Tabari
Terug naar surah 6, ayah 146

Tafseer van Het Vee · Al-An'aam · 6:146

وَعَلَى ٱلَّذِينَ هَادُوا۟ حَرَّمْنَا كُلَّ ذِى ظُفُرٍۢ ۖ وَمِنَ ٱلْبَقَرِ وَٱلْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُمَآ إِلَّا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَآ أَوِ ٱلْحَوَايَآ أَوْ مَا ٱخْتَلَطَ بِعَظْمٍۢ ۚ ذَٰلِكَ جَزَيْنَٰهُم بِبَغْيِهِمْ ۖ وَإِنَّا لَصَٰدِقُونَ

En voor de Joden verboden Wij alle (dieren) met (ongesplitste) hoeven. En van de koeien en de schapen verboden Wij voor hen hun vet, behalve wat hun ruggen dragen, het vet van de ingewanden en het vet dat aan het bot is vergroeid. Zo vergolden Wij hun vanwege hun begerigheid. En voorwaar, Wij zijn zeker waarachtig.

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak: وَعَلَى الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ ("En aan hen die Joden zijn hebben Wij alles wat klauwen heeft verboden") (6:146).

    Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens lof verheven is, zegt: En Wij hebben aan de Joden verboden = "alles wat klauwen heeft", en dat zijn van het vee en het gevogelte die geen gespleten tenen hebben, zoals de kameel, de struisvogel, de gans en de eend.

    * * *

    En overeenkomstig wat wij hierover hebben gezegd, hebben de uitleggers (ahl al-taʾwīl) gesproken.

    * Vermelding van wie dat heeft gezegd:

    14092 – Al-Muthannā en ʿAlī ibn Dāwūd hebben mij verteld, beiden zeiden: ʿAbd Allāh ibn Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya ibn Ṣāliḥ heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī ibn Abī Ṭalḥa, op gezag van Ibn ʿAbbās, over Zijn uitspraak: (En aan hen die Joden zijn hebben Wij alles wat klauwen heeft verboden), en dat is de kameel en de struisvogel.

    14093 – Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: Mijn vader heeft mij verteld, hij zei: Mijn oom heeft mij verteld, hij zei: Mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās: (En aan hen die Joden zijn hebben Wij alles wat klauwen heeft verboden), hij zei: De kameel en de struisvogel en dergelijke dieren.

    14094 – Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā ibn Ādam heeft ons verteld, op gezag van Sharīk, op gezag van ʿAṭāʾ, op gezag van Saʿīd: (En aan hen die Joden zijn hebben Wij alles wat klauwen heeft verboden), hij zei: Dat is hetgeen geen gespleten tenen heeft.

    14095 – ʿAlī ibn al-Ḥusayn al-Azdī heeft mij verteld, hij zei: Yaḥyā ibn Yamān heeft ons verteld, op gezag van Sharīk, op gezag van ʿAṭāʾ ibn al-Sāʾib, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, over Zijn uitspraak: (En aan hen die Joden zijn hebben Wij alles wat klauwen heeft verboden), hij zei: Alles waarvan de tenen aaneengesloten zijn (niet gespleten), en daartoe behoort ook de haan.

    14096 – Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, hij zei: (Alles wat klauwen heeft), de struisvogel en de kameel.

    14097 – Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, hetzelfde.

    14098 – Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, over Zijn uitspraak: (En aan hen die Joden zijn hebben Wij alles wat klauwen heeft verboden), men placht te zeggen: De kameel en de struisvogel en wat daarop lijkt van het gevogelte en de vissen.

    14098 – Muḥammad ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Thawr heeft ons verteld, hij zei: Maʿmar heeft ons verteld, op gezag van Qatāda: (Alles wat klauwen heeft), hij zei: De kamelen en de struisvogels; de klauw van de hand en van de poot van de kameel, en de struisvogel is eveneens zo; en Hij heeft hun ook van het gevogelte de eend en wat daarop lijkt verboden, en alles waarvan de tenen niet gespleten zijn.

    14099 – Muḥammad ibn al-Ḥusayn heeft mij verteld, hij zei: Aḥmad ibn al-Mufaḍḍal heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī: "Wat betreft alles wat klauwen heeft", dat zijn de kamelen en de struisvogels.

