Tabari
Terug naar surah 9, ayah 39

Tafseer van Het Berouw · At-Tawba · 9:39

إِلَّا تَنفِرُوا۟ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًۭا وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّوهُ شَيْـًۭٔا ۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌ

Als jullie niet uitrukken, dan zal Hij jullie met een pijnlijke bestraffing bestraffen en een ander volk voor jullie in de plaats nemen en jullie kunnen Hem geen enkele schade toebrengen. En Allah is Almachtig over alle zaken.

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    De uitleg van Zijn woord: إِلا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلا تَضُرُّوهُ شَيْئًا وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (9:39) (Indien jullie niet uittrekken, zal Hij jullie straffen met een pijnlijke bestraffing en jullie vervangen door een ander volk, en jullie zullen Hem in niets schaden; en Allah is tot alle dingen Machtig.)

    Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens lof verheven is, zegt tot de gelovigen onder de metgezellen van Zijn Boodschapper, hen bedreigend wegens het nalaten van het uittrekken (al-nafr) tegen hun vijand, de Byzantijnen: indien jullie niet uittrekken, o gelovigen, tegen degenen tegen wie de Boodschapper van Allah jullie ten strijde heeft opgeroepen, dan zal Allah jullie reeds in dit leven, hier op aarde, bestraffen wegens jullie nalaten om tegen hen uit te trekken, met een pijnlijke, kwellende bestraffing. En Hij zal jullie vervangen door een ander volk betekent: Allah zal voor Zijn Profeet jullie vervangen door een ander volk dan jullie, dat wél uittrekt wanneer het wordt opgeroepen, dat Hem wél antwoordt wanneer het wordt geroepen, en dat Allah en Zijn Boodschapper gehoorzaamt. En jullie zullen Hem in niets schaden betekent: jullie zullen Allah in niets schaden door jullie nalaten om uit te trekken en door jullie ongehoorzaamheid aan Hem, want Hij heeft jullie niet nodig; integendeel, jullie zijn degenen die Hem nodig hebben. Hij is Zelfgenoegzaam, vrij van behoefte aan jullie, en jullie zijn de behoeftigen. En Allah is tot alle dingen Machtig betekent: de Verhevene, wiens lof groot is, zegt: Allah is Machtig om jullie te vernietigen en om jullie te vervangen door een ander volk dan jullie, en tot al wat Hij van de dingen wil, is Hij Machtig.

    * * *

    Er is overgeleverd dat "de pijnlijke bestraffing" op deze plaats bestond uit het inhouden van de regen voor hen.

    Vermelding van wie dat heeft gezegd:

    16721 — Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Zayd ibn al-Ḥubāb heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Muʾmin ibn Khālid al-Ḥanafī heeft mij verteld, hij zei: Najda al-Khurāsānī heeft mij verteld, hij zei: Ik hoorde Ibn ʿAbbās, toen hem werd gevraagd naar Zijn woord Indien jullie niet uittrekken, zal Hij jullie straffen met een pijnlijke bestraffing, zeggen: De Boodschapper van Allah, moge Allah hem zegenen en vrede schenken, riep een van de Arabische stammen ten strijde op, maar zij talmden en bleven achter. Daarop hield Hij de regen voor hen in, en dat was hun bestraffing. Dat is Zijn woord Indien jullie niet uittrekken, zal Hij jullie straffen met een pijnlijke bestraffing.

    16722 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā ibn Wāḍiḥ heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Muʾmin heeft ons verteld, op gezag van Najda, die zei: Ik vroeg Ibn ʿAbbās ernaar — en hij vermeldde iets soortgelijks — behalve dat hij zei: hun bestraffing was dat Hij de regen voor hen inhield.

    16723 — Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda: Indien jullie niet uittrekken, zal Hij jullie straffen met een pijnlijke bestraffing — Allah riep de gelovigen ten strijde op in de laaiende hitte tijdens de veldtocht van Tabūk in de richting van Syrië, ondanks de uitputting waarvan Allah op de hoogte is.

    * * *

    Sommigen hebben beweerd dat deze ayah opgeheven (mansūkh) is.

