Tabari (1 passage)

1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

   Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak: فَدَلاهُمَا بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ ("Zo bracht hij hen beiden ten val door bedrog. En toen zij beiden van de boom proefden, werden hun schaamdelen voor hen zichtbaar, en zij begonnen op zich heen bladeren van het paradijs aan elkaar te hechten.")

   Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens lof verheven is, bedoelt met Zijn uitspraak (zo bracht hij hen beiden ten val door bedrog): zo misleidde hij hen beiden door bedrog.

   * * *

   Men zegt hiervan: "fulān bleef fulān ten val brengen door bedrog" (dallā), in de betekenis van: hij bleef hem misleiden door bedrog en hij sprak tot hem met de opsmuk van valse woorden. (55)

   * * *

   = (En toen zij beiden van de boom proefden), Hij zegt: en toen Ādam en Ḥawwāʾ van de vrucht van de boom proefden, Hij zegt: zij beiden aten ervan (56) = (werden hun schaamdelen voor hen zichtbaar), Hij zegt: hun schaamdelen werden voor hen ontbloot, omdat Allah hen ontblootte van de bekleding waarmee Hij hen had bekleed vóór de zonde en de overtreding, en Hij ontnam hun dat vanwege de overtreding die zij begingen en de ongehoorzaamheid die zij bedreven (57) = (en zij begonnen op zich heen bladeren van het paradijs aan elkaar te hechten), Hij zegt: zij gingen ertoe over en begonnen op zich heen bladeren van het paradijs aan elkaar te bevestigen, om hun schaamdelen te bedekken, zoals:

   14397 - Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld, op gezag van Isrāʾīl, op gezag van Simāk, op gezag van ʿIkrima, op gezag van Ibn ʿAbbās: (en zij begonnen op zich heen bladeren van het paradijs aan elkaar te hechten), hij zei: zij begonnen bladeren van het paradijs te nemen en ze op hun schaamdelen te leggen.

   14398 - Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Abū Bakr, op gezag van al-Ḥasan, op gezag van Ubayy ibn Kaʿb, hij zei: De Boodschapper van Allah ﷺ zei: Ādam was als een hoge palmboom, met veel haar op het hoofd. Toen hij in de overtreding verviel, werd zijn schaamdeel voor hem zichtbaar, terwijl hij het niet placht te zien. Hij ging vluchtend op weg, en een boom kwam hem in de weg en hield hem vast bij zijn haar. Hij zei tegen haar: laat mij gaan! Zij zei: ik laat je niet gaan! Toen riep zijn Heer hem: o Ādam, vlucht je voor Mij? Hij zei: nee, maar ik schaamde mij voor U. (59)

   14399 - Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Razzāq heeft ons bericht, hij zei: Sufyān ibn ʿUyayna en Ibn al-Mubārak hebben ons bericht, op gezag van al-Ḥasan, op gezag van ʿUmāra, op gezag van al-Minhāl ibn ʿAmr, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Ibn ʿAbbās, hij zei: De boom die Allah aan Ādam en zijn echtgenote verbood, was de korenaar. Toen zij beiden ervan aten, werden hun schaamdelen voor hen zichtbaar, en datgene wat hun schaamdelen voor hen had bedekt waren hun nagels, en zij begonnen op zich heen bladeren van het paradijs aan elkaar te hechten, vijgenbladeren, die zij aan elkaar deden kleven. Ādam ging zich afwendend op weg in het paradijs, en een boom van het paradijs greep zijn hoofd vast, en Hij riep hem: o Ādam, vlucht je voor Mij? Hij zei: nee, maar ik schaamde mij voor U, o Heer! Hij zei: had je dan in wat Ik je aan het paradijs heb geschonken en wat Ik je daarvan heb toegestaan geen genoegzaam alternatief voor wat Ik je heb verboden? Hij zei: jawel, o Heer, maar bij Uw macht, ik had niet gedacht dat iemand vals bij U zou zweren. Hij zei: en dat is de uitspraak van Allah: وَقَاسَمَهُمَا إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ النَّاصِحِينَ ("En hij zwoer hun beiden: voorwaar, ik behoor voor jullie beiden tot de oprechte raadgevers"). Hij zei: bij Mijn macht, Ik zal je zeker naar de aarde doen afdalen, en daarna zul je het levensonderhoud slechts met zwoegen verkrijgen. Hij zei: en hij werd uit het paradijs neergezonden, terwijl zij beiden er overvloedig aten, en zij werden neergezonden zonder overvloed aan eten en drinken. Toen werd hem het smeden van ijzer geleerd, en hem werd geboden te ploegen, en hij ploegde en zaaide en bevloeide vervolgens, totdat het, toen het rijpte, geoogst werd, en daarna dorste hij het, en daarna wande hij het, en daarna maalde hij het, en daarna kneedde hij het, en daarna bakte hij het, en daarna at hij het, en hij doorslikte het niet voordat hij ervan had doorgeslikt wat Allah wilde dat hij zou doorslikken. (60)