    14100 – Al-Ḥārith heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd al-ʿAzīz heeft ons verteld, hij zei: Een sheikh heeft ons verteld, op gezag van Mujāhid, over Zijn uitspraak: (En aan hen die Joden zijn hebben Wij alles wat klauwen heeft verboden), hij zei: De struisvogel en de kameel, "gespleten voor gespleten" (shaqqan shaqqan). Hij (de overleveraar) zei: Ik vroeg: "Wat betekent 'gespleten voor gespleten'?" Hij zei: Alles waarvan de poten niet gespleten zijn, dat aten de Joden niet, zoals de kameel en de struisvogel. Maar kippen en mussen aten de Joden wel, omdat die wél gespleten zijn.

    14101 – Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: Al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, op gezag van Mujāhid: (Alles wat klauwen heeft), hij zei: De struisvogel en de kameel, "gespleten voor gespleten". Ik zei tegen al-Qāsim ibn Abī Bazza — en hij heeft het mij overgeleverd —: Wat betekent "gespleten voor gespleten"? Hij zei: Alles waarvan de poten van het vee niet gespleten zijn. Hij zei: En wat gespleten is, dat aten de Joden. Hij zei: De poten van de kippen en de mussen zijn gespleten, dus de Joden eten die. Hij zei: Maar de poot van de kameel — zijn voetzool — is niet gespleten, evenmin als de voetzool van de struisvogel, noch de poot van de gans; dus de Joden eten geen kamelen, geen struisvogels en geen ganzen, noch enig dier waarvan de poot niet gespleten is. En evenzo eten zij geen wilde ezel.

    * * *

    En Ibn Zayd zei daarover datgene wat:-

    14102 – Yūnus mij daarover heeft verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei over Zijn uitspraak: (En aan hen die Joden zijn hebben Wij alles wat klauwen heeft verboden), de kamelen, niets anders.

    * * *

    Abū Jaʿfar zei: De meest juiste van de twee uitspraken hierover is de uitspraak die wij hebben vermeld op gezag van Ibn ʿAbbās en wie zoals hij heeft gesproken; want Allah, wiens lof verheven is, heeft bericht dat Hij aan de Joden alles wat klauwen heeft verboden heeft. Het is dus niet toegestaan om iets uit te zonderen van de algemeenheid van dit bericht, behalve datgene waarover de geleerden het eens zijn dat het ervan uitgezonderd is. Aangezien dat zo is, en aangezien de struisvogel en alles wat van het vee en het gevogelte een klauw heeft met niet-gespleten tenen, valt binnen de letterlijke betekenis van de openbaring, is het verplicht te oordelen dat het binnen het bericht valt, aangezien er geen bericht van Allah noch van Zijn Boodschapper is gekomen dat een deel daarvan niet in het vers valt, terwijl het overgrote deel van de gemeenschap het erover eens is dat het erin valt.

    * * *

    Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak: وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُمَا إِلا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَا ("En van de runderen en het kleinvee hebben Wij hun het vet daarvan verboden, behalve wat hun ruggen dragen") (6:146).

    Abū Jaʿfar zei: De uitleggers verschilden van mening over "het vet" waarvan Allah, wiens lof verheven is, heeft bericht dat Hij het de Joden van de runderen en het kleinvee verboden heeft.

    Sommigen van hen zeiden: Dat is uitsluitend het vet van het buikvlies (thurūb).

    * Vermelding van wie dat heeft gezegd:

    14103 – Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda: (En van de runderen en het kleinvee hebben Wij hun het vet daarvan verboden), het buikvlies-vet. Ons werd verteld dat de Profeet van Allah, Allah's zegen en vrede zij met hem, placht te zeggen: Moge Allah de Joden bestrijden! Allah heeft hun het buikvlies-vet verboden, en toen verkochten zij het en aten de opbrengst ervan op!

    * * *

    En anderen zeiden: Nee, dat was eerder alle vet dat niet vermengd was met been of op been zat.

    * Vermelding van wie dat heeft gezegd:

    14104 – Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: Al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, hij zei: Ibn Jurayj zei over Zijn uitspraak: (hebben Wij hun het vet daarvan verboden), hij zei: Hij verbood hun slechts het buikvlies-vet en alle vet dat zo was, dat niet op been zat.

    * * *

    En anderen zeiden: Nee, dat is het vet van het buikvlies en de nieren.

