Tafseer van Qaaf · Qaaf · 50:24
(Allah zegt tegen de twee Engelen:) "Werpt iedere opstandige ongelovige in de Hel.
En Zijn uitspraak أَلْقِيَا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ ("Werpt in de hel (jahannam) iedere koppige ongelovige!") bevat een weggelaten element, waarvan de aanwezige aanwijzing in de tekst het overbodig maakt het te vermelden, namelijk: er wordt gezegd: "Werpt in de hel", ofwel: de Verhevene zei: "Werpt!" Zo werd het bevel gericht tot de metgezel, met een enkelvoudige bewoording die de aanspreekvorm van twee personen heeft. Hierin zijn er twee wijzen van uitleg.
De eerste: dat "de metgezel" (al-qarīn) de betekenis van twee personen heeft, zoals "de gezant" (al-rasūl), en zoals een zelfstandig naamwoord dat met de bewoording van het enkelvoud wordt gebruikt voor het enkelvoud, het tweevoud en het meervoud; aldus wordt Zijn uitspraak أَلْقِيَا فِي جَهَنَّمَ ("Werpt in de hel") teruggevoerd op de betekenis.
De tweede: dat het is zoals sommige taalkundigen van het Arabisch zeiden, namelijk dat de Arabieren tot één persoon en tot een groep het bevel richten dat zij tot twee personen richten. Zo zeggen zij tot één man: "Wee jou, drijf ze beiden voort en jaag ze beiden weg." Hij vermeldde dat hij dit van de Arabieren had gehoord, en zei: en een van hen droeg mij dit vers voor:
Ik zei tot mijn metgezel: "Houdt ons beiden niet op met het uitrukken van zijn wortels — snijd liever de bijvoet af!"
Hij zei: en Abū Tharwān droeg mij voor:
Indien jullie beiden mij berispen, o zoon van ʿAffān, dan zal ik mij laten weerhouden, en indien jullie beiden mij oproepen, dan zal ik een weerbare eer beschermen.
Hij zei: en er wordt overgeleverd dat de reden hiervan bij hen is dat de geringste van een mans helpers bij zijn kamelen en zijn schapen er twee zijn, en evenzo het reisgezelschap, waarvan het geringste drie zijn; zo werd de aanspraak tot één persoon gericht alsof het tot zijn twee metgezellen was. Hij zei: zie je niet dat de dichters meermaals zeggen: "O mijn twee metgezellen", "O mijn twee vrienden"? Imruʾ al-Qays zei:
Mijn twee vrienden, gaat met mij langs bij Umm Jundab, opdat wij de behoeften van het gekwelde hart vervullen.
Daarna zei hij:
Zie je niet dat ik, telkens wanneer ik vers (geplukt) kwam, haar geuren welriekend vond, ook al was zij niet geparfumeerd?
Zo keerde hij terug naar het enkelvoud, terwijl het begin van de uitspraak twee personen betrof. Hij zei: en een van hen droeg mij voor:
Mijn twee vrienden, staat op bij ʿAṭāla en kijkt: is het een vuur dat je ziet bij Dhū Abānayn, of is het bliksem?
En sommigen leveren het over als: "Is het een vuur dat wij zien?"
كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ ("iedere koppige ongelovige") betekent: iedere loochenaar van de eenheid van Allah, koppig — en dat is degene die zich afwendt van de waarheid en het pad van de leiding.
-------------------
Voetnoten:
(6) Het vers is van Muḍarris ibn Ribʿī al-Fuqʿasī al-Asadī, en niet van Yazīd ibn al-Ṭathriyya zoals al-Kisāʾī en Thaʿlab het aan hem toeschreven, en zoals al-Jawharī het van hem overnam in de Ṣiḥāḥ. Aldus zei Yāqūt in wat hij over de Ṣiḥāḥ schreef. In zijn overlevering staat "li-ḥāṭibī" in plaats van "li-ṣāḥibī", en zijn uitspraak "lā taḥbisānā" — want de Arabieren spraken soms één persoon aan met de bewoording van twee personen (zie de Sharḥ shawāhid al-Shāfiya van ʿAbd al-Qādir al-Baghdādī, Caïro-druk). Al-Farrāʾ zei in de Maʿānī al-Qurʾān (folio 309) bij Zijn uitspraak "alqiyā fī jahannam": de Arabieren bevelen aan één persoon en aan een groep wat aan twee personen wordt bevolen, zodat zij tot één man zeggen: "Gaat van ons weg." En ik hoorde een van hen zeggen: "Wee jou, zadelt ze beiden en drijft ze beiden voort." En een van hen droeg mij voor: "Ik zei tot mijn metgezel ... het vers." Hij zei: en het wordt overgeleverd als "wājdiz", waarmee "wājtazz" (snijd af) bedoeld wordt. Einde citaat.
(7) Ook dit vers behoort tot de getuigenissen van al-Farrāʾ in de Maʿānī al-Qurʾān (folio 309) voor het reeds genoemde punt — dat de Arabieren soms een groep en één persoon aanspreken met datgene waarmee zij twee personen aanspreken. Hij zei, nadat hij het vers had voorgedragen: en wij menen dat de reden hiervan bij hen is dat de geringste van een mans helpers bij zijn kamelen en zijn schapen er twee zijn, en evenzo dat het reisgezelschap minstens drie personen telt, zodat de aanspraak tot één persoon werd gericht alsof het tot zijn twee metgezellen was. Einde citaat.
