Tabari (1 passage)

1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

   De uitleg van de uitspraak van de Verhevene: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لا بَيْعٌ فِيهِ وَلا خُلَّةٌ وَلا شَفَاعَةٌ وَالْكَافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ (254)

   (O jullie die geloven, geeft uit van datgene waarmee Wij jullie hebben voorzien, voordat er een dag komt waarop geen handel is, noch vriendschap, noch voorspraak. En de ongelovigen, zij zijn de onrechtplegers.) (254)

   Abū Jaʿfar zei: De Verhevene, wiens vermelding verheven is, bedoelt daarmee: O jullie die geloven, geeft uit op de weg van Allah van datgene waarmee Wij jullie hebben voorzien uit jullie bezittingen, geeft daarvan als aalmoes, en draagt daarvan de rechten af die Wij jullie hebben opgelegd. Zo placht ook Ibn Jurayj te zeggen, volgens hetgeen ons over hem heeft bereikt:

   5760 – Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: Al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, betreffende Zijn uitspraak: "O jullie die geloven, geeft uit van datgene waarmee Wij jullie hebben voorzien", hij zei: van de verplichte aalmoes (zakāh) en van de vrijwillige gave.

   * * *

   ="voordat er een dag komt waarop geen handel is, noch vriendschap, noch voorspraak", Hij zegt: legt voor jullie zelf bij Allah een voorraad aan in jullie wereldse leven uit jullie bezittingen, door daarvan uit te geven op de weg van Allah, door aalmoezen te geven aan de armen en behoeftigen, en door af te dragen wat Allah jullie daaromtrent heeft opgelegd; en koopt daarmee aan wat bij Hem is van de eer die Hij voor Zijn beschermelingen heeft bereid, door dat voor jullie zelf vooruit te zenden, zolang jullie nog de weg openstaat om het aan te kopen, met datgene waartoe Ik jullie heb aangespoord en wat Ik jullie heb opgedragen aangaande het uitgeven uit jullie bezittingen ="voordat er een dag komt waarop geen handel is", dat wil zeggen vóór het komen van een dag waarop geen handel is. Hij zegt: jullie zullen op die dag niet in staat zijn datgene aan te kopen wat jullie konden aankopen – door uit te geven uit jullie bezittingen waarmee Wij jullie hadden voorzien – door datgene wat Ik jullie had opgedragen, of waartoe Ik jullie had aangespoord in het wereldse leven, terwijl jullie daartoe in staat waren, omdat het een dag van vergelding, beloning en bestraffing is, en geen dag van handelen, verwerving, gehoorzaamheid en ongehoorzaamheid, zodat er voor jullie dan een weg zou zijn naar het aankopen van de verblijven van de mensen van eer door uit te geven – of door het verrichten van werken in gehoorzaamheid aan Allah.

   Vervolgens deelde de Verhevene, wiens vermelding verheven is, hun mee dat die dag – naast het wegvallen van het werk waarmee men het welbehagen van Allah verkrijgt of het bereiken van Zijn eer door het uitgeven uit de bezittingen, aangezien daar geen bezit is waarmee men dat kan verwezenlijken – een dag is waarop geen vriendschap baat zoals in het wereldse leven. Want de vriend van een man in het wereldse leven placht hem daarin van nut te zijn door hem te helpen tegen wie hem kwaad wilde berokkenen of hem onheil toewenste, en door hem daarin bij te staan. Zo deed de Verhevene, wiens vermelding verheven is, hen ook daarvan de hoop verliezen, omdat op de Dag der Opstanding niemand iemand kan helpen tegen Allah, maar veeleer الأَخِلاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلا الْمُتَّقِينَ (de boezemvrienden zullen op die dag elkaars vijanden zijn, behalve de godvrezenden), zoals Allah, de Verhevene wiens vermelding verheven is, heeft gezegd. En Hij berichtte hun ook dat zij op die dag – naast het missen van de weg naar het aankopen van datgene waartoe zij in het wereldse leven een weg hadden door uit te geven uit hun bezittingen en door met hun lichamen te werken, en naast het ontbreken van helpers onder de vrienden en bondgenoten onder de broeders – geen voorspreker hebben die voor hen bij Allah voorspraak doet, zoals dat voor hen wel het geval was in het wereldse leven. Want sommigen van hen plachten in het wereldse leven voor anderen voorspraak te doen op grond van verwantschap, nabuurschap, vriendschap en andere oorzaken, maar dat alles wordt op die dag krachteloos, zoals de Verhevene, wiens vermelding verheven is, heeft bericht over de uitspraak van Zijn vijanden onder de bewoners van het Vuur (al-jaḥīm) in het Hiernamaals, wanneer zij daarin terecht zijn gekomen: فَمَا لَنَا مِنْ شَافِعِينَ * وَلا صَدِيقٍ حَمِيمٍ [al-Shuʿarāʾ: 100-101] (Wij hebben dus geen voorsprekers, noch een boezemvriend.)

