Tabari
Terug naar surah 8, ayah 68

Tafseer van De Buit · Al-Anfaal · 8:68

لَّوْلَا كِتَٰبٌۭ مِّنَ ٱللَّهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيمَآ أَخَذْتُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌۭ

Als er niet een vastgestelde beschikking van Allah aan voorafgegaan was, dan zou een geweldige bestraffing jullie zeker hebben getroffen, wegens dat wat jullie hebben genomen.

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    De uitleg van Zijn woord: لَوْلا كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيمَا أَخَذْتُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (68) ("Ware er niet een voorafgaand voorschrift (kitāb) van Allah, dan zou een geweldige bestraffing jullie hebben getroffen wegens hetgeen jullie hebben genomen." (68))

    Abū Jaʿfar zei: De Verhevene — Zijn vermelding zij geprezen — zegt tot de lieden van Badr, die buit hebben behaald en van de gevangenen het losgeld hebben aangenomen: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah. Hij zegt: ware er niet een voorafgaande beschikking van Allah ten gunste van jullie, lieden van Badr, in het bewaarde Schrift (al-lawḥ al-maḥfūẓ), namelijk dat Allah de oorlogsbuit (ghanīma) voor jullie geoorloofd heeft verklaard, en dat Allah in Zijn beschikking heeft vastgesteld dat Hij geen volk laat dwalen nadat Hij hen heeft geleid, totdat Hij hun heeft verduidelijkt waarvoor zij zich moeten hoeden, en dat Hij niemand bestraft die getuige is geweest van de gebeurtenis waarvan jullie getuige zijn geweest bij Badr, samen met de Boodschapper van Allah ﷺ, als helper van de religie van Allah = dan zou van Allah, wegens jullie nemen van de buit en het losgeld, een geweldige bestraffing jullie hebben getroffen.

    * * *

    En overeenkomstig hetgeen wij hierover hebben gezegd, hebben de lieden van de uitleg (ahl al-taʾwīl) gesproken.

    * Vermelding van wie dat zei:

    16295 - Mohammed ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī ʿAdī heeft ons verteld, hij zei: ʿAwf heeft ons verteld, op gezag van al-Ḥasan, over Zijn woord: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, de hele verzen, hij zei: Allah zou deze gemeenschap de buit te eten geven, en zij namen het losgeld van de gevangenen van Badr voordat hun dat was bevolen. Hij zei: Toen verweet Allah hun dat, en daarna verklaarde Allah het hun geoorloofd.

    16296 - Mohammed ibn ʿAbdillāh ibn Bazīʿ heeft ons verteld, hij zei: Bishr ibn al-Mufaḍḍal heeft ons verteld, op gezag van ʿAwf, op gezag van al-Ḥasan, over het woord van Allah: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, de hele verzen, en dat was op de dag van Badr, en de metgezellen van de Profeet ﷺ namen de buit en de gevangenen voordat hun dat was bevolen. En Allah, gezegend en verheven, had reeds in de Moeder van het Boek (umm al-kitāb) geschreven: "de buit en de gevangenen zijn geoorloofd voor Mohammed en zijn gemeenschap", en Hij had het niet geoorloofd verklaard voor enige gemeenschap vóór hen. Zij namen de buit en namen de gevangenen gevangen voordat hun daaromtrent iets was neergezonden. Allah zei: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, namelijk in het eerdere Schrift, dat de buit en de gevangenen voor jullie geoorloofd zijn = dan zou een geweldige bestraffing jullie hebben getroffen wegens hetgeen jullie hebben genomen.

    16297 - Mohammed ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās, over Zijn woord: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, de hele verzen: De buit was, voordat de Profeet ﷺ werd gezonden, onder de volkeren zó dat wanneer zij buit behaalden, zij die als offergave bestemden, en Allah verbood hun ervan te eten, weinig of veel. Dat was verboden voor elke profeet en voor zijn gemeenschap; zij aten er niet van, en zij ontvreemdden er niets van, en zij namen er weinig noch veel van, of Allah bestrafte hen erom. En Allah had het hun streng verboden; Hij verklaarde het voor geen enkele profeet geoorloofd, behalve voor Mohammed ﷺ. En het was reeds van Allah voorafgegaan in Zijn beschikking dat de buit voor hem en voor zijn gemeenschap geoorloofd is. En dat is Zijn woord op de dag van Badr, betreffende het aannemen van het losgeld van de gevangenen: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, dan zou een geweldige bestraffing jullie hebben getroffen wegens hetgeen jullie hebben genomen.

    16298 - Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Abū Usāma heeft ons verteld, op gezag van ʿUrwa, op gezag van al-Ḥasan: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, hij zei: Allah zou deze gemeenschap de buit schenken, en zij deden wat zij deden voordat de buit geoorloofd was verklaard.

