelovig zijn verlangen" — dat wil zeggen: hoeveel zo'n verlangen er zal zijn. Sommige Koefische grammatici verwierpen dit en zeiden: de nomen verbale (maṣdar) heeft geen terugverwijzend voornaamwoord nodig, en het verlangen (wudd) is gericht op "lau" (als); want "rubbamā yawaddūna law kānū" betekent: dat zij zouden willen dat zij waren geweest. Men zei: als men een voornaamwoord veronderstelt bij "lau", dan is het geen lijdend voorwerp, maar het staat toch in de positie van een lijdend voorwerp, en de nomen verbale kan niet door iets worden omschreven, en toch wordt het erdoor omschreven, en daarna keert men er ook nog een terugverwijzer op terug.
Al-Kisāʾī en al-Farrāʾ waren van mening dat de Arabieren "rubb" zelden combineren met een toekomstige tijdsvorm; zij gebruiken het gewoonlijk met de verleden tijd, zoals in: "rubba mā faʿaltu kadhā" (hoe dikwijls deed ik zo), en "rubba mā jāʾanī akhūka" (hoe dikwijls benaderde mijn broer mij). Zij zeiden: toch staat het in de Koran met een toekomstige tijdsvorm — "rubbamā yawaddu" — en dat is slechts toegestaan omdat alles wat in de Koran aan beloften en dreigementen staat zo zeker is als iets dat al gezien is, en de uitdrukkingswijze over wat nog niet heeft plaatsgevonden dus dezelfde is als over wat al heeft plaatsgevonden. Zo ook in: وَلَوْ تَرَى إِذِ الْمُجْرِمُونَ نَاكِسُو رُءُوسِهِمْ (En als je de zondaars zou zien terwijl zij hun hoofden buigen bij hun Heer) en وَلَوْ تَرَى إِذْ فَزِعُوا (En als jij zou zien wanneer zij schrokken) — al zijn dit toekomstige zaken, ze worden in de verleden tijd uitgedrukt, omdat zij vaststaand en onomstreden zijn. Zo ook wanneer iemand een verbod uitspreekt of een bevel geeft en de aangesproken persoon dat niet naleeft, zegt de spreker: "Wis en zeker zul jij er spijt van krijgen en dan zul jij mijn woorden herdenken" — uit de wetenschap dat die persoon spijt zal krijgen. Het woord van Allah en Zijn belofte is echter betrouwbaarder dan het woord van schepselen. Het is ook mogelijk dat "rubbamā" samengaat met het bestendige, ook al staat het in de vorm van een onvoltooid werkwoord; men zegt immers: "rubbamā yamūtu al-rajul wa-lā yūjadu lahu kafan" (hoe dikwijls sterft er een man waarvoor geen lijkwade beschikbaar is). Wanneer er na "rub" zelfstandige naamwoorden volgen, staat er een verborgen "kāna" bij, zoals Abū Dāwūd zei:
رُبَّمَا الجَامِلُ المُؤَبَّل فِيهِمُ وعَنَاجِيجُ بَيْنَهُنَّ المِهَارُ
De betekenis van deze woorden is dan ook: hoe dikwijls zullen degenen die ongelovig zijn jegens Allah — die Zijn Eenheid loochenen — in dit aardse leven wensen dat zij moslim waren geweest.
Zo heeft ons ʿAlī ibn Saʿīd ibn Masrūq al-Kindī overgeleverd, zeggende: Khālid ibn Nāfiʿ al-Ashʿarī heeft ons verteld, op gezag van Saʿīd ibn Abī Burda, op gezag van Abū Burda, op gezag van Abū Mūsā: Ons heeft het bereikt dat wanneer op de Dag der Opstanding de inwoners van het Vuur in het Vuur bijeenzijn, samen met hen die Allah van de mensen van de qibla daarin heeft gewild, de ongelovigen tot de moslims die in het Vuur zijn zullen zeggen: "Waren jullie niet moslims?" Zij antwoorden: "Jawel." De ongelovigen zeggen: "Wat heeft jullie islam jullie dan geholpen, terwijl jullie toch samen met ons in het Vuur zijn beland?" Zij antwoorden: "Wij hadden zonden waarvoor wij ter verantwoording zijn geroepen." Toen Allah hoorde wat zij zeiden, gaf Hij bevel dat allen die van de mensen van de qibla in het Vuur waren moesten worden uitgeleid, waarop degenen die onder de ongelovigen in het Vuur waren zeiden: "Had ons maar gegund dat wij moslim waren geweest!" Vervolgens reciteerde de Profeet ﷺ: الر تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ وَقُرْآنٍ مُبِينٍ * رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ.
