Tabari
Terug naar surah 13, ayah 7

Tafseer van De Donder · Ar-Ra'd · 13:7

وَيَقُولُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَوْلَآ أُنزِلَ عَلَيْهِ ءَايَةٌۭ مِّن رَّبِّهِۦٓ ۗ إِنَّمَآ أَنتَ مُنذِرٌۭ ۖ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ

En degenen die ongelovig zijn, zeggen: "Waarom is er geen Teken van zijn Heer naar hem (Moehammad) neergezonden?" Voorwaar, jij bent slechts een waarschuwer en voor elk volk is er een leider (Profeet).

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens lof verheven is, zegt: (En zij die ongelovig zijn, zeggen) — o Mohammed, namelijk van jouw volk — (Waarom is er niet een teken van zijn Heer op hem neergezonden?) — dat wil zeggen: waarom is er niet op Mohammed een teken van zijn Heer neergezonden? (6) Zij bedoelen een teken en een bewijs voor hem voor zijn profeetschap (7). En dat is hun uitspraak: لَوْلا أُنْزِلَ عَلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَكٌ [Surah Hud: 12] (Waarom is er niet een schat op hem neergezonden, of waarom is er niet een engel met hem meegekomen?). Allah zegt tot hem: o Mohammed, (jij bent slechts een waarschuwer) voor hen; jij waarschuwt hen voor de bestraffing van Allah, dat die over hen zou neerkomen vanwege hun shirk (8). (En voor elk volk is er een leider). Hij zegt: en voor elk volk is er een leider (imām) die zij navolgen en een gids die hen voorgaat, die hen leidt, hetzij naar het goede, hetzij naar het kwade.

    * * *

    De oorsprong ervan komt van "hādī al-faras" (de voorgaande van het paard), en dat is zijn nek, die de rest van zijn lichaam leidt. (9)

    * * *

    En overeenkomstig met wat wij daarover gezegd hebben, hebben de geleerden van de uitleg (ahl al-taʾwīl) gesproken, met onderling verschil onder hen over wat met "de gids" (al-hādī) op deze plaats bedoeld wordt.

    Sommigen van hen zeiden: dat is de Boodschapper van Allah ﷺ.

    *Vermelding van wie dat gezegd heeft:

    20138 — Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda: (En zij die ongelovig zijn, zeggen: waarom is er niet een teken van zijn Heer op hem neergezonden?) — dit is de uitspraak van de polytheïsten van de Arabieren (mushrikīn). Allah zei: (jij bent slechts een waarschuwer en voor elk volk is er een leider) — voor elk volk is er een oproeper die hen tot Allah oproept.

    20139 — Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van al-Suddī, op gezag van ʿIkrima — en Manṣūr, op gezag van Abū al-Ḍuḥā: (jij bent slechts een waarschuwer en voor elk volk is er een leider) — zij beiden zeiden: Mohammed is "de waarschuwer" en hij is "de gids".

    20140 — Muḥammad ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī, op gezag van ʿIkrima, hetzelfde.

    20141 — Al-Ḥārith heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd al-ʿAzīz heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van ʿIkrima, hetzelfde.

    * * *

    En anderen zeiden: met "de gids" (al-hādī) wordt op deze plaats bedoeld: Allah.

    *Vermelding van wie dat gezegd heeft:

    20142 — Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van ʿAṭāʾ ibn al-Sāʾib, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr: (jij bent slechts een waarschuwer en voor elk volk is er een leider) — hij zei: Mohammed is "de waarschuwer" en Allah is "de gids". (10)

    20143 — Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van ʿAṭāʾ ibn al-Sāʾib, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr: (en jij bent slechts een waarschuwer en voor elk volk is er een leider) — hij zei: Mohammed is "de waarschuwer" en Allah is "de gids".

    20144 — Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: al-Ashjaʿī heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van ʿAṭāʾ ibn al-Sāʾib, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr: (jij bent slechts een waarschuwer) — hij zei: jij, o Mohammed, bent een waarschuwer, en Allah is "de gids".

    20145 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: ʿAmr ibn ʿAwn heeft ons verteld, hij zei: Hushaym heeft ons bericht, op gezag van ʿAbd al-Malik, op gezag van Qays, op gezag van Mujāhid over Zijn uitspraak: (jij bent slechts een waarschuwer en voor elk volk is er een leider) — hij zei: "de waarschuwer" is de Profeet ﷺ, (en voor elk volk is er een leider) — hij zei: Allah is de gids van elk volk.

