Tabari
Terug naar surah 6, ayah 19

Tafseer van Het Vee · Al-An'aam · 6:19

قُلْ أَىُّ شَىْءٍ أَكْبَرُ شَهَٰدَةًۭ ۖ قُلِ ٱللَّهُ ۖ شَهِيدٌۢ بَيْنِى وَبَيْنَكُمْ ۚ وَأُوحِىَ إِلَىَّ هَٰذَا ٱلْقُرْءَانُ لِأُنذِرَكُم بِهِۦ وَمَنۢ بَلَغَ ۚ أَئِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ ٱللَّهِ ءَالِهَةً أُخْرَىٰ ۚ قُل لَّآ أَشْهَدُ ۚ قُلْ إِنَّمَا هُوَ إِلَٰهٌۭ وَٰحِدٌۭ وَإِنَّنِى بَرِىٓءٌۭ مِّمَّا تُشْرِكُونَ

Zeg (O Moehammad): "Welke zaak vormt de grootste getuigenis?" Zeg: "Allah is Getuige over mij en jullie en deze Koran is aan mij geopenbaard om ermee jullie te vermanen en (ook) een ieder die erdoor bereikt wordt. Zouden jullie kunnen getuigen dat er naast Allah andere goden zijn?" Zeg: "Nee, (dat) getuig ik niet." Zeg: "Voorwaar, Hij is de Enige God; en voorwaar, ik ben onschuldig aan wat jullie aan deelgenoten toekennen."

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    De uitleg van Zijn woord: قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهَادَةً قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ ("Zeg: Welk ding is het grootst als getuigenis? Zeg: Allah is Getuige tussen mij en u.")

    Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens vermelding verheven is, zegt tot Zijn profeet Mohammed (de Profeet ﷺ): Zeg, o Mohammed, tot deze polytheïsten (mushrikīn) onder uw volk die u beliegen en uw profeetschap ontkennen: Welk ding is het grootst en het aanzienlijkst als getuigenis? Vertel hun vervolgens dat het grootste der dingen als getuigenis "Allah" is, in wiens getuigenis niets kan vallen van wat wel kan vallen in de getuigenis van anderen onder Zijn schepselen — zoals onachtzaamheid, vergissing, dwaling en leugen. Zeg hun dan: Voorwaar, Degene die het grootste der dingen als getuigenis is, is Getuige tussen mij en u — over wie van ons in het recht staat en wie in het ongelijk, over wie van ons rechtgeleid is in zijn daad en zijn woord en wie dwaas is; en wij hebben Hem aanvaard als Rechter tussen ons.

    * * *

    En in overeenstemming met wat wij hierover hebben gezegd, heeft de groep van de uitleggers (ahl al-taʾwīl) gesproken.

    * Vermelding van wie dat heeft gezegd:

    13116 — Mohammed ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, over het woord van Allah, de Verhevene, wiens vermelding verheven is: "Welk ding is het grootst als getuigenis", hij zei: Mohammed werd bevolen Qurayš te vragen, en daarna werd hij bevolen hun te berichten, zodat hij zegt: "Allah is Getuige tussen mij en u".

    13117 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, iets dergelijks.

    * * *

    De uitleg van Zijn woord: وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَذَا الْقُرْآنُ لأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ ("En deze Koran is mij geopenbaard opdat ik u ermee zou waarschuwen, en eenieder die hij bereikt.")

    Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens vermelding verheven is, zegt tot Zijn profeet Mohammed (de Profeet ﷺ): Zeg tot deze polytheïsten die u beliegen: اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ ("Allah is Getuige tussen mij en u") = "en deze Koran is mij geopenbaard opdat ik u ermee zou waarschuwen" voor Zijn bestraffing, en opdat ik ermee zou waarschuwen eenieder onder de overige mensen buiten u die hij bereikt — indien zij niet ophouden om te handelen naar wat erin staat, het toegestane ervan toe te staan en het verbodene ervan te verbieden, en in het geheel ervan te geloven — voor het neerdalen van Allahs wraak over hem.

    En in overeenstemming met wat wij hierover hebben gezegd, hebben de uitleggers gesproken.

    Vermelding van wie dat heeft gezegd:

    13118 — Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, over Zijn woord: "Welk ding is het grootst als getuigenis? Zeg: Allah is Getuige tussen mij en u, en deze Koran is mij geopenbaard opdat ik u ermee zou waarschuwen, en eenieder die hij bereikt", er werd ons bericht dat de profeet van Allah (de Profeet ﷺ) placht te zeggen: O mensen, geeft door, al was het maar één vers uit het Boek van Allah, want wie een vers uit het Boek van Allah heeft bereikt, hem heeft het bevel van Allah bereikt — of hij het aanneemt of hij het verlaat.

