Tabari
Terug naar surah 9, ayah 112

Tafseer van Het Berouw · At-Tawba · 9:112

ٱلتَّٰٓئِبُونَ ٱلْعَٰبِدُونَ ٱلْحَٰمِدُونَ ٱلسَّٰٓئِحُونَ ٱلرَّٰكِعُونَ ٱلسَّٰجِدُونَ ٱلْءَامِرُونَ بِٱلْمَعْرُوفِ وَٱلنَّاهُونَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَٱلْحَٰفِظُونَ لِحُدُودِ ٱللَّهِ ۗ وَبَشِّرِ ٱلْمُؤْمِنِينَ

(Zij zijn) de berouwvollen, en de dienenden, en de prijzenden, en de rondtrekkenden, en de buigenden, en de knielenden, en de oproepers tot het behoorlijke en de weerhouders van het verwerpelijke, de wakers over de bepalingen van Allah. En verkondig een verheugende tijding aan de gelovigen.

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak: التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ (9:112) (De berouwvollen, de aanbiddenden, de lofprijzenden, de vastenden, de buigenden, de zich neerwerpenden, zij die het goede gebieden en het verwerpelijke verbieden, en zij die de grenzen van Allah bewaken — en verkondig de gelovigen het blijde bericht.)

    Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens lof verheven is, zegt: Voorwaar, Allah heeft van de berouwvolle, aanbiddende gelovigen hun zielen en hun bezittingen gekocht. Maar het [woord "de berouwvollen"] is in de nominatief gezet, omdat het een nieuwe aanvang vormt na de voltooiing van een andere [zin] van dezelfde aard. De Arabieren doen dat, en onze uiteenzetting daarvan is reeds voorafgegaan bij Zijn uitspraak: صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ [Surah Al-Baqarah: 18] ("Doof, stom, blind"), op een wijze die het overbodig maakt het hier te herhalen. (1)

    * * *

    De betekenis van "de berouwvollen" (al-tāʾibūn) is: zij die terugkeren van wat Allah verafschuwt en waarover Hij vertoornd is, naar wat Hij liefheeft en waarmee Hij tevreden is, (2) zoals:

    17272 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Ḥakkām ibn Salm heeft ons verteld, op gezag van Thaʿlaba ibn Suhayl, die zei: Al-Ḥasan zei over de uitspraak van Allah "de berouwvollen": Zij toonden berouw tegenover Allah voor alle zonden. (3)

    17273 — Sawwār ibn ʿAbdallāh al-ʿAnbarī heeft ons verteld, hij zei: Mijn vader heeft mij verteld, op gezag van Abū al-Ashhab, op gezag van al-Ḥasan: dat hij las "de berouwvollen, de aanbiddenden". Hij zei: Zij toonden berouw voor het toekennen van deelgenoten aan Allah (shirk), en zij distantieerden zich van de hypocrisie (nifāq).

    17274 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Abū Usāma heeft ons verteld, op gezag van Abū al-Ashhab, die zei: Al-Ḥasan las "de berouwvollen, de aanbiddenden". Hij zei: Zij toonden berouw voor de shirk, en zij distantieerden zich van de hypocrisie.

    17275 — Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: Al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Manṣūr ibn Hārūn heeft ons verteld, op gezag van Abū Isḥāq al-Fazārī, op gezag van Abū Rajāʾ, op gezag van al-Ḥasan, die zei: De berouwvollen voor de shirk.

    17276 — Al-Ḥārith heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-ʿAzīz heeft ons verteld, hij zei: Jarīr ibn Ḥāzim heeft ons verteld, hij zei: Ik hoorde al-Ḥasan dit vers lezen: "de berouwvollen, de aanbiddenden". Al-Ḥasan zei: Zij toonden, bij Allah, berouw voor de shirk, en zij distantieerden zich van de hypocrisie.

    17277 — Bishr ibn Muʿādh heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, over Zijn uitspraak "de berouwvollen", hij zei: Zij toonden berouw voor de shirk, en daarna handelden zij niet hypocriet in de islam.

    17278 — Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: Al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft ons verteld, op gezag van Ibn Jurayj: "de berouwvollen", hij zei: Zij die berouw toonden voor de zonden, en daarna er niet naar terugkeerden.

    * * *

    En wat betreft Zijn uitspraak "de aanbiddenden" (al-ʿābidūn): zij zijn degenen die zich vernederden uit ontzag voor Allah en uit nederigheid tegenover Hem, en zich beijverden in Zijn dienst, (4) zoals:

    17279 — Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda: "de aanbiddenden", een volk dat van hun lichamen [inspanning] vergde, in hun nacht en hun dag.