   14400 - Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, betreffende de uitspraak van Allah: (zij hechtten aan elkaar), hij zei: zij lapten op, in de vorm van een kledingstuk.

   14401 - Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid: zij hechtten op zich heen van de bladeren in de vorm van een kledingstuk.

   14402 - Bishr ibn Muʿādh heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, betreffende Zijn uitspraak: (en toen zij beiden van de boom proefden, werden hun schaamdelen voor hen zichtbaar), terwijl zij die voordien niet zagen = (en zij begonnen aan elkaar te hechten), het vers.

   14403 - ... hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, hij zei: al-Ḥasan heeft ons verteld, op gezag van Ubayy ibn Kaʿb: dat Ādam, vrede zij met hem, een lange man was, als een hoge palmboom, met veel haar op het hoofd. Toen hij verviel in datgene waarin hij verviel van de overtreding, werd zijn schaamdeel daarbij voor hem zichtbaar, terwijl hij het niet placht te zien. Hij ging vluchtend op weg in het paradijs, en een boom van de bomen van het paradijs bleef aan zijn hoofd hangen, en hij zei tegen haar: laat mij gaan! Zij zei: ik laat je niet gaan! Toen riep zijn Heer hem: o Ādam, vlucht je voor Mij? Hij zei: Heer, ik schaamde mij voor U. (61)

   14404 - Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Jaʿfar ibn ʿAwn heeft ons verteld, op gezag van Sufyān al-Thawrī, op gezag van Ibn Abī Laylā, op gezag van al-Minhāl ibn ʿAmr, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Ibn ʿAbbās: (en zij begonnen op zich heen bladeren van het paradijs aan elkaar te hechten), hij zei: vijgenbladeren.

   14405 - Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā ibn Ādam heeft ons verteld, op gezag van Sharīk, op gezag van Ibn Abī Laylā, op gezag van al-Minhāl, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Ibn ʿAbbās: (en zij begonnen op zich heen bladeren van het paradijs aan elkaar te hechten), hij zei: vijgenbladeren.

   14406 - Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ḥusām ibn Miṣakk, op gezag van Qatāda = en Abū Bakr, op gezag van een ander dan Qatāda = hij zei: de kleding van Ādam in het paradijs was geheel nagel, en toen hij in de zonde verviel, werd die van hem afgestroopt en werd zijn schaamdeel zichtbaar = Abū Bakr zei: een ander dan Qatāda zei: (en zij begonnen op zich heen bladeren van het paradijs aan elkaar te hechten), hij zei: vijgenbladeren. (62)

   14407 - Al-Ḥasan ibn Yaḥyā heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Razzāq heeft ons bericht, hij zei: Maʿmar heeft ons bericht, op gezag van Qatāda, betreffende Zijn uitspraak: (werden hun schaamdelen voor hen zichtbaar), hij zei: zij zagen hun schaamdelen niet.