    Vermelding van wie dat heeft gezegd:

    16724 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā ibn Wāḍiḥ heeft ons verteld, op gezag van al-Ḥusayn, op gezag van Yazīd, op gezag van ʿIkrima en al-Ḥasan al-Baṣrī, die beiden zeiden: Indien jullie niet uittrekken, zal Hij jullie straffen met een pijnlijke bestraffing, en Hij zei: Het paste de bewoners van Medina en de bedoeïenen om hen heen niet om achter te blijven bij de Boodschapper van Allah en om hun eigen leven boven het zijne te verkiezen, tot aan Zijn woord opdat Allah hen het beste zou belonen voor wat zij plachten te doen — deze werd opgeheven door de ayah die erop volgde: En het past de gelovigen niet om allen tezamen uit te trekken, tot aan Zijn woord opdat zij op hun hoede zijn (9:120-122).

    * * *

    Abū Jaʿfar zei: Er is geen overlevering aangaande hetgeen ʿIkrima en al-Ḥasan zeiden over de opheffing van het oordeel van deze ayah die zij beiden vermeldden, die men als bindend zou moeten aanvaarden, noch is er een bewijsgrond die de juistheid daarvan ontkent. Een aantal van de metgezellen en de Volgers (tābiʿūn) heeft de blijvende geldigheid van het oordeel daarvan onderschreven, en hen zullen wij hierna vermelden. En het is mogelijk dat Zijn woord Indien jullie niet uittrekken, zal Hij jullie straffen met een pijnlijke bestraffing betrekking heeft op een specifieke groep onder de mensen, en dat daarmee bedoeld worden zij die de Boodschapper van Allah, moge Allah hem zegenen en vrede schenken, ten strijde opriep maar die niet uittrokken, overeenkomstig hetgeen wij hebben overgeleverd van Ibn ʿAbbās.

    En als dat zo is, dan is Zijn woord En het past de gelovigen niet om allen tezamen uit te trekken een verbod van Allah aan de gelovigen om de landen van de islam te ontruimen zonder dat er een gelovige in achterblijft, en een mededeling van Allah aan hen dat het uittrekken een plicht is voor sommigen van hen en niet voor allen, en wel voor degenen onder hen die opgeroepen worden, niet voor degenen die niet opgeroepen worden. En als dat zo is, dan bevat geen van beide ayahs een opheffing van de andere, en blijft het oordeel van elk van beide van kracht in datgene waarop het betrekking heeft.