    16299 - Mohammed ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Mohammed ibn Thawr heeft ons verteld, op gezag van Maʿmar, hij zei: al-Aʿmash zei over Zijn woord: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, hij zei: er ging van Allah vooraf dat Hij de buit voor hen geoorloofd maakte.

    16300 - Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Mohammed ibn ʿAbd al-Raḥmān ibn Abī Laylā heeft ons verteld, op gezag van Bashīr ibn Maymūn, die zei: Ik hoorde Saʿīd vertellen, op gezag van Abū Hurayra, die zei: Hij reciteerde dit vers: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, dan zou een geweldige bestraffing jullie hebben getroffen wegens hetgeen jullie hebben genomen, hij zei, namelijk: ware er niet in Mijn kennis voorafgegaan dat Ik de buit zou geoorloofd maken, dan zou een geweldige bestraffing jullie hebben getroffen wegens hetgeen jullie van de gevangenen hebben genomen.

    16301 - Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Jābir ibn Nūḥ, en Abū Muʿāwiya op soortgelijke wijze, heeft ons verteld, op gezag van al-Aʿmash, op gezag van Abū Ṣāliḥ, op gezag van Abū Hurayra, die zei: De Boodschapper van Allah ﷺ zei: "De buit is voor niemand met zwarte hoofden vóór jullie geoorloofd verklaard; er placht een vuur uit de hemel neer te dalen en die te verteren, totdat de dag van Badr kwam, en de mensen zich op de buit stortten. Toen zond Allah neer: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, dan zou een bestraffing jullie hebben getroffen", tot Zijn woord: geoorloofd en goed.

    16302 - Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Abū Muʿāwiya heeft ons verteld, op gezag van al-Aʿmash, op gezag van Abū Ṣāliḥ, op gezag van Abū Hurayra, op gezag van de Profeet ﷺ, op soortgelijke wijze = hij zei: Toen de dag van Badr kwam, haastten de mensen zich naar de buit.

    16303 - Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Ibn Faḍīl heeft ons verteld, op gezag van Ashʿath ibn Sawwār, op gezag van Ibn Sīrīn, op gezag van ʿAbīda, die zei: De moslims namen van de polytheïsten zeventig gevangen en doodden er zeventig. Toen zei de Boodschapper van Allah ﷺ: "Kies of jullie van hen het losgeld aannemen, opdat jullie je daarmee versterken tegen jullie vijand — maar indien jullie het aanvaarden, zullen er zeventig van jullie gedood worden — óf dat jullie hen doden!" Toen zeiden zij: "Wij nemen liever het losgeld van hen aan." En er werden er zeventig van hen gedood. ʿAbīda zei: En zij verlangden beide keuzemogelijkheden tegelijk.

    16304 - Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Ibn Faḍīl heeft ons verteld, op gezag van Ashʿath, op gezag van ʿAbīda, die zei: Het losgeld van de gevangenen van Badr was honderd ūqiyya, en de "ūqiyya" is veertig dirham, en in dīnār's zes dīnār.

    16305 - Abū Kurayb en Yaʿqūb ibn Ibrāhīm hebben ons beiden verteld, zij zeiden: Ibn ʿUlayya heeft ons verteld, hij zei: Ibn ʿAwn heeft ons verteld, op gezag van Ibn Sīrīn, op gezag van ʿAbīda: dat hij over de gevangenen van Badr zei: De Boodschapper van Allah ﷺ zei: "Indien jullie willen, dood hen dan; en indien jullie willen, koop hen dan vrij tegen losgeld, maar dan zal van jullie een aantal gelijk aan hun aantal als martelaar vallen!" Toen zeiden zij: "Jawel, wij nemen het losgeld aan opdat wij ervan genieten, ook al valt er van ons een aantal gelijk aan hun aantal als martelaar."

    16306 - Aḥmad ibn Mohammed al-Ṭūsī heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd al-Ṣamad ibn ʿAbd al-Wārith heeft ons verteld, hij zei: Hammām ibn Yaḥyā heeft ons verteld, hij zei: ʿAṭāʾ ibn al-Sāʾib heeft ons verteld, op gezag van Abū Wāʾil, op gezag van ʿAbdallāh ibn Masʿūd, die zei: ʿUmar — moge Allah hem genadig zijn — beval de gevangenen te doden. Toen zond Allah neer: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, dan zou een geweldige bestraffing jullie hebben getroffen wegens hetgeen jullie hebben genomen.

    16307 - Mij werd verteld op gezag van al-Ḥusayn ibn al-Faraj, hij zei: ik hoorde Abū Muʿādh zeggen: ʿUbayd ibn Sulaymān heeft ons verteld, hij zei: ik hoorde al-Ḍaḥḥāk zeggen over Zijn woord: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, hij zei: De buit was verboden voor elke profeet en zijn gemeenschap, en wanneer zij buit behaalden, plachten zij de buit als offergave aan Allah te bestemmen, die het vuur verteerde. En het was in de beschikking en de kennis van Allah voorafgegaan dat Hij de buit voor deze gemeenschap geoorloofd zou maken, opdat zij die in hun buiken zouden eten.