    20146 — Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās, zijn uitspraak: (jij bent slechts een waarschuwer en voor elk volk is er een leider) — hij zegt: jij, o Mohammed, bent een waarschuwer, en Ik ben de gids van elk volk.

    20147 — Mij is verteld op gezag van al-Ḥusayn, hij zei: ik heb Abū Muʿādh horen zeggen: ʿUbayd ibn Sulaymān heeft ons verteld, hij zei: ik heb al-Ḍaḥḥāk horen zeggen: (jij bent slechts een waarschuwer en voor elk volk is er een leider) — "de waarschuwer" is Mohammed ﷺ, en "de gids" is Allah, de Machtige en Verhevene.

    * * *

    En anderen zeiden: "de gids" op deze plaats betekent: een profeet.

    *Vermelding van wie dat gezegd heeft:

    20148 — Muḥammad ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van Layth, op gezag van Mujāhid, hij zei: "de waarschuwer" is Mohammed ﷺ. (en voor elk volk is er een leider) — hij zei: een profeet.

    20149 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Ḥakkām heeft ons verteld, op gezag van ʿAnbasa, op gezag van Muḥammad ibn ʿAbd al-Raḥmān, op gezag van al-Qāsim ibn Abī Bazza, op gezag van Mujāhid over Zijn uitspraak: (jij bent slechts een waarschuwer en voor elk volk is er een leider) — hij zei: een profeet.

    20150 — [onleesbaar] hij zei: Jarīr heeft ons verteld, op gezag van Layth, op gezag van Mujāhid, op gezag van ʿAbd al-Malik, op gezag van Qays, op gezag van Mujāhid, hetzelfde.

    20151 — Al-Ḥasan ibn Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ ibn Muḥammad heeft ons verteld, op gezag van ʿAbd al-Malik, op gezag van Qays, op gezag van Mujāhid, over Zijn uitspraak: (jij bent slechts een waarschuwer en voor elk volk is er een leider) — hij zei: voor elk volk is er een profeet, en de waarschuwer is Mohammed ﷺ.

    20152 — [onleesbaar] hij zei: Muḥammad ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Malik heeft mij verteld, op gezag van Qays, op gezag van Mujāhid, over de uitspraak van Allah: (en voor elk volk is er een leider) — hij zei: een profeet.

    20153 — [onleesbaar] hij zei: Shabāba heeft ons verteld, hij zei: Warqāʾ heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, zijn uitspraak: (en voor elk volk is er een leider) — hij bedoelt: voor elk volk is er een profeet.

    20154 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid: (en voor elk volk is er een leider) — hij zei: een profeet.

    20155 — Muḥammad ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Thawr heeft ons verteld, op gezag van Maʿmar, op gezag van Qatāda: (en voor elk volk is er een leider) — hij zei: een profeet die hen tot Allah oproept.

    20156 — Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei over Zijn uitspraak: (en voor elk volk is er een leider) — hij zei: voor elk volk is er een profeet. "De gids" is de Profeet ﷺ, en "de waarschuwer" is eveneens de Profeet ﷺ. En hij reciteerde: وَإِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلا خَلا فِيهَا نَذِيرٌ [Surah Fāṭir: 24] (En er is geen gemeenschap geweest of er is in haar een waarschuwer geweest), en hij zei: نَذِيرٌ مِنَ النُّذُرِ الأُولَى [Surah al-Najm: 56] (Een waarschuwer van de eerdere waarschuwers) — hij zei: een profeet van de profeten.

    * * *

    En anderen zeiden: nee, ermee wordt bedoeld: en voor elk volk is er een leidsman (qāʾid).

    *Vermelding van wie dat gezegd heeft:

    20157 — Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Jābir ibn Nūḥ heeft ons verteld, op gezag van Ismāʿīl ibn Abī Khālid, op gezag van Abū Ṣāliḥ: (jij bent slechts een waarschuwer en voor elk volk is er een leider) — hij zei: jij, o Mohammed, bent slechts een waarschuwer, en voor elk volk zijn er leidslieden (qāda).

    20158 — [onleesbaar] hij zei: al-Ashjaʿī heeft ons verteld, hij zei: Ismāʿīl — of: Sufyān — heeft mij verteld, op gezag van Ismāʿīl ibn Abī Khālid, op gezag van Abū Ṣāliḥ: (en voor elk volk is er een leider) — hij zei: voor elk volk zijn er leidslieden.

