Tafseer van Het Vee · Al-An'aam · 6:125
En wie wil dat Allah hem leidt, diens borst verruimt Hij voor de Islam; en wie Hij wenst te doen dwalen, diens borst maakt hij nauw en beklemd alsof hij (op een hoge berg) naar de hemel klimt. Zo legt Allah de bestraffing op aan degenen die niet geloven.
De uitleg van de uitspraak: "Wie Allah dan wil leiden, diens borst verruimt Hij voor de islam."
Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens gedachtenis verheven is, zegt: wie Allah wil leiden tot het geloof in Hem en in Zijn boodschapper en in dat wat hij van bij zijn Heer heeft gebracht, en hem daartoe het juiste ingeeft — "diens borst verruimt Hij voor de islam." Hij zegt: Hij maakt zijn borst daarvoor ruim en maakt het hem licht en gemakkelijk, door Zijn welwillendheid en bijstand, totdat de islam in zijn hart oplicht en daarin schijnt, en zijn borst zich daarvoor verruimt met aanvaarding — zoals de overlevering die hierover is gekomen van de boodschapper van Allah (de Profeet ﷺ), namelijk:
13852- Sawwār ibn ʿAbd Allāh al-ʿAnbarī heeft ons verteld, hij zei: al-Muʿtamir ibn Sulaymān heeft ons verteld, hij zei: ik hoorde mijn vader vertellen, op gezag van ʿAbd Allāh ibn Murra, op gezag van Abū Jaʿfar, hij zei: toen dit vers werd neergezonden — "Wie Allah dan wil leiden, diens borst verruimt Hij voor de islam" — vroegen zij: hoe verruimt de borst zich? Hij zei: wanneer het licht in het hart neerdaalt, verruimt en verwijdt de borst zich daarvoor. Zij vroegen: is daar een teken voor waaraan het herkend wordt? Hij zei: ja, het zich keren naar het huis der eeuwigheid, het zich afwenden van het huis van begoocheling, en de voorbereiding op de dood vóór het verscheiden.
13853- Al-Ḥasan ibn Yaḥyā heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Razzāq heeft ons bericht, hij zei: al-Thawrī heeft ons bericht, op gezag van ʿAmr ibn Qays, op gezag van ʿAmr ibn Murra, op gezag van Abū Jaʿfar, hij zei: aan de Profeet ﷺ werd gevraagd: welke van de gelovigen is het scherpzinnigst? Hij zei: degene onder hen die de dood het meest gedenkt, en die zich het best erop voorbereidt wat erna komt. Hij zei: en aan de Profeet ﷺ werd gevraagd over dit vers: "Wie Allah dan wil leiden, diens borst verruimt Hij voor de islam." Zij vroegen: hoe verruimt Hij zijn borst, o boodschapper van Allah? Hij zei: een licht dat erin geworpen wordt, zodat hij zich daarvoor verruimt en verwijdt. Zij vroegen: is daar een kenteken voor waaraan het herkend wordt? Hij zei: "het zich keren naar het huis der eeuwigheid, het zich afwenden van het huis van begoocheling, en de voorbereiding op de dood vóór de dood."
13854- Hannād heeft ons verteld, hij zei: Qabīṣa heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van ʿAmr ibn Murra, op gezag van een man met de bijnaam "Abū Jaʿfar", die in al-Madāʾin woonde, hij zei: aan de Profeet ﷺ werd gevraagd over Zijn uitspraak: "Wie Allah dan wil leiden, diens borst verruimt Hij voor de islam." Hij zei: een licht dat in het hart geworpen wordt, zodat het zich verruimt en verwijdt. Zij vroegen: o boodschapper van Allah, is daar een kenteken voor waaraan het herkend wordt? — vervolgens vermeldde hij de rest van de overlevering op dezelfde wijze.