    16308 - Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Jarīr heeft ons verteld, op gezag van ʿAṭāʾ, over het woord van Allah: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, dan zou het jullie hebben getroffen, hij zei: Het was in de kennis van Allah dat de buit voor hen geoorloofd zou worden, en daarom zei Hij: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, dat Hij de buit voor jullie geoorloofd heeft gemaakt = dan zou een geweldige bestraffing jullie hebben getroffen wegens hetgeen jullie hebben genomen.

    * * *

    En anderen zeiden: De betekenis daarvan is: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah ten gunste van de lieden van Badr, dat Hij hen niet zou bestraffen, dan zou een geweldige bestraffing hen hebben getroffen.

    * Vermelding van wie dat zei:

    16309 - Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Abū Aḥmad al-Zubayrī heeft ons verteld, op gezag van Sharīk, op gezag van Sālim, op gezag van Saʿīd: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, hij zei: ten gunste van de lieden van Badr, aan geluk(zaligheid).

    16310 - Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Ibn Numayr heeft ons verteld, op gezag van Warqāʾ, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, ten gunste van de lieden van Badr wegens hun aanwezigheid daarbij.

    16311 - Mohammed ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Mohammed ibn Thawr heeft ons verteld, op gezag van Maʿmar, op gezag van al-Ḥasan: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, hij zei: er ging van Allah goeds vooraf ten gunste van de lieden van Badr.

    16312 - Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, over Zijn woord: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, dan zou een geweldige bestraffing jullie hebben getroffen wegens hetgeen jullie hebben genomen: er ging voor hen van Allah goeds vooraf, en Hij verklaarde de buit voor hen geoorloofd.

    16313 - Al-Ḥārith heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd al-ʿAzīz heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Wārith ibn Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van ʿAmr ibn ʿUbayd, op gezag van al-Ḥasan: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, hij zei: ging vooraf, dat Hij niemand van de lieden van Badr zou bestraffen.

    16314 - Mohammed ibn ʿAmr heeft ons verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, ten gunste van de lieden van Badr, en hun aanwezigheid daarbij.

    16315 - Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft mij bericht, hij zei: Ibn Zayd zei over Zijn woord: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, dan zou een geweldige bestraffing jullie hebben getroffen wegens hetgeen jullie hebben genomen: dan zou een bestraffing jullie hebben getroffen wegens hetgeen jullie van de buit hebben genomen op de dag van Badr voordat Ik die voor jullie geoorloofd had gemaakt. Toen zei Hij: er ging van Allah de vergiffenis voor hen en de barmhartigheid voor hen vooraf; er ging vooraf dat Hij de gelovigen niet bestraft, want Hij bestraft Zijn Boodschapper niet, noch wie in hem geloofde en met hem emigreerde en hem hielp.

    * * *

    En anderen zeiden: De betekenis daarvan is: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, dat Hij niemand ter verantwoording roept voor een daad die hij uit onwetendheid heeft begaan = dan zou een geweldige bestraffing jullie hebben getroffen wegens hetgeen jullie hebben genomen.

    * Vermelding van wie dat zei:

    16316 - Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, op gezag van Mujāhid, over Zijn woord: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, ten gunste van de lieden van Badr en hun aanwezigheid daarbij, hij zei: een voorschrift dat voorafging aan Zijn woord: En het past Allah niet een volk te laten dwalen nadat Hij hen heeft geleid, totdat Hij hun verduidelijkt waarvoor zij zich moeten hoeden [Sūrat al-Tawba: 115]. Dat ging vooraf, en het ging vooraf dat Hij geen volk ter verantwoording zou roepen dat iets uit onwetendheid had gedaan = dan zou het jullie hebben getroffen wegens hetgeen jullie hebben genomen. Ibn Jurayj zei: Ibn ʿAbbās zei: wegens hetgeen jullie hebben genomen, namelijk van degenen die jullie gevangen hebben genomen. Vervolgens zei Hij daarna: Eet dan van hetgeen jullie als buit hebben behaald.

    16317 - Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Salama heeft ons verteld, op gezag van Ibn Isḥāq, die zei: Hij verweet hem betreffende de gevangenen en het nemen van de buit, terwijl niemand van de profeten vóór hem buit van een vijand placht te eten.

