Tafseer van De Maaltijd · Al-Maaida · 5:116
En toen zei Allah: "O 'Isa, zoon van Maryam, heb jij tegen de mensen gezegd: "Neemt mij en mijn moeder tot twee goden naast Allah?" En hij (Isa) zei: "Heilig bent U! Nooit zou ik kunnen zeggen waarop ik geen recht heb. Indien ik dat gezegd had, zou U dat zeker geweten hebben. U weet wat er in mijn ziel is, en ik weet niet wat er in Uw Ziel is. Voorwaar, U bent de Kenner van het verborgene.
Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak: وَإِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَأَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ مَا لَيْسَ لِي بِحَقٍّ إِنْ كُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ ("En toen Allah zei: O ʿĪsā, zoon van Maryam, heb jij tot de mensen gezegd: Neemt mij en mijn moeder tot twee goden naast Allah? Hij zei: Heilig zijt Gij, het past mij niet te zeggen waarop ik geen recht heb. Als ik het gezegd zou hebben, dan zoudt Gij het reeds weten").
Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens roem geprezen zij, zegt: يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ ("Op de Dag waarop Allah de boodschappers verzamelt en zegt: Wat hebben jullie geantwoord gekregen?") — "Toen Allah zei: O ʿĪsā, zoon van Maryam, heb jij tot de mensen gezegd: Neemt mij en mijn moeder tot twee goden naast Allah?"
* * *
En er is gezegd: Allah sprak deze uitspraak tot ʿĪsā toen Hij hem tot Zich verhief uit deze wereld.
* Vermelding van wie dat zei:
13028 — Muḥammad ibn al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Aḥmad ibn al-Mufaḍḍal heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī: "En toen Allah zei: O ʿĪsā, zoon van Maryam, heb jij tot de mensen gezegd: Neemt mij en mijn moeder tot twee goden naast Allah?" Hij zei: Toen Allah ʿĪsā, de zoon van Maryam, tot Zich verhief, zeiden de christenen wat zij zeiden, en beweerden zij dat ʿĪsā hun dat bevolen had. Toen ondervroeg Hij hem over zijn uitspraak, waarop hij zei: "Heilig zijt Gij, het past mij niet te zeggen waarop ik geen recht heb. Als ik het gezegd zou hebben, dan zoudt Gij het reeds weten. Gij weet wat in mij is, maar ik weet niet wat in U is. Voorwaar, Gij zijt de Kenner van het verborgene" — tot aan Zijn uitspraak: وَأَنْتَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ("en Gij zijt over alle dingen Getuige").
* * *
Anderen zeiden: Dit is veeleer een bericht van Allah, wiens roem verheven zij, dat Hij dat tot ʿĪsā zal zeggen op de Dag der Opstanding.
* Vermelding van wie dat zei:
13029 — Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj: "En toen Allah zei: O ʿĪsā, zoon van Maryam, heb jij tot de mensen gezegd: Neemt mij en mijn moeder tot twee goden naast Allah?" Hij zei: En de mensen horen het. Toen antwoordde hij Hem met wat je gezien hebt, en bekende hij voor Hem zijn eigen dienaarschap. Zo wist hij die over ʿĪsā placht te zeggen wat hij zei, dat hij slechts onwaarheid sprak.
13030 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Jarīr heeft ons verteld, op gezag van ʿAṭāʾ, op gezag van Maysara, hij zei: Allah zei: O ʿĪsā, heb jij tot de mensen gezegd: Neemt mij en mijn moeder tot twee goden naast Allah? Toen begonnen zijn gewrichten te beven en vreesde hij dat hij het gezegd zou hebben, waarop hij zei: Heilig zijt Gij, als ik het gezegd zou hebben, dan zoudt Gij het reeds weten — de aya.
13031 — Al-Ḥasan ibn Yaḥyā heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Razzāq heeft ons bericht, hij zei: Maʿmar heeft ons bericht, op gezag van Qatāda, over Zijn uitspraak: "O ʿĪsā, zoon van Maryam, heb jij tot de mensen gezegd: Neemt mij en mijn moeder tot twee goden naast Allah?" — wanneer geschiedt dat? Hij zei: Op de Dag der Opstanding. Zie je niet dat Hij zegt: هَذَا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ ("Dit is de Dag waarop hun waarachtigheid de waarachtigen baat")?
= Volgens deze uitleg die Ibn Jurayj eraan gaf, moet "وإذ" ("en toen") de betekenis hebben van "en wanneer (idhā)", zoals Hij op een andere plaats zegt: وَلَوْ تَرَى إِذْ فَزِعُوا [Surah Sabaʾ: 51] ("En als je zou zien wanneer zij in paniek raken"), met de betekenis: zij raken in paniek; en zoals Abū al-Najm zei:
"Daarna belone Allah hem voor ons, wanneer Hij beloont, met de Tuinen van ʿAdn in de hoge verheven verblijven"
waarbij de betekenis is: wanneer Hij beloont; en zoals al-Aswad zei:
"En nu, wanneer ik gekscheer met hen, voorwaar zeggen zij: Ach, is de oude man niet zijns weegs gegaan!"
met de betekenis: wanneer ik gekscheer met hen.
En het is alsof wie hierover deze uitspraak van Ibn Jurayj aanhing, de uitleg van de aya richtte op: فَمَنْ يَكْفُرْ بَعْدُ مِنْكُمْ فَإِنِّي أُعَذِّبُهُ عَذَابًا لا أُعَذِّبُهُ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ ("Wie van jullie daarna ongelovig wordt, hem zal Ik straffen met een bestraffing waarmee Ik niemand van de werelden heb gestraft") in deze wereld = en Ik zal hem ook bestraffen in het hiernamaals: "Toen Allah zei: O ʿĪsā, zoon van Maryam, heb jij tot de mensen gezegd: Neemt mij en mijn moeder tot twee goden naast Allah?"