   * * *

   Deze āyah is wat haar bewoording betreft algemeen aangaande de voorspraak, maar wat ermee bedoeld wordt is bijzonder. De betekenis ervan is slechts: "voordat er een dag komt waarop geen handel is, noch vriendschap, noch voorspraak" voor de mensen van ongeloof in Allah, omdat de mensen van de bescherming van Allah (walāya) en van het geloof in Hem onderling voor elkaar voorspraak doen. En wij hebben de juistheid daarvan reeds uiteengezet op een wijze die het overbodig maakt dat hier te herhalen.

   * * *

   En Qatāda placht hierover te zeggen wat in het volgende is overgeleverd:

   5761 – Bishr heeft ons dat verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, betreffende Zijn uitspraak: "O jullie die geloven, geeft uit van datgene waarmee Wij jullie hebben voorzien, voordat er een dag komt waarop geen handel is, noch vriendschap, noch voorspraak": Allah wist reeds dat mensen elkaar in het wereldse leven liefhebben en dat sommigen van hen voor anderen voorspraak doen; maar wat de Dag der Opstanding betreft, daarop is er geen vriendschap behalve de vriendschap van de godvrezenden.

   * * *

   Wat betreft Zijn uitspraak: "En de ongelovigen, zij zijn de onrechtplegers", daarmee bedoelt de Verhevene, wiens vermelding verheven is: en de loochenaars van Allah, die Hem en Zijn boodschappers voor leugenaars uitmaken ="zij zijn de onrechtplegers". Hij zegt: zij zijn degenen die hun loochening op een verkeerde plaats stellen, die doen wat hun niet toekomt te doen, en die zeggen wat hun niet toekomt te zeggen.

   * * *

   En wij hebben de betekenis van "onrecht" (al-ẓulm) reeds met de getuigenissen daarvan in het voorgaande aangetoond, op een wijze die het overbodig maakt dat te herhalen.

   * * *

   Abū Jaʿfar zei: En in de uitspraak van de Verhevene, wiens vermelding verheven is, op deze plaats: "En de ongelovigen, zij zijn de onrechtplegers", ligt een duidelijke aanwijzing voor de juistheid van hetgeen wij hebben gezegd, en dat Zijn uitspraak "noch vriendschap, noch voorspraak" slechts de mensen van ongeloof bedoelt. Daarom liet Hij die uitspraak volgen door: "En de ongelovigen, zij zijn de onrechtplegers." Hij gaf daarmee dus aan dat de betekenis ervan is: Wij hebben de ongelovigen de hulp van de boezemvrienden en de voorspraak van de beschermers en verwanten ontzegd, en Wij waren bij dat optreden van Ons jegens hen geen onrechtplegers, aangezien dat van Onze kant een vergelding was voor het ongeloof in Allah dat van hen was voorafgegaan in het wereldse leven; maar veeleer zijn de ongelovigen zelf de onrechtplegers tegenover zichzelf, vanwege de daden die zij begingen waardoor zij de bestraffing van hun Heer over zichzelf afriepen.

   * * *

   Indien iemand zou zeggen: Hoe is het mogelijk dat de dreiging op de ongelovigen wordt gericht, terwijl de āyah begint met de vermelding van de gelovigen?