    * Vermelding van wie dat heeft gezegd:

    14105 – Muḥammad ibn al-Ḥusayn heeft mij verteld, hij zei: Aḥmad ibn Mufaḍḍal heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī, over Zijn uitspraak: (hebben Wij hun het vet daarvan verboden), hij zei: Het buikvlies-vet en het vet van de nieren. En de Joden zeiden: Israël (Jakob) heeft het slechts zelf verboden, dus verbieden wij het.

    14106 – Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei over Zijn uitspraak: (hebben Wij hun het vet daarvan verboden), hij zei: Hij verbood hun slechts het buikvlies-vet en de nieren = zo staat het in mijn aantekening op gezag van Yūnus, en ik vermoed dat het "de nieren" (al-kulā) is.

    * * *

    Abū Jaʿfar zei: Het juiste hierover is te zeggen: Allah heeft bericht dat Hij aan de Joden van de runderen en het kleinvee het vet daarvan verboden heeft, behalve wat Hij daarvan uitzonderde, namelijk wat hun ruggen dragen, of de ingewanden (al-ḥawāyā), of wat met been vermengd is. Dus alle vet, behalve wat Allah in Zijn Boek heeft uitgezonderd, van de runderen en het kleinvee, was hun verboden.

    En in deze trant zijn de berichten op gezag van de Boodschapper van Allah, Allah's zegen en vrede zij met hem, eensgezind, en dat is zijn uitspraak: "Moge Allah de Joden bestrijden! Het vet werd hun verboden, dus smolten zij het uit, verkochten het en aten de opbrengst ervan op."

    * * *

    En wat betreft Zijn uitspraak: (behalve wat hun ruggen dragen), daarmee bedoelt Hij: behalve het vet van de flank en wat aan de rug vastzit, want dat werd hun niet verboden.

    * * *

    En overeenkomstig wat wij hierover hebben gezegd, hebben de uitleggers gesproken.

    * Vermelding van wie dat heeft gezegd:

    14107 – Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd Allāh ibn Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī, op gezag van Ibn ʿAbbās: (behalve wat hun ruggen dragen), dat wil zeggen: het vet dat aan de rug vastzit.

    14108 – Muḥammad ibn al-Ḥusayn heeft mij verteld, hij zei: Aḥmad ibn Mufaḍḍal heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī: Wat betreft "wat hun ruggen dragen", dat zijn de vetstaarten (van de schapen).

    14108m – Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Abū Usāma heeft ons verteld, op gezag van Ismāʿīl, op gezag van Abū Ṣāliḥ, hij zei: De vetstaart behoort tot wat hun ruggen dragen.

    * * *

    Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak: أَوِ الْحَوَايَا ("of de ingewanden") (6:146).

    Abū Jaʿfar zei: En "al-ḥawāyā" is een meervoud, waarvan het enkelvoud "ḥāwiyāʾ", "ḥāwiya" en "ḥawiyya" is; en dat is wat van de buik samengewonden is, samengekomen en rondgevormd, en dat zijn de "bint al-laban" (de dunne darmen), en dat zijn de "mabāʿir" (darmen/ingewanden), en zij worden ook "marābiḍ" genoemd, en daarin bevinden zich de ingewanden.

    * * *

    En de betekenis van de uitspraak is: en van de runderen en het kleinvee hebben Wij hun het vet daarvan verboden, behalve wat hun ruggen dragen, of wat de ingewanden dragen. Dus "al-ḥawāyā" staat in de nominatief (rafʿ), aangesloten op "de ruggen", en het woordje "mā" dat na "illā" (behalve) komt, staat in de accusatief (naṣb) als uitzondering op "het vet".

    * * *

    En overeenkomstig wat wij hierover hebben gezegd, hebben de uitleggers gesproken.

    * Vermelding van wie dat heeft gezegd:

    14109 – Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī ibn Abī Ṭalḥa, op gezag van Ibn ʿAbbās: (of de ingewanden), en dat is de darm (al-mabʿar).

    14110 – Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, over de uitspraak van Allah: (of de ingewanden), hij zei: De darm.

    14111 – Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid: "al-ḥawāyā", de darm en de marbaḍ.

    14112 – Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Abū Usāma heeft ons verteld, op gezag van Shibl, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid: (of de ingewanden), hij zei: De darm.

    14113 – Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā ibn Yamān heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van ʿAṭāʾ, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr: (of de ingewanden), hij zei: De darmen.

