Tabari (1 passage)

1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

   Uiteenzetting over de uitleg van Zijn woord: رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَى رُسُلِكَ وَلا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ (194) ("Onze Heer, schenk ons wat U ons door Uw boodschappers beloofd hebt, en verneder ons niet op de Dag der Opstanding. Voorwaar, U breekt de belofte niet.")

   Abū Jaʿfar zei: Als een spreker ons zou vragen: wat is de zin ervan dat deze mensen hun Heer vragen om hun te schenken wat Hij hun beloofd heeft, terwijl zij wisten dat Allah Zijn belofte vervult en het niet toelaatbaar is dat van Hem een breken van de belofte uitgaat? Dan luidt het antwoord: de mensen van het onderzoek (de scholastieke denkers) verschillen daarover van mening.

   Sommigen van hen zeiden: dat is een uitspraak die de vorm aanneemt van een verzoek, maar waarvan de betekenis een mededeling is. Zij zeiden: de uitleg van de woorden is namelijk: رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الأَبْرَارِ ("Onze Heer, voorwaar, wij hoorden een oproeper die opriep tot het geloof (īmān): 'Gelooft in jullie Heer', en wij geloofden. Onze Heer, vergeef ons dan onze zonden en wis voor ons onze slechte daden uit en laat ons sterven met de vromen") — opdat U ons zult schenken wat U ons door Uw boodschappers beloofd hebt en ons niet zult vernederen op de Dag der Opstanding. Zij zeiden: en dat is niet zo dat zij zeiden: "Als U ons met de vromen laat sterven, vervul dan voor ons wat U ons beloofd hebt", want zij wisten dat Allah de belofte niet breekt, en dat datgene wat Hij bij monde van Zijn boodschappers beloofd heeft Hij niet door de smeekbede schenkt, maar Hij schenkt het uit gunst, door er het initiatief toe te nemen, en vervult het vervolgens.

   * * *

   En anderen zeiden: nee, dat is een uitspraak van zijn sprekers in de zin van een verzoek en een smeekbede tot Allah, opdat Hij hen zal maken tot diegenen aan wie Hij geschonken heeft wat Hij hun aan eervolle behandeling bij monde van Zijn boodschappers heeft beloofd — niet dat zij in zichzelf de rang van eervolle behandeling bij Allah verdiend hadden en Hem vervolgens vroegen om hun te schenken wat Hij hun beloofd had nadat zij wisten dat zij het bij zichzelf verdiend hadden, zodat dat van hen een verzoek aan hun Heer zou zijn om Zijn belofte niet te breken. Zij zeiden: en als de mensen hun Heer slechts gevraagd hadden om hun te schenken wat Hij de vromen beloofd heeft, dan zouden zij zichzelf gereinigd hebben en voor zichzelf getuigd hebben dat zij behoorden tot hen die de eervolle behandeling van Allah en Zijn beloning verdiend hadden. Zij zeiden: en dat is niet de eigenschap van de mensen van voortreffelijkheid onder de gelovigen.

   * * *

   En anderen zeiden: nee, zij deden deze uitspraak in de zin van een verzoek en een verlangen van hun kant tot Allah, opdat Hij hun zou schenken wat Hij hun beloofd heeft aan overwinning over hun vijanden onder de lieden van het ongeloof (kufr), en de zegepraal over hen, en de verheffing van het woord der waarheid boven de valsheid, zodat Hij dat voor hen zou bespoedigen. Zij zeiden: en het is onmogelijk dat de mensen — bij de beschrijving waarmee Allah hen beschreven heeft — niet de zekerheid zouden hebben dat Allah de belofte niet breekt, zodat zij daarom een verlangen tot Allah, wiens lof verheven is, zouden richten; maar zij hadden de overwinning beloofd gekregen zonder dat voor hen een tijdstip was vastgesteld voor het bespoedigen daarvan, vanwege de vreugde van de zegepraal en de rust van het lichaam die in het bespoedigen ervan ligt.

   * * *

   Abū Jaʿfar zei: en datgene wat naar mijn mening de juiste opvatting daarover het meest nabij komt, is dat deze beschrijving de beschrijving is van wie van de metgezellen van de Boodschapper van Allah ﷺ uit zijn vaderland en zijn woning emigreerde, zich afscheidend van de lieden van het toekennen van deelgenoten aan Allah (shirk), naar Allah en Zijn Boodschapper toe — en van de overigen onder de volgelingen van de Boodschapper van Allah ﷺ die een verlangen tot Allah richtten om hun overwinning over de vijanden van Allah en hun eigen vijanden te bespoedigen, en die zeiden: onze Heer, schenk ons wat U ons aan Uw overwinning over hen beloofd hebt, spoedig, want voorwaar, U breekt de belofte niet; maar wij hebben geen geduld met Uw uitstel en Uw verdraagzaamheid jegens hen, bespoedig dus [voor hen] hun vernedering en voor ons de zegepraal over hen.