   Dan wordt hem geantwoord: Aan de āyah ging immers de vermelding vooraf van twee soorten mensen: de ene soort zijn de mensen van ongeloof, en de andere de mensen van geloof, en dat is Zijn uitspraak: وَلَكِنِ اخْتَلَفُوا فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ وَمِنْهُمْ مَنْ كَفَرَ (maar zij raakten verdeeld: onder hen waren er die geloofden en onder hen waren er die ongelovig werden). Vervolgens liet Allah, de Verhevene wiens vermelding verheven is, de twee soorten volgen op datgene waarmee Hij hen vermeldde, door de gelovigen in Hem aan te sporen tot datgene wat hen tot Hem dichterbij brengt, namelijk het uitgeven in gehoorzaamheid aan Hem en in de jihād tegen Zijn vijanden onder de mensen die ongelovig in Hem zijn, vóór het komen van de dag waarvan Hij de gesteldheid beschreef. En Hij berichtte daarin over de toestand van Zijn vijanden onder de mensen die ongelovig in Hem zijn, aangezien de strijd (qitāl) van de ongelovigen tegen Hem in ongehoorzaamheid aan Hem plaatsvond en hun uitgaven besteed werden aan het afhouden van Zijn weg. Zo zei de Verhevene, wiens vermelding verheven is: O jullie die geloven, geeft júllie uit van datgene waarmee Wij jullie hebben voorzien in gehoorzaamheid aan Mij, aangezien de ongelovigen in Mij uitgaven doen in ongehoorzaamheid aan Mij ="voordat er een dag komt waarop geen handel is", zodat de ongelovigen daarop alsnog zouden kunnen aankopen wat zij in hun wereldse leven nagelaten hadden aan te kopen ="noch is er voor hen op die dag vriendschap die hen tegen Mij helpt, noch een voorspreker die voor hen bij Mij voorspraak doet, zodat zijn voorspraak hen van Mijn bestraffing zou redden." En dit is op die dag Mijn handelen jegens hen, als vergelding voor hun ongeloof, en zij zijn zelf de onrechtplegers tegenover zichzelf, niet tegenover Mij, want Ik ben geen onderdrukker jegens Mijn dienaren. En er is overgeleverd:

   5762 – Muḥammad ibn ʿAbd al-Raḥīm heeft mij verteld, hij zei: ʿAmr ibn Abī Salama heeft mij verteld, hij zei: ik hoorde ʿUmar ibn Sulaymān vertellen, op gezag van ʿAṭāʾ ibn Dīnār, dat hij zei: Alle lof zij Allah, die zei: "En de ongelovigen, zij zijn de onrechtplegers", en niet zei: "En de onrechtplegers, zij zijn de ongelovigen."

