Tafseer van De Koe · Al-Baqara · 2:241
En voor de gescheiden vrouwen is er een gift naar redelijkheid, als een plicht voor de Moettaqôen.
De uitleg van de woorden van Hem, wiens lof verheven is: وَلِلْمُطَلَّقَاتِ مَتَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ (241)
(En aan de gescheiden vrouwen komt een passende voorziening toe, als een verplichting voor de godvruchtigen.)
Abū Jaʿfar zei: De Verhevene bedoelt daarmee: en aan iedere vrouw die gescheiden is, komt van de echtgenoot die haar verstoten heeft, "een voorziening (matāʿ)" toe. Hij bedoelt daarmee: datgene waarvan zij gebruik kan maken, zoals kleding en gewaden, of levensonderhoud, of een bediende, en andere zaken waarvan men profijt heeft. Wij hebben de betekenis daarvan reeds eerder uiteengezet, alsook het meningsverschil van de geleerden hierover, en wat naar onze opvatting de juiste mening daaromtrent is, op een wijze die ons ontslaat van de noodzaak het hier te herhalen.
* * *
De geleerden zijn van mening verschild over welke gescheiden vrouwen met dit vers worden bedoeld.
Sommigen van hen zeiden: ermee worden de eerder gehuwde vrouwen (al-thayyibāt) bedoeld, met wie reeds gemeenschap is gehad. Zij zeiden: en wij zeggen dit slechts omdat [de rechten die verplicht zijn jegens de gescheiden vrouwen] met wie geen gemeenschap is gehad, inzake de voorziening, reeds door Allah — verheven is Zijn vermelding — zijn uiteengezet in de verzen die hieraan voorafgaan. Daaruit weten wij dus dat in dit vers de aangelegenheid wordt uiteengezet van hen met wie wél gemeenschap is gehad.
* Vermelding van wie dit zeiden:
5590 — Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā ibn Maymūn heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van ʿAṭāʾ, omtrent Zijn woord: "En aan de gescheiden vrouwen komt een passende voorziening toe, als een verplichting voor de godvruchtigen", hij zei: de eerder gehuwde vrouw (al-thayyib) — haar echtgenoot voorziet haar op passende wijze wanneer hij gemeenschap met haar heeft gehad.
5591 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, iets soortgelijks. En hij voegde daaraan toe: Shibl heeft het overgeleverd op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van ʿAṭāʾ.
* * *
Anderen zeiden: integendeel, in dit vers is een aanwijzing dat aan iedere gescheiden vrouw een voorziening (matāʿ) toekomt. Allah — verheven is Zijn vermelding — heeft het slechts aan Zijn profeet ﷺ neergezonden vanwege de toegevoegde betekenis die het bevat ten opzichte van de andere verzen over de voorziening, aangezien de overige verzen over de voorziening slechts de uiteenzetting bevatten van de bepaling betreffende de niet-aangeraakte vrouw wanneer zij gescheiden wordt, terwijl dit vers de uiteenzetting bevat van de bepaling betreffende alle gescheiden vrouwen inzake de voorziening.
* Vermelding van wie dit zeiden:
5592 — Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Wahhāb heeft ons verteld, hij zei: Ayyūb heeft ons verteld, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, omtrent dit vers: "En aan de gescheiden vrouwen komt een passende voorziening toe, als een verplichting voor de godvruchtigen", hij zei: aan iedere gescheiden vrouw komt een passende voorziening toe, als een verplichting voor de godvruchtigen.
5593 — Al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: Ḥabbān ibn Mūsā heeft ons verteld, hij zei: Ibn al-Mubārak heeft ons bericht, hij zei: Yūnus heeft ons bericht, op gezag van al-Zuhrī — betreffende de slavin (ama) die door haar echtgenoot wordt gescheiden terwijl zij zwanger is — hij zei: zij brengt haar wachttijd (ʿiddah) door in haar huis. En hij zei: ik heb omtrent de voorziening voor de slavin (al-mamlūka) niets gehoord dat ik kan vermelden, maar Allah — verheven is Zijn vermelding — heeft gezegd: "een passende voorziening, als een verplichting voor de godvruchtigen", en haar komt de voorziening toe totdat zij bevalt.
5594 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Ḥabbān ibn Mūsā heeft ons verteld, hij zei: Ibn al-Mubārak heeft ons bericht, hij zei: Ibn Jurayj heeft ons bericht, op gezag van ʿAṭāʾ, hij zei: ik vroeg hem: komt aan de slavin (ama) van een vrije man een voorziening toe? Hij zei: nee. Ik zei: en de vrije vrouw die gehuwd is met een slaaf (ʿabd)? Hij zei: nee. Maar ʿAmr ibn Dīnār zei: ja, "en aan de gescheiden vrouwen komt een passende voorziening toe, als een verplichting voor de godvruchtigen".