15855- Hilāl ibn al-ʿAlāʾ heeft mij verteld, hij zei: Saʿīd ibn ʿAbd al-Malik ibn Wāqid al-Ḥarrānī heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Salama heeft ons verteld, op gezag van Abū ʿAbd al-Raḥīm, op gezag van Zayd ibn Abī Unaysa, op gezag van ʿAmr ibn Murra, op gezag van Abū ʿUbayda, op gezag van ʿAbd Allāh ibn Masʿūd, hij zei: tot de boodschapper van Allah ﷺ werd gezegd toen dit vers werd neergezonden — "Wie Allah dan wil leiden, diens borst verruimt Hij voor de islam" — hij zei: wanneer het licht het hart binnentreedt, verwijdt en verruimt het zich. Zij vroegen: is daar een kenteken voor waaraan het herkend wordt? Hij zei: het zich keren naar het huis der eeuwigheid, het zich verwijderen van het huis van begoocheling, en de voorbereiding op de dood vóór de dood.
13856- Saʿīd ibn al-Rabīʿ al-Rāzī heeft mij verteld, hij zei: Sufyān ibn ʿUyayna heeft ons verteld, op gezag van Khālid ibn Abī Karīma, op gezag van ʿAbd Allāh ibn al-Miswar, hij zei: de boodschapper van Allah ﷺ reciteerde: "Wie Allah dan wil leiden, diens borst verruimt Hij voor de islam", vervolgens zei de boodschapper van Allah ﷺ: wanneer het licht het hart binnentreedt, verwijdt en verruimt het zich. Zij vroegen: o boodschapper van Allah, is daar een teken voor dat herkend wordt? Hij zei: ja, het zich keren naar het huis der eeuwigheid, het zich afwenden van het huis van begoocheling, en de voorbereiding op de dood vóór het neerdalen van de dood.
13857- Ibn Sinān al-Qazzāz heeft mij verteld, hij zei: Maḥbūb ibn al-Ḥasan al-Hāshimī heeft ons verteld, op gezag van Yūnus, op gezag van ʿAbd al-Raḥmān ibn ʿAbd Allāh ibn ʿUtba, op gezag van ʿAbd Allāh ibn Masʿūd, op gezag van de boodschapper van Allah ﷺ, hij zei: "Wie Allah dan wil leiden, diens borst verruimt Hij voor de islam." Zij vroegen: o boodschapper van Allah, en hoe wordt zijn borst verruimd? Hij zei: het licht treedt erin binnen, zodat het zich verwijdt. Zij vroegen: en is daar een teken voor, o boodschapper van Allah? Hij zei: het zich afwenden van het huis van begoocheling, het zich richten naar het huis der eeuwigheid, en de voorbereiding op de dood voordat de dood neerdaalt.
En in overeenstemming met wat wij hierover gezegd hebben, hebben de uitleggers gesproken.
Vermelding van wie dat heeft gezegd:
13859- Muḥammad ibn al-Ḥusayn heeft mij verteld, hij zei: Aḥmad ibn al-Mufaḍḍal heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī: "Wie Allah dan wil leiden, diens borst verruimt Hij voor de islam" — wat betreft "diens borst verruimt Hij voor de islam", dat is: Hij maakt zijn borst wijd voor de islam.
13860- Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, over Zijn uitspraak: "Wie Allah dan wil leiden, diens borst verruimt Hij voor de islam" — door "er is geen god dan Allah".
13861- Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Suwayd ibn Naṣr heeft ons verteld, hij zei: Ibn al-Mubārak heeft ons bericht, op gezag van Ibn Jurayj, als recitatie: "Wie Allah dan wil leiden, diens borst verruimt Hij voor de islam" — door "er is geen god dan Allah" maakt Hij daarvoor in zijn borst een ruimte.
De uitleg van de uitspraak: "En wie Hij wil laten dwalen, diens borst maakt Hij nauw, beklemd."
Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens gedachtenis verheven is, zegt: en wie Allah wil doen afdwalen van de weg der rechte leiding, die houdt Hij bezig met zijn ongeloof en zijn afwending van Zijn weg, en Hij maakt zijn borst, door Zijn verlating van hem en door de overheersing van het ongeloof daarover, beklemd (ḥaraj).