    17280 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Ḥakkām heeft ons verteld, op gezag van Thaʿlaba ibn Suhayl, die zei: Al-Ḥasan zei over de uitspraak van Allah "de aanbiddenden": Zij aanbaden Allah in al hun tijden, in voorspoed en tegenspoed.

    17281 — Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: Al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Manṣūr ibn Hārūn heeft mij verteld, op gezag van Abū Isḥāq al-Fazārī, op gezag van Abū Rajāʾ, op gezag van al-Ḥasan: "de aanbiddenden", hij zei: De aanbiddenden van hun Heer.

    * * *

    En wat betreft Zijn uitspraak "de lofprijzenden" (al-ḥāmidūn): zij zijn degenen die Allah loven voor alles waarmee Hij hen beproeft, van goed en kwaad, (5) zoals:

    17282 — Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda: "de lofprijzenden", een volk dat Allah loofde in elke toestand.

    17283 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Ḥakkām heeft ons verteld, op gezag van Thaʿlaba, die zei: Al-Ḥasan zei: "de lofprijzenden", zij die Allah loofden in al hun tijden, in voorspoed en tegenspoed.

    17284 — Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: Al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Manṣūr ibn Hārūn heeft mij verteld, op gezag van Abū Isḥāq al-Fazārī, op gezag van Abū Rajāʾ, op gezag van al-Ḥasan: "de lofprijzenden", hij zei: De lofprijzenden voor de islam.

    * * *

    En wat betreft Zijn uitspraak "de vastenden" (al-sāʾiḥūn): zij zijn de vastenden, zoals:

    17285 — Muḥammad ibn ʿĪsā al-Dāmaghānī en Ibn Wakīʿ hebben mij verteld, zij beiden zeiden: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van ʿAmr, op gezag van ʿUbayd ibn ʿUmayr =

    17286 — En Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: ʿAmr ibn al-Ḥārith heeft mij bericht, op gezag van ʿAmr, op gezag van ʿUbayd ibn ʿUmayr, die zei: De Profeet ﷺ werd gevraagd naar "de vastenden" (al-sāʾiḥīn), en hij zei: Zij zijn de vastenden. (6)

    17287 — Muḥammad ibn ʿAbdallāh ibn Bazīʿ heeft mij verteld, hij zei: Ḥakīm ibn Ḥizām heeft ons verteld, hij zei: Sulaymān heeft ons verteld, op gezag van Abū Ṣāliḥ, op gezag van Abū Hurayra, die zei: De Boodschapper van Allah ﷺ zei tot mij: "de vastenden" (al-sāʾiḥūn) zijn de vastenden.

    17288 — Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Isrāʾīl heeft ons verteld, op gezag van al-Aʿmash, op gezag van Abū Ṣāliḥ, op gezag van Abū Hurayra, die zei: "de vastenden", de vastenden. (7)

    17289 — Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van ʿĀṣim, op gezag van Zirr, op gezag van ʿAbdallāh, die zei: "de vastenden", de vastenden. (8)

    17290 — ...... hij zei: Yaḥyā heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, hij zei: ʿĀṣim heeft mij verteld, op gezag van Zirr, op gezag van ʿAbdallāh, met dezelfde [strekking].

    17291 — Muḥammad ibn ʿUmāra al-Asadī heeft mij verteld, hij zei: ʿUbaydallāh heeft ons verteld, hij zei: Shaybān heeft ons bericht, op gezag van Abū Isḥāq, op gezag van Abū ʿAbd al-Raḥmān, die zei: Het [rond]trekken (al-siyāḥa) is het vasten.

    17292 — Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Ibn ʿAṭiyya heeft ons verteld, hij zei: Isrāʾīl heeft ons verteld, op gezag van Ashʿath, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Ibn ʿAbbās, die zei: "de vastenden": de vastenden.

    17293 — Ibn Wakīʿ heeft mij verteld, hij zei: Mijn vader heeft ons verteld, op gezag van zijn vader = en Isrāʾīl, op gezag van Ashʿath = op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Ibn ʿAbbās, die zei: "de vastenden", de vastenden.

    17294 — Al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: Al-Ḥimmānī heeft ons verteld, hij zei: Isrāʾīl heeft ons verteld, op gezag van Ashʿath, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, die zei: "de vastenden", de vastenden.

    17295 — Aḥmad ibn Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: Abū Aḥmad heeft ons verteld, hij zei: Isrāʾīl heeft ons verteld, op gezag van Ashʿath ibn Abī al-Shaʿthāʾ, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Ibn ʿAbbās, met hetzelfde.

    17296 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Mijn vader heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van ʿĀṣim, op gezag van Zirr, op gezag van ʿAbdallāh, met hetzelfde.

    17297 — ...... hij zei: Mijn vader heeft ons verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Isḥāq, op gezag van ʿAbd al-Raḥmān, die zei: "de vastenden", zij zijn de vastenden.

