Tabari
Terug naar surah 84, ayah 17

Tafseer van Het Openbreken · Al-Inshiqaaq · 84:17

وَٱلَّيْلِ وَمَا وَسَقَ

En bij de nacht en wat hij omhult.

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    Zijn uitspraak: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ("Bij de nacht en wat hij verzamelt"). Hij zegt: bij de nacht en al wat erin samengebracht wordt aan levende wezens die tot rust en stilte komen — die overdag vliegen of kruipen. Men zegt hiervan: wasaqtuhu, asiquhu, wasqan ("ik verzamelde het, ik verzamel het, verzameling"). Hiervan komt ook ṭaʿām mawsūq ("verzamelde proviand"), dat wil zeggen wat opgeslagen wordt in zakken of een vat; en hiervan komt de wasq, dat is de samengebrachte grote hoeveelheid proviand die gemeten of gewogen wordt — men zegt dat het zestig ṣāʿ is, en daarmee is ook het bericht van de Boodschapper van Allah ﷺ overgeleverd.

    En in overeenstemming met wat wij hierover gezegd hebben, hebben de exegeten (ahl al-taʾwīl) gesproken.

    * Vermelding van wie dat gezegd heeft:

    ʿAlī heeft mij verteld, hij zei: Abū Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī, op gezag van Ibn ʿAbbās, over zijn woorden: وَمَا وَسَقَ — hij zegt: en wat hij verzamelt.

    Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Jaʿfar heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, op gezag van Abū Bishr, op gezag van Mujāhid, op gezag van Ibn ʿAbbās over dit vers وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: en wat hij verzamelt. En Ibn ʿAbbās zei [als getuigenis een dichtregel aan]:

    "mustawsiqātin law yajidna sāʾiqā" ("[kamelinnen] bijeengedreven, indien zij maar een drijver zouden vinden").

    Yaʿqūb heeft mij verteld, hij zei: Ibn ʿUlayya heeft ons verteld, op gezag van Abū Rajāʾ, hij zei: Ḥafṣ vroeg al-Ḥasan naar zijn woorden: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: en wat hij verzamelt.

    Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld; en al-Ḥārith heeft mij verteld, hij zei: al-Ḥasan heeft ons verteld, hij zei: Warqāʾ heeft ons verteld — beiden — op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: en wat hij verzamelt. Hij zegt: wat erin schuilt aan kruipend gedierte.

    Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van Manṣūr, op gezag van Mujāhid: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ : en wat hij omhult.

    Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Mihrān heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van Manṣūr, op gezag van Mujāhid: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: en wat hij verduistert en wat erin binnengaat. En Ibn ʿAbbās zei [een dichtregel aan]:

    "mustawsiqātin law yajidna ḥādiyā" ("[kamelinnen] bijeengedreven, indien zij maar een aanvoerder zouden vinden").

    Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, over zijn woorden: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zegt: en wat hij verzamelt aan sterren of kruipend gedierte.

    Ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Ibn Thawr heeft ons verteld, op gezag van Maʿmar, op gezag van Qatāda: وَمَا وَسَقَ , hij zei: en wat hij verzamelt.

    Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei over zijn woorden: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: en wat samengebracht is, waarin de dingen bijeenkomen die Allah verzamelt en die er hun toevlucht zoeken, en de dingen die er in de nacht zijn en niet overdag — wat verzameld is van datgene waarin zich bevindt wat er zijn toevlucht zoekt; dat behoort tot wat hij verzamelt.

    Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Ḥakkām heeft ons verteld, hij zei: ʿAmr heeft ons verteld, op gezag van Manṣūr, op gezag van Mujāhid: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zegt: wat hij omhult.

    Hij [Ibn Ḥumayd] zei: Jarīr heeft ons verteld, op gezag van Manṣūr, op gezag van Mujāhid, iets dergelijks.

    Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van Manṣūr, op gezag van Mujāhid: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: en wat erin binnengaat.

    Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld, op gezag van Isrāʾīl, op gezag van Abū al-Haytham, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ : en wat hij verzamelt.