    14114 – Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā ibn Ādam heeft ons verteld, op gezag van Sharīk, op gezag van ʿAṭāʾ, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr: (of de ingewanden), hij zei: De darmen.

    14115 – Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda: (of de ingewanden), hij zei: De darm.

    14116 – Ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Thawr heeft ons verteld, op gezag van Maʿmar, op gezag van Qatāda: (of de ingewanden), hij zei: De darm.

    14117 – Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Abū Usāma en al-Muḥāribī hebben ons verteld, op gezag van Juwaybir, op gezag van al-Ḍaḥḥāk, hij zei: De darm.

    14118 – Mij werd verteld op gezag van al-Ḥusayn ibn al-Faraj, hij zei: Ik hoorde Abū Muʿādh zeggen: ʿUbayd ibn Sulaymān heeft ons verteld, hij zei: Ik hoorde al-Ḍaḥḥāk zeggen over Zijn uitspraak: (of de ingewanden), daarmee bedoelt hij: de buiken, behalve het buikvlies-vet.

    14119 – Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: Mijn vader heeft mij verteld, hij zei: Mijn oom heeft mij verteld, hij zei: Mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās, over Zijn uitspraak: (of de ingewanden), dat is de darm.

    14120 – Muḥammad ibn al-Ḥusayn heeft mij verteld, hij zei: Aḥmad ibn al-Mufaḍḍal heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī: (of de ingewanden), hij zei: De darmen.

    * * *

    En Ibn Zayd zei daarover datgene wat:-

    14121 – Yūnus mij daarover heeft verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei over Zijn uitspraak: (of de ingewanden), hij zei: "al-ḥawāyā", dat zijn de marābiḍ waarin zich de ingewanden bevinden, die zich in het midden ervan bevinden, en dat zijn de "bint al-laban", en in het taalgebruik van de Arabieren worden zij "al-marābiḍ" genoemd.

    * * *

    Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak: أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ ("of wat met been vermengd is") (6:146).

    Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens vermelding verheven is, zegt: En van de runderen en het kleinvee hebben Wij aan hen die Joden zijn het vet daarvan verboden, behalve wat hun ruggen dragen, of wat hun ingewanden dragen — want dat hebben Wij hun toegestaan — en behalve wat met been vermengd is, want ook dat is voor hen toegestaan.

    * * *

    Dus Zijn uitspraak: (of wat met been vermengd is) wordt teruggevoerd op Zijn uitspraak: إِلا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَا (behalve wat hun ruggen dragen). Dus het woordje "mā" in Zijn uitspraak: (of wat met been vermengd is) staat in de accusatief, aangesloten op het "mā" in Zijn uitspraak: إِلا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَا (behalve wat hun ruggen dragen).

    * * *

    En met Zijn uitspraak: (of wat met been vermengd is) bedoelde Hij het vet van de vetstaart en de flank, en wat daarop lijkt, zoals:-

    14122 – Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: Al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj: (of wat met been vermengd is), hij zei: Het vet van de vetstaart bij het staartbeen, dat is toegestaan. En alles in de poten, de flank, de kop en het oog dat met been vermengd is, dat is toegestaan.

    14123 – Muḥammad ibn al-Ḥusayn heeft mij verteld, hij zei: Aḥmad ibn al-Mufaḍḍal heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī: (of wat met been vermengd is), namelijk wat van vet op been zat.

    * * *

    Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak: ذَلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِبَغْيِهِمْ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ ("Dat hebben Wij hun vergolden vanwege hun onrechtmatigheid, en wij spreken voorzeker de waarheid") (6:146).

    Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens vermelding verheven is, zegt: Dit wat Wij aan hen die Joden zijn hebben verboden van het vee en het gevogelte met niet-gespleten klauwen, en van de runderen en het kleinvee wat Wij hun van het vet daarvan hebben verboden — datgene wat Wij in dit vers hebben genoemd — hebben Wij hun verboden als een bestraffing van Onze kant aan hen en als een vergelding voor hun slechte daden en hun onrechtmatigheid (baghy) jegens hun Heer, zoals:-

    14124 – Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda: (Dat hebben Wij hun vergolden vanwege hun onrechtmatigheid, en wij spreken voorzeker de waarheid), Hij verbood hun dat slechts als bestraffing vanwege hun onrechtmatigheid.