    13119 — Al-Ḥasan ibn Yaḥyā heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Razzāq heeft ons bericht, hij zei: Maʿmar heeft ons bericht, op gezag van Qatāda, over Zijn woord: "opdat ik u ermee zou waarschuwen, en eenieder die hij bereikt", dat de Profeet ﷺ zei: Geeft door namens Allah, want wie een vers uit het Boek van Allah heeft bereikt, hem heeft het bevel van Allah bereikt.

    13120 — Hannād heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld = en Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld = op gezag van Mūsā ibn ʿUbayda, op gezag van Mohammed ibn Kaʿb al-Quraẓī: "opdat ik u ermee zou waarschuwen, en eenieder die hij bereikt", hij zei: Wie de Koran heeft bereikt, is als iemand die de Profeet ﷺ heeft gezien. Daarna reciteerde hij: "en eenieder die hij bereikt. Getuigt u dan werkelijk…".

    13121 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Ḥumayd ibn ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, op gezag van Ḥasan ibn Ṣāliḥ, hij zei: Ik vroeg Layth: Is er nog iemand overgebleven die de oproep niet heeft bereikt? Hij zei: Mujāhid placht te zeggen: Waar de Koran ook komt, daar is hij een oproeper, en hij is een waarschuwer. Daarna reciteerde hij: "opdat ik u ermee zou waarschuwen, en eenieder die hij bereikt. Getuigt u dan werkelijk…".

    13122 — Mohammed ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid: "en eenieder die hij bereikt", dat wil zeggen wie zich tot de islam bekeert onder de niet-Arabieren en anderen.

    13123 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, hetzelfde.

    13124 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: Khālid ibn Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Abū Maʿshar heeft ons verteld, op gezag van Mohammed ibn Kaʿb, over Zijn woord: "opdat ik u ermee zou waarschuwen, en eenieder die hij bereikt", hij zei: Wie de Koran heeft bereikt, hem heeft Mohammed (de Profeet ﷺ) bereikt met de boodschap.

    13125 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd Allāh ibn Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya ibn Ṣāliḥ heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī ibn Abī Ṭalḥa, op gezag van Ibn ʿAbbās, over Zijn woord: "en deze Koran is mij geopenbaard opdat ik u ermee zou waarschuwen", waarmee de inwoners van Mekka worden bedoeld = "en eenieder die hij bereikt", dat wil zeggen: en eenieder die deze Koran bereikt, voor hem is hij een waarschuwer.

    13126 — Yūnus heeft ons verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ik hoorde Sufyān al-Thawrī vertellen — ik weet het niet anders dan op gezag van Mujāhid — dat hij over Zijn woord zei: "en deze Koran is mij geopenbaard opdat ik u ermee zou waarschuwen", de Arabieren = "en eenieder die hij bereikt", de niet-Arabieren.

    13127 — Mohammed ibn al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Aḥmad ibn al-Mufaḍḍal heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī: "opdat ik u ermee zou waarschuwen, en eenieder die hij bereikt", wat "eenieder die hij bereikt" betreft: dat is wie de Koran bereikt, voor hem is hij een waarschuwer.

    13128 — Yūnus ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei over Zijn woord: "en deze Koran is mij geopenbaard opdat ik u ermee zou waarschuwen, en eenieder die hij bereikt", hij zei, hij zegt: Wie de Koran bereikt, ik ben zijn waarschuwer. En hij reciteerde: يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا [Soera al-Aʿrāf: 158] ("O mensen, voorwaar ik ben de boodschapper van Allah tot u allen"). Hij zei: Wie dus de Koran bereikt, voor hem is de boodschapper van Allah ﷺ een waarschuwer.

    * * *

    Abū Jaʿfar zei: De betekenis van deze woorden is dus: opdat ik u met de Koran zou waarschuwen, o polytheïsten, en opdat ik eenieder onder alle mensen zou waarschuwen die de Koran bereikt.

    * * *

    Het woord "man" (eenieder) staat in de accusatief-positie doordat "anẕara" (waarschuwen) erop neerkomt, en "balagha" (bereikt) staat in zijn betrekkelijke bijzin; de "hāʾ" (het terugverwijzende voornaamwoord) dat terugverwijst naar "man" is in Zijn woord "balagha" weggevallen, omdat de Arabieren dat zo gebruiken in de betrekkelijke bijzinnen van "man", "mā" en "alladhī".

