Tabari
Terug naar surah 9, ayah 81

Tafseer van Het Berouw · At-Tawba · 9:81

فَرِحَ ٱلْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَٰفَ رَسُولِ ٱللَّهِ وَكَرِهُوٓا۟ أَن يُجَٰهِدُوا۟ بِأَمْوَٰلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَقَالُوا۟ لَا تَنفِرُوا۟ فِى ٱلْحَرِّ ۗ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّۭا ۚ لَّوْ كَانُوا۟ يَفْقَهُونَ

De achterblijvers (in de tijd van de Slag bij Tahôek) verheugden zich er over dat zij achter de Boodschapper van Allah waren gebleven en zij hadden er een afkeer van om met hun bezittingen en hun levens te strijden op de Weg van Allah, en zij zeiden: "Rukt niet uit in de hitte!" Zeg: "De hitte van de Hel is erger." Als jullie dat toch begrepen!

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak: فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلافَ رَسُولِ اللَّهِ وَكَرِهُوا أَنْ يُجَاهِدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَالُوا لا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كَانُوا يَفْقَهُونَ (9:81) (Degenen die achtergelaten waren verheugden zich over hun thuisblijven, in tegenstelling tot de Boodschapper van Allah, en zij verafschuwden het om te strijden met hun bezittingen en hun levens op de weg van Allah, en zij zeiden: "Trekt niet uit in de hitte." Zeg: "Het vuur van de hel is heter in hitte," als zij maar zouden begrijpen) (9:81).

    Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens lof wordt vermeld, zegt: Degenen die Allah achterliet van de veldtocht met Zijn Boodschapper en met de gelovigen in hem en het bestrijden van Zijn vijanden, verheugden zich = (over hun thuisblijven, in tegenstelling tot de Boodschapper van Allah), Hij zegt: over hun thuiszitten in hun woningen = (in tegenstelling tot de Boodschapper van Allah), Hij zegt: in tegenstelling tot de Boodschapper van Allah in zijn uittrekken en zijn thuisblijven. Dat is omdat de Boodschapper van Allah ﷺ hen beval uit te trekken tot het bestrijden van de vijanden van Allah, maar zij gingen tegen zijn bevel in en bleven thuiszitten in hun woningen.

    * * *

    En Zijn uitspraak: (khilāf, in tegenstelling) is een verbaalnaam (maṣdar) van de uitspraak van degene die zegt: "die-en-die ging tegen die-en-die in, dus hij gaat tegen hem in, ingaand (khilāfan)". Daarom is de verbaalnaam ervan gekomen volgens het patroon "fiʿāl", zoals men zegt: "hij bestreed hem, dus hij bestrijdt hem, bestrijdend (qitālan)". En indien het een verbaalnaam zou zijn van "khalafahu" (hij volgde hem op / kwam na hem), dan zou de lezing luiden: "over hun thuisblijven achter (khalfa) de Boodschapper van Allah", want de verbaalnaam van "khalafahu" is "khalf", niet "khilāf". Maar het is zoals ik heb uiteengezet, namelijk een verbaalnaam van "khālafa", en daarom wordt het gelezen: (khilāfa rasūli-llāh), en dat is de lezing waarop de lezers van de steden zich baseren, en dat is naar onze mening de juiste.

    * * *

    Sommigen hebben dat uitgelegd in de betekenis van: "na de Boodschapper van Allah ﷺ", en zij voerden als bewijs daarvoor de uitspraak van de dichter aan:

    De lente kwam na hen, alsof de palmblad-vlechtsters tussen hen een mat hadden uitgespreid.

    En dat ligt dicht bij de betekenis die wij hebben genoemd, want zij bleven na hem zitten in tegenstelling tot hem.