    Toon originele Arabische tekst
    القول في تأويل قوله : إِلا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلا تَضُرُّوهُ شَيْئًا وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (39) قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره للمؤمنين به من أصحاب رسوله, متوعِّدَهم على ترك النَّفْر إلى عدوّهم من الروم: إن لم تنفروا، أيها المؤمنون، إلى من استنفركم رسول الله, يعذّبكم الله عاجلا في الدنيا، بترككم النَّفْر إليهم، عذابًا مُوجعًا (25) =(ويستبدل قومًا غيركم)، يقول: يستبدل الله بكم نبيَّه قومًا غيرَكم, ينفرون إذا استنفروا, ويجيبونه إذا دعوا, ويطيعون الله ورسوله (26) =(ولا تضروه شيئا)، يقول: ولا تضروا الله، بترككم النّفير ومعصيتكم إياه شيئًا, لأنه لا حاجة به إليكم, بل أنتم أهل الحاجة إليه, وهو الغني عنكم وأنتم الفقراء =(والله على كل شيء قدير)، يقول جل ثناؤه: والله على إهلاككم واستبدال قوم غيركم بكم، وعلى كل ما يشاء من الأشياء، قدير. (27) * * * وقد ذكر أن " العذاب الأليم " في هذا الموضع، كان احتباسَ القَطْر عنهم. * ذكر من قال ذلك: 16721- حدثنا أبو كريب قال، حدثنا زيد بن الحباب قال، حدثني عبد المؤمن بن خالد الحنفي قال، حدثني نجدة الخراساني قال: سمعت ابن عباس, سئل عن قوله: (إلا تنفروا يعذبكم عذابًا أليمًا)، قال: إن رسول الله صلى الله عليه وسلم استنفر حيًّا من أحياء العرب فتثاقلوا عنه, فأمسك عنهم المطر, فكان ذلك عذابَهم, فذلك قوله: (إلا تنفروا يعذبكم عذابًا أليما). (28) 16722- حدثنا ابن حميد قال، حدثنا يحيى بن واضح قال، حدثنا عبد المؤمن, عن نجدة قال: سألت ابن عباس, فذكر نحوه = إلا أنه قال: فكان عذابهم أنْ أمسك عنهم المطر. (29) 16723- حدثنا بشر قال، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد, عن قتادة: (إلا تنفروا يعذبكم عذابًا أليمًا)، استنفر الله المؤمنين في لَهَبَان الحرِّ في غزوة تبوك قِبَل الشأم، (30) على ما يعلم الله من الجَهْد. * * * وقد زعم بعضهم أن هذه الآية منسوخة. * ذكر من قال ذلك: 16724- حدثنا ابن حميد قال، حدثنا يحيى بن واضح, عن الحسين, عن يزيد, عن عكرمة والحسن البصري قالا قال: (إلا تنفروا يعذبكم عذابًا أليمًا)، وقال: مَا كَانَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الأَعْرَابِ أَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ وَلا يَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ، إلى قوله: لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ ، فنسختها الآية التي تلتها: وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً ، إلى قوله: لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ ، [سورة التوبة: 120 - 122]. * * * قال أبو جعفر: ولا خبرَ بالذي قال عكرمة والحسن، من نسخ حكم هذه الآية التي ذكَرا، (31) يجب التسليم له, ولا حجةَ نافٍ لصحة ذلك. (32) وقد رأى ثبوت الحكم بذلك عددٌ من الصحابة والتابعين سنذكرهم بعدُ، وجائزٌ أن يكون قوله: (إلا تنفروا يعذبكم عذابًا أليمًا)، الخاص من الناس, ويكون المراد به من استنفرَه رسول الله صلى الله عليه وسلم فلم ينفر، على ما ذكرنا من الرواية عن ابن عباس. وإذا كان ذلك كذلك، كان قوله: وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً ، نهيًا من الله المؤمنين عن إخلاء بلاد الإسلام بغير مؤمنٍ مقيم فيها, وإعلامًا من الله لهم أن الواجب النَّفرُ على بعضهم دون بعض, وذلك على من استُنْفِرَ منهم دون من لم يُسْتَنْفَر. وإذا كان ذلك كذلك، لم يكن في إحدى الآيتين نسخ للأخرى, وكان حكم كل واحدة منهما ماضيًا فيما عُنِيَتْ به. ------------------ الهوامش : (25) انظر تفسير "النفر" فيما سلف قريبا ص : 249. (26) انظر تفسير "الاستبدال" فيما سلف 8 : 123، تعليق : 2 ، والمراجع هناك. (27) انظر تفسير " قدير " فيما سلف من فهارس اللغة (قدر) (28) الأثر: 16721 - "زيد بن الحباب العكلي" ، سلف مرارًا، آخرها رقم : 16684 . و "عبد المؤمن بن خالد الحنفي" ، ثقة ، مضى برقم 11914 . و " نجدة الخراساني " هو : " نجدة بن نفيع الحنفي " ، ثقة ، مضى أيضًا برقم : 11914 . وهذا الخبر ، رواه الطبري فيما يلي برقم : 16722 ، من طريق يحيى بن واضح ، عن عبد المؤمن . ورواه أبو داود في سننه 3 : 16 ، رقم : 2506 ، من طريق زيد بن الحباب، مختصرًا، ورواه البيهقي في السنن 9 : 48 ، بنحوه . وخرجه السيوطي في الدر المنثور 3 : 239 ، وزاد نسبته إلى ابن المنذر ، وأبي الشيخ ، وابن مردويه ، والحاكم ، وصححه الحاكم. (29) الأثر : 16722 - هو مكرر الأثر السالف ، وهذا أيضا لفظ أبي داود والبيهقي : "المطر" ، من طريق زيد بن الحباب السالف. (30) "لهبان الحر"، (بفتح اللام والهاء)، شدته في الرمضاء. ويقال : " يوم لهبان " ، صفة ، أي شديد الحر. و " اللهبان " مصدر مثل : اللهب ، واللهيب ، واللهاب (بضم اللام) ، وهو اشتعال النار إذا خلصت من الدخان. (31) في المطبوعة: "التي ذكروا" ، والصواب من المخطوطة. (32) في المطبوعة: "ولا حجة تأتي بصحة ذلك" وفي المخطوطة: "ولا حجة بات بصحة ذلك"، غير منقوطة ، وصواب قراءتها ما أثبت.