    De uitleg van Zijn woord: أَئِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللَّهِ آلِهَةً أُخْرَى قُلْ لا أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ وَإِنَّنِي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ (19) ("Getuigt u dan werkelijk dat er naast Allah andere goden zijn? Zeg: Ik getuig niet. Zeg: Voorwaar, Hij is slechts één God, en voorwaar ik ben vrij van wat u aan deelgenoten toekent.")

    Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens vermelding verheven is, zegt tot Zijn profeet Mohammed (de Profeet ﷺ): Zeg tot deze polytheïsten, die uw profeetschap ontkennen en die naast Allah een andere heer aan Hem gelijkstellen: "Getuigt u werkelijk", o polytheïsten = "dat er naast Allah andere goden zijn", Hij zegt: getuigt u dat er naast Hem andere aanbedene voorwerpen zijn — afgodsbeelden en afgoden.

    * * *

    En Hij zei "ukhrā" (andere, vrouwelijk enkelvoud) en niet "ukhar" (andere, meervoud), terwijl "de goden" een meervoud is, omdat de meervouden het vrouwelijke genus krijgen, zoals de Verhevene heeft gezegd: فَمَا بَالُ الْقُرُونِ الأُولَى [Soera Ṭā Hā: 51] ("Wat is dan de toestand van de eerdere generaties?"), en Hij zei niet "al-uwal" en evenmin "al-awwalīn".

    * * *

    Vervolgens zei Hij tot Zijn profeet Mohammed (de Profeet ﷺ): "Zeg", o Mohammed = "Ik getuig niet" van wat u getuigt: dat er naast Allah andere goden zijn, integendeel ik ontken en verloochen dat = "Zeg: Voorwaar, Hij is slechts één God", Hij zegt: voorwaar, Hij is slechts één aanbeden voorwerp, dat geen deelgenoot heeft in wat Hij verdiend te ontvangen van Zijn schepselen aan aanbidding = "en voorwaar ik ben vrij van wat u aan deelgenoten toekent", Hij zegt: zeg: en voorwaar ik ben vrij van iedere deelgenoot die u voor Allah aanroept, die u toevoegt aan Zijn deelgenootschap en die u naast Hem aanbidt; ik aanbid niets buiten Allah, en ik roep niets anders dan Hem aan als god.

    * * *

    En er is vermeld dat dit vers is neergedaald aangaande een bepaalde groep van de joden, langs een weg waarvan de authenticiteit niet is komen vast te staan, namelijk dit:

    13129 — Hannād ibn al-Sarī en Abū Kurayb hebben ons dit verteld, zij zeiden beiden: Yūnus ibn Bukayr heeft ons verteld, hij zei: Mohammed ibn Isḥāq heeft mij verteld, hij zei: Mohammed ibn Abī Mohammed, de vrijgelatene van Zayd ibn Thābit, heeft mij verteld, hij zei: Saʿīd ibn Jubayr of ʿIkrima heeft mij verteld, op gezag van Ibn ʿAbbās, hij zei: Al-Naḥḥām ibn Zayd, Qardam ibn Kaʿb en Baḥrī ibn ʿUmayr kwamen en zeiden: O Mohammed, kent u naast Allah een andere god dan Hem? Toen zei de boodschapper van Allah ﷺ: Er is geen god dan Allah; daartoe ben ik gezonden, en daartoe roep ik op! Toen deed Allah, de Verhevene, aangaande hen en aangaande hun uitspraak neerdalen: قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهَادَةً قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ ("Zeg: Welk ding is het grootst als getuigenis? Zeg: Allah is Getuige tussen mij en u") tot aan Zijn woord: لا يُؤْمِنُونَ ("zij geloven niet").