    17298 — Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: Mijn vader heeft mij verteld, hij zei: Mijn oom heeft mij verteld, hij zei: Mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās: "de vastenden", hij zei: Met de vastenden worden de vastenden bedoeld.

    17299 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: ʿUbaydallāh heeft ons verteld, op gezag van Isrāʾīl, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, die zei: "de vastenden", zij zijn de vastenden.

    17300 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid: "de vastenden", de vastenden.

    17301 — ...... hij zei: ʿAbdallāh heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī, op gezag van Ibn ʿAbbās, die zei: Overal waar Allah in de Koran het [rond]trekken (al-siyāḥa) vermeldt, zijn het de vastenden. (9)

    17302 — ...... hij zei: Mijn vader heeft ons verteld, op gezag van al-Masʿūdī, op gezag van Abū Sinān, op gezag van Ibn Abī al-Hudhayl, op gezag van Abū ʿAmr al-ʿAbdī, die zei: "de vastenden", degenen onder de gelovigen die het vasten volhouden.

    17303 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Ḥakkām heeft ons verteld, op gezag van Thaʿlaba ibn Suhayl, die zei: Al-Ḥasan zei: "de vastenden", de vastenden.

    17304 — Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: Al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Manṣūr ibn Hārūn heeft mij verteld, op gezag van Abū Isḥāq al-Fazārī, op gezag van Abū Rajāʾ, op gezag van al-Ḥasan, die zei: "de vastenden", zij die de maand Ramadan vasten.

    17305 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Abū Khālid heeft ons verteld, op gezag van Juwaybir, op gezag van al-Ḍaḥḥāk, die zei: "de vastenden", de vastenden.

    17306 — ...... hij zei: Abū Usāma heeft ons verteld, op gezag van Juwaybir, op gezag van al-Ḍaḥḥāk, die zei: Alles wat in de Koran "de vastenden" (al-sāʾiḥūn) is, dat zijn de vastenden.

    17307 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: ʿAmr ibn ʿAwn heeft ons verteld, hij zei: Hushaym heeft ons bericht, op gezag van Juwaybir, op gezag van al-Ḍaḥḥāk: "de vastenden", de vastenden.

    17308 — Mij is verteld over al-Ḥusayn ibn al-Faraj, hij zei: Ik hoorde Abū Muʿādh zeggen: ʿUbayd heeft ons bericht, hij zei: Ik hoorde al-Ḍaḥḥāk zeggen over Zijn uitspraak: "de vastenden", hij bedoelt de vastenden.

    17309 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Ibn Numayr, en Yaʿlā, en Abū Usāma hebben ons verteld, op gezag van ʿAbd al-Malik, op gezag van ʿAṭāʾ, die zei: "de vastenden", de vastenden.

    17310 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: ʿAmr ibn ʿAwn heeft ons verteld, hij zei: Hushaym heeft ons bericht, op gezag van ʿAbd al-Malik, op gezag van ʿAṭāʾ, met hetzelfde.

    17311 — ...... hij zei: Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: ʿAbdallāh ibn al-Zubayr heeft ons verteld, op gezag van Ibn ʿUyayna, hij zei: ʿAmr heeft ons verteld: dat hij Wahb ibn Munabbih hoorde zeggen: Het [rond]trekken bestond onder de Kinderen van Israël, en wanneer een man veertig jaar [rond]trok, zag hij wat de [rond]trekkers vóór hem zagen. Een zoon van overspel trok veertig jaar [rond], maar hij zag niets, en hij zei: O mijn Heer, hebt U gezien dat mijn beide ouders kwaad deden, terwijl ik goed deed? Toen werd hem getoond wat de [rond]trekkers vóór hem hadden gezien = Ibn ʿUyayna zei: Wanneer hij voedsel, drank en vrouwen achterwege laat, dan is hij de [rond]trekker (al-sāʾiḥ).

    17312 — Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda: "de vastenden", een volk dat van hun lichamen [inspanning] vergde, vastend voor Allah.

    17313 — Aḥmad ibn Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: Abū Aḥmad heeft ons verteld, hij zei: Ibrāhīm ibn Yazīd heeft ons verteld, op gezag van al-Walīd ibn ʿAbdallāh, op gezag van ʿĀʾisha, die zei: Het [rond]trekken van deze gemeenschap is het vasten. (10)

    * * *

    En Zijn uitspraak "de buigenden, de zich neerwerpenden" (al-rākiʿūn al-sājidūn) betekent: de biddenden, die buigen in hun gebed en die zich neerwerpen daarin, (11) zoals:

    17314 — Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: Al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Manṣūr ibn Hārūn heeft mij verteld, op gezag van Abū Isḥāq al-Fazārī, op gezag van Abū Rajāʾ, op gezag van al-Ḥasan: "de buigenden, de zich neerwerpenden", hij zei: Het verplichte gebed.

