Tabari
Terug naar surah 8, ayah 43

Tafseer van De Buit · Al-Anfaal · 8:43

إِذْ يُرِيكَهُمُ ٱللَّهُ فِى مَنَامِكَ قَلِيلًۭا ۖ وَلَوْ أَرَىٰكَهُمْ كَثِيرًۭا لَّفَشِلْتُمْ وَلَتَنَٰزَعْتُمْ فِى ٱلْأَمْرِ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ سَلَّمَ ۗ إِنَّهُۥ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ

Toen Allah hen in jouw slaap gering in aantal toonde (was jij aangemoedigd). En als Hij hen groot in aantal had getoond, dan zouden jullie ontmoedigd zijn geraakt, en het met elkaar oneens zijn geworden over de kwestie, maar Allah bracht redding. Voorwaar, Hij weet wat zich in de harten bevindt.

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    De uitleg van Zijn woord: إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنَامِكَ قَلِيلا وَلَوْ أَرَاكَهُمْ كَثِيرًا لَفَشِلْتُمْ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِي الأَمْرِ وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (43) ("Toen Allah hen u in uw slaap als gering toonde; en had Hij u hen talrijk getoond, dan zoudt gij zeker de moed verloren hebben en met elkaar twisten over de zaak; maar Allah heeft u behoed. Voorwaar, Hij is Alwetend omtrent wat de harten verbergen.") (43)

    Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens lof wordt vermeld, zegt: En voorwaar, Allah, o Mohammed, is Alhorend voor wat uw metgezellen zeggen, Alwetend omtrent wat zij in zich verbergen, toen Allah u uw vijand en hún vijand "in uw slaap als gering toonde". Hij zegt: Hij toonde hen u in uw slaap als gering, zodat u hun dat meedeelde, totdat hun harten sterk werden en zij het waagden om hun vijand te bestrijden. En had uw Heer u uw vijand en hún vijand talrijk getoond, dan zouden uw metgezellen de moed hebben verloren, en lafhartig en aarzelend zijn geworden, en niet in staat zijn geweest om dat volk te bestrijden, en zouden zij daarover met elkaar getwist hebben. Maar Allah heeft hen daarvoor behoed door wat Hij u in uw slaap aan visioen toonde. Voorwaar, Hij is Alwetend omtrent wat de harten verbergen; niets ontgaat Hem van wat de harten in zich dragen.

    * * *

    Sommigen hebben beweerd dat de betekenis van Zijn woord "Toen Allah hen u in uw slaap als gering toonde" is: namelijk in uw oog waarmee u slaapt. Zo maakten zij van "de slaap" (al-manām) het oog, alsof Hij bedoelde: toen Allah hen u in uw oog als gering toonde.

    * * *

    En overeenkomstig hetgeen wij hierover gezegd hebben, hebben de mensen van de uitleg gesproken.

    * Vermelding van wie dat gezegd heeft:

    16150 - Muḥammad ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Thawr heeft ons verteld, op gezag van Maʿmar, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid: "Toen Allah hen u in uw slaap als gering toonde", hij zei: Allah toonde hen hem in zijn slaap als gering, en de Profeet ﷺ deelde dat zijn metgezellen mee, en dat was een versterking voor hen.

    16151 - Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, met iets soortgelijks.

    16152 - ...En hij zei: Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: ʿAbdallāh heeft ons verteld, op gezag van Warqāʾ, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, hetzelfde.

    16153 - Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Salama heeft ons verteld, op gezag van Ibn Isḥāq: "Toen Allah hen u in uw slaap als gering toonde", de aya; en het eerste wat Hij hem daarvan toonde was een gunst van Zijn gunsten aan hen, waarmee Hij hen aanmoedigde tegen hun vijand, en waarmee Hij afweerde wat voor hen werd gevreesd vanwege hun zwakte, omdat Hij wist wat er in hen was.

    * * *

    En de mensen van de uitleg verschilden van mening over de uitleg van Zijn woord "maar Allah heeft behoed".

    Sommigen van hen zeiden: De betekenis ervan is: maar Allah behoedde voor de gelovigen hun zaak, totdat Hij hen liet zegevieren over hun vijand.

    * Vermelding van wie dat gezegd heeft:

    16154 - Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: Mijn vader heeft mij verteld, hij zei: Mijn oom heeft mij verteld, hij zei: Mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās, zijn woord: "maar Allah heeft behoed", hij zegt: Allah behoedde voor hen hun zaak, totdat Hij hen liet zegevieren over hun vijand.

    * * *

    En anderen zeiden: De betekenis daarvan is veeleer: maar Allah behoedde Zijn beschikking betreffende hen.

    * Vermelding van wie dat gezegd heeft:

    16155 - Muḥammad ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Thawr heeft ons verteld, hij zei: Maʿmar heeft ons verteld, op gezag van Qatāda: "maar Allah heeft behoed", hij zei: Hij behoedde Zijn beschikking betreffende hen.

    * * *

    Abū Jaʿfar zei: En de juiste van de twee opvattingen hierin is naar mijn mening hetgeen Ibn ʿAbbās gezegd heeft, namelijk dat Allah het volk behoedde — door wat Hij Zijn Profeet ﷺ in zijn slaap toonde — voor het verliezen van de moed en het onderlinge twisten, totdat hun harten sterk werden en zij het waagden om hun vijand te bestrijden. Dat komt doordat Zijn woord "maar Allah heeft behoed" volgt op Zijn woord "en had Hij u hen talrijk getoond, dan zoudt gij zeker de moed verloren hebben en met elkaar twisten over de zaak". Datgene wat dus het meest in overeenstemming is met de mededeling, is dat Hij, verheven zij Zijn lof, hen behoedde voor datgene waarvoor werd gevreesd indien Hij Zijn Profeet ﷺ niet de geringheid van het volk in zijn slaap had getoond.