    16318 - Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Salama heeft ons verteld, op gezag van Mohammed, hij zei: Abū Jaʿfar Mohammed ibn ʿAlī ibn al-Ḥusayn ibn ʿAlī ibn Abī Ṭālib heeft mij verteld, hij zei: De Boodschapper van Allah ﷺ zei: "Ik ben geholpen door de schrik, en de aarde is voor mij tot gebedsplaats en reinigingsmiddel gemaakt, en mij zijn de allesomvattende woorden gegeven, en de buit is voor mij geoorloofd gemaakt terwijl die voor geen profeet vóór mij geoorloofd was, en mij is de voorspraak gegeven — vijf zaken die aan geen profeet vóór mij zijn geschonken." Mohammed zei: Toen zei Hij: Het past geen profeet, namelijk: vóór jou = gevangenen te hebben, tot Zijn woord: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, dan zou het jullie hebben getroffen wegens hetgeen jullie hebben genomen, namelijk: van de gevangenen en de buit = een geweldige bestraffing, namelijk: ware er niet van Mij voorafgegaan dat Ik niet bestraf dan ná het verbod, en Ik had jullie niet verboden, dan zou Ik jullie hebben bestraft voor hetgeen jullie hebben gedaan. Vervolgens verklaarde Hij het hem en hun geoorloofd, als barmhartigheid en gunst en weldaad van de Erbarmer, de Genadevolle.

    * * *

    Abū Jaʿfar zei: En het meest juiste van de uitspraken hierover is wat wij eerder hebben uiteengezet. En dat is, omdat Zijn woord: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, een algemeen bericht is, niet beperkt tot één betekenis met uitsluiting van een andere; en al deze betekenissen die ik heb vermeld op gezag van degenen die ik heb vermeld, behoren tot datgene wat reeds is voorafgegaan in het Boek van Allah dat Hij deze gemeenschap voor niets daarvan ter verantwoording zou roepen, namelijk: hetgeen zij uit onwetendheid hebben gedaan, en het geoorloofd maken van de buit, en de vergiffenis voor de lieden van Badr — dat alles behoort tot datgene wat voor hen is voorgeschreven. En aangezien dat zo is, is er geen grond om daarvan één betekenis met uitsluiting van een andere te bevoorrechten, want Allah heeft het bericht met dat alles veralgemeniseerd, zonder een aanwijzing die de juistheid van een specifieke uitleg noodzakelijk maakt.

    16319 - Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei: Er was niemand van de gelovigen die hulp had ontvangen, of hij beminde de buit, behalve ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb. Hij ging zo te werk dat hij geen gevangene tegenkwam of hij sloeg hem de nek af, en hij zei: "O Boodschapper van Allah, wat hebben wij met de buit te maken? Wij zijn een volk dat strijdt in de religie van Allah totdat Allah aanbeden wordt!" Toen zei de Boodschapper van Allah ﷺ: "Indien wij in deze zaak bestraft waren, o ʿUmar, dan zou niemand behalve jij gered zijn! Allah heeft gezegd: keer niet terug tot het geoorloofd verklaren voordat Ik het jullie geoorloofd verklaar."

    16320 - Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Salama heeft ons verteld, hij zei: Ibn Isḥāq zei: Toen werd neergezonden: ware er niet een voorafgaand voorschrift van Allah, de hele verzen, zei de Boodschapper van Allah ﷺ: "Indien een bestraffing uit de hemel was neergedaald, zou niemand daaraan zijn ontkomen behalve Saʿd ibn Muʿādh, wegens zijn woord: o Profeet van Allah, het overweldigende doden was mij liever dan het in leven laten van de mannen."

    --------------------

    Voetnoten:

    (49) Zie de uitleg van "kitāb" in wat voorafging, in de taalkundige indexen (k-t-b).

    (50) Zie de uitleg van "al-mass" (het treffen) in wat voorafging, 13: 333, aantekening 2, en de verwijzingen aldaar.

    (51) De overlevering 16300 - "Bashīr ibn Maymūn al-Khurāsānī al-Wāsiṭī", Abū Ṣayfī, is zwak (ḍaʿīf), met verwerpelijke overlevering (munkar al-ḥadīth), beschuldigd van vervalsing. Abū Ḥātim zei: "zwak in overlevering, en het merendeel van zijn overlevering is verwerpelijk." En men was het erover eens zijn overlevering te verwerpen. Hij heeft een biografie in al-Tahdhīb, en al-Kabīr 1/2/105, en Ibn Abī Ḥātim 1/1/379, en Mīzān al-Iʿtidāl 1: 153, 154. En "Saʿīd" is "Saʿīd ibn Abī Saʿīd al-Maqburī".