    * * *

    En wat betreft Zijn uitspraak "zij die het goede gebieden en het verwerpelijke verbieden" (al-āmirūn bi-l-maʿrūf wa-l-nāhūn ʿan al-munkar): dit betekent dat zij de mensen het rechtvaardige in hun religie gebieden, en het volgen van het verstandige en de leiding, en het [goede] handelen (12) = en zij verbieden hun het verwerpelijke, dat wil zeggen hun verbieden aan de mensen elke daad en elke uitspraak die Allah Zijn dienaren heeft verboden. (13)

    * * *

    En er is over al-Ḥasan daarover overgeleverd wat:

    17315 — Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: Al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Manṣūr ibn Hārūn heeft mij verteld, op gezag van Abū Isḥāq al-Fazārī, op gezag van Abū Rajāʾ, op gezag van al-Ḥasan: "zij die het goede gebieden", [namelijk] "er is geen god dan Allah" = "en zij die het verwerpelijke verbieden", [namelijk] de shirk.

    17316 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Ḥakkām heeft ons verteld, op gezag van Thaʿlaba ibn Suhayl, die zei: Al-Ḥasan zei over Zijn uitspraak: "zij die het goede gebieden", hij zei: Welnu, zij geboden de mensen het [goede] pas toen zij er zelf toe behoorden = "en zij die het verwerpelijke verbieden", hij zei: Welnu, zij verboden het verwerpelijke pas toen zij er zelf van waren afgehouden.

    17317 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī Jaʿfar heeft ons verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van al-Rabīʿ, op gezag van Abū al-ʿĀliya, die zei: Alles wat in de Koran vermeld wordt als "het gebieden van het goede" en "het verbieden van het verwerpelijke": het gebieden van het goede is een oproep [weg] van de shirk naar de islam = en het verbieden van het verwerpelijke is een verbod op het aanbidden van de afgodsbeelden en de duivels.

    * * *

    Abū Jaʿfar zei: Wij hebben in het voorafgaande reeds de juistheid aangetoond van wat wij hebben gezegd: dat "het gebieden van het goede" alles is wat Allah Zijn dienaren of Zijn Boodschapper ﷺ heeft geboden, en "het verbieden van het verwerpelijke" alles is wat Allah Zijn dienaren of Zijn Boodschapper heeft verboden. En als dat zo is, en er in het vers geen aanwijzing is dat er een specifieke [betekenis] mee wordt bedoeld in plaats van een algemene, noch een bericht van de Boodschapper, noch [iets] in de aard van het verstand, dan is de algemene [betekenis] ervan meer aangewezen, om wat wij op meer dan één plaats in onze boeken hebben uiteengezet.

    * * *

    En wat betreft Zijn uitspraak "en zij die de grenzen van Allah bewaken" (al-ḥāfiẓūn li-ḥudūd Allāh): dit betekent: zij die de plichten van Allah vervullen, die zich houden aan Zijn gebod en Zijn verbod, die niets verwaarlozen waarvan Hij hun het verrichten heeft opgelegd, en die niets begaan waarvan Hij hun het begaan heeft verboden, (14) zoals:

    17318 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: ʿAbdallāh ibn Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī, op gezag van Ibn ʿAbbās: "en zij die de grenzen van Allah bewaken", hij bedoelt: zij die de gehoorzaamheid aan Allah handhaven. En het is een voorwaarde die Hij heeft gesteld aan de mensen van de jihād: wanneer zij Allah Zijn voorwaarde vervullen, vervult Hij voor hen hun voorwaarde. (15)

    17319 — Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: Mijn vader heeft mij verteld, hij zei: Mijn oom heeft mij verteld, hij zei: Mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās: "en zij die de grenzen van Allah bewaken", hij zei: Zij die de gehoorzaamheid aan Allah handhaven.

    17320 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Ḥakkām heeft ons verteld, op gezag van Thaʿlaba ibn Suhayl, die zei: Al-Ḥasan zei over Zijn uitspraak: "en zij die de grenzen van Allah bewaken", hij zei: Zij die het gebod van Allah handhaven.

    17321 — Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: Al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Manṣūr ibn Hārūn heeft mij verteld, op gezag van Abū Isḥāq al-Fazārī, op gezag van Abū Rajāʾ, op gezag van al-Ḥasan: "en zij die de grenzen van Allah bewaken", hij zei: De plichten van Allah.