   Op de juistheid daarvan wijst het slot van het andere vers, namelijk Zijn woord: فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا ("Zo verhoorde hun Heer hen: voorwaar, Ik laat het werk van geen werker onder jullie verloren gaan, man of vrouw; jullie zijn uit elkaar voortgekomen. En zij die emigreerden en uit hun woningen verdreven werden en die op Mijn weg leed werd aangedaan en die streden en gedood werden...") en de verzen die daarop volgen. En dat is in geen enkel opzicht datgene waar zij naartoe gingen wier uitspraak ik weergegeven heb. Dat komt doordat het in de taal van de Arabieren niet voorkomt dat men zegt: "Doe voor ons, o Heer, zus en zo", in de betekenis van: "opdat U voor ons zus en zo zult doen". En als dat toelaatbaar was, dan zou het toelaatbaar zijn dat de spreker tot een ander zou zeggen: "Kom naar mij toe en spreek met mij", in de betekenis van: "Kom naar mij toe opdat je met mij spreekt"; en dat komt in de taal niet voor, en de toelaatbaarheid ervan is niet bekend.

   En evenzo is het in de taal niet bekend: "Schenk ons wat U ons beloofd hebt", in de betekenis van: "Maak ons tot diegenen aan wie U dat geschonken hebt". En ofschoon ieder aan wie iets verhevens gegeven wordt daardoor gelijkgesteld wordt aan hem die als hem geweest is in de betekenis waarin het hem gegeven werd, is dat toch niet het voor de hand liggende uit de betekenis van de woorden, ook al kan de betekenis ervan daarop uitlopen.

   * * *

   Abū Jaʿfar zei: de uitleg van de woorden is dan: onze Heer, geef ons wat U ons bij monde van Uw boodschappers beloofd hebt: dat U Uw woord, het woord der waarheid, verheft door ons bij te staan tegen wie U verloochent, U weerstaat en een ander dan U aanbidt — en bespoedig dat voor ons, want voorwaar, wij weten dat U Uw belofte niet breekt — en verneder ons niet op de Dag der Opstanding door ons te schande te maken vanwege onze zonden die wij eerder begaan hebben, maar wis ze voor ons uit en vergeef ze ons. En reeds is overgeleverd:

   8366 - Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, over Zijn woord: "Onze Heer, en schenk ons wat U ons door Uw boodschappers beloofd hebt", hij zei: hij vraagt om de vervulling van wat Allah bij monde van Zijn boodschappers beloofd heeft.