    20159 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd Allāh ibn Abī Jaʿfar heeft ons verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van al-Rabīʿ, op gezag van Abū al-ʿĀliya: (jij bent slechts een waarschuwer en voor elk volk is er een leider) — hij zei: "de gids" is de leidsman (al-qāʾid), en de leidsman is de leider (al-imām), en de leider is het werk (al-ʿamal).

    20160 — Al-Ḥasan heeft mij verteld, hij zei: Muḥammad — dat is Ibn Yazīd — heeft ons verteld, op gezag van Ismāʿīl, op gezag van Yaḥyā ibn Rāfiʿ, over Zijn uitspraak: (jij bent slechts een waarschuwer en voor elk volk is er een leider) — hij zei: een leidsman.

    * * *

    En anderen zeiden: het is ʿAlī ibn Abī Ṭālib, moge Allah tevreden over hem zijn.

    *Vermelding van wie dat gezegd heeft:

    20161 — Aḥmad ibn Yaḥyā al-Ṣūfī heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥasan ibn al-Ḥusayn al-Anṣārī heeft ons verteld, hij zei: Muʿādh ibn Muslim, de stoffenkoopman van al-Harawī, heeft ons verteld, op gezag van ʿAṭāʾ ibn al-Sāʾib, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Ibn ʿAbbās, hij zei: toen (jij bent slechts een waarschuwer en voor elk volk is er een leider) werd neergezonden, legde hij ﷺ zijn hand op zijn borst en zei: ik ben de waarschuwer, (en voor elk volk is er een leider), en hij wees met zijn hand naar de schouder van ʿAlī en zei: jij bent de gids, o ʿAlī; door jou worden de rechtgeleiden na mij geleid. (11)

    * * *

    En anderen zeiden: de betekenis ervan is: voor elk volk is er een oproeper.

    *Vermelding van wie dat gezegd heeft:

    20162 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd Allāh heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī, op gezag van Ibn ʿAbbās, zijn uitspraak: (en voor elk volk is er een leider) — hij zei: een oproeper.

    * * *

    En ik heb reeds de betekenis van "de leiding" (al-hidāya) uiteengezet, en dat het de gevolgde leider (al-imām) is die het volk voorgaat. (12) Aangezien dat zo is, is het mogelijk dat dit Allah is, die Zijn schepselen leidt en wiens leiding Zijn schepselen volgen en die zich richten naar Zijn gebod en Zijn verbod.

    En het is mogelijk dat het de profeet van Allah is, naar wie zijn gemeenschap zich richt.

    En het is mogelijk dat het een van de leiders (aʾimma) is naar wie men zich richt, en wiens weg en methode zijn metgezellen volgen.

    En het is mogelijk dat het een van de oproepers tot het goede of tot het kwade is.

    Aangezien dat zo is, is er geen uitspraak die meer aan de waarheid beantwoordt dan dat gezegd wordt zoals Hij, wiens lof verheven is, gezegd heeft: dat Mohammed de waarschuwer is van degene naar wie hij met de waarschuwing gezonden is, en dat er voor elk volk een gids is die hen leidt, die zij volgen en naar wie zij zich richten.

    ----------------------

    Voetnoten:

    (6) Zie de uitleg van "lawlā" in wat eerder is gegaan, 15:205, aantekening (1), en de verwijzingen aldaar, en vervolgens 15:210.

    (7) Zie de uitleg van het vers in wat eerder is gegaan van de taalkundige indexen (a-b-y).

    (8) Zie de uitleg van "al-inḍār" (de waarschuwing) in wat eerder is gegaan van de taalkundige indexen, n-dh-r.

    (9) Zie de uitleg van "al-hādī" in wat eerder is gegaan, 2:293.

    (10) De overlevering 20142: het einde van het bericht is uit het handschrift weggevallen; het stopte bij zijn woord "hād" (leider), en het is alsof hij het heeft aangevuld vanuit hetgeen erop volgt.

    (11) De overlevering 20161: "Aḥmad ibn Yaḥyā al-Ṣūfī", de leermeester van Ṭabarī, is betrouwbaar (thiqa); hij is eerder voorgekomen onder nummer 779. En "al-Ḥasan ibn al-Ḥusayn al-Anṣārī, al-ʿUranī" — het is alsof hem "al-ʿUranī" werd genoemd omdat hij placht te verblijven in de moskee van "Ḥabba al-ʿUranī". Hij behoorde tot de leiders van de Shīʿa, hij is niet waarheidsgetrouw (ṣadūq), en met hem is geen bewijs te voeren. Ibn Ḥibbān zei: "hij brengt van de betrouwbare overleveraars verzonnen toevoegingen, en hij overlevert omgekeerde en verwerpelijke berichten." Hij is besproken in Ibn Abī Ḥātim 1/2/6, en in Mīzān al-iʿtidāl 1:225, en in Lisān al-Mīzān 2:198.