    * * *

    En wat betreft Zijn uitspraak "en verkondig de gelovigen het blijde bericht" (wa-bashshir al-muʾminīn): dit betekent: en verkondig aan de gelovigen die [Allah] bevestigen het blijde bericht van wat Allah hun heeft beloofd, dat wanneer zij Allah Zijn verbond vervullen, Hij voor hen vervult wat Hij hun heeft beloofd, namelijk hen het paradijs (janna) binnen te leiden, (16) zoals:

    17322 — Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: Hawdha ibn Khalīfa heeft ons verteld, hij zei: ʿAwf heeft ons verteld, op gezag van al-Ḥasan: إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ ("Voorwaar, Allah heeft van de gelovigen hun zielen gekocht"), tot het einde van het vers, hij zei: Zij die hun pact getrouw nakwamen = "de berouwvollen, de aanbiddenden, de lofprijzenden", tot het einde van het vers, en hij zei: Dit is hun handelwijze en hun gedrag in voorspoed; vervolgens ontmoetten zij de vijand en bevestigden zij wat zij Allah hadden beloofd.

    * * *

    En sommigen van hen zeiden: De betekenis daarvan is: en verkondig het blijde bericht aan wie deze daden verricht = waarmee Zijn uitspraak "de berouwvollen, de aanbiddenden", tot het einde van het vers, wordt bedoeld = ook al strijden zij niet [in de jihād].

    * Vermelding van wie dat zei:

    17323 — Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: Al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Manṣūr ibn Hārūn heeft mij verteld, op gezag van Abū Isḥāq al-Fazārī, op gezag van Abū Rajāʾ, op gezag van al-Ḥasan: "en verkondig de gelovigen het blijde bericht", hij zei: Zij die niet [in de jihād] streden.

