Tabari
Terug naar surah 4, ayah 129

Tafseer van De Vrouwen · An-Nisaa · 4:129

وَلَن تَسْتَطِيعُوٓا۟ أَن تَعْدِلُوا۟ بَيْنَ ٱلنِّسَآءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ ۖ فَلَا تَمِيلُوا۟ كُلَّ ٱلْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَٱلْمُعَلَّقَةِ ۚ وَإِن تُصْلِحُوا۟ وَتَتَّقُوا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ كَانَ غَفُورًۭا رَّحِيمًۭا

En jullie zullen nooit in staat zijn rechtvaardig te zijn voor de vrouwen, hoezeer jullie ook willen, geeft niet geheel toe aan jullie neiging (tot één bepaalde vrouw) en laat haar (een andere vrouw) niet in het onzekere verkeren, of als jullie je beteren en (Allah) vrezen: voorwaar, Allah is Vergevensgezind, Meest Barmhartig.

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak: وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ ("En jullie zullen nooit in staat zijn rechtvaardig te zijn tussen de vrouwen, ook al zouden jullie er nog zo naar streven; neig dan niet geheel en al [naar één], zodat jullie haar als een in de lucht gehangene achterlaten") (4:129).

    Abū Jaʿfar zei: Hij, verheven is Zijn lof, bedoelt met de woorden "en jullie zullen nooit in staat zijn rechtvaardig te zijn tussen de vrouwen": jullie zullen niet bij machte zijn, o mannen, om tussen jullie vrouwen en echtgenotes gelijkheid te betrachten in de liefde van jullie harten, zodat jullie tussen hen daarin rechtvaardig zouden zijn, zó dat er in jullie harten voor sommigen van hen niet meer liefde is dan voor hun mede-echtgenotes. Want dat behoort tot wat jullie niet beheersen en wat niet in jullie macht ligt. "Ook al zouden jullie ernaar streven" — Hij zegt: ook al zouden jullie ernaar streven om hen daarin gelijk te behandelen. Zoals:

    10626 — Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, over Zijn uitspraak "en jullie zullen nooit in staat zijn rechtvaardig te zijn tussen de vrouwen, ook al zouden jullie ernaar streven": het is een onontkoombaar feit dat jullie niet in staat zullen zijn rechtvaardig tussen hen te zijn.

    * * *

    "Neig dan niet geheel en al" — Hij zegt: neig dan niet met jullie genegenheid geheel en al naar haar van wie jullie de liefde niet kunnen beheersen, in die mate dat dit jullie ertoe brengt onrecht te plegen jegens haar mede-echtgenotes door het nalaten van wat jullie aan plichten jegens hen verschuldigd zijn: in de verdeling van de [echtelijke] beurten onder hen, het levensonderhoud, en de behoorlijke omgang. "Zodat jullie haar als een in de lucht gehangene achterlaten" — Hij zegt: zodat jullie haar die niet degene is naar wie jullie met je genegenheid neigen, achterlaten "als een in de lucht gehangene", dat wil zeggen: als één die noch een echtgenoot heeft, noch ongehuwd of weduwe is.

    * * *

    En overeenkomstig hetgeen wij hierover gezegd hebben, hebben de uitleggers gesproken.

    Vermelding van wie gezegd heeft wat wij gezegd hebben over Zijn uitspraak: "en jullie zullen nooit in staat zijn rechtvaardig te zijn tussen de vrouwen, ook al zouden jullie ernaar streven."

    10627 — Muḥammad ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van Hishām ibn Ḥassān, op gezag van Muḥammad ibn Sīrīn, op gezag van ʿAbīda, over "en jullie zullen nooit in staat zijn rechtvaardig te zijn tussen de vrouwen, ook al zouden jullie ernaar streven", hij zei: [rechtvaardig zijn] uit zichzelf [d.w.z. innerlijk], in de liefde en de geslachtsgemeenschap.

    10628 — Muḥammad ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van Yūnus, op gezag van Muḥammad ibn Sīrīn, op gezag van ʿAbīda, over "en jullie zullen nooit in staat zijn rechtvaardig te zijn tussen de vrouwen, ook al zouden jullie ernaar streven", hij zei: uit zichzelf.

    10629 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Ḥafṣ heeft ons verteld, op gezag van Ashʿath en Hishām, op gezag van Ibn Sīrīn, op gezag van ʿAbīda, hij zei: Ik vroeg hem over Zijn uitspraak "en jullie zullen nooit in staat zijn rechtvaardig te zijn tussen de vrouwen, ook al zouden jullie ernaar streven", en hij zei: het gaat om de geslachtsgemeenschap.

    10630 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Jarīr heeft ons verteld, op gezag van Hishām, op gezag van Ibn Sīrīn, op gezag van ʿAbīda, hij zei: het gaat om de liefde en de geslachtsgemeenschap.

    10631 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Sahl heeft ons verteld, op gezag van ʿAmr, op gezag van al-Ḥasan: het gaat om de liefde.

