Tabari
Terug naar surah 7, ayah 160

Tafseer van De Hoogten · Al-A'raaf · 7:160

وَقَطَّعْنَٰهُمُ ٱثْنَتَىْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًۭا ۚ وَأَوْحَيْنَآ إِلَىٰ مُوسَىٰٓ إِذِ ٱسْتَسْقَىٰهُ قَوْمُهُۥٓ أَنِ ٱضْرِب بِّعَصَاكَ ٱلْحَجَرَ ۖ فَٱنۢبَجَسَتْ مِنْهُ ٱثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًۭا ۖ قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍۢ مَّشْرَبَهُمْ ۚ وَظَلَّلْنَا عَلَيْهِمُ ٱلْغَمَٰمَ وَأَنزَلْنَا عَلَيْهِمُ ٱلْمَنَّ وَٱلسَّلْوَىٰ ۖ كُلُوا۟ مِن طَيِّبَٰتِ مَا رَزَقْنَٰكُمْ ۚ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَٰكِن كَانُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

En Wij verdeelden hen in twaalf stammen als gemeenschappen en Wij openbaarden aan Môesa, toen zijn volk om water vroeg: Sla met jouw staf op de rots." Toen ontsprongen daaruit twaalf bronnen. Voorzeker, alle stammen kenden hun drinkplaatsen en Wij gaven hen schaduw met de wolk en Wij deden Manna en kwartels op ben neerdalen, (zeggend:) "Eet van de goede dingen waarvan Wij jullie hebben voorzien, en zij waren niet onrechtvaardig jegens Ons, maar zij waren onrechtvaardig jegens zichzelf.

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    De uitleg van Zijn woord: وَقَطَّعْنَاهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا ("En Wij verdeelden hen in twaalf stammen, gemeenschappen").

    Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens vermelding verheven is, zegt: Wij verdeelden hen — dat wil zeggen het volk van Mūsā van de kinderen van Israël. Allah verdeelde hen en maakte hen tot verschillende stammen, twaalf stammen.

    * * *

    Wij hebben de betekenis van "de stammen" (al-asbāṭ) reeds eerder uitgelegd, en wie zij zijn.

    * * *

    De taalkundigen van het Arabisch verschilden van mening over de reden waarom "de twaalf" (al-ithnatā ʿashrata) in de vrouwelijke vorm staat, terwijl "de stammen" (al-asbāṭ) een mannelijk meervoud is. Sommige grammatici van Basra zeiden: Hij bedoelde twaalf groepen (firqa), en daarna deelde Hij mee dat de groepen "stammen" waren, en Hij liet het getal niet betrekking hebben op "stammen".

    * * *

    Sommigen van hen vonden deze uitleg zwak (yastakhillu) en zeiden: het getal kan slechts betrekking hebben op het woord dat erop volgt; maar "de groepen" (al-firaq) gaat vooraf aan "de twaalf", zodat "de twaalf" in de vrouwelijke vorm staat overeenkomstig het woord dat eraan voorafgaat. Dan luidt de uitdrukking: "En Wij verdeelden hen in twaalf groepen, stammen" — zo is de vrouwelijke vorm correct vanwege wat eraan voorafging.

    * * *

    Sommige grammatici van Kufa zeiden: Hij zei "de twaalf" in de vrouwelijke vorm, terwijl "de stam" (al-sibṭ) mannelijk is, omdat de uitdrukking gericht is op "de gemeenschappen" (al-umam), zodat de vrouwelijke vorm de overhand kreeg, ook al is "de stam" mannelijk. Dit is zoals het woord van de dichter: "En voorwaar, deze Kilāb zijn tien buiken (ʿashr abṭun) / en jij bent onschuldig aan haar tien stammen." Hij liet "de buik" (al-baṭn) betrekking hebben op de stam (qabīla) en de onderstam (faṣīla), en daarom maakte hij het meervoud van "de buik" vrouwelijk.

    * * *

    Weer anderen van de grammatici van Kufa zeiden: "De twaalf" werd vrouwelijk gemaakt, terwijl "de stam" mannelijk is, vanwege de vermelding van "de gemeenschappen".