En "al-ḥaraj" is de hevigste nauwte, en dat is datgene wat niet doordringbaar is vanwege de hevigheid van zijn nauwte; en het is hier de borst die de vermaning niet bereikt, en het licht van het geloof niet binnentreedt, vanwege de bezoedeling van het toekennen van deelgenoten (shirk) die erop ligt. En de oorsprong ervan is van "al-ḥarj"; en "al-ḥaraj" is het meervoud van "ḥaraja", dat is de boom waar de bomen dicht omheen verstrengeld zijn, waartussen niets kan binnendringen vanwege de hevigheid van hun verstrengeling daarmee — zoals:
13862- Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: al-Ḥajjāj ibn al-Minhāl heeft ons verteld, hij zei: Hushaym heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd Allāh ibn ʿAmmār — een man van de mensen van Jemen — heeft ons verteld, op gezag van Abū al-Ṣalt al-Thaqafī: dat ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb, moge Allahs barmhartigheid op hem rusten, dit vers reciteerde: "En wie Hij wil laten dwalen, diens borst maakt Hij nauw, beklemd (ḥarajan)", met de fatḥa op de rāʾ. Hij zei: en een van degenen die bij hem waren van de metgezellen van de boodschapper van Allah ﷺ reciteerde: "nauw, beklemd (ḥarijan)". Ṣafwān zei: toen zei ʿUmar: zoek voor mij een man van Kināna en maak hem tot een herder, en laat hij van de Mudlij zijn. Hij zei: en zij brachten hem tot hem. Toen zei ʿUmar tot hem: o jongeman, wat is "al-ḥaraja"? Hij zei: "al-ḥaraja" is bij ons de boom die staat tussen de bomen die geen grazend dier, noch wild dier, noch iets anders kan bereiken. Hij zei: toen zei ʿUmar: zo is het hart van de hypocriet (munāfiq), niets van het goede bereikt het.
13863- Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās: "En wie Hij wil laten dwalen, diens borst maakt Hij nauw, beklemd" — hij zegt: wie Allah wil laten dwalen, diens borst maakt Hij nauw, totdat Hij de islam voor hem nauw maakt, terwijl de islam ruim is. En dat is wanneer Hij zegt: "En Hij heeft jullie in de godsdienst geen beklemming (ḥaraj) opgelegd", [Surah Al-Ḥajj: 78] — hij zegt: Hij heeft jullie in de islam geen nauwte opgelegd.
En de uitleggers verschilden van mening over de uitleg daarvan.
Sommigen van hen zeiden, de betekenis ervan is: twijfelend.
Vermelding van wie dat heeft gezegd:
13864- ʿImrān ibn Mūsā heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Wārith ibn Saʿīd heeft ons verteld, hij zei: Ḥumayd heeft ons verteld, op gezag van Mujāhid: "nauw, beklemd" — hij zei: twijfelend.
13865- Muḥammad ibn al-Ḥusayn heeft mij verteld, hij zei: Aḥmad ibn al-Mufaḍḍal heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī: "nauw, beklemd" — wat betreft "beklemd", dat is: twijfelend.
En anderen zeiden, de betekenis ervan is: verward.
Vermelding van wie dat heeft gezegd:
13866- Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda: "diens borst maakt Hij nauw, beklemd" — hij zei: nauw, verward.
13867- ʿAbd al-Wārith ibn ʿAbd al-Ṣamad heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van al-Ḥasan, op gezag van Qatāda, dat hij placht te reciteren: "nauw, beklemd (ḥarijan)", hij zegt: verward.
En anderen zeiden, de betekenis ervan is: dat het, vanwege de hevigheid van de nauwte, het geloof niet bereikt.
Vermelding van wie dat heeft gezegd:
13868- Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Jarīr heeft ons verteld, op gezag van Ḥabīb ibn Abī ʿAmra, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr: "diens borst maakt Hij nauw, beklemd" — hij zei: het vindt geen doorgang behalve steil opwaarts.
13869- Muḥammad ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Thawr heeft ons verteld, op gezag van Maʿmar, op gezag van ʿAṭāʾ al-Khurāsānī: "nauw, beklemd" — hij zei: er is daarin geen doorgang voor het goede.
13870- Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Suwayd ibn Naṣr heeft ons verteld, hij zei: Ibn al-Mubārak heeft ons bericht, op gezag van Maʿmar, op gezag van ʿAṭāʾ al-Khurāsānī, hetzelfde.
13871- Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, over Zijn uitspraak: "En wie Hij wil laten dwalen, diens borst maakt Hij nauw, beklemd" — door "er is geen god dan Allah", waarvoor hij in zijn borst geen doorgang vindt.