    10632 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van Hishām, op gezag van Ibn Sīrīn, op gezag van ʿAbīda, hij zei: het gaat om de liefde en de geslachtsgemeenschap.

    10633 — al-Ḥasan ibn Yaḥyā heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Razzāq heeft ons bericht, hij zei: Maʿmar heeft ons bericht, op gezag van Ayyūb, op gezag van Ibn Sīrīn, op gezag van ʿAbīda, over Zijn uitspraak "en jullie zullen nooit in staat zijn rechtvaardig te zijn tussen de vrouwen, ook al zouden jullie ernaar streven", hij zei: het gaat om de genegenheid, alsof hij daarmee de liefde bedoelde.

    10634 — al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd Allāh ibn Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī, op gezag van Ibn ʿAbbās: "en jullie zullen nooit in staat zijn rechtvaardig te zijn tussen de vrouwen, ook al zouden jullie ernaar streven", hij zegt: je bent niet in staat in de begeerte tussen hen rechtvaardig te zijn, ook al zou je ernaar streven.

    10635 — Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda — en Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda — hij zei: Ons is overgeleverd dat ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb placht te zeggen: "O Allah, wat mijn hart betreft, daarover heb ik geen macht! En wat het overige betreft, daarvan hoop ik rechtvaardig te zijn!"

    10636 — al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī, op gezag van Ibn ʿAbbās, over Zijn uitspraak "en jullie zullen nooit in staat zijn rechtvaardig te zijn tussen de vrouwen, ook al zouden jullie ernaar streven", hij bedoelt: in de liefde en de geslachtsgemeenschap.

    10637 — Yaʿqūb ibn Ibrāhīm heeft mij verteld, hij zei: Ibn ʿUlayya heeft ons verteld — en Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Wahhāb heeft ons verteld — beiden zeiden: Ayyūb heeft ons verteld, op gezag van Abū Qilāba: dat de Boodschapper van Allah, Allah's zegen en vrede zij met hem, [de beurten] tussen zijn vrouwen verdeelde en daarin rechtvaardig was, en daarna zei: "O Allah, dit is mijn verdeling in datgene waarover ik macht heb; verwijt mij dan niet datgene waarover Gij macht hebt en ik geen macht heb."

    10638 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Ḥusayn ibn ʿAlī heeft ons verteld, op gezag van Zāʾida, op gezag van ʿAbd al-ʿAzīz ibn Rufayʿ, op gezag van Ibn Abī Mulayka, hij zei: Dit vers is geopenbaard betreffende ʿĀʾisha: "en jullie zullen nooit in staat zijn rechtvaardig te zijn tussen de vrouwen."

    10639 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Abū Muʿāwiya heeft ons verteld, op gezag van Juwaybir, op gezag van al-Ḍaḥḥāk, hij zei: het gaat om de begeerte en de geslachtsgemeenschap.

    10640 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: al-Muḥāribī heeft ons verteld, op gezag van Juwaybir, op gezag van al-Ḍaḥḥāk, hij zei: het gaat om de geslachtsgemeenschap.

    10641 — ʿAlī ibn Sahl heeft ons verteld, hij zei: Zayd ibn Abī al-Zarqāʾ heeft ons verteld, hij zei: Sufyān zei over Zijn uitspraak "en jullie zullen nooit in staat zijn rechtvaardig te zijn tussen de vrouwen, ook al zouden jullie ernaar streven", hij zei: het gaat om de liefde en de geslachtsgemeenschap.

    10642 — Yūnus heeft ons verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei over Zijn uitspraak "en jullie zullen nooit in staat zijn rechtvaardig te zijn tussen de vrouwen, ook al zouden jullie ernaar streven", hij zei: het gaat om wat voortkomt uit zijn lichaam en zijn hart; dat is iets wat hij niet kan beheersen.

    * * *

    Vermelding van wie gezegd heeft wat wij gezegd hebben in de uitleg van Zijn uitspraak: "neig dan niet geheel en al."

    10643 — Yaʿqūb ibn Ibrāhīm heeft ons verteld, hij zei: Ibn ʿUlayya heeft ons verteld, hij zei: Ibn ʿAwn heeft ons verteld, op gezag van Muḥammad, hij zei: Ik zei tegen ʿAbīda: "neig dan niet geheel en al", hij zei: uit zichzelf [d.w.z. innerlijk, met het hart].

    10644 — Sufyān heeft ons verteld, hij zei: Ibn ʿUlayya heeft ons verteld, op gezag van Ibn ʿAwn, op gezag van Muḥammad, op gezag van ʿAbīda, hetzelfde.

    10645 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Abū Usāma heeft ons verteld, op gezag van Hishām, op gezag van Ibn Sīrīn, op gezag van ʿAbīda: "neig dan niet geheel en al" — Hishām zei: Ik meen dat hij zei: in de liefde en de geslachtsgemeenschap.