* * *
Anderen zeiden: dit vers werd slechts neergezonden omdat Allah — verheven is Zijn vermelding — toen Hij Zijn woord neerzond: وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ [Surah Al-Baqarah: 236]
(En voorziet haar — de welgestelde naar zijn vermogen en de behoeftige naar zijn vermogen — met een passende voorziening, als een verplichting voor hen die goed doen.)
— een man van de moslims zei: dan doen wij het niet, indien wij niet goed willen doen. Daarop zond Allah neer: "En aan de gescheiden vrouwen komt een passende voorziening toe, als een verplichting voor de godvruchtigen", waarmee dit voor hen verplicht werd gesteld.
* Vermelding van wie dit zeiden:
5595 — Yūnus ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei omtrent Zijn woord: وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ
(En voorziet haar — de welgestelde naar zijn vermogen en de behoeftige naar zijn vermogen — met een passende voorziening, als een verplichting voor hen die goed doen.)
— toen zei een man: indien ik goed doe, zal ik het doen, en indien ik dat niet wil, zal ik het niet doen! Daarop zond Allah neer: "En aan de gescheiden vrouwen komt een passende voorziening toe, als een verplichting voor de godvruchtigen".
* * *
Abū Jaʿfar zei: De juiste opvatting hieromtrent is wat Saʿīd ibn Jubayr heeft gezegd, namelijk dat Allah — verheven is Zijn vermelding — het heeft neergezonden als een bewijs voor Zijn dienaren dat aan iedere gescheiden vrouw een voorziening toekomt. Want Allah — verheven is Zijn vermelding — heeft in de overige Qurʾān-verzen waarin de voorziening voor vrouwen wordt vermeld, slechts bepaalde categorieën van vrouwen genoemd. Zo verduidelijkte Hij in het vers waarin Hij zei: لا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ مَا لَمْ تَمَسُّوهُنَّ أَوْ تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً [Surah Al-Baqarah: 236]
(Het is voor jullie geen zonde indien jullie de vrouwen verstoten zolang jullie hen nog niet hebben aangeraakt, of nog geen bruidsgeld voor hen hebben vastgesteld.)
en in Zijn woord: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَكَحْتُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ [Surah Al-Aḥzāb: 49]
(O jullie die geloven, wanneer jullie de gelovige vrouwen huwen en hen vervolgens verstoten voordat jullie hen hebben aangeraakt...)
— wat hun toekomt aan voorziening wanneer zij worden gescheiden vóór de aanraking. En met Zijn woord: يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ [Surah Al-Aḥzāb: 28]
(O Profeet, zeg tot jouw echtgenotes: indien jullie het wereldse leven en zijn opsmuk begeren, komt dan, dan zal ik jullie voorzien...)
— de bepaling betreffende hen met wie gemeenschap is gehad. Maar de bepaling bleef over betreffende de jonge meisjes (al-ṣabāyā) wanneer zij worden gescheiden nadat de huwelijksvoltrekking met hen heeft plaatsgevonden, en de bepaling betreffende de ongelovige vrouwen (al-kawāfir) en de slavinnen (al-imāʾ). Daarom omvatte Allah — verheven is Zijn vermelding — met Zijn woord: "En aan de gescheiden vrouwen komt een passende voorziening toe" de vermelding van hen allen, en deelde Hij mee dat hun de voorziening toekomt, evenals Hij in de overige Qurʾān-verzen specifiek de gescheiden vrouwen noemde die met hun kenmerken beschreven zijn. En om die reden herhaalde Hij in dit vers de vermelding van hen allen.
* * *
Wat betreft Zijn woord: (حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ) (als een verplichting voor de godvruchtigen): wij hebben reeds de betekenis van Zijn woord "ḥaqqan" (als een verplichting) uiteengezet, alsook de reden van de accusatief-uitgang ervan, en het meningsverschil van de taalkundigen over Zijn woord: حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ [Surah Al-Baqarah: 236] (als een verplichting voor hen die goed doen). Daarmee zijn wij ontslagen van de noodzaak het op deze plaats te herhalen.
* * *
En wat betreft "de godvruchtigen" (al-muttaqūn): dat zijn degenen die Allah vrezen in Zijn gebod en Zijn verbod en Zijn voorgeschreven grenzen (ḥudūd), en die deze in acht namen op de wijze waartoe Hij hen verplichtte, uit vrees voor Hem en uit beduchtheid voor Zijn bestraffing.
De uiteenzetting van de uitleg daarvan is reeds eerder uitdrukkelijk met overlevering voorafgegaan.