   14408 - Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: ʿAbdullāh ibn al-Zubayr heeft ons verteld, op gezag van Ibn ʿUyayna, hij zei: ʿAmr heeft ons verteld, hij zei: ik hoorde Wahb ibn Munabbih zeggen: يَنْـزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا [Surah Al-A'raf: 27] ("Hij ontneemt hun beiden hun kleding"). Hij zei: de kleding van Ādam en Ḥawwāʾ, vrede zij met hen, was licht op hun schaamdelen, en deze zag het schaamdeel van die niet, en die zag het schaamdeel van deze niet. Toen zij de overtreding begingen, werden hun schaamdelen voor hen zichtbaar. (63)

   * * *

   Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak: وَنَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَكُمَا عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَأَقُلْ لَكُمَا إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُبِينٌ (7:22) ("En hun Heer riep hen beiden: heb Ik jullie beiden niet die boom verboden en jullie beiden gezegd dat de satan voor jullie beiden een duidelijke vijand is?")

   Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens vermelding verheven is, zegt: en hun Heer riep Ādam en Ḥawwāʾ: heb Ik jullie beiden niet het eten van de vrucht van de boom verboden waarvan jullie de vrucht hebben gegeten, en heb Ik jullie beiden niet doen weten dat Iblīs voor jullie beiden een duidelijke vijand is = Hij zegt: hij heeft zijn vijandschap jegens jullie beiden duidelijk gemaakt door het nalaten van het neerbuigen voor Ādam, uit afgunst en onrechtmatigheid, (64) zoals:

   14409 - Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Abū Maʿshar, op gezag van Muḥammad ibn Qays, betreffende Zijn uitspraak: (en hun Heer riep hen beiden: heb Ik jullie beiden niet die boom verboden en jullie beiden gezegd dat de satan voor jullie beiden een duidelijke vijand is): waarom heb je ervan gegeten terwijl Ik het je had verboden? Hij zei: o Heer, Ḥawwāʾ heeft mij ervan te eten gegeven! Hij zei tegen Ḥawwāʾ: waarom heb je hem te eten gegeven? Zij zei: de slang gebood het mij! Hij zei tegen de slang: waarom heb je het haar geboden? Zij zei: Iblīs gebood het mij! Hij zei: vervloekt, verstoten! Wat jou betreft, o Ḥawwāʾ, zoals je de boom hebt doen bloeden, zo zul je elke maand bloeden. En wat jou betreft, o slang, Ik snijd je poten af, zodat je op je buik kruipt, en het hoofd van wie jou tegenkomt zal verbrijzeld worden. Daalt af, de een voor de ander een vijand. (65)

   14410 - Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: ʿAbbād ibn al-ʿAwwām heeft ons verteld, op gezag van Sufyān ibn Ḥusayn, op gezag van Yaʿlā ibn Muslim, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Ibn ʿAbbās, hij zei: toen Ādam van de boom at, werd tegen hem gezegd: waarom heb je gegeten van de boom die Ik je had verboden? Hij zei: Ḥawwāʾ gebood het mij! Hij zei: voorwaar, Ik heb haar daarvoor bestraft met dat zij slechts met tegenzin zwanger wordt en slechts met tegenzin baart. Hij zei: en Ḥawwāʾ jammerde daarbij, en er werd tot haar gezegd: het gejammer rust op jou en op je nageslacht. (66)

   ------------------

   Voetnoten:

   (55) Zie de uitleg van "het bedrog" (al-ghurūr) in het voorgaande, blz. 123, voetnoot 2, en de verwijzingen aldaar.

   (56) Zie de uitleg van "proefde" (dhāqa) in het voorgaande, blz. 209, voetnoot 1, en de verwijzingen.

   (57) Zie de uitleg van "werd zichtbaar" (badā) in het voorgaande, 5:582 / 9:350. = En de uitleg van "het schaamdeel" (al-sawʾa) in het voorgaande, 10:229, en wat zal komen, blz. 361, voetnoot 3.