    10646 — al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Ḥabbān ibn Mūsā heeft ons verteld, hij zei: Ibn al-Mubārak heeft ons bericht, hij zei: Hishām heeft ons bericht, op gezag van Ibn Sīrīn, op gezag van ʿAbīda, over Zijn uitspraak "geheel en al", hij zei: uit zichzelf.

    10647 — Baḥr ibn Naṣr al-Khawlānī heeft ons verteld, hij zei: Bishr ibn Bakr heeft ons verteld, hij zei: al-Awzāʿī heeft ons bericht, op gezag van Ibn Sīrīn, hij zei: Ik vroeg ʿAbīda over de uitspraak van Allah "neig dan niet geheel en al", hij zei: uit zichzelf.

    10648 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Sahl ibn Yūsuf heeft ons verteld, op gezag van ʿAmr, op gezag van al-Ḥasan: "neig dan niet geheel en al", hij zei: in de gemeenschap (al-ghishyān) en de verdeling van de beurten.

    10649 — Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid: "neig dan niet geheel en al" — bega niet opzettelijk slechte behandeling.

    10650 — al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, hetzelfde.

    10651 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Bakr heeft ons verteld, op gezag van Ibn Jurayj, hij zei: Mij is overgeleverd van Mujāhid: "neig dan niet geheel en al", hij zei: dat hij opzettelijk slecht handelt en onrecht pleegt.

    10652 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, op gezag van ʿĪsā ibn Maymūn, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, hetzelfde.

    10653 — Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei: "neig dan niet geheel en al", hij zei: dit gaat over het handelen met betrekking tot zijn overnachting bij haar, en met betrekking tot wat zij ontvangt van zijn goedheid.

    10654 — Muḥammad ibn al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Aḥmad ibn al-Mufaḍḍal heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī: "neig dan niet geheel en al", hij zegt: dat hij zich tegen haar keert, zodat hij niet voor haar levensonderhoud zorgt en geen enkele dag aan haar toebedeelt.

    10655 — al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, hij zei: Mujāhid zei: "neig dan niet geheel en al", hij zei: dat hij opzettelijk slecht handelt. Hij zegt: "neig niet geheel en al", hij zei: mij is overgeleverd dat het de geslachtsgemeenschap is.

    10656 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, op gezag van Ḥammād ibn Zayd, op gezag van Ayyūb, op gezag van Abū Qilāba, hij zei: De Profeet, Allah's zegen en vrede zij met hem, verdeelde [de beurten] tussen zijn vrouwen en was daarin rechtvaardig, en hij zei: "O Allah, dit is mijn verdeling in datgene waarover ik macht heb; verwijt mij dan niet datgene waarover Gij macht hebt en ik geen macht heb!"

    10657 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Wahhāb heeft ons verteld, op gezag van Ayyūb, op gezag van Abū Qilāba, op gezag van ʿAbd Allāh ibn Yazīd, op gezag van ʿĀʾisha, op gezag van de Profeet, Allah's zegen en vrede zij met hem, met dezelfde inhoud.

    10658 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, op gezag van Hammām ibn Yaḥyā, op gezag van Qatāda, op gezag van al-Naḍr ibn Anas, op gezag van Bishr ibn Nahīk, op gezag van Abū Hurayra, op gezag van de Profeet, Allah's zegen en vrede zij met hem, hij zei: "Wie twee vrouwen heeft en zich naar de ene neigt ten koste van de andere, zal op de Dag der Opstanding komen terwijl één van zijn beide zijden afhangt."

    * * *

    Vermelding van wie gezegd heeft wat wij gezegd hebben in de uitleg van Zijn uitspraak: "zodat jullie haar als een in de lucht gehangene achterlaten."

    10659 — al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd Allāh ibn Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī ibn Abī Ṭalḥa, op gezag van Ibn ʿAbbās: "zodat jullie haar als een in de lucht gehangene achterlaten", hij zei: jullie laten haar achter terwijl zij noch ongehuwd/weduwe is, noch een echtgenoot heeft.

    10660 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā ibn Yamān heeft ons verteld, op gezag van Ashʿath, op gezag van Jaʿfar, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr: "zodat jullie haar als een in de lucht gehangene achterlaten", hij zei: noch ongehuwd, noch gehuwd.

    10661 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Ibn Yamān heeft ons verteld, op gezag van Mubārak, op gezag van al-Ḥasan: "zodat jullie haar als een in de lucht gehangene achterlaten", hij zei: noch gescheiden, noch gehuwd.

    10662 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Sahl ibn Yūsuf heeft ons verteld, op gezag van ʿAmr, op gezag van al-Ḥasan, hetzelfde.

    10663 — Bishr ibn Muʿādh heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda: "zodat jullie haar als een in de lucht gehangene achterlaten", dat wil zeggen: als een vastgehoudene of als een gevangene.

    10664 — al-Ḥasan ibn Yaḥyā heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Razzāq heeft ons bericht, hij zei: Maʿmar heeft ons bericht, op gezag van Qatāda, over Zijn uitspraak "zodat jullie haar als een in de lucht gehangene achterlaten", hij zei: als een gevangene.