    * * *

    Abū Jaʿfar zei: Het juiste standpunt hierin is naar mijn oordeel dat "de twaalf" vrouwelijk werd gemaakt vanwege de vrouwelijke vorm van "het deel" (al-qiṭʿa), en de betekenis van de uitdrukking is: "En Wij verdeelden hen in twaalf delen", waarna Hij "de delen" (al-qiṭaʿ) aanduidde met "de stammen". Het is niet toelaatbaar dat "de stammen" een nadere bepaling (tamyīz) zou zijn van "de twaalf", aangezien het een meervoud is, want de specificatie bij getallen boven "tien" tot "twintig" geschiedt in het enkelvoud en niet in het meervoud. En "de stammen" is een meervoud zonder enkelvoud. Dit is zoals men zegt: "Ik heb twaalf vrouw (imraʾa, enkelvoud)." Men zegt niet: "Ik heb twaalf vrouwen (niswa, meervoud)." Dit maakt duidelijk dat "de stammen" geen nadere bepaling is van "de twaalf", en dat het standpunt hierin is zoals wij hebben gezegd.

    * * *

    Wat "de gemeenschappen" (al-umam) betreft, dat zijn de groeperingen. En "de stam" (al-sibṭ) bij de kinderen van Israël is zoals "de generatie" (al-qarn).

    * * *

    Er is gezegd: Zij werden slechts in stammen verdeeld vanwege hun onderlinge verschil in hun religie.

    * * *

    De uitleg van Zijn woord: وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى إِذِ اسْتَسْقَاهُ قَوْمُهُ أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ وَظَلَّلْنَا عَلَيْهِمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْهِمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (160) ("En Wij openbaarden aan Mūsā, toen zijn volk hem om water vroeg: Sla met je staf op de rots. Toen ontsprongen daaruit twaalf bronnen; elke groep mensen kende haar drinkplaats. En Wij overschaduwden hen met de wolk, en Wij zonden tot hen het manna en de kwartels: Eet van de goede dingen waarmee Wij jullie hebben voorzien. En zij deden Ons geen onrecht aan, maar zij deden zichzelf onrecht aan.")

    Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens vermelding verheven is, zegt: "En Wij openbaarden aan Mūsā" — toen Wij de kinderen van Israël, zijn volk, in twaalf groepen hadden verdeeld en hen lieten dwalen in de woestijn, en zij Mūsā om water vroegen vanwege de dorst en het wegzakken van het water — "Sla met je staf op de rots."

    * * *

    Wij hebben reeds de aanleiding uitgelegd waarom zijn volk hem om water vroeg, en wij hebben de betekenis van de openbaring (al-waḥy) met haar bewijzen uitgelegd.

    * * *

    — "Toen ontsprongen" (fa-nbajasat): toen stroomden en welden uit de rots twaalf waterbronnen op. "Elke groep mensen kende" — dat wil zeggen: elke groep mensen van de twaalf stammen — "haar drinkplaats", waarbij geen stam de andere binnentrad bij het drinken. "En Wij overschaduwden hen met de wolk", die hen beschermde tegen de hitte van de zon en haar kwelling.

    * * *

    Wij hebben de betekenis van "de wolk" (al-ghamām) reeds eerder uitgelegd, en evenzo "het manna en de kwartels" (al-mann wa-l-salwā).

    * * *

    — "En Wij zonden tot hen het manna en de kwartels", als voedsel voor hen. "Eet van de goede dingen waarmee Wij jullie hebben voorzien" — Hij zegt: en Wij zeiden tot hen: eet van het toegestane (ḥalāl) waarmee Wij jullie hebben voorzien, o mensen, en dat Wij voor jullie aangenaam hebben gemaakt. "En zij deden Ons geen onrecht aan, maar zij deden zichzelf onrecht aan." In de uitdrukking is iets weggelaten, waarvan de vermelding is achterwege gelaten omdat het zichtbare voldoende was om aan te geven wat is weggelaten, namelijk: "Maar zij raakten dat beu en zeiden: wij zullen geen geduld hebben met één enkel soort voedsel, en zij verruilden wat minder was voor wat beter was." — "En zij deden Ons geen onrecht aan" — Hij zegt: en zij brachten geen vermindering aan in Ons koninkrijk en Onze heerschappij door wat zij vroegen en door wat zij deden. "Maar zij deden zichzelf onrecht aan" — dat wil zeggen: zij verminderden hun eigen aandeel door het mindere te verruilen voor het betere, en het minderwaardige voor het voortreffelijke.