    En "Muʿādh ibn Muslim, de stoffenkoopman van al-Harawī" — hij is met deze beschrijving "de stoffenkoopman van al-Harawī" nergens anders dan in de tafsīr vermeld, en "al-Harawī" zijn kledingstukken die naar Herāt verwijzen. In de gedrukte editie is het gemaakt tot: "Ḥaddathanā al-Harawī", waarmee de isnād grondig bedorven werd.

    En "Muʿādh ibn Muslim" is onbekend (majhūl) — zo zei Ibn Abī Ḥātim; hij is besproken in Ibn Abī Ḥātim 4/1/248, en in Mīzān al-iʿtidāl 3:178, en in Lisān al-Mīzān 6:55.

    En dit is een van alle kanten waardeloos bericht. Al-Dhahabī en Ibn Ḥajar hebben het vermeld in de bespreking van "al-Ḥasan ibn al-Ḥusayn al-Anṣārī"; nadat zij het bericht met zijn isnād en zijn bewoording hadden aangevoerd, en het ook aan Ibn Jarīr hadden toegeschreven, zeiden zij: "Muʿādh is een onbekende, dus wellicht komt het euvel van hem." En ik zeg: nee, het euvel komt van hen beiden: al-Ḥasan ibn al-Ḥusayn en Muʿādh ibn Muslim.

    (12) Zie wat eerder is gegaan, blz. 353.