    10665 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Ḥakkām ibn Salm heeft ons verteld, op gezag van Abū Jaʿfar, op gezag van al-Rabīʿ, over Zijn uitspraak "zodat jullie haar als een in de lucht gehangene achterlaten", hij zegt: noch gescheiden, noch gehuwd.

    10666 — al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Isḥāq heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān ibn Saʿd heeft ons verteld, hij zei: Abū Jaʿfar heeft ons bericht, op gezag van al-Rabīʿ ibn Anas, over Zijn uitspraak "neig dan niet geheel en al, zodat jullie haar als een in de lucht gehangene achterlaten": noch gescheiden, noch gehuwd.

    10667 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Bakr heeft ons verteld, op gezag van Ibn Jurayj, hij zei: Mij is overgeleverd van Mujāhid: "zodat jullie haar als een in de lucht gehangene achterlaten", hij zei: noch ongehuwd, noch gehuwd.

    10668 — al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ: "zodat jullie haar als een in de lucht gehangene achterlaten", zij is noch ongehuwd, noch een vrouw met een echtgenoot.

    10669 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: al-Muḥāribī, Abū Khālid en Abū Muʿāwiya hebben ons verteld, op gezag van Juwaybir, op gezag van al-Ḍaḥḥāk, hij zei: laat haar niet achter alsof zij geen echtgenoot heeft.

    10670 — Muḥammad ibn al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Aḥmad ibn al-Mufaḍḍal heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī: "zodat jullie haar als een in de lucht gehangene achterlaten", hij zei: noch ongehuwd, noch gehuwd.

    10671 — Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei over Zijn uitspraak "zodat jullie haar als een in de lucht gehangene achterlaten", hij zei: "de in de lucht gehangene" is degene die niet vrijgelaten en aan zichzelf overgelaten is om voor zichzelf [een echtgenoot] te zoeken, en die niet gereed staat zoals een vrouw die bij haar echtgenoot is; zij is noch bij haar echtgenoot, noch van hem gescheiden, zodat zij voor zichzelf zou kunnen zoeken. Zij is dus "de in de lucht gehangene".

    * * *

    Abū Jaʿfar zei: Allah, verheven is Zijn lof, heeft met de woorden "neig dan niet geheel en al, zodat jullie haar als een in de lucht gehangene achterlaten" de mannen slechts geboden rechtvaardig te zijn tussen hun echtgenotes in datgene waarin zij in staat zijn rechtvaardig tussen hen te zijn: in de verdeling van de beurten onder hen, in het levensonderhoud, en in het nalaten van onrecht daarin door de ene boven de andere te bevoordelen — in datgene waarin Hij hun de rechtvaardigheid heeft opgelegd. Want Hij heeft hun datgene kwijtgescholden waarin zij niet bij machte zijn rechtvaardig tussen hen te zijn, namelijk wat in de harten is aan liefde en genegenheid.

    * * *

    Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak: وَإِنْ تُصْلِحُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا ("En als jullie het goed maken en [Allah] vrezen, dan is Allah waarlijk Vergevensgezind, Genadevol") (4:129).

    Abū Jaʿfar zei: Hiermee bedoelt Hij, verheven is Zijn lof: "en als jullie het goed maken", o mensen, in jullie daden, zodat jullie rechtvaardig zijn in jullie verdeling van de beurten tussen jullie echtgenotes en in wat Allah hun aan plichten jegens jullie heeft opgelegd, namelijk het levensonderhoud en de behoorlijke omgang, en jullie daarin geen onrecht plegen. "En [Hem] vrezen" — Hij zegt: en jullie Allah vrezen ten aanzien van het neigen dat Hij jullie verboden heeft, namelijk dat jullie de ene boven de andere bevoordelen en haar zo onrecht doen in haar recht dat Allah haar tegenover jullie heeft toegekend. "Dan is Allah waarlijk Vergevensgezind" — Hij zegt: dan zal Allah voor jullie bedekken wat er vroeger van jullie is voortgekomen aan neiging en onrecht jegens hen vóór dat tijdstip, doordat Hij ervan afziet jullie ervoor te bestraffen, en Hij bedekt dat voor jullie door jullie te vergeven wat er voordien van jullie daarin is voorgevallen. "Genadevol" — Hij zegt: en Hij is Genadevol jegens jullie, aangezien Hij jullie berouw aanvaardt en jullie boetedoening aanneemt voor het onrecht dat er voordien van jullie daarin jegens hen is voortgekomen, en aangezien Hij jullie de verzoening tussen jullie en hen heeft toegestaan, doordat zij afzien van hun rechten op de verdeling van de beurten, op voorwaarde dat zij niet verstoten worden.