    * * *

    En Zijn uitspraak: (en zij verafschuwden het om te strijden met hun bezittingen en hun levens op de weg van Allah), de Verhevene, wiens lof wordt vermeld, zegt: en deze achtergelaten lieden verafschuwden het om tegen de ongelovigen ten strijde te trekken met hun bezittingen en hun levens = (op de weg van Allah), dat wil zeggen: in de religie van Allah die Hij voor Zijn dienaren heeft voorgeschreven opdat zij die zouden helpen — uit neiging tot gemak en rust, en uit voorkeur voor de rust boven de inspanning en de ontbering, en uit gierigheid met het bezit, dat zij het zouden uitgeven in gehoorzaamheid aan Allah.

    * * *

    = (en zij zeiden: "Trekt niet uit in de hitte"). Dat is omdat de Profeet ﷺ hen opriep om uit te trekken tot deze veldtocht, namelijk de veldtocht van Tabūk, in hevige hitte. De hypocrieten (munāfiqūn) zeiden dus tot elkaar: "Trekt niet uit in de hitte." Toen zei Allah tot Zijn Profeet Muḥammad ﷺ: (Zeg) tot hen, o Muḥammad = (het vuur van de hel), dat Allah heeft voorbereid voor wie Zijn bevel weerstreeft en Zijn Boodschapper ongehoorzaam is = (is heter in hitte), dan deze hitte waarvoor jullie elkaar aanbevelen dat jullie er niet in zouden uittrekken. Hij zegt: datgene wat heter in hitte is, verdient het eerder om voor gevreesd en gemeden te worden dan datgene wat van de twee de geringste schade berokkent = (als zij maar zouden begrijpen), Hij zegt: als deze hypocrieten maar van Allah Zijn vermaning zouden begrijpen en de tekenen van Zijn Boek zouden overdenken. Maar zij begrijpen het niet van Allah, en daarom waken zij voor de hitte die het minst verafschuwd is en het lichtst in schade, en storten zij zich in datgene wat het meest verafschuwd is en het grootst in beproeving voor wie eraan wordt blootgesteld.

    * * *

    En in overeenstemming met wat wij hierover hebben gezegd, hebben de mensen van de uitleg gesproken.

    * Vermelding van wie dat zei:

    17033 – Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās, over Zijn uitspraak: (Degenen die achtergelaten waren verheugden zich over hun thuisblijven, in tegenstelling tot de Boodschapper van Allah), tot aan Zijn uitspraak: (begrijpen). Dat is omdat de Boodschapper van Allah ﷺ de mensen beval met hem uit te trekken, en dat was in de zomer. Toen zeiden enige mannen: O Boodschapper van Allah, de hitte is hevig en wij zijn niet in staat uit te trekken, dus trek niet uit in de hitte! Toen zei Allah: (Zeg: "Het vuur van de hel is heter in hitte," als zij maar zouden begrijpen). Zo beval Allah hem uit te trekken.

    17034 – Muḥammad ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Thawr heeft ons verteld, op gezag van Maʿmar, op gezag van Qatāda, over Zijn uitspraak: (over hun thuisblijven, in tegenstelling tot de Boodschapper van Allah), hij zei: het is de veldtocht van Tabūk.

    17035 – Al-Ḥārith heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd al-ʿAzīz heeft ons verteld, hij zei: Abū Maʿshar heeft ons verteld, op gezag van Muḥammad ibn Kaʿb al-Quraẓī en anderen, zij zeiden: De Boodschapper van Allah ﷺ trok in hevige hitte uit naar Tabūk. Toen zei een man van de Banū Salima: Trekt niet uit in de hitte! Daarop zond Allah neer: (Zeg: "Het vuur van de hel..."), het vers.

    17036 – Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Salama heeft ons verteld, op gezag van Ibn Isḥāq, hij zei: [Vervolgens] vermeldde hij de uitspraak van sommigen van hen tot elkaar, toen de Boodschapper van Allah ﷺ tot de jihād beval en besloot uit te trekken naar Tabūk, ondanks de hevigheid van de hitte en de droogte van het land. Allah, verheven zij Zijn lof, zegt: (en zij zeiden: "Trekt niet uit in de hitte." Zeg: "Het vuur van de hel is heter in hitte").