    14125 – Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei over Zijn uitspraak: (Dat hebben Wij hun vergolden vanwege hun onrechtmatigheid), Wij hebben dat met hen gedaan vanwege hun onrechtmatigheid.

    * * *

    En Zijn uitspraak: (en wij spreken voorzeker de waarheid), Hij zegt: En wij spreken voorzeker de waarheid in dit bericht van Ons over deze Joden, betreffende wat Wij hun verboden hebben van het vet en het vlees van het vee en het gevogelte waarvan wij hebben vermeld dat Wij het hun verboden hebben, en ook in al Onze overige berichten; terwijl zij de leugenaars zijn in hun bewering dat Israël (Jakob) het slechts zichzelf verboden had, en dat zij het slechts verboden vanwege het feit dat Israël het zichzelf verboden had.

    Toon originele Arabische tekst
    القول في تأويل قوله : وَعَلَى الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره: وحرّمنا على اليهود (25) =" كل ذي ظفر ", وهو من البهائم والطير ما لم يكن مشقُوق الأصابع، كالإبل والنَّعام والإوز والبط . * * * وبنحو ما قلنا في ذلك قال أهل التأويل . * ذكر من قال ذلك: 14092- حدثني المثنى, وعلي بن داود قالا حدثنا عبد الله بن صالح قال، حدثني معاوية بن صالح, عن علي بن أبي طلحة, عن ابن عباس قوله: (وعلى الذين هادوا حرمنا كل ذي ظفر)، وهو البعير والنعامة . 14093- حدثني محمد بن سعد قال، حدثني أبي قال، حدثني عمي قال، حدثني أبي, عن أبيه, عن ابن عباس: (وعلى الذين هادوا حرمنا كل ذي ظفر)، قال: البعير والنعامة ونحو ذلك من الدوابّ . 4094- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا يحيى بن آدم, عن شريك, عن عطاء, عن سعيد: (وعلى الذين هادوا حرمنا كل ذي ظفر)، قال: هو الذي ليس بمنفرج الأصابع . 14095- حدثني علي بن الحسين الأزدي قال، حدثنا يحيى بن يمان, عن شريك, عن عطاء بن السائب, عن سعيد بن جبير في قوله: (وعلى الذين هادوا حرمنا كل ذي ظفر)، قال: كل شيء متفرق الأصابع, ومنه الديك . (26) 14096- حدثني محمد بن عمرو قال، حدثنا أبو عاصم قال، حدثنا عيسى, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد قال: (كل ذي ظفر) ، النعامة والبعير . 14097- حدثني المثنى قال، حدثنا أبو حذيفة قال، حدثنا شبل, عن ابن أبي نجيح, مثله . 14098- حدثنا بشر قال، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد, عن قتادة قوله: (وعلى الذين هادوا حرمنا كل ذي ظفر)، فكان يقال: البعير والنعامة وأشباهه من الطير والحيتان . 14098- حدثنا محمد بن عبد الأعلى قال، حدثنا محمد بن ثور قال، حدثنا معمر, عن قتادة: (كل ذي ظفر)، قال: الإبل والنعام, ظفر يد البعير ورجله, والنعام أيضًا كذلك, وحرم عليهم أيضًا من الطير البط وشبهه, وكل شيء ليس بمشقوق الأصابع . 14099- حدثني محمد بن الحسين قال، حدثنا أحمد بن المفضل قال، حدثنا أسباط, عن السدي: " أما كل ذي ظفر "، فالإبل والنعام . 14100- حدثني الحارث قال، حدثنا عبد العزيز قال، حدثنا شيخ, عن مجاهد في قوله: (وعلى الذين هادوا حرمنا كل ذي ظفر)، قال: النعامة والبعير، شقًّا شقًّا, قال قلت: " ما شقًّا شقًّا "؟ قال: كل ما لم تفرج قوائمه لم يأكله اليهود, البعيرُ والنعامة. والدجاج والعصافير تأكلها اليهود، لأنها قد فُرِجت . 14101- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حجاج, عن ابن جريج, عن مجاهد: (كل ذي ظفر)، قال: النعامة والبعير، شقًّا شقًّا. قلت للقاسم بن أبي بزة وحدثنيه: ما " شقًّا شقًّا "؟ قال: كل شيء لم يفرج من قوائم البهائم. قال: وما انفرج أكلته اليهود. قال: انفرجت قوائم الدجاج والعصافير, فيهود تأكلها . قال: ولم تنفرج قائمة البعير، خفّه، ولا خف النعامة، ولا قائمة الوَزِّينة, (27) فلا تأكل اليهود الإبل ولا النعام ولا الوزِّين، ولا كل شيء لم تنفرج قائمته, وكذلك لا تأكل حمار وحش . * * * وكان ابن زيد يقول في ذلك بما:- 14102- حدثني به يونس قال، أخبرنا ابن وهب قال، قال ابن زيد في قوله: (وعلى الذين هادوا حرمنا كل ذي ظفر)، الإبل قطْ . (28) * * * قال أبو جعفر: وأولى القولين في ذلك بالصواب, القول الذي ذكرنا عن ابن عباس ومن قال بمثل مقالته؛ لأن الله جل ثناؤه أخبر أنه حرم على اليهود كل ذي ظفر, فغير جائز إخراج شيء من عموم هذا الخبر إلا ما أجمع أهل العلم أنه خارج منه . وإذا كان ذلك كذلك, وكان النعام وكل ما لم يكن من البهائم والطير مما له ظفر غير منفرج الأصابع داخلا في ظاهر التنـزيل, وجب أن يحكم له بأنه داخل في الخبر, إذ لم يأت بأن بعض ذلك غير داخلٍ في الآية، خبرٌ عن الله ولا عن رسوله, وكانت الأمة أكثرها مجمع على أنه فيه داخل . * * * القول في تأويل قوله : وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُمَا إِلا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَا قال أبو جعفر: اختلف أهل التأويل في" الشحوم " التي أخبر الله تعالى ذكره: أنه حرمها على اليهود من البقر والغنم. فقال بعضهم: هي شحوم الثُّروب خاصة . (29) * ذكر من قال ذلك: 14103- حدثنا بشر قال، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد, عن قتادة: (ومن البقر والغنم حرمنا عليهم شحومهما)، الثروب . ذكر لنا أن نبيّ الله صلى الله عليه وسلم كان يقول: قاتل الله اليهود، حرم الله عليهم الثروب ثم أكلوا أثمانها! (30) * * * وقال آخرون: بل ذلك كان كل شحم لم يكن مختلطًا بعظم ولا على عظم . * ذكر من قال ذلك: 14104- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حجاج قال، قال ابن جريج قوله: (حرمنا عليهم شحومهما)، قال: إنما حرم عليهم الثرب, وكل شحم كان كذلك ليس في عظم . * * * وقال آخرون: بل ذلك شحم الثرب والكُلَى . * ذكر من قال ذلك: 14105- حدثني محمد بن الحسين قال، حدثنا أحمد بن مفضل قال، حدثنا أسباط, عن السدي قوله: (حرمنا عليهم شحومهما)، قال: الثرب وشحم الكليتين . وكانت اليهود تقول: إنما حرَّمه إسرائيل، فنحن نحرّمه . 14106- حدثني يونس قال، أخبرنا ابن وهب قال، قال ابن زيد في قوله: (حرمنا عليهم شحومهما)، قال: إنما حرم عليهم الثروب والكليتين = هكذا هو في كتابي عن يونس, وأنا أحسب أنه: " الكُلَى ". * * * قال أبو جعفر: والصواب في ذلك من القول أن يقال: إن الله أخبر أنه كان حرم على اليهود من البقر والغنم شحومهما، إلا ما استثناه منها مما حملت ظهورهما أو الحَوَايا أو ما اختلط بعظم. فكل شحم سوى ما استثناه الله في كتابه من البقر والغنم, فإنه كان محرمًا عليهم . وبنحو ذلك من القول تظاهرت الأخبار عن رسول الله صلى الله عليه وسلم, وذلك قوله: " قاتل الله اليهود، حرمت عليهم الشحوم فجملوها ثم باعوها وأكلوا أثمانها " . (31) * * * وأما قوله: (إلا ما حملت ظهورهما)، فإنه يعني: إلا شحوم الجَنْب وما علق بالظهر, فإنها لم تحرَّم عليهم . * * * وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل . * ذكر من قال ذلك: 14107- حدثني المثنى قال، حدثنا عبد الله بن صالح قال، حدثني معاوية, عن علي, عن ابن عباس: (إلا ما حملت ظهورهما)، يعني: ما علق بالظهر من الشحوم . 