   Toon originele Arabische tekst

   القول في تأويل قوله : رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَى رُسُلِكَ وَلا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ (194) قال أبو جعفر: إن قال لنا قائل: وما وجه مسألة هؤلاء القوم ربَّهم أن يؤتيهم ما وعدهم، وقد علموا أن الله منجز وعده، وغيرُ جائز أن يكون منه إخلاف موعد؟ قيل: اختلف في ذلك أهل البحث. (47) فقال بعضهم: ذلك قول خرج مخرج المسألة، ومعناه الخبر. قالوا: وإنما تأويل الكلام: رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الأَبْرَارِ لتؤتينا ما وعدتنا على رسلك ولا تخزنا يوم القيامة. قالوا: وليس ذلك على أنهم قالوا: " إن توفيتنا مع الأبرار، فأنجز لنا ما وعدتنا "، لأنهم قد علموا أن الله لا يخلف الميعاد، وأن ما وعد على ألسنة رسله ليس يعطيه بالدعاء، (48) ولكنه تفضل بابتدائه، ثم ينجزه. (49) * * * وقال آخرون: بل ذلك قول من قائليه على معنى المسألة والدعاء لله بأن يجعلهم ممن آتاهم ما وعدهم من الكرامة على ألسن رسله، (50) لا أنهم كانوا قد &; 7-484 &; استحقوا منـزلة الكرامة عند الله في أنفسهم، ثم سألوه أن يؤتيهم ما وعدهم بعد علمهم باستحقاقهم عند أنفسهم، فيكون ذلك منهم مسألة لربهم أن لا يُخلف وعده. قالوا: ولو كان القوم إنما سألوا ربهم أن يؤتيهم ما وعد الأبرار، لكانوا قد زكَّوْا أنفسهم، وشهدوا لها أنها ممن قد استوجب كرامة الله وثوابه. قالوا. وليس ذلك صفة أهل الفضل من المؤمنين. * * * وقال آخرون: بل قالوا هذا القول على وجه المسألة، والرغبة منهم إلى الله أن يؤتيهم ما وعدهم من النصر على أعدائهم من أهل الكفر، والظفر بهم، وإعلاء كلمة الحق على الباطل، فيعجل ذلك لهم. قالوا: ومحال أن يكون القوم= مع وصف الله إياهم بما وصفهم به، كانوا على غير يقين من أن الله لا يخلف الميعاد، فيرغبوا إلى الله جل ثناؤه في ذلك، ولكنهم كانوا وُعدوا النصرَ، ولم يوقَّت لهم في تعجيل ذلك لهم، لما في تعجَله من سرور الظفر ورَاحة الجسد. * * * قال أبو جعفر: والذي هو أولى الأقوال بالصواب في ذلك عندي، أن هذه الصفة، صفة من هاجر من أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم من وطنه وداره، مفارقًا لأهل الشرك بالله إلى الله ورسوله، وغيرهم من تُبّاع رسول الله صلى الله عليه وسلم الذين رغبوا إلى الله في تعجيل نصرتهم على أعداء الله وأعدائهم، فقالوا: ربنا آتنا ما وعدتنا من نُصرتك عليهم عاجلا فإنك لا تخلف الميعاد، ولكن لا صبر لنا على أناتك وحلمك عنهم، فعجل [لهم] خزيهم، ولنا الظفر عليهم. (51) يدل على صحة ذلك آخر الآية الأخرى، وهو قوله: فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا الآيات بعدها. وليس ذلك مما ذهب إليه الذين حكيت قولهم في شيء. وذلك أنه غير موجود في كلام العرب أن يقال: " افعل بنا يا رب كذا وكذا "، بمعنى: " لتفعل بنا كذا وكذا ". (52) ولو جاز ذلك، لجاز أن يقول القائل لآخر (53) : " أقبل إليّ وكلمني"، بمعنى: " أقبل إليّ لتكلمني"، وذلك غير موجود في الكلام ولا معروف جوازه. وكذلك أيضًا غير معروف في الكلام: "آتنا ما وعدتنا "، بمعنى: " اجعلنا ممن آتيته ذلك ". وإن كان كل من أعطى شيئًا سنيًّا، فقد صُيِّر نظيرًا لمن كان مثله في المعنى الذي أعطيه. ولكن ليس الظاهر من معنى الكلام ذلك، وإن كان قد يؤول معناه إليه. (54) * * * قال أبو جعفر: فتأويل الكلام إذًا: ربنا أعطنا ما وعدتنا على ألسن رسلك: أنك تُعلي كلمتك كلمةَ الحق، بتأييدنا على من كفر بك وحادَّك وعبد غيرك (55) = وعجَل لنا ذلك، فإنا قد علمنا أنك لا تخلف ميعادك- ولا تخزنا يوم القيامة فتفضحنا بذنوبنا التي سلفت منا، ولكن كفِّرها عنا واغفرها لنا. وقد:- 8366 - حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حجاج، عن ابن جريج، قوله: " ربنا وآتنا ما وعدتنا على رسلك "، قال: يستنجز موعود الله على رُسله. * * * --------------- الهوامش: (47) "أهل البحث" ، أهل النظر من المتكلمين ، وانظر ما سلف 5: 387 ، تعليق 2 ، وأيضا: 406 ، تعليق: 1. (48) في المخطوطة: "بعطية" ، وعلى الياء شدة ، وكأن الصواب ما في المطبوعة على الأرجح. (49) في المطبوعة: "تفضل بإيتائه" ، والصواب ما في المخطوطة ، يعني أن الله ابتدأه متفضلا به من غير سؤال ولا دعاء. (50) في المطبوعة: "بل ذلك قول من قائله" على الإفراد ، وصواب السياق الجمع ، كما في المخطوطة. (51) في المطبوعة: "فعجل حربهم" ، وفي المخطوطة ، غير منقوطة ، إلا نقطة على الخاء ، وصواب قراءتها ما أثبت. وزدت"لهم" بين القوسين ، استظهارًا من قوله"ولنا الظفر عليهم". ولو كان قوله"ولنا" تصحيف"وآتنا" ، لكان جيدًا أيضًا ، ولما احتاج الكلام إلى زيادة"لهم". (52) في المطبوعة: "بمعنى أفعل بنا لكذا الذي. ولو جاز ذلك..." ، وهذا خلط ليس له معنى مفهوم. وفي المخطوطة: "بمعنى: افعل بنا كذى الذي. ولو جاز ذلك" ، وهذا خلط أشد فسادًا من الأول. والصواب الذي لا شك فيه هو ما أثبته ، لأن هذا رد من أبي جعفر على أصحاب القول الأول الذين قالوا إنها بمعنى: "لتؤتينا ما وعدتنا" في تفسير"وآتنا ما وعدتنا" ، ولأنه مثل بعد بقوله: "أقبل إلي وكلمني" ، أنه غير موجود بمعنى"أقبل إلي لتكلمني". (53) في المخطوطة والمطبوعة: "أن يقول القائل الآخر" وهو خطأ لا شك فيه. (54) وهذا رد على أصحاب القول الثاني من الأقوال الثلاثة التي ذكرها قبل. وهم الذين قالوا إن قوله: "وآتنا ما وعدتنا" ، على معنى المسألة والدعاء لله بإن يجعلهم ممن آتاهم ما وعدهم. (55) في المخطوطة: "بأيدينا على من كفر بك" ، وأرجح ما جاء في المطبوعة.