    Toon originele Arabische tekst
    القول في تأويل قوله : وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ قال أبو جعفر: يعني جل ثناؤه بقوله: " ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء "، لن تطيقوا، أيها الرجال، أن تسوُّوا بين نسائكم وأزواجكم في حُبِّهن بقلوبكم حتى تعدِلوا بينهنّ في ذلك، فلا يكون في قلوبكم لبعضهن من المحبة إلا مثلُ ما لصواحبها، لأن ذلك مما لا تملكونه، وليس إليكم=" ولو حرصتم "، يقول: ولو حرصتم في تسويتكم بينهن في ذلك، كما:- 10626 - حدثني محمد بن عمرو قال، حدثنا أبو عاصم قال، حدثنا عيسى، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد في قوله: " ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء ولو حرصتم "، قال: واجبٌ، أن لا تستطيعوا العدل بينهن. * * * =" فلا تميلوا كلَّ الميل "، يقول: فلا تميلوا بأهوائكم إلى من لم تملكوا محبته منهن كلَّ الميل، حتى يحملكم ذلك على أن تجوروا على صواحبها في ترك أداء الواجب لهن عليكم من حق: في القسم لهن، والنفقة عليهن، والعشرة بالمعروف (41) = " فتذروها كالمعلقة " يقول: فتذروا التي هي سوى التي ملتم بأهوائكم إليها=" كالمعلقة "، يعني: كالتي لا هي ذات زوج، ولا هي أيِّمٌ. * * * وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل. ذكر من قال ما قلنا في قوله: " ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء ولو حرصتم ". 10627 - حدثنا محمد بن بشار قال، حدثنا عبد الرحمن قال، حدثنا سفيان، عن هشام بن حسان، عن محمد بن سيرين، عن عبيدة: " ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء ولو حرصتم "، قال: بنفسه في الحب والجماع. 10628- حدثنا محمد بن بشار قال، حدثنا عبد الرحمن قال، حدثنا سفيان، عن يونس، عن محمد بن سيرين، عن عبيدة: " ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء ولو حرصتم "، قال: بنفسه. 10629- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا حفص، عن أشعث وهشام، عن ابن سيرين، عن عبيدة قال: سألته عن قوله: " ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء ولو حرصتم "، فقال: في الجماع 10630- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا جرير، عن هشام، عن ابن سيرين، عن عبيدة قال: في الحب والجماع. 10631 - حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا سهل، عن عمرو، عن الحسن: في الحب. 10632 - حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبي، عن سفيان، عن هشام، عن ابن سيرين، عن عبيدة قال: في الحب والجماع. 10633- حدثنا الحسن بن يحيى قال، قال أخبرنا عبد الرزاق قال، أخبرنا معمر، عن أيوب، عن ابن سيرين، عن عبيدة في قوله: " ولن تستطيعوا أن &; 9-286 &; تعدلوا بين النساء ولو حرصتم "، قال: في المودة، كأنه يعني الحبّ. 10634- حدثني المثنى قال، حدثنا عبد الله بن صالح قال، حدثني معاوية، عن علي، عن ابن عباس: " ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء ولو حرصتم "، يقول: لا تستطيع أن تعدل بالشهوة فيما بينهن ولو حرصت. 10635 - حدثنا بشر قال، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد، عن قتادة= وحدثنا ابن بشار قال، حدثنا عبد الأعلى قال، حدثنا سعيد، عن قتادة= قال: ذكر لنا أن عمر بن الخطاب كان يقول: اللهم أمَّا قلبي فلا أملك! وأما سِوَى ذلك، فأرجو أن أعدل! 10636 - حدثني المثنى قال، حدثنا أبو صالح قال، حدثني معاوية، عن علي، عن ابن عباس قوله: " ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء ولو حرصتم "، يعني: في الحب والجماع. 10637- حدثني يعقوب بن إبراهيم قال، حدثنا ابن علية= وحدثنا ابن بشار قال، حدثنا عبد الوهاب= قالا جميعًا، حدثنا أيوب، عن أبي قلابة: أن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان يقسم بين نسائه فيعدل، ثم يقول: اللهم هذا قَسْمِي فيما أملك، فلا تَلُمني فيما تَملك ولا أملك. (42) 10638 - حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا حسين بن علي، عن زائدة، عن عبد العزيز بن رفيع، عن ابن أبي مليكة قال: نـزلت هذه الآية في عائشة: " ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء " . 10639 - حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبو معاوية، عن جويبر، عن الضحاك، قال: في الشهوة والجماع. 10640 - حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا المحاربي، عن جويبر، عن الضحاك قال: في الجماع. 10641 - حدثنا علي بن سهل قال، حدثنا زيد بن أبي الزرقاء قال، قال سفيان في قوله: " ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء ولو حرصتم "، قال: في الحب والجماع. 10642- حدثنا يونس قال، أخبرنا ابن وهب قال، قال ابن زيد في قوله: " ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء ولو حرصتم "، قال: ما يكون من بدنه وقلبه، فذلك شيء لا يستطيع يَمْلكه. (43) * * * ذكر من قال ما قلنا في تأويل قوله: " فلا تميلوا كلَّ الميل ". 10643 - حدثنا يعقوب بن إبراهيم قال، حدثنا ابن علية قال، حدثنا ابن عون، عن محمد قال: قلت لعبيدة: " فلا تميلوا كل الميل "، قال: بنفسه. 10644- حدثنا سفيان قال، حدثنا ابن علية، عن ابن عون، عن محمد، عن عبيدة، مثله. 10645 - حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبو أسامة، عن هشام، عن ابن سيرين، عن عبيدة: " فلا تميلوا كل الميل "، قال هشام: أظنه قال: في الحب والجماع. 10646- حدثني المثنى قال، حدثنا حبان بن موسى قال، أخبرنا ابن المبارك قال، أخبرنا هشام، عن ابن سيرين، عن عبيدة في قوله: " كل الميل "، قال: بنفسه. 10647 - حدثنا بحر بن نصر الخولاني قال، حدثنا بشر بن بكر قال، أخبرنا الأوزاعي، عن ابن سيرين قال: سألت عبيدة عن قول الله: " فلا تميلوا كل الميل "، قال: بنفسه. (44) 10648 - حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا سهل بن يوسف، عن عمرو، عن الحسن: " فلا تميلوا كل الميل "، قال: في الغشيان والقَسْم. (45) 10649 - حدثني محمد بن عمرو قال، حدثنا أبو عاصم قال، حدثنا عيسى، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد: " فلا تميلوا كل الميل "، لا تعمَّدوا الإساءة. 10650 - حدثني المثنى قال، حدثنا أبو حذيفة قال، حدثنا شبل، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد، مثله. 10651- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا محمد بن بكر، عن ابن جريج قال: بلغني عن مجاهد: " فلا تميلوا كل الميل "، قال: يتعمد أن يسيء ويظلم. (46) 10652 - حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبو عاصم، عن عيسى بن ميمون، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد، مثله. 10653- حدثني يونس قال، أخبرنا ابن وهب قال، قال ابن زيد: " فلا تميلوا كل الميل "، قال: هذا في العمل في مبيته عندها، وفيما تصيب من خيره. 10654 - حدثنا محمد بن الحسين قال، حدثنا أحمد بن مفضل قال، حدثنا أسباط، عن السدي: " فلا تميلوا كل الميل "، يقول: يميل عليها، فلا ينفق عليها، ولا يقسم لها يومًا. 10655 - حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حجاج، عن ابن جريج قال، قال مجاهد: " فلا تميلوا كل الميل "، قال: يتعمد الإساءة، يقول: " لا تميلوا كل الميل "، قال: بلغني أنه الجماع. 10656 - حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبي، عن حماد بن زيد، عن أيوب، عن أبي قلابة قال: كان النبي صلى الله عليه وسلم يقسم بين نسائه فيعدل، ويقول: اللهم هذه قِسْمتي فيما أملك، فلا تلمني فيما تملك ولا أملك! (47) 10657- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا عبد الوهاب، عن أيوب، عن أبي قلابة، عن عبد الله بن يزيد، عن عائشة، عن النبي صلى الله عليه وسلم، بمثله. (48) 10658 - حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبي، عن همام بن يحيى، عن قتادة، عن النضر بن أنس، عن بشير بن نَهيك، عن أبي هريرة، عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: من كانت له امرأتان يَميل مع إحداهما على الأخرى، جاء يوم القيامة أحدُ شِقَّيه ساقط. (49) * * * ذكر من قال ما قلنا في تأويل قوله: " فتذروها كالمعلقة ". 