    Toon originele Arabische tekst
    القول في تأويل قوله : التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ (112) قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره: إن الله اشترى من المؤمنين التائبين العابدين أنفسهم وأموالهم = ولكنه رفع, إذ كان مبتدأ به بعد تمام أخرى مثلها. والعرب تفعل ذلك, وقد تقدَّم بياننا ذلك في قوله: صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ [سورة البقرة: 18]، بما أغنى عن إعادته في هذا الموضع. (1) * * * ومعنى: " التائبون "، الراجعون مما كرهه الله وسخطه إلى ما يحبُّه ويرضاه، (2) كما:- 17272- حدثنا ابن حميد قال، حدثنا حكام بن سلم, عن ثعلبة بن سهيل قال، قال الحسن في قول الله: (التائبون)، قال: تابوا إلى الله من الذنوب كلها. (3) 17273- حدثنا سوار بن عبد الله العنبري قال، حدثني أبي, عن أبي الأشهب, عن الحسن: أنه قرأ (التائبون العابدون)، قال: تابوا من الشرك، وبرئوا من النفاق. 17274- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبو أسامة, عن أبي الأشهب قال: قرأ الحسن: (التائبون العابدون)، قال: تابوا من الشرك، وبرئوا من النفاق. 17275- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثنا منصور بن هارون, عن أبي إسحاق الفزاري, عن أبي رجاء، عن الحسن قال: التائبون من الشرك. 17276- حدثنا الحارث قال، حدثنا عبد العزيز قال، حدثنا جرير بن حازم قال: سمعت الحسن قرأ هذه الآية: (التائبون العابدون)، قال الحسن: تابوا والله من الشرك, وبرئوا من النفاق. 17277- حدثنا بشر بن معاذ قال، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد, عن قتادة قوله: (التائبون)، قال: تابوا من الشرك، ثم لم ينافقوا في الإسلام. 17278- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثنا حجاج, عن ابن جريج: (التائبون)، قال: الذين تابوا من الذنوب، ثم لم يعودوا فيها. * * * وأما قوله: (العابدون)، فهم الذين ذلُّوا خشيةً لله وتواضعًا له, فجدُّوا في خدمته، (4) كما:- 17279- حدثنا بشر قال، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد, عن قتادة: (العابدون)، قوم أخذوا من أبدانهم في ليلهم ونهارهم. 17280- حدثنا ابن حميد قال، حدثنا حكام, عن ثعلبة بن سهيل قال، قال الحسن في قول الله (العابدون)، قال: عبدوا الله على أحايينهم كلها، في السراء والضراء. 17281- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني منصور بن هارون, عن أبي إسحاق الفزاري, عن أبي رجاء, عن الحسن: (العابدون)، قال: العابدون لربهم. * * * وأما قوله: (الحامدون)، فإنهم الذين يحمدون الله على كل ما امتحنهم به من خير وشر، (5) كما:- 17282- حدثنا بشر قال، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد, عن قتادة: (الحامدون)، قوم حمدوا الله على كل حال. 17283- حدثنا ابن حميد قال، حدثنا حكام, عن ثعلبة قال، قال الحسن: (الحامدون)، الذين حمدوا الله على أحايينهم كلها، في السرّاء والضرّاء. 17284- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني منصور بن هارون, عن أبي إسحاق الفزاري, عن أبي رجاء, عن الحسن: (الحامدون)، قال: الحامدون على الإسلام. * * * وأما قوله: (السائحون)، فإنهم الصائمون، كما:- 17285- حدثني محمد بن عيسى الدامغاني وابن وكيع قالا حدثنا سفيان, عن عمرو, عن عبيد بن عمير = 17286- وحدثني يونس قال، أخبرنا ابن وهب قال أخبرني عمرو بن الحارث, عن عمرو, عن عبيد بن عمير قال: سئل النبي صلى الله عليه وسلم عن " السائحين " فقال: هم الصائمون. (6) 17287- حدثني محمد بن عبد الله بن بزيع قال، حدثنا حكيم بن حزام قال، حدثنا سليمان, عن أبي صالح, عن أبي هريرة قال: قال لي رسول الله صلى الله عليه وسلم: " السائحون " هم الصائمون. 17288- حدثنا ابن بشار قال، حدثنا عبد الرحمن قال، حدثنا إسرائيل, عن الأعمش, عن أبي صالح, عن أبي هريرة قال: (السائحون)، الصائمون. (7) 17289- حدثنا ابن بشار قال، حدثنا عبد الرحمن قال، حدثنا سفيان, عن عاصم, عن زر, عن عبد الله قال: (السائحون)، الصائمون. (8) 17290-...... قال، حدثنا يحيى قال، حدثنا سفيان قال، حدثني عاصم, عن زر, عن عبد الله, بمثله. 17291- حدثني محمد بن عمارة الأسدي قال، حدثنا عبيد الله قال، أخبرنا شيبان, عن أبي إسحاق, عن أبي عبد الرحمن قال: السياحةُ: الصيام. 17292- حدثنا أبو كريب قال، حدثنا ابن عطية قال، حدثنا إسرائيل, عن أشعث, عن سعيد بن جبير, عن ابن عباس قال: (السائحون)، : الصائمون. 17293- حدثني ابن وكيع قال، حدثنا أبي, عن أبيه = وإسرائيل، عن أشعث = عن سعيد بن جبير, عن ابن عباس قال: (السائحون)، الصائمون. 17294- حدثنا المثنى قال، حدثنا الحماني قال، حدثنا إسرائيل, عن أشعث, عن سعيد بن جبير قال: (السائحون)، الصائمون. 