   (58) "Een hoge palmboom" (nakhla saḥūq) is de bijzonder lange waarvan de vrucht ver van de plukker verwijderd is.

   (59) De overlevering 14398 - "al-Ḥajjāj" is "al-Ḥajjāj ibn al-Minhāl", herhaaldelijk eerder genoemd. En "Abū Bakr" is "Abū Bakr al-Hudhalī", eerder genoemd onder nr. 597, 8376, 13054, en hij is zwak, niet betrouwbaar. En dit bericht is door Ibn Kathīr in zijn tafsīr 3:458 vermeld, op gezag van Saʿīd ibn Abī ʿArūba, op gezag van Qatāda, op gezag van al-Ḥasan, op gezag van Ubayy ibn Kaʿb, als mawqūf en niet als marfūʿ. Daarna zei Ibn Kathīr: "En Ibn Jarīr en Ibn Mardawayh hebben het overgeleverd via meerdere wegen, op gezag van al-Ḥasan, op gezag van Ubayy ibn Kaʿb, als marfūʿ, maar de mawqūf-versie heeft een betrouwbaardere isnād." En het is zoals hij zei. En het zal komen onder nr. 14403, via de weg van Saʿīd ibn Abī ʿArūba, op gezag van Qatāda, als mawqūf.

   (60) De overlevering 14399 - "al-Ḥasan ibn ʿUmāra ibn al-Muḍarrib al-Bajalī" was rechter van Bagdad onder het bewind van al-Manṣūr. Aḥmad zei: "verworpen in de overlevering, hij was verwerpelijk in de overlevering, en zijn overleveringen zijn verzonnen, men schrijft zijn overlevering niet op." En het oordeel over hem is strenger dan dit. Hij is biografisch behandeld in al-Tahdhīb, en al-Kabīr 1/2/300, en Ibn Abī Ḥātim 1/2/27. En in de gedrukte editie stond "op gezag van al-Ḥasan, op gezag van ʿUmāra", wat een zuivere fout is; het juiste is wat ik heb overgenomen uit het handschrift, en Ibn Kathīr in zijn tafsīr 3:459. En in de gedrukte editie en bij Ibn Kathīr: "en hij bereikte het niet, totdat hij bereikte ..." dat alles met de gestippelde ghayn, terwijl wat in het handschrift staat zonder stippen is, en mijn vermoeden is dat het het juiste is dat overeenkomt met de context.

   (61) De overlevering 14403 - Zie het commentaar bij de voorgaande overlevering nr. 14398, want dit is het mawqūf-bericht, en het heeft een betrouwbaardere isnād dan dat marfūʿ-bericht.

   (62) De overlevering 14406 - "Ḥusām ibn Miṣakk ibn Ẓālim ibn Shayṭān al-Azdī" is zwak, grof in fouten en misvattingen. Eerder genoemd onder nr. 11720. En in de gedrukte editie stond "Ḥusām ibn Maʿbad"; men las het handschrift niet goed. En "Abū Bakr" is "Abū Bakr al-Hudhalī", eveneens zwak, kortgeleden genoemd onder nr. 14398.

   (63) De overlevering 14408 - Ibn Kathīr zei in zijn tafsīr 3:460: "Ibn Jarīr heeft het overgeleverd met een tot hem authentieke isnād."

   (64) Zie de uitleg van "duidelijk" (mubīn) in het voorgaande, in de taalkundige indexen (b-y-n).

   (65) De overlevering 14409 - Het bericht is uitvoerig met deze isnād voorgekomen onder nr. 752, met een geringe afwijking in de bewoordingen. En zie de bronvermelding aldaar.

   (66) "De vrouw jammerde, zij jammert een gejammer" (rannat al-marʾa): dat wil zeggen zij klonk en schreeuwde uit verdriet en wanhoop. En "het gejammer" (al-ranna) is de droeve schreeuw bij het wenen.