13872- Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Suwayd ibn Naṣr heeft ons verteld, hij zei: Ibn al-Mubārak heeft ons bericht, op gezag van Ibn Jurayj, als recitatie, over Zijn uitspraak: "En wie Hij wil laten dwalen, diens borst maakt Hij nauw" — door "er is geen god dan Allah", zodat jij het niet kunt laten binnentreden.
En de recitatoren verschilden van mening over de recitatie daarvan.
Sommigen van hen reciteerden: "nauw, beklemd (ḥarajan)" met de fatḥa op de ḥāʾ en de rāʾ van "ḥarajan", en dat is de recitatie van het merendeel van de Mekkanen en de Irakezen, met de betekenis van het meervoud van "ḥaraja", overeenkomstig hetgeen ik beschreven heb.
En het merendeel van de recitatoren van Medina reciteerde dat: "nauw, beklemd (ḥarijan)", met de fatḥa op de ḥāʾ en de kasra op de rāʾ.
Vervolgens verschilden degenen die dat zo reciteerden over de betekenis ervan.
Sommigen van hen zeiden: het heeft de betekenis van "al-ḥaraj". En zij zeiden: "al-ḥaraj" met de fatḥa op de ḥāʾ en de rāʾ, en "al-ḥarij" met de fatḥa op de ḥāʾ en de kasra op de rāʾ, hebben één en dezelfde betekenis, en het zijn twee welbekende taalvormen, zoals: "al-danaf" en "al-danif", "al-waḥad" en "al-waḥid", "al-farad" en "al-farid".
En anderen onder hen zeiden: nee, het heeft de betekenis van zonde, afgeleid van hun uitspraak: "die-en-die is zondig, beladen met schuld (āthim ḥarij)". En het is overgeleverd van de Arabieren, gehoord uit hun mond: "ḥarij ʿalayka ẓulmī" (mijn onrecht jegens jou is u tot beklemming), met de betekenis van: nauwte en zonde.
Abū Jaʿfar zei: en mijn opvatting hierover is dat het twee welbekende recitaties en twee gangbare taalvormen zijn met één en dezelfde betekenis, en met welke van beide de recitator ook reciteert, hij heeft het juist, vanwege de overeenstemming van hun beider betekenissen. En dat is zoals wij vermeld hebben van de overleveringen van de Arabieren aangaande "al-waḥad" en "al-farad", met de fatḥa op de ḥāʾ van "al-waḥad" en de rāʾ van "al-farad", en met de kasra op beide, met één en dezelfde betekenis.
En wat betreft "al-ḍayyiq", het merendeel van de recitatoren reciteert met de fatḥa op de ḍād en de verdubbeling (shadda) van zijn yāʾ, behalve sommige Mekkanen, want die reciteerden het: "ḍayqan", met de fatḥa op de ḍād en de sukūn op de yāʾ, en zonder verdubbeling.
En voor zijn sukūn-vorm zijn er twee mogelijke verklaringen:
De ene is dat hij het met sukūn las terwijl hij de betekenis van de beweging (taḥrīk) en de verdubbeling beoogde, zoals gezegd is: "hayn layn", met de betekenis van: "hayyin layyin".
En de andere: dat hij het met sukūn las met de bedoeling van het verbaalsubstantief (maṣdar), afgeleid van hun uitspraak: "ḍāqa hādhā al-amr yaḍīq ḍayqan", zoals Ruʾba zei:
Wij hebben waarlijk geleerd, bij elke beklemde doorgang, de nauwte (ḍayq) tegenover het aangezicht van de zaak, of haar vernauwer.
En daarvan is de uitspraak van Allah: "En wees niet in nauwte (ḍayq) om wat zij beramen", [Surah An-Naḥl: 127]. En Ruʾba zei ook: "En de hitte der dorst heeft haar uitgeput in een verdorde nauwte (ḍayaq)", met de betekenis van: ḍayyiq (nauw). En het is overgeleverd van al-Kisāʾī dat hij placht te zeggen: "al-ḍayyiq", met de kasra, wordt gebruikt voor het levensonderhoud en de plaats, en in een aangelegenheid "al-ḍayq".