    Toon originele Arabische tekst
    القول في تأويل قوله : فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلافَ رَسُولِ اللَّهِ وَكَرِهُوا أَنْ يُجَاهِدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَالُوا لا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كَانُوا يَفْقَهُونَ (81) قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره: فرح الذين خلَّفهم الله عن الغزو مع رسوله والمؤمنين به وجهاد أعدائه =(بمقعدهم خلاف رسول الله)، يقول: بجلوسهم في منازلهم (7) =(خلاف رسول الله)، يقول: على الخلاف لرسول الله في جلوسه ومقعده. وذلك أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أمرهم بالنَّفْر إلى جهاد أعداء الله, فخالفوا أمْرَه وجلسوا في منازلهم. * * * وقوله: (خِلاف)، مصدر من قول القائل: " خالف فلان فلانًا فهو يخالفه خِلافًا "، فلذلك جاء مصدره على تقدير " فِعال ", كما يقال: " قاتله فهو يقاتله قتالا ", ولو كان مصدرًا من " خَلَفه " لكانت القراءة: " بمقعدهم خَلْفَ رسول الله ", لأن مصدر: " خلفه "، " خلفٌ" لا " خِلاف ", ولكنه على ما بينت من أنه مصدر: " خالف "، فقرئ: (خلاف رسول الله)، وهي القراءة التي عليها قرأة الأمصار, وهي الصواب عندنا. * * * وقد تأول بعضهم ذلك بمعنى: " بعد رسول الله صلى الله عليه وسلم ", (8) واستشهد على ذلك بقول الشاعر: (9) عَقَــبَ الــرَّبِيعُ خِــلافَهُمْ فَكَأَنَّمَـا بَسَــطَ الشَّـوَاطِبُ بَيْنَهُـنَّ حَـصِيرَا (10) وذلك قريبٌ لمعنى ما قلنا, لأنهم قعدوا بعده على الخلافِ له. * * * وقوله: (وكرهوا أن يجاهدوا بأموالهم وأنفسهم في سبيل الله)، يقول تعالى ذكره: وكره هؤلاء المخلفون أن يغزُوا الكفار بأموالهم وأنفسهم (11) =(في سبيل الله)، يعني: في دين الله الذي شرعه لعباده لينصروه, (12) ميلا إلى الدعة والخفض, وإيثارًا للراحة على التعب والمشقة, وشحًّا بالمال أن ينفقوه في طاعة الله. * * * =(وقالوا لا تنفروا في الحر)، وذلك أن النبي صلى الله عليه وسلم استنفرهم إلى هذه الغزوة, وهي غزوة تبوك، في حرّ شديدٍ, (13) فقال المنافقون بعضهم لبعض: " لا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ"، فقال الله لنبيه محمد صلى الله عليه وسلم: (قل) لهم، يا محمد =(نار جهنم)، التي أعدّها الله لمن خالف أمره وعصى رسوله =(أشد حرًّا)، من هذا الحرّ الذي تتواصون بينكم أن لا تنفروا فيه. يقول: الذي هو أشد حرًا، أحرى أن يُحذر ويُتَّقى من الذي هو أقلهما أذًى =(لو كانوا يفقهون)، يقول: لو كان هؤلاء المنافقون يفقهون عن الله وعظَه، ويتدبَّرون آي كتابه, (14) ولكنهم لا يفقهون عن الله, فهم يحذرون من الحرّ أقله مكروهًا وأخفَّه أذًى, ويواقعون أشدَّه مكروهًا (15) وأعظمه على من يصلاه بلاءً. * * * وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل. * ذكر من قال ذلك: 17033- حدثني محمد بن سعد قال، حدثني أبي قال، حدثني عمي قال، حدثني أبي, عن أبيه, عن ابن عباس قوله: (فرح المخلفون بمقعدهم خلاف رسول الله)، إلى قوله: (يفقهون)، وذلك أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أمرَ الناس أن ينبعثوا معه, وذلك في الصيف, فقال رجال: يا رسول الله, الحرُّ شديدٌ، ولا نستطيع الخروجَ, فلا تنفر في الحرّ ! فقال الله: (قل نار جهنم أشد حرًّا لو كانوا يفقهون)، فأمره الله بالخروج. 