   Toon originele Arabische tekst

   القول في تأويل قوله تعالى : يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لا بَيْعٌ فِيهِ وَلا خُلَّةٌ وَلا شَفَاعَةٌ وَالْكَافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ (254) قال أبو جعفر: يعني تعالى ذكره بذلك: يا أيها الذين آمنوا أنفقوا في سبيل الله مما رزقناكم من أموالكم، وتصدقوا منها، وآتوا منها الحقوق التي فرضناها عليكم. وكذلك كان ابن جريج يقول فيما بلغنا عنه: 5760 - حدثنا القاسم، قال: حدثنا الحسين، قال: حدثني حجاج، عن ابن جريج قوله: " يا أيها الذين آمنوا أنفقوا مما رزقناكم "، قال: من الزكاة والتطوع. * * * =" من قبل أن يأتي يوم لا بيع فيه ولا خلة ولا شفاعة "، يقول: ادخروا لأنفسكم عند الله في دنياكم من أموالكم، بالنفقة منها في سبيل الله، والصدقة على أهل المسكنة والحاجة، وإيتاء ما فرض الله عليكم فيها، وابتاعوا بها ما عنده مما أعده لأوليائه من الكرامة، بتقديم ذلك لأنفسكم، ما دام لكم السبيل إلى ابتياعه، بما ندبتكم إليه، وأمرتكم به من النفقة من أموالكم=" من قبل أن يأتي يوم لا بيع فيه "، يعني من قبل مجيء يوم لا بيع فيه، يقول: لا تقدرون فيه على ابتياع ما كنتم على ابتياعه- بالنفقة من أموالكم التي رزقتكموها- بما أمرتكم به، أو ندبتكم إليه في الدنيا قادرين، (8) لأنه يوم جزاء وثواب وعقاب، لا يوم عمل واكتساب وطاعة ومعصية، فيكون لكم إلى ابتياع منازل أهل الكرامة بالنفقة حينئذ- أو &; 5-383 &; بالعمل بطاعة الله، سبيل (9) . ثم أعلمهم تعالى ذكره أن ذلك اليوم = مع ارتفاع العمل الذي ينال به رضى الله أو الوصول إلى كرامته بالنفقة من الأموال، (10) إذ كان لا مال هنالك يمكن إدراك ذلك به = يوم لا مخالة فيه نافعة كما كانت في الدنيا، فإن خليل الرجل في الدنيا قد كان ينفعه فيها بالنصرة له على من حاوله بمكروه وأراده بسوء، والمظاهرة له على ذلك. فآيسهم تعالى ذكره أيضا من ذلك، لأنه لا أحد يوم القيامة ينصر أحدا من الله، بل الأَخِلاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلا الْمُتَّقِينَ كما قال الله تعالى ذكره، (11) وأخبرهم أيضا أنهم يومئذ= مع فقدهم السبيل إلى ابتياع ما كان لهم إلى ابتياعه سبيل في الدنيا بالنفقة من أموالهم، والعمل بأبدانهم، وعدمهم النصراء من الخلان، والظهراء من الإخوان (12) = لا شافع لهم يشفع عند الله كما كان ذلك لهم في الدنيا، فقد كان بعضهم يشفع في الدنيا لبعض بالقرابة والجوار والخلة، وغير ذلك من الأسباب، فبطل ذلك كله يومئذ، كما أخبر تعالى ذكره عن قيل أعدائه من أهل الجحيم في الآخرة إذا صاروا فيها: ( فَمَا لَنَا مِنْ شَافِعِينَ * وَلا صَدِيقٍ حَمِيمٍ [الشعراء: 100-101] * * * وهذه الآية مخرجها في الشفاعة عام والمراد بها خاص، وإنما معناه: " من قبل أن يأتي يوم لا بيع فيه ولا خلة ولا شفاعة "، لأهل الكفر بالله، لأن أهل &; 5-384 &; ولاية الله والإيمان به، يشفع بعضهم لبعض. وقد بينا صحة ذلك بما أغنى عن إعادته في هذا الموضع (13) . * * * وكان قتادة يقول في ذلك بما:- 5761 - حدثنا به بشر، قال: حدثنا يزيد، قال: حدثنا سعيد، عن قتادة في قوله: " يا أيها الذين آمنوا أنفقوا مما رزقناكم من قبل أن يأتي يوم لا بيع فيه ولا خلة ولا شفاعة "، قد علم الله أن ناسا يتحابون في الدنيا، ويشفع بعضهم لبعض، فأما يوم القيامة فلا خلة إلا خلة المتقين. * * * وأما قوله: " والكافرون هم الظالمون "، فإنه يعني تعالى ذكره بذلك: والجاحدون لله المكذبون به وبرسله=" هم الظالمون "، يقول: هم الواضعون جحودهم