Tafseer van De Maaltijd · Al-Maaida · 5:91
Voorwaar, de Satan wil alleen maar vijandschap en haat onder jullie veroorzaken met behulp van wijn en gokken en door jullie af te houden van het gedenken van Allah en de shalât: houdt ermee op!
Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak: إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ ("De satan wil slechts vijandschap en haat tussen jullie veroorzaken door middel van de wijn en het kansspel, en jullie afhouden van het gedenken van Allah en van het gebed. Zullen jullie dan ophouden?" 5:91)
Abū Jaʿfar zei: Allah — verheven zij Zijn vermelding — zegt: de satan wil voor jullie slechts het drinken van de wijn (khamr) en het kansspel met de pijlen (qidāḥ), en hij verfraait dat voor jullie, uit verlangen van zijn kant dat hij vijandschap en haat tussen jullie veroorzaakt door jullie drinken van de wijn en jullie kansspel met de pijlen, opdat een deel van jullie het andere deel vijandig wordt en het ene deel het andere deel gaat haten, zodat hij jullie aangelegenheid verstrooit nadat Allah jullie verenigd heeft door het geloof (īmān) en jullie samengebracht heeft door de broederschap van de islam. ويصدكم عن ذكر الله ("En jullie afhouden van het gedenken van Allah"), Hij zegt: en hij keert jullie af — doordat deze wijn jullie met haar dronkenschap overweldigt, en doordat jullie bezig zijn met dit kansspel — van het gedenken van Allah, waarin het welzijn van jullie wereld en jullie hiernamaals ligt. وعن الصلاة ("En van het gebed"), dat jullie Heer jullie heeft opgelegd. فهل أنتم منتهون ("Zullen jullie dan ophouden?"), Hij zegt: zullen jullie dan ophouden met het drinken hiervan en het kansspel hiermee, en zullen jullie handelen naar wat jullie Heer jullie geboden heeft aan het verrichten van het rituele gebed (ṣalāh) dat Hij jullie heeft opgelegd, op zijn vastgestelde tijden, en aan het vasthouden aan het gedenken van Hem waarin het slagen van jullie verlangens ligt in jullie nabije wereld en jullie hiernamaals?
* * *
De geleerden van de uitleg verschilden van mening over de aanleiding waarom dit vers is neergedaald.
Sommigen van hen zeiden: het daalde neer door een aanleiding die uitging van ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb, namelijk dat hij het verfoeilijke gevolg van het drinken ervan aan de Boodschapper van Allah ﷺ vermeldde en Allah om het verbod ervan vroeg.
De vermelding van wie dat zei:
12512 - Hannād ibn al-Sarī heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld, op gezag van Isrāʾīl, van Abū Isḥāq, van Abū Maysara, die zei: ʿUmar zei: "O Allah, verduidelijk ons inzake de wijn een afdoende verduidelijking!" Hij zei: Toen daalde het vers neer dat in Surah Al-Baqarah staat: يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ ("Zij vragen jou over de wijn en het kansspel; zeg: in beide ligt grote zonde en nut voor de mensen", Surah Al-Baqarah 2:219). Hij zei: Toen werd ʿUmar geroepen en werd het hem voorgedragen, en hij zei: "O Allah, verduidelijk ons inzake de wijn een afdoende verduidelijking!" Toen daalde het vers neer dat in Surah An-Nisāʾ staat: لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ ("Nadert het gebed niet terwijl jullie dronken zijn, totdat jullie weten wat jullie zeggen", Surah An-Nisāʾ 4:43). Hij zei: En de omroeper van de Profeet ﷺ riep, wanneer het gebed aanbrak, om: "Laat de dronkene het gebed niet naderen!" Hij zei: Toen werd ʿUmar geroepen en werd het hem voorgedragen, en hij zei: "O Allah, verduidelijk ons inzake de wijn een afdoende verduidelijking!" Hij zei: Toen daalde het vers neer dat in Surah Al-Māʾida staat: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنْصَابُ وَالأَزْلامُ رِجْسٌ ("O jullie die geloven, voorwaar de wijn, het kansspel, de offerstenen en de wichelpijlen zijn een gruwel") tot Zijn uitspraak: "Zullen jullie dan ophouden?" Toen het aankwam bij Zijn uitspraak "Zullen jullie dan ophouden?", zei ʿUmar: "Wij houden op, wij houden op!"