    Toon originele Arabische tekst
    القول في تأويل قوله : وَقَطَّعْنَاهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره: فرقناهم= يعني قوم موسى من بني إسرائيل, فرقهم الله فجعلهم قبائل شتى, اثنتي عشرة قبيلة. * * * وقد بينا معنى " الأسباط"، فيما مضى، ومن هم. (1) * * * واختلف أهل العربية في وجه تأنيث " الاثنتي عشرة "، و " الأسباط" جمع مذكر. فقال بعض نحويي البصرة: أراد اثنتي عشرة فرقة, ثم أخبر أن الفرق " أسباط", ولم يجعل العدد على " أسباط". * * * وكان بعضهم يستخِلُّ هذا التأويل ويقول (2) لا يخرج العدد على غير التالي, (3) ولكن " الفرق " قبل " الاثنتي عشرة "، حتى تكون " الاثنتا عشرة " مؤنثة على ما قبلها, ويكون الكلام: وقطعناهم فرقًا اثنتي عشرة أسباطًا= فيصحّ التأنيث لما تقدَّم. * * * وقال بعض نحويي الكوفة: إنما قال " الاثنتي عشرة " بالتأنيث، و " السبط" مذكر, لأن الكلام ذهب إلى " الأمم "، فغُلّب التأنيث، وإن كان " السبط" ذكرًا, وهو مثل قول الشاعر: (4) وَإِنَّ كِلابًــا هَــذِهِ عَشْــرُ أَبْطُـنٍ وَأَنْـتَ بَـرِيءٌ مِـنْ قَبَائِلِهَـا الْعَشْـرِ (5) ذهب ب " البطن " إلى القبيلة والفصيلة, فلذلك جمع " البطن " بالتأنيث. * * * وكان آخرون من نحويي الكوفة يقولون: إنما أنّثت " الاثنتا عشرة "، و " السبط" ذكر, لذكر " الأمم ". (6) * * * قال أبو جعفر: والصواب من القول في ذلك عندي أنّ " الاثنتي عشرة " أنثت لتأنيث " القطعة "، ومعنى الكلام: وقطعناهم قِطَعًا اثنتي عشرة ثم ترجم عن " القِطَع " ب " الأسباط"، وغير جائز أن تكون " الأسباط" مفسرة عن " الاثنتي عشرة " وهي جمع, لأن التفسير فيما فوق " العشر " إلى " العشرين " بالتوحيد لا بالجمع, (7) و " الأسباط" جمع لا واحد, وذلك كقولهم: " عندي اثنتا عشرة امرأة ". ولا يقال: " عندي اثنتا عشرة نسوة "، فبيَّن ذلك أن " الأسباط" ليست بتفسير للاثنتي عشرة, (8) وأن القول في ذلك على ما قلنا. * * * وأما " الأمم "، فالجماعات= و " السبط" في بني إسرائيل نحو " القَرْن ". (9) * * * وقيل: إنما فرّقوا أسباطًا لاختلافهم في دينهم. * * * القول في تأويل قوله : وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى إِذِ اسْتَسْقَاهُ قَوْمُهُ أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ وَظَلَّلْنَا عَلَيْهِمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْهِمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (160) قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره: " وأوحينا إلى موسى "، إذ فرّقنا بني إسرائيل قومه اثنتي عشرة فرقة, وتيَّهناهم في التيه، فاستسقوا موسى من العَطش وغَوْر الماء= " أن اضرب بعصَاك الحجر ". * * * وقد بينا السبب الذي كان قومه استسقوه وبينا معنى الوحي بشواهده. (10) * * * = " فانبجست "، فانصّبت وانفجرت من الحجر اثنتَا عشرة عينًا من الماء, " قد علم كل أناس "، يعني: كل أناس من الأسباط الاثنتي عشرة " مشربهم "، لا يدخل سبط على غيره في شربه= " وظللنا