    Toon originele Arabische tekst
    القول في تأويل قوله : قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهَادَةً قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره لنبيه محمد صلى الله عليه وسلم: قل، يا محمد، لهؤلاء المشركين الذين يكذّبون ويجحدون نبوَّتك من قومك: أيُّ شيء أعظم شهادة وأكبر؟ ثم أخبرهم بأن أكبر الأشياء شهادة: " الله "، الذي لا يجوز أن يقع في شهادته ما يجوز أن يقع في [شهادة] غيره من خلقه من السهو والخطأ، والغلط والكذب. (1) ثم قل لهم: إن الذي هو أكبر الأشياء شهادة، شهيدٌ بيني وبينكم, بالمحقِّ منا من المبطل، والرشيد منا في فعله وقوله من السفيه, وقد رضينا به حكمًا بيننا. * * * وبنحو الذي قلنا في ذلك قال جماعة أهل التأويل: * ذكر من قال ذلك: 13116 - حدثني محمد بن عمرو قال، حدثنا أبو عاصم قال، حدثنا عيسى, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد في قول الله تعالى ذكره: " أيّ شيء أكبر شهادة " ، قال: أمر محمد أن يسأل قريشًا, ثم أمر أن يخبرهم فيقول: " الله شهيد بيني وبينكم " . 13117- حدثني المثنى قال، حدثنا أبو حذيفة قال، حدثنا شبل, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد, نحوه . * * * القول في تأويل قوله : وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَذَا الْقُرْآنُ لأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره لنبيه محمد صلى الله عليه وسلم: قل لهؤلاء المشركين الذين يكذبونك: اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ =" وأوحي إليّ هذا القرآن لأنذركم به " عقابَه, وأُنذر به من بَلَغه من سائر الناس غيركم = إن لم ينته إلى العمل بما فيه، وتحليل حلاله وتحريم حرامه، والإيمان بجميعه = نـزولَ نقمة الله به. (2) وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل. ذكر من قال ذلك : 13118 - حدثنا بشر قال، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد, عن قتادة قوله: " أيّ شيء أكبر شهادة قل الله شهيد بيني وبينكم وأوحي إليّ هذا القرآن لأنذركم به ومن بلغ " ، ذكر لنا أن نبي الله صلى الله عليه وسلم كان يقول: يا أيها الناس، بلِّغوا ولو آية من كتاب الله, فإنه من بَلَغه آيةٌ من كتاب الله، فقد بلغه أمر الله, أخذه أو تركه. (3) 13119- حدثنا الحسن بن يحيى قال، أخبرنا عبد الرزاق قال، أخبرنا معمر, عن قتادة في قوله: " لأنذركم به ومن بلغ " ، أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: بلِّغوا عن الله, فمن بلغه آيه من كتاب الله, فقد بلغه أمر الله. 13120 - حدثنا هناد قال، حدثنا وكيع = وحدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبي = عن موسى بن عبيدة, عن محمد بن كعب القرظي: " لأنذركم به ومن بلغ " ، قال: من بلغه القرآن، فكأنما رأى النبي صلى الله عليه وسلم. ثم قرأ: " ومن بلغ أئنكم لتشهدون ". 13121 - حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا حميد بن عبد الرحمن , عن حسن بن صالح قال: سألت ليثًا: هل بقي أحدٌ لم تبلغه الدعوة ؟ قال: كان مجاهد يقول: حيثما يأتي القرآنُ فهو داعٍ، وهو نذير. ثم قرأ: " لأنذركم به ومن بلغ أئنكم لتشهدون ". 13122 - حدثني محمد بن عمرو قال، حدثنا أبو عاصم قال، حدثنا عيسى, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد: " ومن بلغ " ، من أسلم من العجم وغيرهم . 13123- حدثني المثنى قال، حدثنا أبو حذيفة قال، حدثنا شبل, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد, مثله . 13124- حدثني المثنى قال، حدثنا إسحاق قال، حدثنا خالد بن يزيد قال، حدثنا أبو معشر, عن محمد بن كعب في قوله: " لأنذركم به ومن بلغ " ، قال: من بلغه القرآن, فقد أبلغه محمد صلى الله عليه وسلم . 