12513 - Hannād heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī Zāʾida heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, van Abū Isḥāq, van Abū Maysara, die zei: ʿUmar zei: "O Allah, verduidelijk ons inzake de wijn een afdoende verduidelijking, want zij doet het verstand en het bezit verloren gaan!" — daarna vermeldde hij iets soortgelijks als de overlevering van Wakīʿ.
12514 - Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Abū Usāma heeft ons verteld, op gezag van Zakariyyā, van Abū Isḥāq, van Abū Maysara, die zei: ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb zei: "O Allah, verduidelijk het ons" — en hij vermeldde iets soortgelijks.
12515 - Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, van zijn vader — en Isrāʾīl, van Abū Isḥāq, van Abū Maysara, van ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb — dergelijks.
12516 - Hannād heeft ons verteld, hij zei: Yūnus ibn Bukayr heeft ons verteld, hij zei: Zakariyyā ibn Abī Zāʾida heeft ons verteld, van Abū Isḥāq, van Abū Maysara, van ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb — dergelijks.
12517 - Hannād heeft ons verteld, hij zei: Yūnus ibn Bukayr heeft ons verteld, hij zei: Abū Maʿshar al-Madanī heeft mij verteld, van Mohammed ibn Qays, die zei: Toen de Boodschapper van Allah ﷺ in Medina aankwam, kwamen de mensen naar hem toe, en zij plachten wijn te drinken en het kansspel te bedrijven. Zij vroegen hem daarover, en Allah — verheven zij Hij — openbaarde: يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا ("Zij vragen jou over de wijn en het kansspel; zeg: in beide ligt grote zonde en nut voor de mensen, maar de zonde ervan is groter dan het nut ervan", Surah Al-Baqarah 2:219). Toen zeiden zij: "Dit is iets waarin een toestemming is gekomen; wij eten van het kansspel en drinken de wijn, en wij vragen daarvoor om vergiffenis!" Totdat een man bij het avondgebed (al-maghrib) kwam, en hij begon te reciteren: قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ * لا أَعْبُدُ مَا تَعْبُدُونَ * وَلا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ ("Zeg: o jullie ongelovigen, ik aanbid niet wat jullie aanbidden, en jullie aanbidden niet wat ik aanbid", Surah Al-Kāfirūn). Maar hij raakte verward daarin en wist niet wat hij reciteerde. Toen openbaarde Allah: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى ("O jullie die geloven, nadert het gebed niet terwijl jullie dronken zijn", Surah An-Nisāʾ 4:43). De mensen plachten dus wijn te drinken totdat de tijd van het gebed kwam, dan lieten zij het drinken ervan en kwamen tot het gebed terwijl zij wisten wat zij zeiden. Zij bleven zo voortgaan totdat Allah — verheven zij Zijn vermelding — openbaarde: إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنْصَابُ وَالأَزْلامُ ("Voorwaar, de wijn, het kansspel, de offerstenen en de wichelpijlen") tot Zijn uitspraak: "Zullen jullie dan ophouden?" Toen zeiden zij: "Wij houden op, o Heer!"
* * *
En anderen zeiden: dit vers daalde neer door een aanleiding van Saʿd ibn Abī Waqqāṣ. Dat was omdat hij twist had met een man over een drank van hen beiden, waarop zijn metgezel hem sloeg met de kaakbeenderen van een kameel en zijn neus opensplitste; toen daalde het over hen beiden neer.