10659 - حدثني المثنى قال، حدثنا عبد الله بن صالح قال، حدثني معاوية، عن علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس: " فتذروها كالمعلقة "، قال: تذروها لا هي أيّم، ولا هي ذات زوج. (50) 10660- حدثنا ابن وكيع قال: حدثنا يحيى بن يمان، عن أشعث، عن جعفر &; 9-291 &; ، عن سعيد بن جبير: " فتذروها كالمعلقة "، قال: لا أيِّمًا ولا ذات بعل. 10661 - حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا ابن يمان، عن مبارك، عن الحسن: " فتذروها كالمعلقة "، قال: لا مطلقة ولا ذات بعل. 10662- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا سهل بن يوسف، عن عمرو، عن الحسن، مثله. 10663 - حدثنا بشر بن معاذ قال، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد، عن قتادة: " فتذروها كالمعلقة "، أي كالمحبوسة، أو كالمسجونة. 10664- حدثنا الحسن بن يحيى قال، أخبرنا عبد الرزاق قال، أخبرنا معمر، عن قتادة في قوله: " فتذروها كالمعلقة "، قال: كالمسجونة. (51) 10665 - حدثنا ابن حميد قال، حدثنا حكام بن سلم، عن أبي جعفر، عن الربيع في قوله: " فتذروها كالمعلقة "، يقول: لا مطلقة ولا ذات بعل. 10666- حدثني المثنى قال، حدثني إسحاق قال، حدثنا عبد الرحمن بن سعد قال، أخبرنا أبو جعفر، عن الربيع بن أنس في قوله: " فلا تميلوا كل الميل فتذروها كالمعلقة "، لا مطلقة ولا ذات بعل. (52) 10667- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا محمد بن بكر، عن ابن جريج قال: بلغني عن مجاهد: " فتذروها كالمعلقة "، قال: لا أيما ولا ذات بعل. &; 9-292 &; 10668 - حدثني المثنى قال، حدثنا أبو حذيفة قال، حدثنا شبل، عن ابن أبي نجيح: " فتذروها كالمعلقة "، ليست بأيم ولا ذات زوج. 10669- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا المحاربي وأبو خالد وأبو معاوية، عن جويبر، عن الضحاك، قال: لا تدعها كأنها ليس لها زوج. 10670- حدثنا محمد بن الحسين قال، حدثنا أحمد بن مفضل قال، حدثنا أسباط، عن السدي: " فتذروها كالمعلقة "، قال: لا أيِّمًا ولا ذات بعل. 10671 - حدثني يونس قال، أخبرنا ابن وهب قال، قال ابن زيد في قوله: " فتذروها كالمعلقة "، قال: " المعلقة "، التي ليست بمُخَلاة ونفسها فتبتغي لها، وليست متهيئة كهيئة المرأة من زوجها، لا هي عند زوجها، ولا مفارقة، فتبتغي لنفسها. فتلك " المعلقة ". * * * قال أبو جعفر: وإنما أمر الله جل ثناؤه بقوله: " فلا تميلوا كل الميل فتذروها كالمعلقة "، الرجالَ بالعدل بين أزواجهن فيما استطاعوا فيه العدل بينهن من القسمة بينهن، والنفقة، وترك الجور في ذلك بإرسال إحداهن على الأخرى فيما فرض عليهم العدلَ بينهن فيه، إذ كان قد صفح لهم عمَا لا يطيقون العدلَ فيه بينهنّ مما في القلوب من المحبة والهوى. * * * القول في تأويل قوله : وَإِنْ تُصْلِحُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا (129) قال أبو جعفر: يعني بذلك جل ثناؤه: " وإن تصلحوا " أعمالكم، أيها الناس، فتعدلوا في قسمكم بين أزواجكم، وما فرض الله لهن عليكم من النفقة والعشرة بالمعروف، فلا تجوروا في ذلك=" وتتقوا "، يقول: وتتقوا الله في الميل الذي نهاكم عنه، بأن تميلوا لإحداهن على الأخرى، فتظلموها حقها مما أوجبَه الله لها عليكم=" فإن الله كان غفورًا "، يقول: فإن الله يستر عليكم ما سلف منكم من ميلكم وجوركم عليهن قبل ذلك، بتركه عقوبتكم عليه، ويغطِّي ذلك عليكم بعفوه عنكم ما مضى منكم في ذلك قبل=" رحيمًا "، يقول: وكان رحيمًا بكم، إذ تاب عليكم، فقبل توبَتكم من الذي سلف منكم من جوركم في ذلك عليهن، وفي ترخيصه لكم الصلح بينكم وبينهن، بصفحهن عن حقوقهن لكم من القَسْم على أن لا يطلَّقن. (53) ---------------- الهوامش : (41) انظر تفسير"الميل" فيما سلف 8 : 212. (42) الأثر: 10637 - هذا الأثر رواه أبو داود في سننه 2 : 326 رقم: 2134 من طريق حماد ، عن أيوب ، عن أبي قلابة ، عن عبد الله بن يزيد (الخطمي) ، عن عائشة ، وانظر التعليق على الأثر رقم: 10657. ورواه من هذه الطريق أيضا مرفوعا ، النسائي في السنن 7 : 63 ، 64. وبه أيضًا ، ابن ماجه من سننه 1 : 634 ، رقم: 1971. وبه أيضًا ، الترمذي في سننه (باب ما جاء في التسوية بين الضرائر). ورواه البيهقي في السنن الكبرى 7 : 298. وسيرويه أبو جعفر بإسنادين آخرين ، أحدهما من