في غير موضعه، والفاعلون غير ما لهم فعله، والقائلون ما ليس لهم قوله. * * * وقد دللنا على معنى " الظلم " بشواهده فيما مضى قبل بما أغنى عن إعادته (14) . * * * قال أبو جعفر: وفي قوله تعالى ذكره في هذا الموضع: " والكافرون هم الظالمون "، دلالة واضحة على صحة ما قلناه، وأن قوله: " ولا خلة ولا شفاعة "، إنما هو مراد به أهل الكفر، فلذلك أتبع قوله ذلك: " والكافرون هم الظالمون " . فدل بذلك على أن معنى ذلك: حرمنا الكفار النصرة من الأخلاء، والشفاعة من الأولياء والأقرباء، ولم نكن لهم في فعلنا ذلك بهم ظالمين، إذ كان ذلك جزاء منا لما سلف منهم من الكفر بالله في الدنيا، بل الكافرون هم الظالمون أنفسهم بما أتوا من الأفعال التي أوجبوا لها العقوبة من ربهم. * * * &; 5-385 &; فإن قال قائل: وكيف صرف الوعيد إلى الكفار والآية مبتدأة بذكر أهل الإيمان؟ قيل له: إن الآية قد تقدمها ذكر صنفين من الناس: أحدهما أهل كفر، والآخر أهل إيمان، وذلك قوله: وَلَكِنِ اخْتَلَفُوا فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ وَمِنْهُمْ مَنْ كَفَرَ . ثم عقب الله تعالى ذكره الصنفين بما ذكرهم به، بحض أهل الإيمان به على ما يقربهم إليه من النفقة في طاعته (15) وفي جهاد أعدائه من أهل الكفر به، قبل مجيء اليوم الذي وصف صفته. وأخبر فيه عن حال أعدائه من أهل الكفر به، إذ كان قتال أهل الكفر به في معصيته ونفقتهم في الصد عن سبيله، فقال تعالى ذكره: يا أيها الذين آمنوا أنفقوا أنتم مما رزقناكم في طاعتي، إذ كان أهل الكفر بي ينفقون في معصيتي= من قبل أن يأتي يوم لا بيع فيه فيدرك أهل الكفر فيه ابتياع ما فرطوا في ابتياعه في دنياهم= ولا خلة لهم يومئذ تنصرهم مني، ولا شافع لهم يشفع عندي فتنجيهم شفاعته لهم من عقابي. وهذا يومئذ فعلي بهم جزاء لهم على كفرهم، (16) وهم الظالمون أنفسهم دوني، لأني غير ظلام لعبيدي. وقد:- 5762 - حدثني محمد بن عبد الرحيم، قال: حدثني عمرو بن أبي سلمة، قال: سمعت عمر بن سليمان، يحدث عن عطاء بن دينار أنه قال: الحمد لله الذي قال: " والكافرون هم الظالمون "، ولم يقل: " الظالمون هم الكافرون ". --------------- الهوامش : (8) في المطبوعة والمخطوطة : "بالنفقة من أموالكم التي أمرتكم به" ، وهو كلام مختل ، سقط فيما أرجح ما أثبته : "رزقتكموها ، بما" . وسياق العبارة : ما كنتم على ابتياعه...بما أمرتكم به... قادرين" . والذي بينهما فواصل . (9) في المطبوعة و المخطوطة : "فيكون لهم إلى ابتياع..." والصواب في هذا السياق : "لكم وقوله : "سبيل" اسم كان في"فيكون لكم إلى ابتياع..." . (10) ارتفاع العمل : انقضاؤه وذهابه . يقال : "ارتفع الخصام بينهما" ، و"ارتفع الخلاف" أي انقضى وذهب ، فلم يبق ما يختلفان عليه أو يختصمان . وهو مجاز من"ارتفع الشيء ارتفاعا" : إذا علا . وهذا معنى لم تقيده المعاجم ، وهو عربى صحيح كثير الورود في كتب العلماء ، ن وقد سلف في كلام أبي جعفر ، وشرحته ولا أعرف موضعه الساعة . (11) هى آية"سورة الزخرف" : 67 . (12) النصراء جمع نصير . والخلان جمع خليل : والظهراء جمع ظهير : وهو المعين الذي يقوى ظهرك ويشد أزرك . (13) انظر ما سلف 2 : 23 ، 33 . (14) انظر معنى"الكفر" فيما سلف من فهارس اللغة / ومعنى"الظلم" فيما سلف 1 : 523 ، 524 ، وفي فهارس اللغة . (15) في المطبوعة : "يحض" بالياء في أوله ، فعلا . وهي في المخطوطة غير منقوطة ، وصواب قراءتها بباء الجر ، اسما . وقوله : "بحض" ، متعلق بقوله : "ثم عقب الله" . (16) في المخطوطة والمطبوعة : "وهذا يومئذ فعل بهم" ، وصواب السياق يقتضى ما أثبت .