14108- حدثني محمد بن الحسين قال، حدثنا أحمد بن مفضل قال، حدثنا أسباط, عن السدي: أمّا " ما حملت ظهورهما "، فالألْيات . 14108م - حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبو أسامة, عن إسماعيل, عن أبي صالح قال: الألية، مما حملت ظهورهما . * * * القول في تأويل قوله : أَوِ الْحَوَايَا قال أبو جعفر: و " الحوايا " جمع, واحدها " حاوِياء "، و " حاوية "، و " حَوِيَّة "، وهي ما تحوَّى من البطن فاجتمع واستدار, وهي بنات اللبن, وهي" المباعر ", وتسمى " المرابض ", وفيها الأمعاء . (32) * * * ومعنى الكلام: ومن البقر والغنم حرمنا عليهم شحومهما، إلا ما حملت ظهورهما، أو ما حملت الحوايا = فـ" الحوايا "، رفع، عطفًا على " الظهور ", و " ما " التي بعد " إلا ", نصبٌ على الاستثناء من " الشحوم ". (33) * * * وبمثل ما قلنا في ذلك قال أهل التأويل . * ذكر من قال ذلك: 14109- حدثني المثنى قال، حدثنا أبو صالح قال، حدثني معاوية, عن علي بن أبي طلحة, عن ابن عباس: (أو الحوايا)، وهي المبعر . 14110- حدثني محمد بن عمرو قال، حدثنا أبو عاصم قال، حدثنا عيسى, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد في قول الله: (أو الحوايا)، قال: المبعر . 14111- حدثني المثنى قال، حدثنا أبو حذيفة قال، حدثنا شبل, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد: " الحوايا "، المبعر والمرْبَض . 14112- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبو أسامة, عن شبل, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد: (أو الحوايا)، قال: المبعر . 14113- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا يحيى بن يمان, عن سفيان, عن عطاء, عن سعيد بن جبير: (أو الحوايا)، قال: المباعر . 14114- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا يحيى بن آدم, عن شريك, عن عطاء, عن سعيد بن جبير: (أو الحوايا)، قال: المباعر . 14115- حدثنا بشر قال، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد, عن قتادة: (أو الحوايا)، قال: المبعر . 14116- حدثنا ابن عبد الأعلى قال، حدثنا محمد بن ثور, عن معمر, عن قتادة: (أو الحوايا)، قال: المبعر . 14117- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبو أسامة والمحاربي, عن جويبر, عن الضحاك قال: المبعر . 14118- حدثت عن الحسين بن الفرج قال،سمعت أبا معاذ قال، حدثنا عبيد بن سليمان قال، سمعت الضحاك يقول في قوله: (أو الحوايا)، يعني: البطون غير الثروب . 14119- حدثني محمد بن سعد قال، حدثني أبي قال، حدثني عمي قال، حدثني أبي, عن أبيه, عن ابن عباس قوله: (أو الحوايا)، هو المبعر . 14120- حدثني محمد بن الحسين قال، حدثنا أحمد بن المفضل قال، حدثنا أسباط, عن السدي: (أو الحوايا)، قال: المباعر . * * * وقال ابن زيد في ذلك ما:- 14121- حدثني به يونس قال، أخبرنا ابن وهب قال، قال ابن زيد في قوله: (أو الحوايا)، قال: " الحوايا "، المرابض التي تكون فيها الأمعاء، تكون وسطها, وهي" بنات اللبن ", وهي في كلام العرب تدعى " المرابض " . * * * القول في تأويل قوله : أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره: ومن البقر والغنم حرمنا على الذين هادوا شحومهما، سوى ما حملت ظهورهما, أو ما حملت حواياهما, فإنا أحللنا ذلك لهم, وإلا ما اختلط بعظم، فهو لهم أيضًا حلال . * * * فردّ قوله: (أو ما اختلط بعظم)، على قوله: إِلا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَا فـ" ما " التي في قوله: (أو ما اختلط بعظم)، في موضع نصب عطفًا على " ما " التي في قوله: إِلا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَا . (34) * * * وعنى بقوله: (أو ما اختلط بعظم)، شحم الألية والجنب، وما أشبه ذلك ، كما:- 14122- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حجاج, عن ابن جريج: (أو ما اختلط بعظم)، قال: شحم الألية بالعُصْعُص, (35) فهو حلال. وكل شيء في القوائم والجنب والرأس والعين قد اختلط بعظم, فهو حلال . 