17295- حدثنا أحمد بن إسحاق قال، حدثنا أبو أحمد قال، حدثنا إسرائيل, عن أشعث بن أبي الشعثاء, عن سعيد بن جبير, عن ابن عباس, مثله. 17296- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبي, عن سفيان, عن عاصم، عن زر, عن عبد الله, مثله. 17297-...... قال، حدثنا أبي, عن أبيه, عن إسحاق, عن عبد الرحمن قال: (السائحون)، هم الصائمون. 17298- حدثني محمد بن سعد قال، حدثني أبي قال، حدثني عمي قال، حدثني أبي, عن أبيه, عن ابن عباس: (السائحون)، قال: يعني بالسائحين، الصائمين. 17299- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا عبيد الله, عن إسرائيل, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد قال: (السائحون)، هم الصائمون. 17300- حدثني المثنى قال، حدثنا أبو حذيفة قال، حدثنا شبل, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد: (السائحون)، الصائمون. 17301-...... قال، حدثنا عبد الله قال، حدثني معاوية, عن علي, عن ابن عباس قال: كل ما ذكر الله في القرآن ذكر السياحة، هم الصائمون. (9) 17302-...... قال، حدثنا أبي، عن المسعودي, عن أبي سنان, عن ابن أبي الهذيل, عن أبي عمرو العبدي قال: (السائحون)، الذين يُديمون الصيام من المؤمنين. 17303- حدثنا ابن حميد قال، حدثنا حكام، عن ثعلبة بن سهيل قال، قال الحسن: (السائحون)، الصائمون. 17304- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني منصور بن هارون, عن أبي إسحاق الفزاري, عن أبي رجاء, عن الحسن قال: (السائحون)، الصائمون شهر رمضان. 17305- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبو خالد, عن جويبر, عن الضحاك قال: (السائحون)، الصائمون. 17306-...... قال، حدثنا أبو أسامة, عن جويبر, عن الضحاك قال: كل شيء في القرآن (السائحون)، فإنه الصائمون. 17307- حدثني المثنى قال، حدثنا عمرو بن عون قال، أخبرنا هشيم, عن جويبر, عن الضحاك: (السائحون)، الصائمون. 17308- حدثت عن الحسين بن الفرج قال، سمعت أبا معاذ يقول، أخبرنا عبيد قال، سمعت الضحاك يقول في قوله: (السائحون)، يعني الصائمين. 17309- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا ابن نمير، ويعلى، وأبو أسامة, عن عبد الملك, عن عطاء قال: (السائحون)، الصائمون. 17310- حدثني المثنى قال، حدثنا عمرو بن عون قال، أخبرنا هشيم, عن عبد الملك, عن عطاء, مثله. 17311-...... قال، حدثنا إسحاق قال، حدثنا عبد الله بن الزبير, عن ابن عيينة قال، حدثنا عمرو: أنه سمع وهب بن منبه يقول: كانت السياحة في بني إسرائيل, وكان الرجل إذا ساح أربعين سنةً، رأى ما كان يرى السائحون قبله. فساح وَلَدُ بغيٍّ أربعين سنة، فلم ير شيئًا, فقال: أي ربِّ، أرأيت إن أساء أبواي وأحسنت أنا؟ قال: فَأرِي ما رَأى السائحون قبله = قال ابن عيينة: إذا ترك الطعام والشراب والنساء، فهو السائح. 17312- حدثنا بشر قال، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد, عن قتادة (السائحون)، قوم أخذوا من أبدانهم، صومًا لله. 17313- حدثنا أحمد بن إسحاق قال، حدثنا أبو أحمد قال، حدثنا إبراهيم بن يزيد, عن الوليد بن عبد الله, عن عائشة قالت: سياحةُ هذه الأمة الصيام. (10) * * * وقوله: (الراكعون الساجدون)، يعني المصلين، الراكعين في صلاتهم، الساجدين فيها، (11) كما:- 17314- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني منصور بن هارون عن أبي إسحاق الفزاري, عن أبي رجاء, عن الحسن: (الراكعون الساجدون)، قال: الصلاة المفروضة. * * * وأما قوله: (الآمرون بالمعروف والناهون عن المنكر)، فإنه يعني أنهم يأمرون الناس بالحق في أديانهم, واتباع الرشد والهدى، والعمل (12) = وينهونهم عن المنكر، وذلك نهيهم الناسَ عن كل فعل وقول نهى الله عباده عنه. (13) * * * وقد روي عن الحسن في ذلك ما:- 17315- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني منصور بن هارون, عن أبي إسحاق الفزاري, عن أبي رجاء, عن الحسن: (الآمرون بالمعروف)، لا إله إلا الله =(والناهون عن المنكر)، عن الشرك. 