    Toon originele Arabische tekst
    القول في تأويل قوله : إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنَامِكَ قَلِيلا وَلَوْ أَرَاكَهُمْ كَثِيرًا لَفَشِلْتُمْ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِي الأَمْرِ وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (43) قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره: وإن الله، يا محمد، سميع لما يقول أصحابك, عليم بما يضمرونه, إذ يريك الله عدوك وعدوهم " في منامك قليلا "، يقول: يريكهم في نومك قليلا فتخبرهم بذلك, حتى قويت قلوبهم، واجترأوا على حرب عدوهم= ولو أراك ربك عدوك وعدوهم كثيرًا، لفشل أصحابك, فجبنوا وخاموا, (62) ولم يقدروا على حرب القوم, (63) ولتنازعوا في ذلك، (64) ولكن الله سلمهم من ذلك بما أراك في منامك من الرؤيا, إنه عليم بما تُجنُّه الصدور, (65) لا يخفى عليه شيء مما تضمره القلوب. (66) * * * وقد زعم بعضهم أن معنى قوله: " إذ يريكهم الله في منامك قليلا " ، أي: في عينك التي تنام بها= فصيّر " المنام "، هو العين, كأنه أراد: إذ يريكهم الله في عينك قليلا. (67) * * * وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل. * ذكر من قال ذلك: 16150 - حدثنا محمد بن عبد الأعلى قال، حدثنا محمد بن ثور, عن معمر, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد: " إذ يريكهم الله في منامك قليلا "، قال: أراه الله إياهم في منامه قليلا فأخبر النبي صلى الله عليه وسلم أصحابه بذلك, فكان تثبيتًا لهم. 16151- حدثني المثنى قال، حدثنا أبو حذيفة قال، حدثنا شبل, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد, بنحوه. 16152- ....وقال، حدثنا إسحاق قال، حدثنا عبد الله, عن ورقاء, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد, مثله. 16153 - حدثنا ابن حميد قال، حدثنا سلمة, عن ابن إسحاق: " إذ يريكهم الله في منامك قليلا " ، الآية، فكان أول ما أراه من ذلك نعمةً من نعمه عليهم, شجعهم بها على عدوهم, وكفَّ بها ما تُخُوِّف عليهم من ضعفهم، (68) لعلمه بما فيهم. (69) * * * واختلف أهل التأويل في تأويل قوله: " ولكن الله سلم ". فقال بعضهم: معناه: ولكن الله سلم للمؤمنين أمرهم، حتى أظهرهم على عدوهم. * ذكر من قال ذلك: 16154 - حدثني محمد بن سعد قال، حدثني أبي قال، حدثني عمي قال، حدثني أبي, عن أبيه, عن ابن عباس قوله: " ولكن الله سلم "، يقول: سلم الله لهم أمرهم حتى أظهرهم على عدوهم. * * * وقال آخرون: بل معنى ذلك: ولكن الله سلم أمره فيهم. * ذكر من قال ذلك: 16155 - حدثنا محمد بن عبد الأعلى قال، حدثنا محمد بن ثور قال، حدثنا معمر, عن قتادة: " ولكن الله سلم "، قال: سلم أمره فيهم. * * * قال أبو جعفر: وأولى القولين في ذلك بالصواب عندي ما قاله ابن عباس, وهو أن الله سلم القومَ = بما أرى نبيه صلى الله عليه وسلم في منامه = من الفشل والتنازع, حتى قويت قلوبهم، واجترأوا على حرب عدوهم. وذلك أن قوله: " ولكن الله سلم " عَقِيب قوله: " ولو أراكهم كثيرًا لفشلتم ولتنازعتم في الأمر " ، فالذي هو أولى بالخبر عنه, أنه سلمهم منه جل ثناؤه، ما كان مخوفًا منه لو لم يُرِ نبيه صلى الله عليه وسلم من قلة القوم في منامه. --------------------- الهوامش : (62) في المطبوعة : " فجبنوا وخافوا " ، غير ما في المخطوطة . يقال : " خام في القتال " ، إذا جبن ، فنكل ونكص وتراجع . (63) انظر تفسير " فشل " فيما سلف 7 : 168 ، 289 . (64) انظر تفسير " التنازع " فيما سلف 7 : 289 8 : 504 . (65) في المطبوعة : " بما تخفيه الصدور " ، غير ما في المخطوطة بلا طائل ، وهما بمعنى . (66) انظر تفسير " ذات الصدور " فيما سلف 7 : 155 ، 325 10 : 94 . (67) هو أبو عبيدة في مجاز القرآن 1 : 247 . (68) في المطبوعة : و " كفاهم بها ما تخوف ... " ، وفي المخطوطة : " وكعها عنهم ما تخوف " ، وصل الكلام ، وأثبت نص ابن هشام . وضبطه الخشني بالبناء للمجهول . وفي السيرة ، بعد تمام الكلام ، : " قال ابن هشام : ( تخوف ) ، مبدلة من كلمة ذكرها ابن إسحاق ، ولم أذكرها " . فجاء أبو ذر الخشني في تعليقه على السيرة فقال : " يقال الكلمة : ( تخوف ) ، بفتح التاء والخاء والواو ، وقيل : كانت ( تخوفت ) وأصلح ذلك ابن هشام ، لشناعة اللفظ في حق الله عز وجل " . وهذا لا يقال ، لأن ابن هشام يصرح بأنه نسيها ولم يذكرها ، فأبدل منها غيرها ، فهو لم يغير ذلك إلا علة النسيان . (69) الأثر : 16153 - سيرة ابن هشام 2 : 328 ، وهو تابع الأثر السالف رقم : 16149.