14123- حدثني محمد بن الحسين قال، حدثنا أحمد بن المفضل قال، حدثنا أسباط, عن السدي: (أو ما اختلط بعظم)، مما كان من شحم على عظم . * * * القول في تأويل قوله : ذَلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِبَغْيِهِمْ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ (146) قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره: فهذا الذي حرمنا على الذين هادوا من الأنعام والطير, ذوات الأظافير غير المنفرجة, ومن البقر والغنم, ما حرمنا عليهم من شحومهما، الذي ذكرنا في هذه الآية, حرمناه عليهم عقوبة منّا لهم, وثوابًا على أعمالهم السيئة، وبغيهم على ربهم ، (36) كما:- 14124- حدثنا بشر قال، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد, عن قتادة: (ذلك جزيناهم ببغيهم وإنا لصادقون)، إنما حرم ذلك عليهم عقوبة ببغيهم . 14125- حدثني يونس قال، أخبرنا ابن وهب قال، قال ابن زيد في قوله: (ذلك جزيناهم ببغيهم )، فعلنا ذلك بهم ببغيهم. * * * وقوله: (وإنا لصادقون)، يقول: وإنا لصادقون في خبرنا هذا عن هؤلاء اليهود عما حرمنا عليهم من الشحوم ولحوم الأنعام والطير التي ذكرنا أنّا حرمنا عليهم, وفي غير ذلك من أخبارنا, وهم الكاذبون في زعمهم أن ذلك إنما حرمه إسرائيل على نفسه، وأنهم إنما حرموه لتحريم إسرائيل إياه على نفسه . ---------------------- الهوامش : (25) انظر تفسير (( هاد )) فيما سلف 10 : 476 ، تعليق : 1 والمراجع هناك . (26) قوله : (( كل شيء متفرق الأصابع ، ومنه الديك )) ، هكذا هو في المخطوطة ، والذي تبادر إلى ذهن من نشر التفسير قبل ، أن صوابه (( غير متفرق الأصابع )) ، ليطابق ما قبله وما بعده . ولكني وجدت ابن كثير في تفسيره 3 : 417 ، يقول : (( وفي رواية عنه : (( كل متفرق الأصابع ، ومنه الديك )) ، فلذلك رجحت صواب ما في المخطوطة والمطبوعة . (27) (( الوزينة )) ( بفتح الواو ، وتشديد الزاي مكسورة ) ، هي الإوزة ، و جمعها (( الوزين )) ، مثلها في الوزن بغير هاء . (28) في المطبوعة : (( فقط )) ، وأثبت ما في المخطوطة ، وهو محض صواب . يقال : (( ماله إلى عشرة قط )) ( بفتح وسكون الطاء ) و (( قط )) ( بتشديد الطاء وكسرها ) ، بمعنى : أي ، ولا يزيد على ذلك ، بمعنى (( حسب )) . (29) (( الثروب )) جمع (( ثرب )) ( بفتح فسكون ) ، وهو شحم رقيق يغشى الكرش والأمعاء . (30) الأثر : 14103 - الخبر الذي رواه قتادة مرسلا ، رواه البخاري بإسناده مرفوعًا ( الفتح 4 : 344 ، 345 ) . بنحوه ، ورواه الجماعة . انظر التعليق التالي . (31) رواه الجماعة ، انظر ( الفتح 4 : 344 ، 345 ) ز و (( جمل الشحم )) : أذابه واستخرج ودكه . و (( الجميل )) الشحم المذاب . (32) (( الربض )) ( بفتحتين ) و (( المربض )) ( بفتح الميم ، وفتح الباء أو كسرها ) ، و (( الربيض )) مجتمع الحوايا ، أو ما تحوى من مصارين البطن . و (( بنات اللبن )) : ما صغر من الأمعاء . وانظر الأثر التالي رقم : 14121 . (33) انظر معاني القرآن للفراء 1 : 363 . (34) انظر معاني القرآن 1 : 363 . (35) (( العصعص )) ، وهو عظم عجب الذنب . (36) انظر تفسير (( جزى )) فيما سلف من فهارس اللغة ( جزى ) . = وتفسير (( البغي )) فيما سلف 2 : 342 / 4 : 281 / 6 : 276 .