De vermelding van de overlevering daarover:
12518 - Mohammed ibn al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: Mohammed ibn Jaʿfar heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, van Simāk ibn Ḥarb, van Muṣʿab ibn Saʿd, van zijn vader Saʿd, dat hij zei: Een man van de Helpers (al-Anṣār) bereidde voedsel en nodigde ons uit. Hij zei: Wij dronken de wijn totdat wij beschonken raakten, en de Anṣār en Quraysh beroemden zich op elkaar, waarop de Anṣār zeiden: "Wij zijn voortreffelijker dan jullie!" Hij zei: Toen nam een man van de Anṣār een kaakbeen van een kameel en sloeg daarmee de neus van Saʿd en splitste die open, zodat Saʿd opengesplitst van neus was. Hij zei: Toen daalde dit vers neer: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ ("O jullie die geloven, voorwaar de wijn en het kansspel") tot het einde van het vers.
12519 - Hannād heeft ons verteld, hij zei: Abū al-Aḥwaṣ heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, van Simāk, van Muṣʿab ibn Saʿd, die zei: Saʿd zei: Ik dronk met een groep mensen van de Anṣār, en ik sloeg een man van hen — ik meen met een kaakbeen van een kameel — en ik brak het (zijn neus). Toen kwam ik bij de Profeet ﷺ en bracht hem op de hoogte, en het duurde niet lang of het verbod van de wijn daalde neer: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ ("O jullie die geloven, voorwaar de wijn en het kansspel") tot het einde van het vers.
12520 - Hannād heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī Zāʾida heeft ons verteld, hij zei: Isrāʾīl heeft ons verteld, van Simāk, van Muṣʿab ibn Saʿd, van zijn vader, die zei: Ik dronk de wijn met een groep mensen van de Anṣār — en hij vermeldde iets soortgelijks.
12521 - Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: ʿAmr ibn al-Ḥārith heeft mij bericht, dat Ibn Shihāb hem berichtte, dat Sālim ibn ʿAbd Allāh hem verhaalde: dat het eerste waardoor de wijn verboden werd, was dat Saʿd ibn Abī Waqqāṣ en enkele metgezellen van hem dronken en met elkaar gingen vechten, waarbij zij de neus van Saʿd braken; toen openbaarde Allah: إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ ("Voorwaar, de wijn en het kansspel"), het vers.
* * *
En anderen zeiden: het daalde neer over twee stammen van de stammen van de Anṣār.
De vermelding van wie dat zei:
12522 - Al-Ḥusayn ibn ʿAlī al-Ṣudāʾī heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj ibn al-Minhāl heeft ons verteld, hij zei: Rabīʿa ibn Kulthūm heeft ons verteld, van Jabr, van zijn vader, van Saʿīd ibn Jubayr, van Ibn ʿAbbās, die zei: Het verbod van de wijn daalde neer over twee stammen van de stammen van de Anṣār die dronken. Totdat zij, toen zij beschonken raakten, met elkaar de spot dreven. Toen zij nuchter werden, begon de man van hen het litteken op zijn gezicht en zijn baard te zien en zei: "Dit heeft mijn broeder die-en-die mij aangedaan!" — en zij waren broeders, in wier harten geen wrok zat — "Bij Allah, als hij vriendelijk en barmhartig jegens mij was geweest, had hij mij dit niet aangedaan!" Totdat er wrok in hun harten viel. Toen openbaarde Allah: إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ ("Voorwaar, de wijn en het kansspel") tot Zijn uitspraak: "Zullen jullie dan ophouden?" Toen zeiden enkele mensen van de overdrijvers: "Het is een gruwel in de buik van die-en-die die gedood werd op de dag van Badr, en die-en-die werd gedood op de dag van Uḥud!" Toen openbaarde Allah: لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا ("Er rust op hen die geloven en goede werken verrichten geen zonde inzake wat zij hebben gegeten", Surah Al-Māʾida 5:93), het vers.
