Tabari
Terug naar surah 3, ayah 178

Tafseer van De Familie van Imraan · Aal-i-Imraan · 3:178

وَلَا يَحْسَبَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَنَّمَا نُمْلِى لَهُمْ خَيْرٌۭ لِّأَنفُسِهِمْ ۚ إِنَّمَا نُمْلِى لَهُمْ لِيَزْدَادُوٓا۟ إِثْمًۭا ۚ وَلَهُمْ عَذَابٌۭ مُّهِينٌۭ

Laat degenen die ongelovig zijn niet denken dat Ons uitstel geven beter voor hen is: Wij geven hun slechts uitstel opdat hun zonden zullen toenemen en voor hen is er een vernederende bestraffing.

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    De uitspraak over de uitleg van Zijn woord: wa-lā yaḥsabanna alladhīna kafarū annamā numlī lahum khayrun li-anfusihim innamā numlī lahum li-yazdādū ithman wa-lahum ʿadhābun muhīn (178)

    (En laat hen die ongelovig zijn niet menen dat het uitstel dat Wij hun verlenen beter is voor henzelf; Wij verlenen hun slechts uitstel opdat zij in zonde zullen toenemen, en voor hen is er een vernederende bestraffing) (3:178).

    Abū Jaʿfar zei: Hiermee bedoelt Hij, verheven is Zijn vermelding: laten zij die ongelovig zijn aan Allah en aan Zijn Boodschapper en aan wat hij van bij Allah heeft gebracht, niet menen dat Ons uitstel aan hen beter is voor henzelf.

    * * *

    Met "al-imlāʾ" (het uitstel) wordt bedoeld: het verlengen van de levensduur en het uitstellen van het levenseinde (ajal). Daartoe behoort ook Zijn woord, verheven is Zijn lof: wa-hjurnī maliyyan [Surah Maryam: 46], dat wil zeggen: voor een lange tijd. Daarvan is ook de uitdrukking afgeleid: "Moge je lang leven en lang van een geliefde genieten." En "al-malā" zelf betekent de tijd, en "al-malawān" betekent de nacht en de dag. Daarvan is ook het woord van Tamīm ibn Muqbil:

    "Ach, o woningen van de stam bij as-Sabuʿān, de twee tijden (de nacht en de dag) hebben er met verval op ingeprent."

    Hij bedoelt met "al-malawān" de nacht en de dag.

    * * *

    De recitatoren (qurrāʾ) hebben verschild over de recitatie van Zijn woord: "wa-lā taḥsabanna alladhīna kafarū annamā numlī lahum khayrun li-anfusihim".

    Een groep onder hen reciteerde dit als (wa-lā yaḥsabanna) met de yāʾ, en met een fatḥa op de "alif" van Zijn woord "annamā", overeenkomstig de betekenis die ik in de uitleg ervan heb beschreven.

    * * *

    Anderen reciteerden het als (wa-lā taḥsabanna) met de tāʾ, en "annamā" eveneens met een fatḥa op de "alif" van "annamā", in de betekenis: en meen jij niet, o Muḥammad, dat Ons uitstel aan hen die ongelovig zijn beter is voor henzelf.

    * * *

    Als nu iemand zou vragen: wat is de reden waarom de "alif" van Zijn woord "annamā" met een fatḥa wordt gelezen in de recitatie van hem die met de tāʾ leest, terwijl je weet dat, wanneer dit met de tāʾ wordt gelezen, "taḥsabanna" werkzaam is gemaakt op "alladhīna kafarū", en wanneer je het daarop werkzaam maakt, het niet toegestaan is dat het op "annamā" valt, omdat "annamā" slechts beheerst kan worden door een werkende factor (ʿāmil) die op twee zaken werkt in de naṣb (accusatief)?