    Toon originele Arabische tekst
    قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره: (ويقول الذين كفروا) يا محمد، من قومك(لولا أنـزل عليه آية من ربه) هلا أنـزل على محمد آية من ربه؟ (6) يعنون علامةً وحجةً له على نبوّته (7) وذلك قولهم: لَوْلا أُنْـزِلَ عَلَيْهِ كَنْـزٌ أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَكٌ [سورة هود: 12] يقول الله له: يا محمد (إنما أنت منذر) لهم, تنذرهم بأسَ الله أن يحلّ بهم على شركهم (8) .(ولكل قوم هاد) . يقول ولكل قوم إمام يأتمُّون به وهادٍ يتقدمهم, فيهديهم إما إلى خيرٍ وإما إلى شرٍّ . * * * وأصله من " هادي الفرس ", وهو عنقه الذي يهدي سائر جسده . (9) * * * وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل على اختلاف منهم في المعنيِّ بالهادي في هذا الموضع. فقال بعضهم: هو رسول الله صلى الله عليه وسلم . *ذكر من قال ذلك: 20138- حدثنا بشر قال: حدثنا يزيد قال: حدثنا سعيد, عن قتادة: (ويقول الذين كفروا لولا أنـزل عليه آية من ربه) هذا قول مشركي العرب قال الله: (إنما أنت منذر ولكلّ قوم هاد) لكل قوم داعٍ يدعوهم إلى الله . 20139- حدثنا أبو كريب قال: حدثنا وكيع. عن سفيان. عن السدي. عن عكرمة ومنصور, عن أبي الضحى: (إنما أنت منذر ولكل قوم هاد) قالا محمد هو " المنذر " وهو " الهاد " . 20140- حدثنا محمد بن بشار قال: حدثنا عبد الرحمن قال: حدثنا سفيان, عن السدي, عن عكرمة, مثله . 20141- حدثني الحارث قال: حدثنا عبد العزيز قال: حدثنا سفيان, عن أبيه, عن عكرمة, مثله . * * * وقال آخرون: عنى بـ" الهادي" في هذا الموضع: الله . *ذكر من قال ذلك: 20142- حدثنا أبو كريب قال: حدثنا وكيع, عن سفيان, عن عطاء بن السائب, عن سعيد بن جبير: (إنما أنت منذر ولكل قوم هاد) قال: محمد " المنذر ", والله " الهادي" . (10) 20143- حدثنا ابن بشار قال: حدثنا أبو عاصم قال: حدثنا سفيان, عن عطاء بن السائب, عن سعيد بن جبير: (وإنما أنت منذر ولكل قوم هاد) قال محمد " المنذر ", والله " الهادي" . 20144- حدثنا أبو كريب قال: حدثنا الأشجعي, عن سفيان, عن عطاء بن السائب, عن سعيد بن جبير: (إنما أنت منذر) قال: أنت يا محمد منذر, والله " الهادي" . 20145- حدثني المثنى قال: حدثنا عمرو بن عون قال: أخبرنا هشيم, عن عبد الملك, عن قيس, عن مجاهد في قوله: (إنما أنت منذر ولكل قوم هاد) ، قال: " المنذر "، النبي صلى الله عليه وسلم(ولكل قوم هاد) قال: الله هادي كل قوم . 20146- حدثني محمد بن سعد قال: حدثني أبي قال: حدثني عمي قال: حدثني أبي, عن أبيه, عن ابن عباس قوله: (إنما أنت منذر ولكل قوم هاد) يقول: أنت يا محمد منذر، وأنا هادي كل قوم . 20147- حدثت عن الحسين قال: سمعت أبا معاذ يقول: حدثنا عبيد بن سليمان قال: سمعت الضحاك يقول: (إنما أنت منذر ولكل قوم هاد) ،" المنذر ": محمد صلى الله عليه وسلم, و " الهادي": الله عز وجل . * * * وقال آخرون: " الهادي" في هذا الموضع معناه نبيٌّ . *ذكر من قال ذلك: 20148- حدثنا محمد بن بشار قال: حدثنا أبو عاصم قال: حدثنا سفيان, عن ليث, عن مجاهد قال: " المنذر " محمد صلى الله عليه وسلم .(ولكل قوم هاد) قال: نبيٌّ . 20149- حدثنا ابن حميد قال: حدثنا حكام, عن عنبسة, عن محمد بن عبد الرحمن, عن القاسم بن أبي بزة, عن مجاهدٍ في قوله: (إنما أنت منذر ولكل قوم هاد) قال: نبيٌّ . 20150- ............ قال: حدثنا جرير, عن ليث, عن مجاهد, عن عبد الملك, عن قيس, عن مجاهد, مثله . 20151- حدثنا الحسن بن محمد قال: حدثنا أسباط بن محمد, عن عبد الملك, عن قيس, عن مجاهد, في قوله: (إنما أنت منذر ولكل قوم هاد) ، قال: لكل قوم نبي, والمنذر: محمد صلى الله عليه وسلم . 20152- ......... قال: حدثنا محمد بن عبد الأعلى قال: حدثني عبد الملك, عن قيس, عن مجاهد, في قول الله: (ولكل قوم هاد) قال: نبيّ . 20153- ......... قال: حدثنا شبابة قال: حدثنا ورقاء, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد, قوله: (ولكل قوم هاد) يعني: لكل قوم نبيّ . 20154- حدثني المثنى قال: حدثنا أبو حذيفة قال: حدثنا شبل, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد: (ولكل قوم هاد) قال: نبيّ . 