   Toon originele Arabische tekst

   القول في تأويل قوله : فَدَلاهُمَا بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ قال أبو جعفر: يعني جل ثناؤه بقوله: (فدلاهما بغرور)، فخدعهما بغرور. * * * يقال منه: " ما زال فلان يدلّي فلانًا بغرور ", بمعنى: ما زال يخدعه بغرور، ويكلمه بزخرف من القول باطل. (55) * * * =(فلما ذاقا الشجرة)، يقول: فلما ذاق آدم وحواء ثمر الشجرة, يقول: طعماه (56) =(بدت لهما سوآتهما) يقول: انكشفت لهما سوءاتهما, لأن الله أعراهما من الكسوة التي كان كساهما قبل الذنب والخطيئة, فسلبهما ذلك بالخطيئة التي أخطآ والمعصية التي ركبا (57) =(وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة)، يقول: أقبلا وجعلا يشدَّان عليهما من ورق الجنة، ليواريا سوءاتهما، كما:- 14397- حدثنا أبو كريب قال، حدثنا وكيع, عن إسرائيل, عن سماك, عن عكرمة, عن ابن عباس: (وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة)، قال: جعلا يأخذان من ورق الجنة، فيجعلان على سوءاتهما. 14398- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حجاج, عن أبي بكر, عن الحسن, عن أبي بن كعب قال، قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: كان آدم كأنه نخلةٌ سَحُوق، (58) كثيرُ شعر الرأس, فلما وقع بالخطيئة بدت له عورته، وكان لا يراها, فانطلق فارًّا, فتعرضت له شجرة فحبسته بشعره, فقال لها: أرسليني! فقالت: لست بمرسلتك! فناداه ربه: يا آدم, أمنِّي تفرّ؟ قال: لا ولكني استحييتك. (59) 14399- حدثني المثنى قال، حدثنا إسحاق قال، أخبرنا عبد الرزاق قال، أخبرنا سفيان بن عيينة وابن مبارك, عن الحسن, عن عمارة, عن المنهال بن عمرو, عن سعيد بن جبير, عن ابن عباس قال، كانت الشجرة التي نهى الله عنها آدم وزوجته، السنبلة . فلما أكلا منها بدت لهما سوءاتهما, وكان الذي وَارى عنهما من سوءاتهما أظفارُهما، وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة، ورق التين، يلصقان بعضها إلى بعض. فانطلق آدم مولّيًا في الجنة, فأخذت برأسه شجرة من الجنة, فناداه: أي آدم أمني تفرّ؟ قال: لا ولكني استحييتك يا رب ! قال: أما كان لك فيما منحتُك من الجنة وأبحتُك منها مندوحةٌ عما حرمت عليك؟ قال: بلى يا رب, ولكن وعزتك ما حسبت أن أحدًا يحلف بك كاذبًا. قال: وهو قول الله: وَقَاسَمَهُمَا إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ النَّاصِحِينَ . قال: فبعزّتي لأهبطنك إلى الأرض, ثم لا تنال العيش إلا كدًّا. قال: فأهبط من الجنة, وكانا يأكلان فيها رغدًا, فأهبطا في غير رغد من طعام وشراب, فعُلّم صنعة الحديد, وأُمر بالحرث, فحرث وزرع ثم سقى، حتى إذا بلغ حصد، ثم داسَه, ثم ذرّاه, ثم طحنه, ثم عجنه, ثم خبزه, ثم أكله, فلم يبلعْه حتى بُلِّعَ منه ما شاء الله أن يبلعَ. (60) 14400- حدثني محمد بن عمرو قال، حدثنا أبو عاصم قال، حدثنا عيسى, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد في قول الله: (يخصفان)، قال: يرقعان، كهيئة الثوب. 14401- حدثني المثنى قال، حدثنا أبو حذيفة قال، حدثنا شبل, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد: يخصفان عليهما من الورق كهيئة الثوب. 