* * *
Abū Jaʿfar zei: De van beide opvattingen die naar ons oordeel het meest juist is, is de uitspraak van wie de opvatting van al-Suddī aanhing, namelijk dat Allah, wiens roem verheven zij, dat tot ʿĪsā zei toen Hij hem tot Zich verhief, en dat het bericht een bericht is over iets wat voorbij is — om twee redenen:
De eerste: dat "إذْ" ("toen") in het overgrote deel van het gangbare taalgebruik van de Arabieren slechts het voltooide (verleden) werkwoord vergezelt. Hoewel het soms voorkomt op de plaats van een bericht over iets wat zal geschieden, gebeurt dat slechts wanneer de toehoorders de betekenis ervan kennen; en dat is niet wijdverbreid noch welsprekend in hun spraak. En het richten van de betekenissen van Allahs woord, de Verhevene, op het meest bekende en gangbare wanneer daar een weg toe gevonden wordt, is beter dan het te richten op het meest onbekende en afkeurenswaardige.
De tweede: dat ʿĪsā er niet aan twijfelde, noch enige van de profeten, dat Allah een polytheïst (mushrik) die in zijn shirk sterft niet vergeeft. Dus zou men ʿĪsā niet kunnen toeschrijven dat hij in het hiernamaals, antwoordend aan zijn Heer, wiens roem verheven zij, zou zeggen: Als Gij hen straft die mij en mijn moeder tot twee goden naast U namen, dan zijn zij Uw dienaren, en als Gij hun vergeeft, dan zijt Gij de Almachtige, de Alwijze.
* * *
Als iemand zou zeggen: Wat was de reden van Allahs vraag aan ʿĪsā: "Heb jij tot de mensen gezegd: Neemt mij en mijn moeder tot twee goden naast Allah?", terwijl Hij weet dat ʿĪsā dat niet gezegd heeft?
Dan wordt geantwoord: Dat laat twee mogelijke uitleggingen toe:
De eerste: het waarschuwen van ʿĪsā tegen het uitspreken daarvan en het verbieden ervan, zoals iemand tot een ander zegt: "Heb jij dit en dat gedaan?", waarbij degene tot wie dat gezegd wordt begrijpt dat de spreker het verrichten van datgene waarover hij zegt "Heb jij het gedaan?" als gewichtig beschouwt, op de wijze van het verbieden ervan en het bedreigen daarmee.
De tweede: hem te laten weten dat zijn volk, dat hij verlaten had, zijn verbond geschonden had en hun godsdienst na hem veranderd had. Zo verenigt Hij daarmee het hem inlichten over hun toestand na hem, en het waarschuwen van hem tegen die uitspraak.
* * *
Abū Jaʿfar zei: Wat de uitleg van het woord betreft: het is "Heb jij tot de mensen gezegd: Neemt mij en mijn moeder tot twee goden", dat wil zeggen: tot twee aanbeden wezens die jullie aanbidden naast Allah. ʿĪsā zei: U verheerlijkend, o Heer, en U verheven achtend boven dat ik zoiets zou doen of zou uitspreken = "het past mij niet te zeggen waarop ik geen recht heb", Hij zegt: het is niet aan mij dat te zeggen, want ik ben een geschapen dienaar, en mijn moeder is een dienares van U; en hoe zou het de dienaar en de dienares passen aanspraak te maken op heerschappij (rubūbiyya)? = "Als ik het gezegd zou hebben, dan zoudt Gij het reeds weten", Hij zegt: Voor U blijft niets verborgen, en Gij weet dat ik dat niet gezegd heb en hun dat niet bevolen heb.
Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak: تَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِي وَلا أَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِكَ إِنَّكَ أَنْتَ عَلامُ الْغُيُوبِ (116) ("Gij weet wat in mij is, maar ik weet niet wat in U is. Voorwaar, Gij zijt de Kenner van het verborgene").
Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens roem geprezen zij, zegt, berichtend over Zijn profeet ʿĪsā, vrede en zegeningen zij met hem: dat hij zich tegenover Hem vrijpleit van wat de ongelovige christenen over hem en zijn moeder zeiden, dat hij hen daartoe zou hebben opgeroepen of het hun zou hebben bevolen. Zo zei hij: سُبْحَانَكَ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ مَا لَيْسَ لِي بِحَقٍّ إِنْ كُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ ("Heilig zijt Gij, het past mij niet te zeggen waarop ik geen recht heb. Als ik het gezegd zou hebben, dan zoudt Gij het reeds weten"). Daarna zei hij: "Gij weet wat in mij is", Hij zegt: Voor U, o Heer, blijft niet verborgen wat ik in mijn ziel verborgen houd en wat ik niet uitgesproken heb en niet met mijn ledematen geopenbaard heb; hoe dan met wat ik wel uitgesproken en met mijn ledematen geopenbaard heb? Hij zegt: Als ik tot de mensen gezegd zou hebben: "Neemt mij en mijn moeder tot twee goden naast Allah", dan zoudt Gij het geweten hebben, want Gij kent het verborgene van de zielen, datgene wat niet uitgesproken is; hoe dan met wat wél uitgesproken is? = "maar ik weet niet wat in U is", Hij zegt: en ik weet niet wat Gij voor mij verborgen gehouden hebt en mij niet hebt geopenbaard, want ik ken van de dingen slechts wat Gij mij hebt doen kennen = "Voorwaar, Gij zijt de Kenner van het verborgene", Hij zegt: Voorwaar, Gij zijt de Kenner van de verborgen zaken die niemand buiten U aanschouwt en die niemand anders dan Gij kent.