20155- حدثنا محمد بن عبد الأعلى قال: حدثنا محمد بن ثور, عن معمر, عن قتادة: (ولكل قوم هاد) قال: نبيّ يدعوهم إلى الله . 20156- حدثني يونس قال: أخبرنا ابن وهب قال: قال ابن زيد, في قوله: (ولكل قوم هاد) قال: لكل قوم نبيّ." الهادي" ، النبي صلى الله عليه وسلم, و " المنذر " أيضًا النبي صلى الله عليه وسلم . وقرأ: وَإِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلا خَلا فِيهَا نَذِيرٌ [سورة فاطر: 24] ، وقال: نَذِيرٌ مِنَ النُّذُرِ الأُولَى [سورة النجم: 56] قال: نبي من الأنبياء . * * * وقال آخرون، بل عني به: ولكل قوم قائد . *ذكر من قال ذلك: 20157- حدثنا أبو كريب قال: حدثنا جابر بن نوح, عن إسماعيل بن أبي خالد, عن أبي صالح: (إنما أنت منذر ولكل قوم هاد) ، قال: إنما أنت، يا محمد، منذر, ولكل قوم قادة . 20158- ......... قال: حدثنا الأشجعي قال: حدثني إسماعيل أو: سفيان, عن إسماعيل بن أبي خالد, عن أبي صالح: (ولكل قوم هاد) قال: لكل قوم قادة . 20159- حدثني المثنى قال: حدثنا إسحاق قال: حدثنا عبد الله بن أبي جعفر, عن أبيه, عن الربيع, عن أبي العالية: (إنما أنت منذر ولكل قوم هاد) قال: " الهادي": القائد, والقائد: الإمام, والإمام: العمل . 20160- حدثني الحسن قال: حدثنا محمد, وهو ابن يزيد عن إسماعيل, عن يحيى بن رافع, في قوله: (إنما أنت منذر ولكل قوم هاد) قال: قائد . * * * وقال آخرون: هو عليّ بن أبي طالب رضي الله عنه . *ذكر من قال ذلك: 20161- حدثنا أحمد بن يحيى الصوفي قال: حدثنا الحسن بن الحسين الأنصاري قال: حدثنا معاذ بن مسلم,بيّاع الهرويّ، عن عطاء بن السائب, عن سعيد بن جبير, عن ابن عباس قال: لما نـزلت (إنما أنت منذر ولكل قوم هاد) ، وضع صلى الله عليه وسلم يده على صدره فقال: أنا المنذر(ولكل قوم هاد), وأومأ بيده إلى منكب عليّ, فقال: أنت الهادي يا عليّ, بك يهتدي المهتدون بَعْدي (11) . * * * وقال آخرون: معناه: لكل قوم داع . *ذكر من قال ذلك: 20162- حدثني المثنى قال: حدثنا عبد الله قال: حدثني معاوية, عن علي, عن ابن عباس قوله: (ولكل قوم هاد) ، قال: داع . * * * وقد بينت معنى " الهداية ", وأنه الإمام المتبع الذي يقدُم القوم . (12) فإذ كان ذلك كذلك, فجائز أن يكون ذلك هو الله الذي يهدي خلَقه ويتَّبع خلقُه هداه ويأتمون بأمره ونهيه. وجائز أن يكون نَبِيَّ الله الذي تأتمُّ به أمته. وجائز أن يكون إمامًا من الأئمة يُؤْتَمُّ به، ويتّبع منهاجَه وطريقته أصحابُه. وجائزٌ أن يكون داعيًا من الدعاة إلى خيرٍ أو شرٍّ . وإذ كان ذلك كذلك, فلا قول أولى في ذلك بالصواب من أن يقال كما قال جل ثناؤه: إن محمدًا هو المنذر من أرسل إليه بالإنذار, وإن لكل قوم هاديًا يهديهم فيتّبعونه ويأتمُّون به . ---------------------- الهوامش : (6) انظر تفسير" لولا" فيما سلف 15 : 205 ، تعليق (1) : والمراجع هناك ثم 15 : 210 . (7) انظر تفسير الآية" فيما سلف من فهارس اللغة ( أبى ) . (8) انظر تفسير" الإنذار" فيما سلف من فهارس اللغة نذر . (9) انظر تفسير" الهادي" فيما سلف 2 : 293 . (10) الأثر : 20142 - سقط آخر الخبر من المخطوطة ، وقف عند قوله :" هاد" ، وكأنه أتمه من الذي يليه . (11) الأثر : 20161 -" أحمد بن يحيى الصوفي" ، شيخ الطبري ، ثقة ، مضى برقم : 779 و" الحسن بن الحسين الأنصاري ، العرني" ، كأنه قيل له" العرني" ، لأنه كان يكون في مسجد" حبة العرني" . كان من رؤساء الشيعة ، ليس بصدوق ، ولا تقوم به حجة . وقال ابن حبان :" يأتي عن الأثبات بالملزقات ، ويروي المقلوبات والمناكير" . مترجم في ابن أبي حاتم 1 / 2 / 6 ، وميزان الاعتدال 1 : 225 ، ولسان الميزان 2 : 198 . و" معاذ بن مسلم بياع الهروي" ، لم يذكر بهذه الصفة" بياع الهروي" في غير التفسير ، و" الهروي" ثياب إلى هراة . وجعلها في المطبوعة :" حدثنا الهروي" ، فأفسد الإسناد إفسادًا و" معاذ بن مسلم" مجهول ، هكذا قال ابن أبي حاتم ، وهو مترجم في ابن أبي حاتم 4 / 1 / 248 ، وميزان الاعتدال 3 : 178 ، ولسان الميزان 6 : 55 . وهذا خبر هالك من نواحيه ، وقد ذكره الذهبي وابن حجر في ترجمة" الحسن بن الحسين الأنصاري" قالا بعد أن ساقا الخبر بإسناده ولفظه ، ونسبته لابن جرير أيضًا :" معاذ نكرة ، فلعل الآفة منه" ، وأقول : بل الآفة من كليهما : الحسن بن الحسين ، ومعاذ بن مسلم . (12) انظر ما سلف ص : 353 .