12523 - Mohammed ibn Khalaf heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd ibn Mohammed al-Jarmī heeft ons verteld, van Abū Tumayla, van Sallām, de vrijgelatene van Ḥafṣ ibn Abī al-Qāsim, van Ibn Burayda, van zijn vader, die zei: Terwijl wij zaten bij een drank van ons — en wij waren op een zandvlakte, en wij waren met drie of vier, en bij ons was een groot wijnvat (bāṭiya) van ons —, en wij dronken de wijn als toegestaan, stond ik op om naar de Boodschapper van Allah ﷺ te gaan en hem te begroeten, terwijl het verbod van de wijn reeds was neergedaald: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنْصَابُ وَالأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ ("O jullie die geloven, voorwaar de wijn, het kansspel, de offerstenen en de wichelpijlen zijn een gruwel, behorend tot het werk van de satan") tot het einde van de beide verzen, "Zullen jullie dan ophouden?" Toen kwam ik bij mijn metgezellen en reciteerde het hun voor, tot Zijn uitspraak: "Zullen jullie dan ophouden?" Hij zei: En een deel van het volk had hun drank in de hand, sommigen hadden een deel gedronken en een deel was overgebleven in de beker. Toen hield hij de beker onder zijn bovenlip zoals de aderlater (al-ḥajjām) doet. Daarna goten zij uit wat in hun wijnvat was en zeiden: "Wij houden op, o onze Heer! Wij houden op, o onze Heer!"
* * *
En anderen zeiden: de vijandschap en de haat die ontstond tussen degenen over wie dit vers neerdaalde, was slechts vanwege het kansspel (al-maysir), niet vanwege de dronkenschap die hun overkwam door het drinken van de wijn. Daarom verbood Allah hun het kansspel.
De vermelding van wie dat zei:
12524 - Bishr heeft ons verteld, hij zei: Jāmiʿ ibn Ḥammād heeft ons verteld, hij zei: Yazīd ibn Zurayʿ heeft ons verteld — Bishr zei: en ik heb het van Yazīd gehoord, en hij heeft het mij verteld — hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, van Qatāda, die zei: In de tijd van onwetendheid (al-jāhiliyya) placht de man te gokken om zijn gezin en zijn bezit, en dan bleef hij beroofd en geplunderd zitten terwijl hij naar zijn bezit keek in de handen van een ander. Dat placht vijandschap en haat tussen hen voort te brengen, en Allah verbood dat en gaf daarover voorrang. En Allah weet het best wat Zijn schepping verbetert.
* * *
Abū Jaʿfar zei: En het juiste van de uitspraak hierover is bij ons dat men zegt dat Allah — verheven zij Hij — deze zaken die Hij in dit vers heeft genoemd "een gruwel (rijs)" heeft genoemd en geboden heeft ze te vermijden.
De geleerden van de uitleg verschilden van mening over de aanleiding waarom dit vers neerdaalde. Het is mogelijk dat het neerdaalde door de aanleiding van de smeekbede van ʿUmar — moge Allah tevreden met hem zijn — in de zaak van de wijn; en het is mogelijk dat dat was door de aanleiding van wat Saʿd overkwam van de man van de Anṣār toen zij beiden beschonken raakten van de drank; en het is mogelijk dat het was vanwege wat een van hen overkwam, bij het verloren gaan van zijn bezit door het kansspel, aan vijandschap jegens degene die hem in het kansspel had overwonnen en haat jegens hem. En wij hebben omtrent welk van deze het was geen doorslaggevend, verontschuldiging-afsnijdend bewijs. Maar welk van deze het ook was, het oordeel van het vers is bindend voor alle gehoudenen tot de wettelijke verplichting (ahl al-taklīf), en de onwetendheid omtrent de aanleiding waarom dit vers neerdaalde schaadt hen niet. Want de wijn, het kansspel, de offerstenen en de wichelpijlen zijn een gruwel behorend tot het werk van de satan; het is een verplichting voor allen tot wie het vers reikt van de gehoudenen tot de wettelijke verplichting om dit alles te vermijden, zoals Allah — verheven zij Hij — zei: فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ("Vermijdt het dus, opdat jullie zullen slagen").