    Dan wordt gezegd: wat het juiste in het Arabisch betreft en de bekende wijze van spreken uit de taal van de Arabieren, dat is de kasr van "inna" wanneer "taḥsabanna" met de tāʾ wordt gelezen, want wanneer "taḥsabanna" met de tāʾ wordt gelezen, dan heeft het "alladhīna kafarū" reeds in de naṣb gezet, en het is niet toegestaan dat het werkzaam is terwijl het reeds een naamwoord in de naṣb heeft gezet, namelijk bij "anna". Maar ik vermoed dat hij die dit met de tāʾ leest in "taḥsabanna" en met een fatḥa op de alif van "annamā", slechts de herhaling van "taḥsabanna" over "annamā" beoogde, alsof hij bedoelde dat de betekenis van de woorden is: en meen jij niet, o Muḥammad, ten aanzien van hen die ongelovig zijn, meen niet dat Ons uitstel aan hen beter is voor henzelf, zoals Hij, verheven is Zijn lof, zei: fa-hal yanẓurūna illā al-sāʿata an taʾtiyahum baghtatan [Surah Muḥammad: 18], met de uitleg: verwachten zij iets anders dan het Uur? Verwachten zij iets anders dan dat het hun plotseling overkomt? En dat is, ofschoon het een toelaatbare wijze in het Arabisch is, niettemin geldt dat de wijze van spreken der Arabieren is zoals wij eerder hebben beschreven.

    * * *

    Abū Jaʿfar zei: En het juiste in de recitatie hiervan is volgens ons de recitatie van hem die leest: (wa-lā yaḥsabanna alladhīna kafarū) met de yāʾ in "yaḥsabanna", en met een fatḥa op de alif van "annamā", in de betekenis dat het menen wordt toegeschreven aan hen die ongelovig zijn en aan niemand anders; vervolgens werkt "yaḥsabanna" op "annamā" in de naṣb, omdat "yaḥsabanna" dan niet door iets bezet is waarop het reeds gewerkt heeft, en het verlangt twee naamwoorden in de naṣb.

    Wij hebben dit gekozen vanwege de overeenstemming (ijmāʿ) van de recitatoren over de fatḥa op de "alif" van de eerste "annamā", en dat wijst erop dat de juiste recitatie in "yaḥsabanna" met de yāʾ is, om de reden die wij hebben beschreven.

    Wat de alif van de tweede "innamā" betreft: daar geldt de kasr op grond van de aanvang (ibtidāʾ), volgens de overeenstemming van de recitatoren daarover.

    * * *

    De uitleg van Zijn woord "innamā numlī lahum li-yazdādū ithman" (Wij verlenen hun slechts uitstel opdat zij in zonde zullen toenemen): Wij stellen slechts hun levenseinden uit en verlengen die, opdat zij in zonde zullen toenemen. Hij zegt: opdat zij ongehoorzaamheden verwerven, zodat hun zonden toenemen en talrijk worden. En "wa-lahum ʿadhābun muhīn" (en voor hen is er een vernederende bestraffing), Hij zegt: en voor dezen die ongelovig zijn aan Allah en aan Zijn Boodschapper is er in het Hiernamaals een vernederende, vernederend makende bestraffing.

    * * *

    En overeenkomstig hetgeen wij hierover hebben gezegd, is de overlevering (athar) gekomen.

    8267 - Muḥammad ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van al-Aʿmash, op gezag van Khaythama, op gezag van al-Aswad, die zei: ʿAbdallāh (Ibn Masʿūd) zei: Er is geen ziel, vroom noch verdorven, of de dood is beter voor haar. En hij reciteerde: "wa-lā yaḥsabanna alladhīna kafarū annamā numlī lahum khayrun li-anfusihim innamā numlī lahum li-yazdādū ithman", en hij reciteerde: nuzulan min ʿindi Allāhi wa-mā ʿinda Allāhi khayrun li-l-abrār [Surah Āl ʿImrān: 198] (als onthaal van bij Allah, en wat bij Allah is, is beter voor de vromen).

