Tafseer van Het Vee · Al-An'aam · 6:117
Voorwaar, jouw Heer, Hij weet het beste wie van Zijn Pad afdwaalt en Hij weet beter wie geleid worden.
De uitleg van de uitspraak van de Verhevene: إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ مَنْ يَضِلُّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ (117) (Voorwaar, jouw Heer kent het beste wie van Zijn weg afdwaalt, en Hij kent het beste de rechtgeleiden.) (6:117)
Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens gedachtenis verheven is, zegt tot Zijn profeet Mohammed, de Profeet ﷺ: O Mohammed, voorwaar jouw Heer, Die jou verboden heeft te gehoorzamen aan dezen die afgodsbeelden gelijkstellen aan Allah, opdat zij jou niet van Zijn weg afleiden, Hij kent beter dan jij en beter dan heel Zijn schepping welke van Zijn schepselen van Zijn weg afdwaalt door de opgesmukte woorden die de duivels elkaar over en weer influisteren, zodat zij afhouden van Zijn gehoorzaamheid en van het volgen van wat Hij heeft bevolen. وهو أعلم بالمهتدين (en Hij kent het beste de rechtgeleiden), Hij zegt: en Hij kent ook beter dan jij en dan zij wie op standvastigheid en juistheid was; niemand van hen blijft voor Hem verborgen. Hij zegt: en volg, o Mohammed, wat Ik jou heb bevolen, en houd je verre van datgene wat Ik jou heb verboden, namelijk het gehoorzamen van wie Ik jou verboden heb te gehoorzamen, want Ik ken de leidende en de misleidende onder Mijn schepselen beter dan jij.
* * *
De taalkundigen van het Arabisch verschilden van mening over de naamvalspositie van "man" (wie) in Zijn uitspraak: إن ربك هو أعلم من يضل (voorwaar jouw Heer kent het beste wie afdwaalt).
Sommige grammatici van Basra zeiden: zijn positie is genitief (khafḍ) door een impliciete "bāʾ". Hij zei: en de betekenis van de uitspraak is: voorwaar jouw Heer kent het beste omtrent wie afdwaalt. (28)
* * *
En sommige grammatici van Kufa zeiden: zijn positie is nominatief (rafʿ), omdat het de betekenis heeft van "ayyu" (welke), en hetgeen het de nominatief geeft is "yaḍillu" (afdwaalt). (29)
* * *
Abū Jaʿfar zei: En het juiste oordeel hierover is dat het nominatief is door "yaḍillu", en dat het de betekenis heeft van "ayyu". En in de taal van de Arabieren is geen zelfstandig naamwoord bekend dat in de genitief staat zonder een genitief-veroorzaker, zodat dit daarvan een evenknie zou zijn.
* * *
En sommigen beweerden dat Zijn uitspraak أعلم (kent het beste) op deze plaats de betekenis heeft van "yaʿlamu" (Hij weet), en zij voerden als bewijs voor hun uitspraak het vers van Ḥātim al-Ṭāʾī aan:
"Ṭayyiʾ sloot, buiten ons om, een bondgenootschap, en Allah weet het beste: wij waren voor hen geen verraders." (30)
En de uitspraak van al-Khansāʾ:
"Het volk weet het beste dat zijn schotel ronddraaft op de ochtend van de wind, of bij nacht trekt." (31)
En dit wat de uitspreker van deze uitleg zei, hoewel het toegestaan is in de taal van de Arabieren, daartoe behoort de uitspraak van Allah, wiens gedachtenis verheven is, niet: إن ربك هو أعلم من يضل عن سبيله (voorwaar jouw Heer kent het beste wie van Zijn weg afdwaalt). Dat komt doordat Hij daarop liet aansluiten met Zijn uitspraak وهو أعلم بالمهتدين (en Hij kent het beste de rechtgeleiden), zodat Hij door het invoegen van de "bāʾ" bij "al-muhtadīn" (de rechtgeleiden) duidelijk maakte dat "aʿlam" niet de betekenis heeft van "yaʿlamu". Want wanneer dat de betekenis van "yafʿalu" (Hij doet) zou hebben, zou het niet met de "bāʾ" verbonden worden, evenals men niet zegt: "huwa yaʿlamu bi-Zayd" met de betekenis: hij kent Zayd.
------------------
De voetnoten:
(28) Zie wat eerder voorbijging in deel 11: 560, noot 1, en dat de uitspreker daarvan al-Akhfash is.
(29) Zie de uitwerking daarvan in Maʿānī al-Qurʾān van al-Farrāʾ 1: 352, en dit is de uitspraak van al-Farrāʾ.
(30) Het vers staat niet in de Dīwān van Ḥātim, en het staat in de tafsīr van al-Qurṭubī 7: 72, met betrekking tot deze plaats uit de tafsīr van Abū Jaʿfar. En zijn woord "ḥilfan" is met een kasra op de ḥāʾ en de lām; hij gaf de lām de kasra van de ḥāʾ omwille van de poëtische noodzaak. En had hij gezegd "ḥalafan" (met een fatḥa en een kasra op de lām), wat een verbaalnoun is van "ḥalafa yaḥlifu" zoals "al-ḥilf" (met een kasra gevolgd door een sukūn), dan zou het correct zijn geweest, want "al-ḥilf" dat het verbond is, wordt slechts "ḥalafan" genoemd met het verbaalnoun van "ḥalafa" in de betekenis van "hij zwoer", omdat het verbond bevestigd wordt met de eed en de gelofte.
(31) Haar Dīwān: 104, in de klaagzang om haar broer Ṣakhr, en daarna volgt:
"En wanneer hij oplichtte en zijn ketel kookte, dan, voortreffelijk is de heer van het vuur en de pot!"
En haar woord "taghdū" betekent: zij draaft 's ochtends uit naar zijn volk en zijn gasten. En "ghadāta al-rīḥ" (de ochtend van de wind) betekent: een ochtend in de winter, in de tijd van droogte en schaarste van melk; "wa-tasrī" betekent: bij nacht. En haar woord "aḍāʾa" (lichtte op) betekent: hij ontstak zijn vuur opdat de potten erop gezet zouden worden en de gasten het zouden zien.