    Hij [Wakīʿ] zei: Wakīʿ heeft ons verteld, op gezag van Nāfiʿ, op gezag van Ibn ʿUmar, op gezag van Ibn Abī Mulayka, op gezag van Ibn ʿAbbās: وَمَا وَسَقَ : en wat hij verzamelt. Heb je niet de woorden van de dichter gehoord:

    "mustawsiqātin law yajidna sāʾiqā" ("[kamelinnen] bijeengedreven, indien zij maar een drijver zouden vinden").

    Hannād heeft ons verteld, hij zei: Abū al-Aḥwaṣ heeft ons verteld, op gezag van Simāk, op gezag van ʿIkrima, over zijn woorden: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: wat hij omvat wanneer de nacht komt.

    En anderen zeiden: de betekenis hiervan is: en wat hij voortdrijft.

    * Vermelding van wie dat gezegd heeft:

    ʿAbdallāh ibn Aḥmad al-Marwazī heeft ons verteld, hij zei: ʿAlī ibn al-Ḥasan heeft ons verteld, hij zei: Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: ik hoorde ʿIkrima toen hem gevraagd werd naar وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: wat hij voortdrijft aan duisternis; wanneer het nacht is, gaat alles naar zijn toevluchtsoord.

    Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā ibn Wāḍiḥ heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥasan heeft ons verteld, op gezag van ʿIkrima: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zegt: wat hij voortdrijft aan duisternis; wanneer de nacht komt, drijft hij alles voort naar zijn toevluchtsoord.

    Mij is verteld op gezag van al-Ḥusayn, hij zei: ik hoorde Abū Muʿādh zeggen: ʿUbayd heeft ons verteld, hij zei: ik hoorde al-Ḍaḥḥāk zeggen over zijn woorden: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: wat hij met zich meedrijft aan duisternis wanneer hij aanbreekt.

    Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās, over zijn woorden: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , dat betekent: en wat de nacht aan dingen voortdrijft die de sterren verzamelen. En men zegt ook: bij de nacht en wat hij verzamelt.