    Toon originele Arabische tekst
    القول في تأويل قوله : وَلا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لأنْفُسِهِمْ إِنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدَادُوا إِثْمًا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ (178) قال أبو جعفر: يعني بذلك تعالى ذكره: ولا يظنن الذين كفروا بالله ورسوله وما جاء به من عند الله (24) ، أن إملاءنا لهم خيرٌ لأنفسهم. * * * ويعني بـ" الإملاء "، الإطالة في العمر، والإنساء في الأجل، ومنه قوله جل ثناؤه: وَاهْجُرْنِي مَلِيًّا [سورة مريم: 46] أي: حينًا طويلا ومنه قيل: " عشتَ طويلا وتملَّيت حبيبًا " (25) ." والملا " نفسه الدهر،" والملوان "، الليل والنهار، ومنه قول تميم بن مقبل: (26) أَلا يَــا دِيَــارَ الحَــيِّ بِالسَّـبُعَانِ أَمَــلَّ عَلَيْهَــا بِــالبِلَى المَلَــوَانِ (27) يعني: بـ" الملوان "، الليل والنهار. * * * وقد اختلفت القرأة في قراءة قوله: " ولا تحسبن الذين كفروا أنما نملي لهم خيرٌ لأنفسهم ". فقرأ ذلك جماعة منهم: ( وَلا يَحْسَبَنَّ ) بالياء، وبفتح " الألف " من قوله: " أَنَّمَا "، على المعنى الذي وصفتُ من تأويله. * * * وقرأه آخرون: ( وَلا تَحْسَبَنَّ ) بالتاء و " أَنَّمَا " أيضا بفتح " الألف " من " أنما "، بمعنى: ولا تحسبنّ، يا محمد، الذين كفروا أنما نملي لهم خير لأنفسهم. * * * فإن قال قائل: فما الذي من أجله فتحت " الألف " من قوله: " أنما " في قراءة من قرأ بالتاء، وقد علمت أن ذلك إذا قرئ بالتاء فقد أعملت " تحسبن "، في" الذين كفروا "، وإذا أعملتها في ذلك، لم يجز لها أن تقع على " أنما " لأن " أنما " إنما يعمل فيها عاملٌ يعمل في شيئين نصبًا؟ قيل: أما الصواب في العربية ووجهُ الكلام المعروف من كلام العرب، كسر " إن " إذا قرئت " تحسبن " بالتاء، لأن " تحسبن " إذا قرئت بالتاء فإنها قد نصبت " الذين كفروا "، فلا يجوز أن تعمل، وقد نصبت اسمًا، في" أن ". ولكني أظن أنّ من قرأ ذلك بالتاء في" تحسبن " وفتح الألف من " أنما "، إنما أراد تكرير تحسبن على " أنما "، كأنه قصد إلى أنّ معنى الكلام: ولا تحسبن، يا محمد أنت، الذين كفروا، لا تحسبن أنما نملي لهم خيرٌ لأنفسهم، كما قال جل ثناؤه: فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلا السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً [سورة محمد: 18] بتأويل: هل ينظرون إلا الساعة، هل ينظرون إلا أن تأتيهم بغتة. (28) وذلك وإن كان وجهًا &; 7-423 &; جائزًا في العربية، فوجه كلام العرب ما وصفنا قبل. * * * قال أبو جعفر: والصواب من القراءة في ذلك عندنا، قراءة من قرأ: ( وَلا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا ) بالياء من " يحسبن "، وبفتح الألف من " أنما "، على معنى الحسبان للذين كفروا دون غيرهم، ثم يعمل في" أنما " نصبًا لأن " يحسبن " حينئذ لم يشغل بشيء عمل فيه، وهي تطلب منصوبين. وإنما اخترنا ذلك لإجماع القرأة على فتح " الألف " من " أنما " الأولى، فدل ذلك على أن القراءة الصحيحة فى " يحسبن " بالياء لما وصفنا. وأما ألف " إنما " الثانية، فالكسر على الابتداء، بإجماع من القرأة عليه: * * * وتأويل قوله: " إنما نُملي لهم ليزدادوا إثمًا "، إنما نؤخر آجالهم فنطيلها ليزدادوا إثمًا، يقول: يكتسبوا المعاصي فتزداد آثامهم وتكثر=" ولهم عذاب مهين "، يقول: ولهؤلاء الذين كفروا بالله ورسوله في الآخرة عقوبة لهم مهينة مذلة. (29) * * * وبنحو ما قلنا في ذلك جاء الأثر. 