14402- حدثنا بشر بن معاذ قال، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد, عن قتادة قوله: (فلما ذاقا الشجرة بدت لهما سوآتهما) وكانا قبل ذلك لا يريانها =(وطفقا يخصفان)، الآية. 14403- . . . . قال، حدثنا سعيد, عن قتادة قال، حدثنا الحسن, عن أبي بن كعب: أن آدم عليه السلام كان رجلا طُوالا كأنه نخلة سَحُوق, كثير شعر الرأس . فلما وقع بما وقع به من الخطيئة, بدت له عورته عند ذلك، وكان لا يراها. فانطلق هاربًا في الجنة, فعلقت برأسه شجرة من شجر الجنة, فقال لها: أرسليني ! قالت: إني غير مرسلتك! فناداه ربه: يا آدم, أمنّي تفرّ؟ قال: رب إني استحييتك. (61) 14404- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا جعفر بن عون, عن سفيان الثوري, عن ابن أبي ليلى, عن المنهال بن عمرو, عن سعيد بن جبير, عن ابن عباس: (وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة)، قال: ورق التين. 14405- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا يحيى بن آدم, عن شريك, عن ابن أبي ليلى, عن المنهال, عن سعيد بن جبير, عن ابن عباس: (وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة)، قال: ورق التين. 14406- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حجاج, عن حسام بن مِصَكّ، عن قتادة = وأبي بكر، عن غير قتادة = قال: كان لباس آدم في الجنة ظُفُرًا كله, فلما وقع بالذنب، كُشِط عنه وبدت سوءته = قال أبو بكر: قال غير قتادة: (فطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة)، قال: ورق التين. (62) 14407- حدثنا الحسن بن يحيى قال، أخبرنا عبد الرزاق قال، أخبرنا معمر, عن قتادة, في قوله: (بدت لهما سوءاتهما)، قال: كانا لا يريان سوءاتهما. 14408- حدثني المثنى قال، حدثنا إسحاق قال، حدثنا عبد الله بن الزبير, عن ابن عيينة قال، حدثنا عمرو قال، سمعت وهب بن منبه يقول: يَنْـزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا ، [سورة الأعراف: 27]. قال: كان لباس آدم وحواء عليهما السلام نورًا على فروجهما, لا يرى هذا عورة هذه، ولا هذه عورة هذا. فلما أصابا الخطيئة بدت لهما سوءاتهما. (63) * * * القول في تأويل قوله : وَنَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَكُمَا عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَأَقُلْ لَكُمَا إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُبِينٌ (22) قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره: ونادى آدمَ وحواءَ ربُّهما: ألم أنهكما عن أكل ثمرة الشجرة التي أكلتما ثمرها, وأعلمكما أن إبليس لكما عدو مبين = يقول: قد أبان عداوته لكما، بترك السجود لآدم حسدًا وبغيًا، (64) كما:- 14409- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حجاج, عن أبي معشر, عن محمد بن قيس قوله: (وناداهما ربهما ألم أنهكما عن تلكما الشجرة وأقل لكما إن الشيطان لكما عدو مبين)، لم أكلتها وقد نهيتك عنها؟ قال: يا رب، أطعمتني حواء ! قال لحواء: لم أطعمته؟ قالت: أمرتني الحية! قال للحية: لم أمرتها؟ قالت: أمرني إبليس! قال: ملعون مدحور ! أما أنت يا حواء فكما دمَّيت الشجرة تَدْمَيْن كل شهر. وأما أنت يا حية، فأقطع قوائمك فتمشين على وجهك, وسيشدخُ رأسك من لقيك ، اهبطوا بعضكم لبعض عدوّ. (65) 14410- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثنا عباد بن العوّام, عن سفيان بن حسين, عن يعلى بن مسلم, عن سعيد بن جبير, عن ابن عباس, قال: لما أكل آدم من الشجرة قيل له: لم أكلت من الشجرة التي نهيتك عنها؟ قال: حواء أمرتني! قال: فإني قد أعقبتها أن لا تحمل إلا كَرْهًا، ولا تضع إلا كرها. قال: فرنَّت حواء عند ذلك, فقيل لها: الرنّة عليك وعلى ولدك. (66) ------------------ الهوامش: (55) انظر تفسير (( الغرور )) فيما سلف ص : 123 ، تعليق : 2 والمراجع هناك . (56) انظر تفسير (( ذاق )) فيما سلف ص : 209 ، تعليق : 1 ، والمراجع . (57) انظر تفسير (( بدا )) فيما سلف 5 : 582 /9 : 350 . = وتفسير (( السوأة )) فيما سلف 10 : 229 ، وما سيأتي ص : 361 ، تعليق : 3 . (58) (( نخلة سحوق )) هي الطويلة المفرطة التي تبعد ثمرها على المجتنى . (59) الأثر : 14398 - (( الحجاج )) هو : (( الحجاج بن المنهال )) ، مضى مرارًا . و(( أبو بكر )) هو (( أبو بكر الهذلي )) ، مضى برقم : 597 ، 8376 ، 13054 ، وهو ضعيف ليس بثقة . وهذا الخبر ، ذكره ، ذكره ابن كثير في تفسيره 3 : 458 ، عن سعيد بن أبي عروبة ، عن قتادة ، عن الحسن ، عن أبي بن كعب موقوفًا غير مرفوع . ثم قال ابن كثير : (( وقد رواه ابن جرير وابن مردويه ، من طرق ، عن الحسن عن أبي كعب مرفوعًا ، والموقوف أصح إسنادًا )) . وهو كما قال . وسيأتي برقم : 14403 ، من طريق سعيد بن أبي عروبة ، عن قتادة ، موقوفًا . (60) الأثر : 14399 - (( الحسن بن عمارة بن المضرب البجلي )) ، كان على قضاء بغداد في ولاية المنصور . قال أحمد : (( متروك الحديث ، كان منكر الحديث ، وأحاديثه موضوعة ، لا يكتب حديثه )) . والقول فيه أشد من هذا . مترجم في التهذيب ، والكبير 1 /2 / 300 ، وابن أبي حاتم 1 /2 / 27 . وكان في المطبوعة : (( عن الحسن عن عمارة )) ، وهو خطأ محض ، صوابه ما أثبت من المخطوطة ، وابن كثير في تفسيره 3 : 459 . وفي المطبوعة وابن كثير : (( فلم يبلغه ، حتى بلغ ... )) كل ذلك بالغين المعجمة ، والذي في المخطوطة مهمل ، وظني أنه الصواب المطابق للسياق . (61) الأثر : 14403 - انظر التعليق على الأثر السالف رقم : 14398 ، فهذا هو الخبر الموقوف ، وهو أصح إسنادًا من ذاك المرفوع . (62) الأثر : 14406 - (( حسام بن مصك بن ظالم بن شيطان الأزدي )) ، ضعيف فاحش الخطأ والوهم . مضى برقم : 11720 . وكان في المطبوعة : (( حسام بن معبد )) لم يحسن قراءة المخطوطة . و (( أبو بكر )) ، هو ( أبو بكر الهذلي )) ، ضعيف أيضًا ، مضى قريبًا برقم : 14398 . (63) الأثر : 14408 - قال ابن كثير في تفسيره 3 : 460 : (( رواه ابن جرير بسند صحيح إليه )) . (64) انظر تفسير (( مبين )) فيما سلف من فهارس اللغة ( بين ) . (65) الأثر : 14409 - مضى الخبر مطولا بهذا الإسناد رقم : 752 ، مع اختلاف يسير في لفظه . وانظر تخريجه هناك . (66) (( رنت المرأة ترن رنينًا )) : أي صوتت وصاحت من الحزن والجزع . و (( الرنة )) : الصيحة الحزينة عند البكاء .