    (52) De twee overleveringen 16301, 16302 - een overlevering met een betrouwbare keten (isnād), behalve wat betreft "Jābir ibn Nūḥ al-Ḥammānī", wiens overlevering niets waard is, zwak. Yaḥyā ibn Maʿīn zei: "Jābir ibn Nūḥ, voorganger van de moskee van de Banū Ḥammān, was niet betrouwbaar, hij was zwak." Hij heeft een biografie in al-Tahdhīb, en al-Kabīr 1/2/210, en Ibn Abī Ḥātim 1/1/500, en Mīzān al-Iʿtidāl 1: 176. En Abū Kurayb leverde het over op gezag van Jābir en op gezag van Abū Muʿāwiya; de overlevering van Abū Muʿāwiya is de juiste. En deze overlevering leverde al-Tirmidhī over in het Boek van de Tafsīr, via ʿAbd ibn Ḥumayd, op gezag van Muʿāwiya ibn ʿAmr, op gezag van Zāʾida, op gezag van al-Aʿmash, en hij zei: "dit is een goede, betrouwbare overlevering (ḥasan ṣaḥīḥ)." En al-Bayhaqī leverde het over in al-Sunan 6: 290, via Muḥāḍir, op gezag van al-Aʿmash, en via Abū Muʿāwiya, op gezag van al-Aʿmash. En al-Suyūṭī gaf het uit in al-Durr al-Manthūr 3: 203, en voegde de toeschrijving toe aan al-Nasāʾī, en Ibn Abī Shayba in al-Muṣannaf, en Ibn Abī Ḥātim, en Abū al-Shaykh, en Ibn Mardawayh.

    (53) "Al-khiyara" (met kasra op de khāʾ en sukūn op de yāʾ, of fatḥa op de yāʾ) is datgene wat aan het goede gekozen en uitverkoren wordt.

    (54) Zie de schatting van de "ūqiyya" in wat voorafging in de overlevering nr. 16058.

    (55) Zie het voorkomen van "balā" ("jawel") niet in ontkennend verband, in wat voorafging in de overlevering nr. 781, deel 1: 554, vervolgens 2: 280, 510; 10: 98, aantekening 4; vervolgens 10: 253, aantekening 3; vervolgens 12: 174, aantekening 3.

    (56) De overlevering 16306 - "Hammām ibn Yaḥyā ibn Dīnār al-Azdī", betrouwbaar (thiqa), reeds vermeld onder nr. 10190, 11725. En dit is een overlevering met een correcte keten.

    (57) De overlevering 16317 - Sīrat Ibn Hishām 2: 331, en het is de voorganger van de eerder vermelde overlevering nr. 16292 in de ordening van de Sīra.

    (58) Zijn woord "Mohammed" betekent Mohammed ibn Isḥāq, niet "Mohammed ibn ʿAlī".

    (59) De overlevering 16318 - Sīrat Ibn Hishām 2: 332, en het begin ervan volgt op de eerder vermelde overlevering nr. 16317, en gaat vooraf aan de overlevering nr. 16292; daarna leverde hij een begin van de overlevering nr. 16292 over, en liet daarop volgen wat erna komt in de Sīra.

    (60) De overlevering 16320 - Ik heb deze overlevering niet aangetroffen in de Sīra van Ibn Hishām, voor zover ik kan beoordelen.