Al-Ḥasan ibn Muḥammad heeft ons verteld, zeggende: ʿAmr ibn al-Haytham Abū Qaṭan al-Qaṭʿī, en Rawḥ al-Qaysī, en ʿAffān ibn Muslim hebben ons verteld — en de bewoording is van Abū Qaṭan —: al-Qāsim ibn al-Faḍl ibn ʿAbd Allāh ibn Abī Jarwa heeft ons verteld, zeggende: Ibn ʿAbbās en Anas ibn Mālik legden dit vers zo uit: رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ — dat zal op de Dag der Opstanding zijn wanneer Allah de mensen van de zonden onder de moslims en de polytheïsten bijeenbrengt in het Vuur. ʿAffān voegde eraan toe: wanneer de mensen van de zonden onder de moslims en de polytheïsten worden vastgehouden, zeggen de polytheïsten: "Wat hebben jullie de Heer die jullie aanbaden gegeven?" Abū Qaṭan voegde toe: "Wij en jullie zijn nu tezamen." Abū Qaṭan en ʿAffān zeiden — zonder dat Rawḥ ibn ʿUbāda dit vermeldde —: Allah wordt vertoornd omwille van hen door Zijn overvloedige genade, en allen zeiden: Allah laat hen uitgaan — en dat is het moment waarop Allah zegt: رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ.
Al-Ḥasan heeft ons verteld, zeggende: ʿAffān heeft ons verteld, zeggende: Abū ʿAwāna heeft ons verteld, zeggende: ʿAṭāʾ ibn al-Sāʾib heeft ons verteld, op gezag van Mujāhid, op gezag van Ibn ʿAbbās, betreffende het woord van Allah: رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ: hij zei: men treedt het paradijs (janna) binnen en er wordt genade betoond, totdat men aan het einde zegt: "Wie moslim was, moge het paradijs binnengaan." Dat is de strekking van dit vers.
Al-Muthanná heeft mij verteld, zeggende: ʿAbd Allāh ibn Ṣāliḥ heeft ons verteld, zeggende: Muʿāwiya heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī, op gezag van Ibn ʿAbbās, betreffende: رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ: dat zal op de Dag der Opstanding zijn — degenen die ongelovig waren, zullen wensen dat zij monotheïsten waren geweest.
Aḥmad ibn Isḥāq heeft ons verteld, zeggende: Abū Aḥmad heeft ons verteld, zeggende: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van Salama ibn Kuhayl, op gezag van Abū al-Zaʿrāʾ, op gezag van ʿAbd Allāh, betreffende: رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ: hij zei: dit heeft betrekking op de bewoners van de hel (jahannam) wanneer zij zien hoe de anderen uit het Vuur worden geleid.
Al-Muthanná heeft mij verteld, zeggende: Muslim ibn Ibrāhīm heeft ons verteld, zeggende: al-Qāsim heeft ons verteld, zeggende: Ibn Abī Farwa al-ʿAbdī heeft ons verteld dat Ibn ʿAbbās en Anas ibn Mālik dit vers zo uitlegden: {رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَen zeggende: dit heeft betrekking op de dag waarop Allah de mensen van de zonden onder de moslims samen met de polytheïsten in het Vuur vasthoudt, en de polytheïsten tegen hen zeggen: "Wat heeft jullie aanbidding in de wereld jullie geholpen?" — waarop Allah door Zijn overvloedige genade vertoornd wordt en hen uitlaat; en dat is het moment waarop Allah zegt: رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ.
Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, zeggende: Jarīr heeft ons verteld, op gezag van ʿAṭāʾ ibn al-Sāʾib, op gezag van Mujāhid, op gezag van Ibn ʿAbbās, zeggende: Allah gaat maar door met mensen het paradijs binnen te leiden en genade te verlenen en voorspraak te accepteren, totdat Hij zegt: "Wie moslim was, moge het paradijs binnengaan." Dat is de strekking van dit vers.
Yaʿqūb ibn Ibrāhīm heeft ons verteld, zeggende: Ibn ʿUlayya heeft ons verteld, op gezag van Hishām al-Dastawāʾī, zeggende: Ḥammād heeft ons verteld, zeggende: ik vroeg Ibrāhīm naar dit vers: رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ. Hij zei: mij is overgeleverd dat de polytheïsten tegen de moslims die in het Vuur zijn zeiden: "Wat heeft jullie de Heer die jullie aanbaden geholpen?" — waarop Allah vertoornd wordt omwille van hen en tegen de engelen en de profeten zegt: "Geef voorspraak!" Zij geven voorspraak, en men wordt uit het Vuur geleid, zozeer dat zelfs Iblīs zich uitrekt in de hoop te worden uitgeleid. Dat is het moment waarop degenen die ongelovig waren wensen dat zij moslim waren geweest.
Al-Muthanná heeft mij verteld, zeggende: al-Ḥajjāj heeft ons verteld, zeggende: Ḥammād heeft ons verteld, op gezag van Ibrāhīm, dat hij betreffende het woord van Allah — moge Hij verheven zijn: رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ zei: de polytheïsten die in het Vuur zijn zeggen tegen de moslims: "Wat heeft jullie 'Er is geen god dan Allah' geholpen?" — waarop Allah vertoornd wordt en zegt: "Wie moslim was, moge uit het Vuur treden." Dan is het dat يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ.