عليهم الغمام "، يكنُّهم من حرّ الشمس وأذاها. * * * وقد بينا معنى " الغمام " فيما مضى قبل, وكذلك: " المن والسلوى ". (11) * * * = " وأنـزلنا عليهم المن والسلوى "، طعامًا لهم= " كلوا من طيبات ما رزقناكم "، يقول: وقلنا لهم: كلوا من حَلال ما رَزقْناكم، أيها الناس، وطيّبناه لكم= " وما ظلمونا ولكن كانوا أنفسهم يظلمون "، وفي الكلام محذوف، ترك ذكره استغناءً بما ظهَر عما ترك, وهو: " فأجِمُوا ذلك، (12) وقالوا: لن نصبر على طعام واحد, فاستبدلوا الذي هو أدنى بالذي هو خير "= " وما ظلمونا "، يقول: وما أدخلوا علينا نقصًا في ملكنا وسلطاننا بمسألتهم ما سألوا, وفعلهم ما فعلوا= " ولكن كانوا أنفسهم يظلمون "، أي: ينقصونها حظوظَها باستبدالهم الأدنى بالخير، والأرذل بالأفضل. ------------------- الهوامش : (1) (2) انظر تفسير (( الأسباط )) فيما سلف 2 : 121 ، الخبر رقم 1047 / 3 : 109 - 113 ، 122 / 6 : 569 . (2) (3) في المخطوطة : (( يستحكى هذا التأويل )) ، وفي المطبوعة : (( يستحكى على هذا التأويل )) ، زاد (( على )) ، لأن وجد الكلام لا معنى له . والصواب عندي ما أثبت (( يستخل )) من (( الخلل )) وهو الوهن و الفساد ، وقالوا : (( أمر مختل )) أي فاسد واهن . فاستخرج أبو جعفر أو غيره قياساً من (( الخلل )) (( استخل الشيء )) ، أي استوهنه واستضعفه ، ووجد فيه خللاً . وهو قياس جيد في العربية . وهو صواب المعنى فيه إن شاء الله. (3) (1) في المخطوطة : (( على غير الثاني )) ، وغيرها في المطبوعة إلى : (( على عين الثاني )) ، وكلتاهما فاسدة المعنى ، والصواب ما أثبت . يعنى : ما يتلو العدد ، وهو (( أسباط )) ، وهو الظاهر في الكلام ، وتقديره : (( اثنى عشرة فرقة أسباطاً )) ثم حذف (( فرقة )) وإضمارها ، يوجب أن يجرى العدد على ما يتلوه ، فصح بهذا ما أثبت من قراءة النص . (4) (2) النواح الكلابي، رجل من بنى كلاب . (5) (3) سيبويه 2 : 174 ، معاني القرآن للفراء 1 : 126 ، الإنصاف : 323 ، العينى ( هامش الخزانة ) 4 : 484 ، واللسان ( بطن ) ، وغيرها . ولم أجد تتمة الشعر . (6) (4) هو الفراء في معاني القرآن 1 : 397 . (7) (1) (( التفسير )) ، هو (( التمييز )) ، فقوله : (( مفسرة )) أي تمييزاً في الإعراب . (8) (2) في المطبوعة والمخطوطة : (( ففي ذلك أن الأسباط )) ، وهو تركيب واه ضعيف ، ورجحت أن ما أثبت أشبه بالصواب . (9) (3) انظر تفسير (( الأمة ) فيما سلف ص : 172 ، تعليق : 1 والمراجع هناك وتفسير السبط فيما سلف ص 174 تعليق 2 والمراجع هناك . (10) (1) انظر ما سلف 2: 119 - 122 . = وتفسير (( الوحي )) فيما سلف من فهارس اللغة ( وحي ) . (11) (2) انظر تفسير (( تظليل الغمام )) فيما سلف 2 : 90 ، 91 . = وتفسير (( المن )) و (( والسلوى )) فيما سلف 2 : 91 - 101 . = وتفسير سائر الآية ، وهي نظيرتها فيما سلف 2 : 101 ، 102 . (12) (3) في المطبوعة : (( فأجمعوا ذلك )) ، ظن ما في المخطوطة خطأ ، فأصلحه ، يعنى فأفسده ! ! يقال : (( أجم الطعام يأجمه أجما )) ، إذا كرهه ومله من طول المداومة عليه .