    Toon originele Arabische tekst
    القول في تأويل قوله : لَوْلا كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيمَا أَخَذْتُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (68) قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره لأهل بدر الذين غنموا وأخذوا من الأسرى الفداء: (لولا كتاب من الله سبق)، يقول: لولا قضاء من الله سبق لكم أهل بدر في اللوح المحفوظ، بأن الله مُحِلٌّ لكم الغنيمة, وأن الله قضى فيما قضى أنه لا يُضِلّ قومًا بعد إذ هداهم حتى يبين لهم ما يتقون, (49) وأنه لا يعذب أحدًا شهد المشهد الذي شهدتموه ببدر مع رسول الله صلى الله عليه وسلم ناصرًا دينَ الله = لنالكم من الله، بأخذكم الغنيمة والفداء، عذاب عظيم. (50) * * * وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل. * ذكر من قال ذلك: 16295- حدثنا محمد بن بشار قال، حدثنا ابن أبي عدي قال، حدثنا عوف, عن الحسن في قوله: (لولا كتاب من الله سبق) الآية, قال: إن الله كان مُطْعِم هذه الأمة الغنيمةَ, وإنهم أخذوا الفداء من أسارى بدر قبل أن يؤمروا به. قال: فعاب الله ذلك عليهم, ثم أحله الله. 16296- حدثنا محمد بن عبد الله بن بزيع قال، حدثنا بشر بن المفضل عن عوف, عن الحسن في قول الله: (لولا كتاب من الله سبق) الآية, وذلك يوم بدر, وأخذ أصحاب النبي صلى الله عليه وسلم المغانمَ والأسارى قبل أن يؤمروا به, وكان الله تبارك وتعالى قد كتب في أم الكتاب: " المغانم والأسارى حلال لمحمد وأمته ", ولم يكن أحله لأمة قبلهم، وأخذوا المغانم وأسروا الأسارى قبل أن ينـزل إليهم في ذلك, قال الله: (لولا كتاب من الله سبق)، يعني في الكتاب الأول. أن المغانم والأسارى حلال لكم =(لمسكم فيما أخذتم عذاب عظيم) . 16297- حدثني محمد بن سعد قال، حدثني أبي قال، حدثني عمي قال، حدثني أبي, عن أبيه, عن ابن عباس قوله: (لولا كتاب من الله سبق) الآية, وكانت الغنائم قبل أن يبعث النبي صلى الله عليه وسلم في الأمم، إذا أصابوا مغنمًا جعلوه للقربان, وحرم الله عليهم أن يأكلوا منه قليلا أو كثيرًا. حُرِّم ذلك على كل نبي وعلى أمته, فكانوا لا يأكلون منه، ولا يغلُّون منه، ولا يأخذون منه قليلا ولا كثيرًا إلا عذبهم الله عليه. وكان الله حرمه عليهم تحريمًا شديدًا, فلم يحله لنبيّ إلا لمحمد صلى الله عليه وسلم . وكان قد سبق من الله في قضائه أن المغنم له ولأمته حلال, فذلك قوله يوم بدر، في أخذ الفداء من الأسارى: (لولا كتاب من الله سبق لمسكم فيما أخذتم عذاب عظيم) . 16298- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبو أسامة, عن عروة, عن الحسن: (لولا كتاب من الله سبق) قال: إن الله كان مُعطِيَ هذه الأمة الغنيمةَ, وفعلوا الذي فعلوا قبل أن تُحَلّ الغنيمة. 16299- حدثنا محمد بن عبد الأعلى قال، حدثنا محمد بن ثور, عن معمر قال، قال الأعمش في قوله: (لولا كتاب من الله سبق)، قال: سبق من الله أن أحل لهم الغنيمة. 16300- حدثنا أبو كريب قال، حدثنا محمد بن عبد الرحمن بن أبي ليلى, عن بشير بن ميمون قال: سمعت سعيدًا يحدث، عن أبي هريرة, قال: قرأ هذه الآية: (لولا كتاب من الله سبق لمسكم فيما أخذتم عذاب عظيم)، قال: يعني: لولا أنه سبق في علمي أني سأحلُّ الغنائم, لمسكم فيما أخذتم من الأسارى عذاب عظيم. (51) 16301- حدثنا أبو كريب قال، حدثنا جابر بن نوح, وأبو معاوية بنحوه, عن الأعمش, عن أبي صالح، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: ما أحلت الغنائم لأحدٍ سُودِ الرؤوس من قبلكم, كانت تنـزل نارٌ من السماء وتأكلها, حتى كان يوم بدر, فوقع الناس في الغنائم, فأنـزل الله: (لولا كتاب من الله سبق لمسكم)، حتى بلغ، حَلالا طَيِّبًا . 16302- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبو معاوية, عن الأعمش, عن أبي صالح, عن أبي هريرة, عن النبي صلى الله عليه وسلم , بنحوه = قال: فلما كان يوم بدر أسرَع الناس في الغنائم. (52) 16303- حدثنا أبو كريب قال، حدثنا ابن فضيل, عن أشعث بن سوار, عن ابن سيرين, عن عبيدة, قال: أسر المسلمون من المشركين سبعين وقتلوا سبعين, فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: اختاروا أن تأخذوا منهم الفداء فتقوَّوْا به على عدوكم, وإن قبلتموه قتل منكم سبعون = أو تقتلوهم! فقالوا: بل نأخذ الفدية منهم, وقُتل منهم سبعون، قال عبيدة، وطلبوا الخيرتين كلتيهما. (53) 