    Toon originele Arabische tekst
    وقوله: ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) يقول: والليل وما جمع مما سكن وهدأ فيه من ذي روح كان يطير، أو يَدِب نهارًا، يقال منه: وسَقْتُه أسِقُه وَسْقا، ومنه طعام موسُوق، وهو المجموع في غرائر أو وعاء، ومنه الوَسْق، وهو الطعام المجتمع الكثير مما يُكال أو يوزن، يقال: هو ستون صاعًا، وبه جاء الخبر عن رسول الله صلى الله عليه وسلم . وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل. * ذكر من قال ذلك: حدثني عليّ، قال: ثنا أبو صالح قال: ثني معاوية، عن عليّ، عن ابن عباس، قوله: ( وَمَا وَسَقَ ) يقول: وما جمع . حدثنا ابن بشار، قال: ثنا محمد بن جعفر، قال: ثنا شعبة، عن أبي بشر، عن مجاهد، عن ابن عباس في هذه الآية ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: وما جمع . وقال ابن عباس: مُسْتَوْسِقَاتٍ لَوْ يَجِدْنَ سَائِقَا (2) حدثني يعقوب قال: ثنا ابن علية، عن أبي رجاء، قال: سأل حفص الحسن عن قوله: ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: وما جمع . حدثني محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا عيسى، وحدثني الحارث، قال: ثنا الحسن، قال: ثنا ورقاء، جميعا، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: وما جمع، يقول: ما آوى فيه من دابة . حدثنا أبو كريب، قال: ثنا وكيع، عن سفيان، عن منصور، عن مجاهد ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) : وما لفّ . حدثنا ابن حميد، قال: ثنا مهران، عن سفيان، عن منصور، عن مجاهد ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: وما أظلم عليه، وما أدخل فيه . وقال ابن عباس: * مُسْتَوْسِقَاتٍ لَوْ يَجِدْنَ حَادِيا * حدثنا بشر، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قتادة، قوله: ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) يقول: وما جمع من نجم أو دابة . حدثنا ابن عبد الأعلى، قال: ثنا ابن ثور، عن معمر، عن قتادة ( وَمَا وَسَقَ ) قال: وما جمع . حدثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهب، قال: قال ابن زيد، في قوله: ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: وما جمع مجتمع فيه الأشياء التي يجمعها الله التي تأوي إليه، وأشياء تكون في الليل لا تكون في النهار ما جمع مما فيه ما يأوي إليه، فهو مما جمع . حدثنا ابن حميد، قال: ثنا حكام، قال: ثنا عمرو، عن منصور، عن مجاهد: ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) يقول: ما لُفّ عليه . قال: ثنا جرير، عن منصور، عن مجاهد، مثله. حدثنا ابن بشار، قال: ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا سفيان، عن منصور، عن مجاهد ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: وما دخل فيه . حدثنا أبو كريب، قال: ثنا وكيع، عن إسرائيل، عن أبي الهيثم، عن سعيد بن جبير ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) : وما جمع . قال: ثنا وكيع، عن نافع، عن ابن عمر، عن ابن أبي مليكة، عن ابن عباس ( وَمَا وَسَقَ ) : وما جمع، ألم تسمع قول الشاعر: * مُسْتَوْسِقَاتٍ لَوْ يَجِدْنَ سَائِقَا * حدثنا هناد، قال: ثنا أبو الأحوص، عن سماك، عن عكرِمة، في قوله: ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: ما حاز إذا جاء الليل . وقال آخرون: معنى ذلك: وما ساق. * ذكر من قال ذلك: حدثنا عبد الله بن أحمد المَرْوَزيّ، قال: ثنا عليّ بن الحسن، قال: ثنا حسين، قال: سمعت عكرمة وسئل ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: ما ساق من ظلمة، فإذَا كان الليل، ذهب كلّ شيء إلى مأواه . حدثنا ابن حميد، قال: ثنا يحيى بن واضح، قال: ثنا الحسن، عن عكرمة ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) يقول: ما ساق من ظلمة إذا جاء الليل ساق كل شيء إلى مأواه . حُدثت عن الحسين، قال: سمعت أبا معاذ يقول: ثنا عبيد، قال: سمعت الضحاك يقول، في قوله: ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: ما ساق معه من ظلمة إذا أقبل . حدثني محمد بن سعد، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباس، قوله: ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) يعني: وما ساق الليل من شيء جمعه النجوم، ويقال: والليل وما جمع . ------------------------ الهوامش: (2) هذا بيت من مشطور الرجز ، أنشده أبو عبيدة في مجاز القرآن ( 186 ) قال : { وما وسق } ما علاه لم يمتنع منه شيء ، فإذا جلل الليل الجبال والأشجار والبحار والأرض ، فاجتمعت له ، فقد وسقها ؛ قال الشاعر : * مستوسـقات لـو وجـدن سـائقًا * وفي الكامل للمبرد ( طبعة الحلبي 957 ) حدث أبو عبيدة معمر بن المثنى التيمي النسابة ، عن أسامة بن زيد ، عن عكرمة ، قال : رأيت عبد الله بن العباس وعنده نافع بن الأزرق وهو يسأله ، ويطلب منه الاحتجاج باللغة ، فسأله عن قول الله جل ثناؤه : { والليل وما وسق } ، فقال ابن عباس : وما جمع ، فقال : أتعرف ذلك العرب ؟ قال ابن عباس : أما سمعت قول الراجز : إنَّ لَنـــا قَلائِصًـــا حَقائِقَـــا مُسْتَوْسِــقاتٍ لَــوْ يَجِــدْنَ سـائِقَا قال المبرد : هذا قول ابن عباس ؛ وهو الحق الذي لا يقدح فيه قادح . قلت : وبناء عليه يكون هذان البيتان معروفين في عصر ابن عباس ونافع بن الأزرق . وتكون نسبتهما إلى العجاج في ملحق ديوانه ، وفي إحدى روايات ( اللسان : وشق ) غير صحيحة . والنون في يجدن أو وجد : راجعة إلى الأبل ، وأن من الخطأ أن يقال : تجدن بالتاء في أول الفعل إلا إذا كان لجمع مؤنث للمخاطبات ، وقد وقع خطأ تجدن في اللسان ، وفي ديوان العجاج 84 . وخلاصة ما تقدم أن هذا الرجز عرفه ابن عباس وأنشده احتجاجا على ما سأله عنه نافع . ولابد إذن من حمل عبارة : وقال ابن عباس " مستوسقات " التي وردت في ثلاثة مواضع في الطبري على إرادة . وأنشد ابن عباس ؛ لأن ما ورد في التفسير مسوق روايات لبعض المفسرين ، وفيه تسمح في التعبير .