Abū Jaʿfar zei: en in dit vers ligt het duidelijkste bewijs, voor wie tot het verstaan van zijn beide betekenissen is begunstigd, dat de oorzaak waardoor men tot het geloof en de gehoorzaamheid geraakt, een andere oorzaak is dan die waardoor men tot het ongeloof en de ongehoorzaamheid geraakt, en dat beide oorzaken van bij Allah zijn. En dat is omdat Allah, de Verhevene wiens lof verheven is, over Zichzelf heeft bericht dat Hij de borst verruimt van wie Hij wil leiden tot de islam, en de borst van wie Hij wil laten dwalen nauw maakt voor de islam, beklemd, als ware hij in de hemel aan het opklimmen. En het is bekend dat het verruimen van de borst voor het geloof het tegendeel is van het vernauwen ervan daarvoor, en dat, indien men door het vernauwen van de borst voor het geloof daartoe zou geraken, er tussen het vernauwen ervan daarvoor en het verruimen ervan daarvoor geen verschil zou bestaan, en dat dan degene wiens borst voor het geloof is vernauwd, daarvoor zou zijn verruimd, en degene wiens borst daarvoor is verruimd, daarvoor zou zijn vernauwd — aangezien men dan door elk van beide, namelijk het vernauwen en het verruimen, zou geraken tot datgene waartoe men door het andere geraakt. En als dat zo zou zijn, dan zou het noodzakelijk zijn dat Allah de borst van Abū Jahl voor het geloof in Hem had verruimd, en de borst van de boodschapper van Allah ﷺ daarvoor had vernauwd. En deze uitspraak behoort tot het ergste ongeloof jegens Allah. En in de ongerijmdheid daarvan, dat het zo zou zijn, ligt het heldere bewijs dat de oorzaak waardoor de gelovigen in Allah en Zijn boodschappers geloofden en de gehoorzamen Hem gehoorzaamden, een andere oorzaak is dan die waardoor de ongelovigen jegens Allah ongelovig werden en de ongehoorzamen Hem ongehoorzaam waren, en dat beide oorzaken van bij Allah zijn en in Zijn hand, want Hij, de Verhevene wiens lof verheven is, heeft bericht dat Hij het is die de borst van deze gelovige in Hem verruimt voor het geloof wanneer Hij zijn leiding wil, en de borst van deze ongelovige daarvoor vernauwt wanneer Hij zijn dwaling wil.
De uitleg van de uitspraak: "Als ware hij aan het opklimmen in de hemel."
Abū Jaʿfar zei: en dit is een gelijkenis van Allah, de Verhevene wiens gedachtenis verheven is, die Hij stelt voor het hart van deze ongelovige in de hevigheid waarmee Hij het vernauwt zodat het geloof het niet bereikt, gelijk zijn onmacht om in de hemel op te klimmen en zijn machteloosheid daartoe, want dat ligt niet in zijn vermogen.
En in overeenstemming met wat wij hierover gezegd hebben, hebben de uitleggers gesproken.
Vermelding van wie dat heeft gezegd:
13873- Muḥammad ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Thawr heeft ons verteld, op gezag van Maʿmar, op gezag van ʿAṭāʾ al-Khurāsānī: "als ware hij aan het opklimmen in de hemel" — hij zegt: zijn gelijkenis is als die van degene die niet in de hemel kan opklimmen.
13874- Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Suwayd heeft ons verteld, hij zei: Ibn al-Mubārak heeft ons bericht, op gezag van Maʿmar, op gezag van ʿAṭāʾ al-Khurāsānī, hetzelfde.
13875- En via hem zei hij: Ibn al-Mubārak heeft ons bericht, op gezag van Ibn Jurayj, als recitatie: "diens borst maakt Hij nauw, beklemd", door "er is geen god dan Allah", zodat jij het niet kunt laten binnentreden, "als ware hij aan het opklimmen in de hemel", vanwege de hevigheid daarvan voor hem.
13876- Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, hetzelfde.
13877- Muḥammad ibn al-Ḥusayn heeft mij verteld, hij zei: Aḥmad ibn Mufaḍḍal heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī: "als ware hij aan het opklimmen in de hemel" — vanwege de nauwte van zijn borst.
En de recitatoren verschilden van mening over de recitatie daarvan.
Het merendeel van de recitatoren van de mensen van Medina en Irak reciteerde het: "yaṣṣaʿʿadu", met de betekenis van: "yataṣaʿʿadu" (zich met moeite verheft); zij assimileerden de tāʾ in de ṣād, en daarom verdubbelden zij de ṣād.