16304- حدثنا أبو كريب قال، حدثنا ابن فضيل, عن أشعث, عن عبيدة قال: كان فداء أسارى بدر مئة أوقية, و " الأوقية " أربعون درهمًا, ومن الدنانير ستة دنانير. (54) 16305- حدثنا أبو كريب ويعقوب بن إبراهيم قالا حدثنا ابن علية قال، حدثنا ابن عون, عن ابن سيرين, عن عبيدة: أنه قال في أسارى بدر: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: إن شئتم قتلتموهم, وإن شئتم فاديتموهم واستشْهِد منكم بعِدَّتهم! فقالوا: بلى, (55) نأخذ الفداء فنستمتع به، ويستشهد منا بعِدَّتهم. 16306- حدثني أحمد بن محمد الطوسي قال، حدثنا عبد الصمد بن عبد الوارث قال، حدثنا همام بن يحيى قال، حدثنا عطاء بن السائب, عن أبي وائل, عن عبد الله بن مسعود قال: أمر عمر رحمه الله عنه بقتل الأسارى, فأنـزل الله: (لولا كتاب من الله سبق لمسكم فيما أخذتم عذاب عظيم). (56) 16307- حدثت عن الحسين بن الفرج قال، سمعت أبا معاذ قال، حدثنا عبيد بن سليمان قال، سمعت الضحاك يقول في قوله: (لولا كتاب من الله سبق)، قال: كان المغنم محرَّمًا على كل نبي وأمته, وكانوا إذا غنموا يجعلون المغنم لله قربانًا تأكله النار. وكان سبق في قضاء الله وعلمه أن يحلّ المغنم لهذه الأمة، يأكلون في بطونهم. 16308- حدثنا ابن حميد قال، حدثنا جرير, عن عطاء في قول الله: (لولا كتاب من الله سبق لمسكم)، قال: كان في علم الله أن تحلّ لهم الغنائم, فقال: (لولا كتاب من الله سبق)، بأنه أحل لكم الغنائم =(لمسكم فيما أخذتم عذاب عظيم). * * * وقال آخرون: معنى ذلك: لولا كتاب من الله سبق لأهل بدر، أن لا يعذبهم، لمسهم عذاب عظيم. * ذكر من قال ذلك: 16309- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبو أحمد الزبيري, عن شريك, عن سالم, عن سعيد: (لولا كتاب من الله سبق)، قال: لأهل بدر، من السعادة. 16310- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا ابن نمير, عن ورقاء, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد: (لولا كتاب من الله سبق)، لأهل بدر مَشْهدَهم. 16311- حدثنا محمد بن عبد الأعلى قال، حدثنا محمد بن ثور, عن معمر, عن الحسن: (لولا كتاب من الله سبق)، قال: سبق من الله خيرٌ لأهل بدر. 16312- حدثنا بشر قال، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد, عن قتادة قوله: (لولا كتاب من الله سبق لمسكم فيما أخذتم عذاب عظيم)، كان سبق لهم من الله خير, وأحلّ لهم الغنائم. 16313- حدثني الحارث قال، حدثنا عبد العزيز قال، حدثنا عبد الوارث بن سعيد, عن عمرو بن عبيد, عن الحسن: (لولا كتاب من الله سبق)، قال: (سبق)، أن لا يعذب أحدًا من أهل بدر. 16314- حدثنا محمد بن عمرو قال، حدثنا أبو عاصم قال، حدثنا عيسى, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد: (لولا كتاب من الله سبق)، لأهل بدر، ومشهدَهم إياه. 16315- حدثني يونس قال، أخبرني ابن وهب قال، قال ابن زيد في قوله: (لولا كتاب من الله سبق لمسكم فيما أخذتم عذاب عظيم)، لمسكم فيما أخذتم من الغنائم يوم بدر قبل أن أحلها لكم. فقال: سبق من الله العفو عنهم والرحمة لهم، سبق أنه لا يعذب المؤمنين, لأنه لا يعذب رَسوله ومن آمن به وهاجر معه ونصره. * * * وقال آخرون: معنى ذلك: (لولا كتاب من الله سبق)، أن لا يؤاخذ أحدًا بفعل أتاه على جهالة =(لمسكم فيما أخذتم عذاب عظيم). * ذكر من قال ذلك: 16316- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حجاج, عن ابن جريج, عن مجاهد قوله: (لولا كتاب من الله سبق)، لأهل بدر ومشهدَهم إياه, قال: كتاب سبق لقوله: وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْمًا بَعْدَ إِذْ هَدَاهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ مَا يَتَّقُونَ [سورة التوبة: 115]، سبق ذلك، وسبق أن لا يؤاخذ قومًا فعلوا شيئًا بجهالة =(لمسكم فيما أخذتم)، قال ابن جريج، قال ابن عباس: (فيما أخذتم)، مما أسرتم. ثم قال بعد: فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ . 16317- حدثنا ابن حميد قال، حدثنا سلمة, عن ابن إسحاق قال: عاتبه في الأسارى وأخذ الغنائم, ولم يكن أحد قبله من الأنبياء يأكل مغنمًا من عدوٍّ له. (57) 16318- حدثنا ابن حميد قال، حدثنا سلمة, عن محمد قال، حدثني أبو جعفر محمد بن علي بن الحسين بن علي بن أبي طالب قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: نُصِرت بالرعب، وجُعِلت لي الأرض مسجدًا وطهورًا, وأعطيت جوامع الكلم, وأحلّت لي المغانم، ولم تحلّ لنبيٍّ كان قبلي, وأعطيت الشفاعة, خمسٌ لم يُؤْتَهُنَّ نبيٌّ كان قبلي = قال محمد (58) فقال: مَا كَانَ لِنَبِيٍّ ، أي: قبلك = أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى إلى قوله: (لولا كتاب من الله سبق لمسكم فيما أخذتم)، أي: من الأسارى والمغانم =(عذاب عظيم)، أي: لولا أنه سبق مني أن لا أعذب إلا بعد النهي، ولم أكن نهيتكم، لعذبتكم فيما صنعتم. ثم أحلها له ولهم رحمةً ونعمةً وعائدةً من الرحمن الرحيم. (59) * * * قال أبو جعفر: وأولى الأقوال في ذلك بالصواب، ما قد بيناه قبلُ. وذلك أن قوله: (لولا كتاب من الله سبق)، خبر عامٌّ غير محصور على معنى دون معنى، وكل هذه المعاني التي ذكرتها عمن ذكرت، مما قد سبق في كتاب الله أنه لا يؤاخذ بشيء منها هذه الأمة, وذلك: ما عملوا من عمل بجهالة, و إحلال الغنيمة، والمغفرة لأهل بدر, وكل ذلك مما كتب لهم. وإذ كان ذلك كذلك، فلا وجه لأن يخصّ من ذلك معنى دون معنى, وقد عم الله الخبر بكل ذلك، بغير دلالة توجب صحة القول بخصوصه. 16319- حدثني يونس قال، أخبرنا ابن وهب قال، قال ابن زيد: لم يكن من المؤمنين أحد ممن نُصِر إلا أحبَّ الغنائم، إلا عمر بن الخطاب, جعل لا يلقى أسيرًا إلا ضرب عنقه, وقال: يا رسول الله، ما لنا وللغنائم, نحن قوم نجاهد في دين الله حتى يُعبد الله! فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: " لو عذبنا في هذا الأمر يا عمر ما نجا غيرك! قال الله: لا تعودوا تستحلون قبل أن أحلّ لكم. 16320- حدثنا ابن حميد قال، حدثنا سلمة قال، قال ابن إسحاق: لما نـزلت: (لولا كتاب من الله سبق)، الآية, قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: " لو نـزل عذابٌ من السماء لم ينج منه إلا سعد بن معاذ، لقوله: يا نبي الله، كان الإثخان في القتل أحبّ إلي من استبقاء الرجال. (60) -------------------- الهوامش : (49) انظر تفسير " كتاب" فيما سلف من فهارس اللغة ( كتب ). (50) انظر تفسير " المس " فيما سلف 13 : 333 ، تعليق : 2 ، والمراجع هناك . (51) الأثر : 16300 - " بشير بن ميمون الخراساني الواسطي " ، أبو صيفي ، ضعيف ، منكر الحديث ، متهم بالوضع . وقال أبو حاتم : " ضعيف الحديث ، وعامة روايته مناكير " . وأجمعوا على طرح حديثه ، مترجم في التهذيب ، والكبير 1 2 105 ، وابن أبي حاتم 1 1 379 ، وميزان الاعتدال 1 : 153 ، 154 . و " سعيد " هو " سعيد بن أبي سعيد المقبري " . (52) الأثران : 16301 ، 16302 - حديث صحيح الإسناد ، إلا ما كان من أمر " جابر بن نوح الحماني " ، ليس حديثه بشيء ، ضعيف ، قال يحيى بن معين : " جابر بن نوح ، إمام مسجد بني حمان ، ولم يكن بثقة ، كان ضعيفًا " . مترجم في التهذيب ، والكبير 1 2 210 ، وابن أبي حاتم 1 1 500 ، وميزان الاعتدال 1 : 176 ، وأبو كريب رواه عن جابر ، وعن أبي معاوية ، فحديث أبي معاوية هو الصحيح . وهذا الخبر رواه الترمذي في كتاب التفسير من طريق عبد بن حميد ، عن معاوية بن عمرو ، عن زائدة ، عن الأعمش ، وقال : " هذا حديث حسن صحيح " . ورواه البيهقي في السنن 6 : 290 من طريق محاضر ، عن الأعمش ، ومن طريق أبي معاوية ، عن الأعمش . وخرجه السيوطي في الدر المنثور 3 : 203 ، وزاد نسبته إلى النسائي ، وابن أبي شيبة في المصنف ، وابن أبي حاتم ، وأبي الشيخ ، وابن مردويه . (53) " الخيرة " ( بكسر الخاء وسكون الياء ، أو فتح الياء ) ، هو ما يختار ويصطفى من الخير . (54) انظر تقدير " الأوقية " فيما سلف في الأثر رقم : 16058 . (55) انظر مجيء " بلى " في غير جحد ، فيما سلف في الأثر رقم : 781 ج 1 : 554 ثم 2 : 280 ، 510 10 : 98 ، تعليق : 4 ثم 10 : 253 ، تعليق : 3 ثم 12 : 174 ، تعليق : 3 . (56) الأثر : 16306 - " همام بن يحيى بن دينار الأزدي " ، ثقة ، مضى برقم : 10190 ، 11725 . وهذا خبر صحيح إسناده . (57) الأثر : 16317 - سيرة ابن هشام 2 : 331 ، وهو سابق الأثر السالف رقم : 16292 في ترتيب السيرة . (58) قوله : " محمد " ، يعني محمد بن إسحاق ، لا " محمد بن علي " . (59) الأثر : 16318 - سيرة ابن هشام 2 : 332 ، وصدره تابع الأثر السالف رقم : 16317 ، وسابق للأثر رقم : 16292 ، ثم روى صدرًا من الأثر رقم : 16292 ، وأتبعه بما يليه في السيرة . (60) الأثر : 16320 - لم أجد هذا الخبر في سيرة ابن هشام ، فيما أقدر .