13125 - حدثني المثنى قال، حدثنا عبد الله بن صالح قال، حدثني معاوية بن صالح, عن علي بن أبي طلحة, عن ابن عباس قوله: " وأوحي إليّ هذا القرآن لأنذركم به " ، يعني أهل مكة =" ومن بلغ " ، يعني: ومن بلغه هذا القرآن، فهو له نذير. 13126- حدثنا يونس قال، أخبرنا ابن وهب قال: سمعت سفيان الثوري يحدّث, لا أعلمه إلا عن مجاهد: أنه قال في قوله: " وأوحي إليّ هذا القرآن لأنذركم به "، العرب =" ومن بلغ "، العجم. 13127 - حدثنا محمد بن الحسين قال، حدثنا أحمد بن المفضل قال، حدثنا أسباط, عن السدي: " لأنذركم به ومن بلغ " ، أما " من بلغ "، فمن بلغه القرآن فهو له نذير. 13128 - حدثني يونس بن عبد الأعلى قال : أخبرنا ابن وهب قال: قال ابن زيد في قوله: " وأوحي إلي هذا القرآن لأنذركم به ومن بلغ " ، قال يقول: من بلغه القرآن فأنا نذيره. وقرأ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا [سورة الأعراف: 158] . قال: فمن بلغه القرآن, فرسول الله صلى الله عليه وسلم نذيره . * * * قال أبو جعفر: فمعنى هذا الكلام: لأنذركم بالقرآن، أيها المشركون، وأنذر من بلغه القرآن من الناس كلهم. * * * ف " من " في موضع نصب بوقوع " أنذر " عليه," وبلغ " في صلته, وأسقطت " الهاء " العائدة على " من " في قوله: " بلغ "، لاستعمال العرب ذلك في صلات " مَن " و " ما " و " الذي". (4) القول في تأويل قوله : أَئِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللَّهِ آلِهَةً أُخْرَى قُلْ لا أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ وَإِنَّنِي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ (19) قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره لنبيه محمد صلى الله عليه وسلم : قل لهؤلاء المشركين، الجاحدين نبوَّتك, العادلين بالله، ربًّا غيره: " أئنكم "، أيها المشركون =" لتشهدون أن مع الله آلهة أخرى ", يقول: تشهدون أنّ معه معبودات غيره من الأوثانَ والأصنام. * * * وقال: " أُخْرَى "، ولم يقل " أخَر "، و " الآلهة " جمع, لأن الجموع يلحقها، التأنيث, (5) كما قال تعالى : فَمَا بَالُ الْقُرُونِ الأُولَى [سورة طه: 51] ، ولم يقل: " الأوَل " ولا " الأوَّلين ". (6) * * * ثم قال لنبيه محمد صلى الله عليه وسلم: " قل " ، يا محمد =" لا أشهد "، بما تشهدون: أن مع الله آلهة أخرى, بل أجحد ذلك وأنكره =" قل إنما هو إله واحد " ، يقول: إنما هو معبود واحد, لا شريك له فيما يستوجب على خلقه من العبادة =" وإنني بريء مما تشركون " ، يقول: قل: وإنني بريء من كلّ شريك تدعونه لله، وتضيفونه إلى شركته، وتعبدونه معه, لا أعبد سوى الله شيئًا، ولا أدعو غيره إلهًا. * * * وقد ذكر أن هذه الآية نـزلت في قوم من اليهود بأعيانهم، من وجه لم تثبت صحته، وذلك ما:- 13129 - حدثنا به هناد بن السري وأبو كريب قالا حدثنا يونس بن بكير قال، حدثني محمد بن إسحاق قال، حدثني محمد بن أبي محمد مولى زيد بن ثابت قال، حدثني سعيد بن جبير أو عكرمة, عن ابن عباس قال، جاء النحَّام بن زيد، وقردم بن كعب، وبحريّ بن عمير فقالوا: يا محمد، ما تعلم مع الله إلهًا غيرَه؟ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: لا إله إلا الله، بذلك بعثت, وإلى ذلك أدعو! فأنـزل الله تعالى فيهم وفي قولهم: قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهَادَةً قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ إلى قوله: لا يُؤْمِنُونَ . (7) ------------------ الهوامش : (1) الزيادة بين القوسين لا بد منها للسياق. (2) قوله: "نزول" منصوب ، مفعول به لقوله قبله: "وأنذر به من بلغه". = وانظر تفسير"الوحي" فيما سلف ص: 217 ، تعليق: 1 ، والمراجع هناك. (3) في المخطوطة: "أخذه أو تاركه" ، وجائر أن تقرأ: "آخذه أو تاركه". (4) انظر معاني القرآن 1: 329. (5) انظر تفسير"أخرى" فيما سلف 3: 459/6: 173. (6) انظر معاني القرآن للفراء 1: 329. (7) الأثر: 13129 - سيرة ابن هشام 2: 217 ، وهو تابع الأثر السالف رقم: 12284.هذا ، وقد مر هذا الإسناد مئات من المرات ، وهو إسناد أبي جعفر إلى ابن إسحق ، ثم من ابن إسحق إلى ابن عباس ، وهذه أول مرة يذكر أبو جعفر أن هذا الإسناد لم تثبت صحته عنده ، كما قدم قبل ذكره.