En sommige Kūfanen reciteerden dat: "yaṣṣāʿadu", met de betekenis van: "yataṣāʿadu", waarbij hij de tāʾ in de ṣād assimileerde en haar tot een verdubbelde ṣād maakte.
En sommige recitatoren van de Mekkanen reciteerden dat: "ka-annamā yaṣʿadu", afgeleid van "ṣaʿida yaṣʿadu" (hij klimt op).
En al deze recitaties liggen qua betekenis dicht bij elkaar, en met welke ervan de recitator ook reciteert, hij heeft het juist; alleen verkies ik daarbij de recitatie van wie het reciteert: "yaṣṣaʿʿadu", met verdubbeling van de ṣād zonder alif, met de betekenis van "yataṣaʿʿadu", vanwege het grote aantal recitatoren die ermee reciteren, en vanwege de uitspraak van ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb, moge Allah tevreden over hem zijn: "Niets heeft mij zo bezwaard als de huwelijkstoespraak."
De uitleg van de uitspraak: "Zo legt Allah de gruwel (al-rijs) op degenen die niet geloven." (6:125)
Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens gedachtenis verheven is, zegt: zoals Allah de borst van wie Hij wil laten dwalen nauw en beklemd maakt, als ware hij aan het opklimmen in de hemel vanwege de nauwte ervan voor het geloof, en Hij hem daarmee vergeldt, zó stelt Allah de satan over hem aan, en over zijns gelijken die weigeren te geloven in Allah en Zijn boodschapper, zodat hij hem verleidt en hem afhoudt van de weg der waarheid.
En de uitleggers verschilden van mening over de betekenis van "al-rijs".
Sommigen van hen zeiden: het is alles waarin geen goed schuilt.
Vermelding van wie dat heeft gezegd:
13878- Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, op gezag van ʿĪsā, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, hij zei: "al-rijs" is dat waarin geen goed schuilt.
13879- Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid: "Hij legt de gruwel op degenen die niet geloven" — hij zei: dat waarin geen goed schuilt.
En anderen zeiden: "al-rijs" is de bestraffing (ʿadhāb).
Vermelding van wie dat heeft gezegd:
13880- Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei: "Zo legt Allah de gruwel op degenen die niet geloven" — hij zei: "al-rijs" is de bestraffing van Allah.
En anderen zeiden: "al-rijs" is de satan.
Vermelding van wie dat heeft gezegd:
13881- Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd Allāh ibn Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya ibn Ṣāliḥ heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī ibn Abī Ṭalḥa, op gezag van Ibn ʿAbbās, over Zijn uitspraak: "al-rijs" — hij zei: de satan.
En sommige kenners van de talen der Arabieren onder de Kūfanen placht te zeggen: "al-rijs" en "al-nijs" zijn twee taalvormen. En het is overgeleverd van de Arabieren dat zij zeggen: "het was rijs (onrein), en het is werkelijk rajusa rajāsatan" en "najusa najāsatan".
En sommige grammatici van Basra placht te zeggen: "al-rijs" en "al-rijz" zijn gelijk, en beide zijn de bestraffing.
Abū Jaʿfar zei: en het juiste oordeel hierover is naar mijn mening wat Ibn ʿAbbās gezegd heeft, en wie zei dat "al-rijs" en "al-nijs" hetzelfde zijn, vanwege de overlevering die overgeleverd is van de boodschapper van Allah ﷺ dat hij, wanneer hij het privaat binnentrad, placht te zeggen: "O Allah, ik zoek toevlucht bij U tegen de gruwel, de onreine (al-rijs al-nijs), de vuile, de bezoedelende, de vervloekte satan."
13882- Dit heeft mij verteld ʿAbd al-Raḥmān ibn al-Bakhtarī al-Ṭāʾī, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān ibn Muḥammad al-Muḥāribī heeft ons verteld, op gezag van Ismāʿīl ibn Muslim, op gezag van al-Ḥasan en Qatāda, op gezag van Anas, op gezag van de Profeet ﷺ.
En deze overlevering heeft duidelijk gemaakt dat "al-rijs" hetzelfde is als "al-nijs", de onreinheid waarin geen goed schuilt, en dat het tot de eigenschappen van de satan behoort.