17034- حدثنا محمد بن عبد الأعلى قال، حدثنا محمد بن ثور, عن معمر, عن قتاده في قوله: (بمقعدهم خلاف رسول الله)، قال: هي غزوة تبوك. (16) 17035- حدثني الحارث قال، حدثنا عبد العزيز قال، حدثنا أبو معشر, عن محمد بن كعب القرظي وغيره قالوا: خرج رسول الله صلى الله عليه وسلم في حرٍّ شديدٍ إلى تبوك, فقال رجل من بني سَلِمة: لا تنفروا في الحرّ ! فأنـزل الله: (قل نار جهنم)، الآية. 17036- حدثنا ابن حميد قال، حدثنا سلمة, عن ابن إسحاق قال: [ثم] ذكر قول بعضهم لبعض, حين أمر رسول الله صلى الله عليه وسلم بالجهاد, وأجمع السير إلى تبوك، على شدّة الحرّ وجدب البلاد. يقول الله جل ثناؤه: (وقالوا لا تنفروا في الحر قل نار جهنم أشد حرًّا). (17) ------------------------ الهوامش : (7) انظر تفسير "القعود" فيما سلف 9 : 85 14 : 277. (8) هو أبو عبيدة في مجاز القرآن 1 : 264 . (9) هو الحارث بن خالد المخزومي. (10) الأغاني 3 : 336 (دار الكتب) 15 : 128 (ساسي) ، ومجاز القرآن لأبي عبيدة 1 : 264 ، واللسان (عقب) ، (خلف) ، من قصيدة روى بعضها أبو الفرج في أغانيه ، يقوله في عائشة بنت طلحة تعريضًا ، وتصريحًا ببسرة جاريتها ، يقول قبله : يَـا رَبْـع بُسـرَةَ إن أضَـرَّ بِكَ البِلَى فَلَقــد عَهِــدتُكَ آهــلا مَعْمـورًا ورواية أبي الفرج " عقب الرذاذ " ، و " الرذاذ " صغار المطر . وأما " الربيع " ، فهو المطر الذي يكون في الربيع . قال أبو الفرج الأصبهاني : " وقوله : عقب الرذاذ ، يقول : جاء الرذاذ بعده . ومنه يقال : عقب لفلان غنى بعد فقر = وعقب الرجل أباه : إذا قام بعده مقامه . وعواقب الأمور ، مأخوذة منه ، واحدتها عاقبة . . . والشواطب : النساء اللواتي يشطبن لحاء السعف ، يعملن منه الحصر . ومنه السيف المشطب ، والشطبية : الشعبة من الشيء . ويقال : بعثنا إلى فلان شطبية من خيلنا ، أي : قطعة " . قلت : وإنما وصف آثار الغيث في الديار ، فشبه أرضها بالحصر المنمقة ، للطرائق التي تبقى في الرمل بعد المطر. (11) انظر تفسير " الجهاد " فيما سلف ص : 358 ، تعليق : 1 ، والمراجع هناك . (12) انظر تفسير " سبيل الله " فيما سلف من فهارس اللغة (سبل) . (13) انظر تفسير " النفر " فيما سلف 58 : 536 14 : 251 ، 254 . (14) انظر تفسير "فقه" فيما سلف ص : 51 ، تعليق : 1 ، والمراجع هناك. (15) في المطبوعة والمخطوطة : " ويوافقون أشده مكروهًا " ، وهو خطأ من الناسخ ، والصواب ما أثبت . (16) في المطبوعة: "من عزوة تبوك"، والصواب ما في المخطوطة . (17) الأثر : 17036 - سيرة ابن هشام 4 : 196، وهو تابع الأثر السالف رقم : 17012 . والزيادة بين القوسين منه.