طريق حماد بن زيد مرسلا ، وهو رقم: 10656 ، مع اختلاف يسير في اللفظ. والآخر ، من طريق عبد الوهاب ، عن أيوب ، عن أبي قلابة ، عن عبد الله بن يزيد ، عن عائشة ، مرفوعًا ، كما في السنن الأربعة ، وهو رقم: 10657. وأشار إليه الحافظ في الفتح (9 : 274) وقال: "وقد روى الأربعة ، وصححه ابن حبان والحاكم". وقال الترمذي بعقبه: "حديث عائشة ، هكذا رواه غير واحد: عن حماد بن سلمة ، عن أيوب ، عن أبي قلابة ، عن عبد الله بن يزيد ، عن عائشة أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يقسم= ورواه حماد بن زيد وغير واحد ، عن أيوب ، عن أبي قلابة ، مرسلا: أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يقسم= وهذا أصح من حديث حماد بن سلمة". وزاد الطبري هنا طريقين في روايته مرسلا: ابن علية ، عن أيوب= وعبد الوهاب ، عن أيوب. ثم قال الترمذي ومعنى قوله: "لا تلمني فيما تملك ولا أملك"= إنما يعني به الحب والمودة ، كذا فسره بعض أهل العلم". وقال أبو داود في سننه: "يعني القلب". (43) حذفت"أن" ، وسياقه"لا تستطيع أن تملكه". وحذف"أن" قبل المضارع ، جائز صحيح ، كثير في كلام العرب ، وكثير في كلام القدماء من العلماء والكتاب. (44) الأثر: 10647 -"بحر بن نصر الخولاني" ، مضى قريبًا برقم: 10588. وهذا الأثر ساقط من المخطوطة. (45) الأثر: 10648 -"سهل بن يوسف الأنماطي" ، ثقة ، من شيوخ أحمد. مترجم في التهذيب ، وقد مضى في الأسانيد: 2966 ، 3260 ، 4876 ، 8765. (46) الأثر: 10651 -"محمد بن بكر بن عثمان البرساني" ، ثقة. مضى برقم: 5438. (47) الأثر: 10656 - انظر التعليق على الأثر السالف رقم: 10637. (48) الأثر: 10657 -"عبد الله بن يزيد" هو: رضيع عائشة. روى عن عائشة. وعنه أبو قلابة الجرمي. ذكره ابن حبان في الثقات. وكان في المطبوعة والمخطوطة"عبد الله بن زيد" ، وهو خطأ كما سترى. هذا وقد جاء في سنن أبي داود وحدها"عبد الله بن يزيد الخطمي" ، والآخرون لم يقولوا: "الخطمي" ، اقتصروا على اسمه وحده. وهذا هو الصواب ، فإن"عبد الله بن يزيد بن زيد الخطمي" ، لم يذكر في تراجمه أنه روى عن عائشة ، ولا أن أبا قلابة الجرمي قد روى عنه. والذي يروي عن عائشة: عبد الله بن يزيد ، رضيع عائشة. وقد نص الحافظ ابن حجر في ترجمته في التهذيب (6 : 80) أنه له عند الأربعة: "اللهم هذا قسمي فيما أملك" ، فثبت على اليقين ، أن الذي في النسخ المطبوعة من سنن أبي داود ، خطأ محض ، وأن الصواب حذف"الخطمي" من إسنادها. والله الموفق للصواب. كتبه محمود محمد شاكر. (49) الأثر: 10658 - هذا الأثر ، رواه أبو داود الطيالسي عن همام ، في مسنده: 322 رقم: 2454 ، باختلاف يسير في لفظه. ورواه أبو داود في السنن 2 : 326 ، رقم: 2133 ، من طريق أبي الوليد الطيالسي ، عن همام ، ولفظه: "وشقه مائل". ورواه النسائي 7 : 63 ، من طريق عمرو بن علي ، عن عبد الرحمن ، عن همام ، ولفظه: "أحد شقيه مائل". ورواه ابن ماجه في سننه 1 : 633 رقم: 1969 ، من طريق أبي بكر بن أبي شيبة ، عن وكيع ، بلفظ الطبري. ورواه الترمذي في السنن ، في باب (ما جاء في التسوية بين الضرائر) ، من طريق عبد الرحمن بن مهدي ، عن همام. ورواه البيهقي 7 : 297 من طرق. قال الترمذي: "وإنما أسند هذا الحديث همام بن يحيى ، عن قتادة. ورواه هشام الدستوائي عن قتادة ، قال: "كان يقال". ولا نعرف هذا الحديث مرفوعًا إلا من حديث همام". (50) في المطبوعة: "ولا ذات روج" ، وأثبت ما في المخطوطة. (51) في المخطوطة ، "كالمسجونة ، كالمحبوسة" ، ووضع فوق الأولى حرف (ط) وفوق الأخرى (كذا) ، ولا أدري ما الذي أراد باستشكاله هذا. أما المطبوعة ، فقد حذفت"كالمحبوسة" واقتصرت على واحدة ، وكأنه ظن أنه أراد حذف التي عليها (ط) ، وإبقاء الأخرى ، ولعله أصاب ، فتركت ما في المطبوعة على حاله. وأراد بقوله: "المسجونة" و"المحبوسة" ، أن زوجها سجنها ، أو حبسها فلم يرسلها ، ولم يسرحها بالطلاق. (52) الأثر: 10666 - عبد الرحمن بن سعد: هو: "عبد الرحمن بن عبد الله بن سعد بن عثمان الرازي". روى عن أبيه ، وأبي خيثمة ، وعمرو بن أبي قيس الرازي ، وأبي جعفر الرازي. ثقة. مترجم في التهذيب. (53) انظر تفسير"التقوى" و"غفور" ، و"رحيم" فيما سلف من فهارس اللغة.