8267 - حدثنا محمد بن بشار قال، حدثنا عبد الرحمن قال، حدثنا سفيان، عن الأعمش، عن خيثمة، عن الأسود قال، قال عبدالله: ما من نفس برة ولا فاجرة إلا والموتُ خير لها. وقرأ: " ولا يحسبن الذين كفروا أنما نملي لهم خيرٌ لأنفسهم إنما نملي لهم ليزدادوا إثمًا "، وقرأ: نُزُلا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلأَبْرَارِ [سورة آل عمران: 198]. (30) -------------------- الهوامش: (24) انظر تفسير"حسب" فيما سلف قريبا ص: 384. (25) في المطبوعة: "وتمليت حينًا" ، وهو خطأ ، وفي المخطوطة: "وتمليت حنينًا" ، وهو تصحيف ، والصواب ما أثبت. وهو قول يقال في الدعاء ، ومثله في الدعاء لمن لبس ثوبًا جديدًا: "أبليت جديدًا ، وتمليت حبيبًا" ، أي: عشت معه ملاوة من دهرك وتمتعت به. (26) وينسب البيت لابن أحمر ، وإلى أعرابي من بني عقيل. (27) سيبويه 2: 322 ، ومجاز القرآن 1: 109 ، والأمالي 1: 233 ، والسمط: 533 ، والخزانة 3: 275 ، واللسان (ملل) ، وغيرها ، وسيأتي في التفسير 13: 106 (بولاق). وقد بين صاحب الخزانة نسبة هذه الأبيات وذكر الشعر المختلف فيه ، وقال إن أبيات ابن مقبل بعد هذا البيت: نَهَــارٌ وَلَيْــلٌ دَائِــبٌ مَلَوَاهُمَــا عَــلَى كُـلِّ حَـالِ النَّـاسِ يَخْتَلِفَـانِ ألا يـا دَيـارَ الحَـيِّ لا هَجْـرَ بَيْننَـا وَلكــنَّ رَوْعَــاتٍ مِــنَ الحَدَثَـانِ لِدَهْمَــاءَ إِذْ لِلنَّــاس والعَيْشِ غِـرَّةٌ وَإِذْ خُلُقَانَـــا بِالصِّبَــا عَسِــرَانِ قال أبو عبيد البكري: "أمل عليها": دأب ولازم ، وقال أبو عبيدة: أي رجع عليها حتى أبلاها ، أي: طال عليها. وعندي أن أصله من"الملل" ، يقول: حتى بلغ أقصى الملل والسآمة. (28) انظر معاني القرآن للفراء 1: 248 ، ومجاز القرآن لأبي عبيدة 1: 108 ، 109. (29) انظر تفسير"مهين" فيما سلف 2: 347 ، 348. (30) الحديث: 8267 - عبد الرحمن: هو ابن مهدي. وسفيان: هو الثوري. خيثمة: هو ابن عبد الرحمن بن أبي سبرة الجعفي. وهو تابعي ثقة ، أخرج له الجماعة كلهم. الأسود: هو ابن يزيد النخعي. وهذا الحديث ، وإن كان موقوفًا لفظًا ، فإنه - عندنا - مرفوع حكمًا ، لأنه مما لا يدرك بالرأي. وسيأتي مرة أخرى: 8374 ، من طريق عبد الرزاق ، عن الثوري ، بهذا الإسناد. ورواه الحاكم في المستدرك 2: 298 ، من رواية جرير ، عن الأعمش ، به. وقال: "هذا حديث صحيح على شرط الشيخين ، ولم يخرجاه". ووافقه الذهبي. وذكره ابن كثير 2: 328 ، من رواية ابن أبي حاتم ، من طريق أبي معاوية ، عن الأعمش ، به ، نحوه. ثم قال: "وكذا رواه عبد الرزاق ، عن الثوري ، عن الأعمش ، به". وذكره السيوطي 2: 104 ، وزاد نسبته لابن أبي شيبة ، وعبد بن حميد ، وأبي بكر المروزى في الجنائز ، وابن المنذر ، والطبراني. وسيأتي نحو معناه ، من حديث أبي الدرداء: 8375.