In (al-Lisān: j-z-r) staat dat de Arabieren soms één persoon aanspraken met de bewoording van twee personen, zoals Suwayd ibn Kurāʿ al-ʿUklī zei:
De dochter van al-ʿAwfī, Laylā, zegt: "Zie je niet hoe Ibn Kurāʿ voortdurend opgeschrikt is?"
Uit vrees voor deze twee emirs heb ik mijn slaap verloren, en bedekte (de slapeloosheid) mij met een grijze witheid (van het haar).
Indien jullie beiden mij dan in toom houden, weerhoudt dan groepen die onder de mensen zogende lieden kwellen.
En indien jullie beiden mij berispen ... het vers.
Hij zei: dit wijst erop dat hij twee personen aansprak: Saʿīd ibn ʿUthmān en degene die hem vervangt of bij hem aanwezig is. En zijn uitspraak "fa-in antumā aḥkamtumānī" is eveneens een aanwijzing dat hij twee personen aanspreekt. En zijn uitspraak "aḥkamtumānī" betekent: jullie beiden hebben mij weerhouden hem te bespotten. De oorsprong ervan komt van "aḥkamtu al-dābba" (ik heb het rijdier in toom gehouden): wanneer men er de toom van het bit in aanbrengt. En zijn uitspraak "wa-in tadaʿānī" betekent: indien jullie mij met rust laten, dan bescherm ik mijn eer tegen wie mij kwelt; en indien jullie mij berispen, laat ik mij weerhouden en heb ik geduld. En "al-ruḍḍaʿ" is het meervoud van "rāḍiʿ", en dat is de gemene mens. Einde citaat. Volgens dit (laatste) is er in het vers geen getuigenis voor al-Farrāʾ noch voor de auteur.
(8) Dit vers is de aanhef van een gedicht van Imruʾ al-Qays dat hij over zijn echtgenote Umm Jundab van (de stam) Ṭayyiʾ dichtte (Mukhtār al-shiʿr al-jāhilī, met commentaar van Muṣṭafā al-Saqqā, Ḥalabī-druk, p. 43). De getuigenis erin is dat hij zijn vriend aanspreekt met de bewoording van het tweevoud, omdat zij met drieën op reis waren. Na deze aanhef komt zijn uitspraak:
Want indien jullie beiden mij een ogenblik zouden aanzien van de tijd, zou het mij baten bij Umm Jundab.
(9) Dit vers is het derde van de twee verzen in het gedicht, en het is eveneens van Imruʾ al-Qays. Al-Farrāʾ zei, na zijn voorgaande woorden bij de vorige getuigenis: daarna zei hij "alam tara" (zie je niet), zo keerde hij terug naar het enkelvoud, terwijl het begin van zijn uitspraak twee personen betrof. Ik (de annotator) zeg: de woorden van al-Farrāʾ berusten op zijn overlevering van het vers. Er is een andere overlevering bij zijn uitspraak "alam tara", namelijk "alam tarayā" met de aanspreekvorm van het tweevoud, waarbij die twee zijn beide reisgenoten zijn, en daarop berust de getuigenis in het vers. Dit is de overlevering van al-Aʿlam al-Shantamarī in zijn commentaar op de Zes Gedichten, en de commentator van de Mukhtār al-shiʿr al-jāhilī heeft haar bevestigd.
(10) Het vers is van Suwayd ibn Kurāʿ al-ʿUklī, volgens (al-Tāj: ʿ-ṭ-l). En ʿAṭāla is een berg van de Banū Tamīm. En "Dhū Abānayn" betekent: de plaats waar de twee bergen zijn — Abān al-Abyaḍ (de witte), die toebehoort aan de Banū Jarīd van de Banū Fazāra in het bijzonder, en de zwarte, die toebehoort aan de Banū Wāliba van de Banū al-Ḥārith ibn Thaʿlaba ibn Dūdān ibn Asad, waarin Fazāra met hen deelt. Tussen de twee bergen ligt ongeveer een parasange, en de Wādī al-Rumma snijdt ertussen door. Aldus zei al-Bakrī in (Muʿjam mā istaʿjam, p. 95). Al-Farrāʾ zei, nadat hij het vers had overgeleverd: sommigen leveren het over als "anāran tarā". Einde citaat. Volgens deze laatste overlevering is er in het vers geen getuigenis voor wat de auteur beoogde, namelijk dat de Arabieren één persoon aanspreken met datgene waarmee zij het tweevoud aanspreken. En zijn uitspraak "min dhī Abānayn" is de overlevering van al-Ṭabarī in het origineel, en zij verschilt van de overlevering van al-Farrāʾ in de Maʿānī al-Qurʾān (309), die luidt: "min naḥwi bābayn". In al-Tāj staat: en Bābayn — een tweevoud — is een plaats in al-Baḥrayn.