Al-Ḥasan ibn Yaḥyā heeft ons verteld, zeggende: ʿAbd al-Razzāq heeft ons bericht, zeggende: Maʿmar heeft ons bericht, op gezag van Ḥammād, op gezag van Ibrāhīm, betreffende: رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ: hij zei: de bewoners van het Vuur zeggen: "Wij waren polytheïsten en ongelovigen, maar wat was er dan mis met deze monotheïsten? Wat heeft hun aanbidding van Allah hen geholpen?" — waarop men de moslims die daarin waren uit het Vuur uitlaat. Dan is het dat يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ.
Al-Ḥasan ibn Yaḥyā heeft ons verteld, zeggende: ʿAbd al-Razzāq heeft ons bericht, zeggende: al-Thawrī heeft ons bericht, op gezag van Ḥammād, op gezag van Ibrāhīm, op gezag van Khuṣayf, op gezag van Mujāhid, zeggende: de bewoners van het Vuur zeggen tegen de monotheïsten: "Wat heeft jullie geloof (īmān) jullie geholpen?" — en wanneer zij dat zeggen, wordt er bevolen: "Leid iedereen uit wiens hart een atoomgewicht van iets is." Dan is het dat يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ.
Al-Muthanná heeft mij verteld, zeggende: Muslim heeft ons verteld, zeggende: Hishām heeft ons verteld, op gezag van Ḥammād: ik vroeg Ibrāhīm naar het woord van Allah — moge Hij verheven zijn: رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ. Hij zei: de ongelovigen bespotten de monotheïsten en zeggen: "Wat heeft jullie 'Er is geen god dan Allah' geholpen?" — waarop Allah vertoornd wordt en de profeten en engelen beveelt voorspraak te doen; zij doen dat en de monotheïsten treden het Vuur uit, zozeer dat zelfs Iblīs zich uitrekt in de hoop te worden uitgeleid. Dat is dit vers.
Aḥmad heeft ons verteld, zeggende: Abū Aḥmad heeft ons verteld, zeggende: ʿAbd al-Salām heeft ons verteld, op gezag van Khuṣayf, op gezag van Mujāhid, zeggende: dit heeft betrekking op de bewoners van de hel, wanneer zij zien dat de anderen uit het Vuur worden uitgeleid: يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ.
Al-Muthanná heeft mij verteld, zeggende: al-Ḥajjāj ibn al-Minhāl heeft ons verteld, zeggende: Ḥammād heeft ons verteld, op gezag van ʿAṭāʾ ibn al-Sāʾib, op gezag van Mujāhid, zeggende: wanneer Allah klaar is met het oordelen over Zijn schepping, zegt Hij: "Wie moslim was, moge het paradijs binnengaan." Dan is het dat يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ.
Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, zeggende: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, zeggende: ʿĪsā heeft ons verteld; en al-Ḥārith heeft mij verteld, zeggende: al-Ḥasan heeft ons verteld, zeggende: Warqāʾ heeft ons verteld; en al-Ḥasan ibn Muḥammad heeft ons verteld, zeggende: Shabāba heeft ons verteld, zeggende: Warqāʾ heeft ons verteld; en al-Muthanná heeft mij verteld, zeggende: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, zeggende: Shubayl heeft ons verteld — allen op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, betreffende: رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ: hij zei: op de Dag der Opstanding.
Al-Qāsim heeft ons verteld, zeggende: al-Ḥusayn heeft ons verteld, zeggende: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, op gezag van Mujāhid: evenzo.
Al-Ḥasan ibn Muḥammad heeft ons verteld, zeggende: ʿAbd al-Wahhāb ibn ʿAṭāʾ heeft ons verteld, op gezag van Juwaybir, op gezag van al-Ḍaḥḥāk, betreffende: رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ: hij zei: dit vers heeft twee aspecten. Men zegt: wanneer de ongelovige zijn dood tegemoetziet, wenst hij dat hij moslim was geweest. En anderen zeggen: Allah bestraft een groep monotheïsten in het Vuur vanwege hun zonden; de polytheïsten herkennen hen en zeggen: "Wat heeft jullie aanbidding van jullie Heer jullie geholpen, terwijl jullie toch in het Vuur zijn geworpen?" — waarop Allah vertoornd wordt omwille van hen en hen uitlaat, en zegt: رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ.
Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, zeggende: zijn vader heeft ons verteld, op gezag van Abū Jaʿfar, op gezag van al-Rabīʿ, op gezag van Abū al-ʿĀliya, betreffende: رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ: hij zei: het is neergezonden betreffende degenen die uit het Vuur worden uitgeleid.
Bishr heeft ons verteld, zeggende: Yazīd heeft ons verteld, zeggende: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, betreffende: رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ: dat is — bij Allah — op de Dag der Opstanding; zij wensten dat zij in de wereld moslim waren geweest.
Muḥammad ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, zeggende: Muḥammad ibn Thawr heeft ons verteld, op gezag van Maʿmar, op gezag van Qatāda: رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ — [met een gelijkluidende overlevering als de voorgaande].
Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, zeggende: Jarīr heeft ons verteld, op gezag van ʿAṭāʾ, op gezag van Mujāhid, op gezag van Ibn ʿAbbās, zeggende: Allah blijft het paradijs binnenleiden en voorspraak doen totdat Hij zegt: "Wie van de moslims is, moge het paradijs binnengaan." Dat is het moment waarop يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ.