17316- حدثنا ابن حميد قال، حدثنا حكام, عن ثعلبة بن سهيل قال, قال الحسن في قوله: (الآمرون بالمعروف)، قال: أمَا إنهم لم يأمروا الناس حتى كانوا من أهلها =(والناهون عن المنكر)، قال: أمَا إنهم لم ينهوا عن المنكر حتى انتهوا عنه. 17317- حدثني المثنى قال، حدثنا إسحاق قال، حدثنا ابن أبي جعفر, عن أبيه, عن الربيع, عن أبي العالية, قال: كل ما ذكر في القرآن " الأمر بالمعروف "، و " النهي عن المنكر ", فالأمر بالمعروف، دعاءٌ من الشرك إلى الإسلام = والنهي عن المنكر، نهيٌ عن عبادة الأوثان والشياطين. * * * قال أبو جعفر: وقد دللنا فيما مضى قبل على صحة ما قلنا: من أن " الأمر بالمعروف " هو كل ما أمر الله به عباده أو رسوله صلى الله عليه وسلم, و " النهي عن المنكر "، هو كل ما نهى الله عنه عبادَه أو رسولُه. وإذا كان ذلك كذلك، ولم يكن في الآية دلالة على أنها عُني بها خصوصٌ دون عموم، ولا خبر عن الرسول، ولا في فطرة عقلٍ, فالعموم بها أولى، لما قد بينا في غير موضع من كُتُبنا. * * * وأما قوله: (والحافظون لحدود الله)، فإنه يعني: المؤدّون فرائض الله, المنتهون إلى أمره ونهيه, الذين لا يضيعون شيئًا ألزمهم العملَ به، ولا يرتكبون شيئًا نهاهم عن ارتكابه، (14) كالذي:- 17318- حدثني المثنى قال، حدثنا عبد الله بن صالح قال، حدثني معاوية, عن علي, عن ابن عباس: (والحافظون لحدود الله)، يعني: القائمين على طاعة الله. وهو شرطٌ اشترطه على أهل الجهاد، إذا وَفَوا الله بشرطه، وفى لهم بشرطهم. (15) 17319- حدثني محمد بن سعد قال، حدثني أبي قال، حدثني عمي قال، حدثني أبي, عن أبيه, عن ابن عباس: (والحافظون لحدود الله)، قال: القائمون على طاعة الله. 17320- حدثنا ابن حميد قال، حدثنا حكام, عن ثعلبة بن سهيل قال، قال الحسن في قوله: (والحافظون لحدود الله)، قال: القائمون على أمر الله. 17321- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني منصور بن هارون, عن أبي إسحاق الفزاري, عن أبي رجاء, عن الحسن: (والحافظون لحدود الله)، قال: لفرائض الله. * * * وأما قوله: (وبشر المؤمنين)، فإنه يعني: وبشّر المصدِّقين بما وعدهم الله إذا هم وفَّوا الله بعهده، أنه مُوفٍّ لهم بما وعدهم من إدخالهم الجنة، (16) كما:- 17322- حدثنا ابن بشار قال، حدثنا هوذة بن خليفة قال، حدثنا عوف, عن الحسن: إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ ، حتى ختم الآية, قال الذين وفوا ببيعتهم =(التائبون العابدون الحامدون)، حتى ختم الآية, فقال: هذا عملهم وسيرهم في الرخاء, ثم لقوا العدوّ فصدَقوا ما عاهدوا الله عليه. * * * وقال بعضهم: معنى ذلك: وبشر من فعل هذه الأفعال = يعني قوله: (التائبون العابدون)، إلى آخر الآية = وإن لم يغزوا. * ذكر من قال ذلك: 17323- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني منصور بن هارون, عن أبي إسحاق الفزاري, عن أبي رجاء, عن الحسن: (وبشر المؤمنين)، قال: الذين لم يغزوا. --------------------------- الهوامش : (1) انظر ما سلف 1 : 330 ، 331 . (2) انظر تفسير " تائب " فيما سلف من فهارس اللغة ( توب ) . (3) الأثر : 17272 - " ثعلبة بن سهيل الطهوي " ، ثقة ، مضى برقم : 12273 . مترجم في التهذيب ، والكبير 1 / 2 / 175 ، وابن أبي حاتم 1 / 1 / 464 . (4) انظر تفسير " العابد " فيما سلف من فهارس اللغة ( عبد ) . (5) انظر تفسير " الحمد " فيما سلف 1 : 135 - 141 / 11 : 249 . (6) الأثر : 17286 - قال ابن كثير في تفسيره 4 : 249 : " هذا مرسل جيد " ، وذكره السيوطي في الدر المنثور 3 : 281 ، من طريق عبيد بن عمير ، عن أبي هريرة ، ونسبه إلى الفريابي ، ومسدد في مسنده ، وابن جرير ، والبيهقي في شعب الإيمان . بيد أن ابن جرير لم يرفعه من هذه الطريق إلى أبي هريرة كما ترى . (7) الأثران : 17287 ، 17288 - أولهما مرفوع ، والآخر موقوف على أبي هريرة ، وخرجه السيوطي في الدر المنثور 3 : 281 ، ونسبه إلى ابن جرير وأبي الشيخ ، وابن مردويه ، وابن النجار ، مرفوعا ، وذكره السيوطي في تفسيره 4 : 248 ، وقال : " وهذا الموقوف أصح " . (8) الأثر : 17289 - خرجه الهيثمي في مجمع الزوائد 7 : 34 ، 35 ، عن عبد الله بن مسعود ، ثم قال : " رواه الطبراني ، وفيه عاصم بن بهدلة . وثقه جماعة ، وضعفه آخرون ، وبقية رجاله رجال الصحيح " . (9) في المطبوعة ، حذف " ذكر " من قوله : " ذكر السياحة " . والعبارة مضطربة بعض الاضطراب . وانظر أجود منها في رقم : 17306 . (10) الأثر : 17313 - " إبراهيم بن يزيد الخوزي " ، متروك الحديث ، مضى برقم : 7484 ، 16259 . و " الوليد بن عبد الله بن أبي مغيث " ، ثقة ، مضى برقم : 16259 ، ولم يدرك أن يروي عن عائشة ، فهو مرسل عن عائشة . فهذا خبر ضعيف الإسناد جدا . (11) انظر تفسير " الركوع " ، و " السجود " فيما سلف من فهارس اللغة ( ركع ) ، ( سجد ) . (12) انظر تفسير " المعروف " فيما سلف ص : 347 ، تعليق : 2 ، والمراجع هناك . (13) انظر تفسير " المنكر" فيما سلف ص : 347 ، تعليق : 3 ، والمراجع هناك . (14) انظر تفسير " الحفظ " فيما سلف 5 : 167 / 8 : 295 / 10 : 562 / 11 : 532 . = وتفسير " الحدود " فيما سلف : ص : 429 ، تعليق : 1 ، والمراجع هناك . (15) في المطبوعة : " إذا وفوا الله بشرطه ، وفى لهم شرطهم " ، وأثبت ما في المخطوطة . (16) انظر تفسير " التبشير " فيما سلف ص : 174 ، تعليق 1 ، والمراجع هناك .