Tabari
Terug naar surah 2, ayah 238

Tafseer van De Koe · Al-Baqara · 2:238

حَٰفِظُوا۟ عَلَى ٱلصَّلَوَٰتِ وَٱلصَّلَوٰةِ ٱلْوُسْطَىٰ وَقُومُوا۟ لِلَّهِ قَٰنِتِينَ

Waakt over de shalât en (in het bijzonder) over de middelste shalât ('Ashr). En staat voor Allah in ootmoed.

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    Het woord over de uitleg van Zijn, de Verhevene, uitspraak: Waakt over de gebeden en het middelste gebed — Hij, verheven zij Zijn vermelding, bedoelt daarmee: houdt vol bij de voorgeschreven gebeden op hun vastgestelde tijden, neemt ze waar, houdt eraan vast, en in het bijzonder bij het middelste gebed daarvan. En wat wij hierover gezegd hebben, dat hebben ook de gezaghebbers van de uitleg gezegd. Vermelding van wie dat gezegd heeft:

    4210 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Isḥāq ibn al-Ḥajjāj heeft ons verteld, hij zei: Abū Zuhayr heeft ons verteld, op gezag van al-Aʿmash, op gezag van Masrūq, over Zijn uitspraak: Waakt over de gebeden — hij zei: het waken erover is: het waken over de tijd ervan, en het niet achteloos verzuimen ervan. * Yaḥyā ibn Ibrāhīm al-Masʿūdī heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van zijn grootvader, op gezag van al-Aʿmash, op gezag van Muslim, op gezag van Masrūq over dit vers: Waakt over de gebeden — het waken erover is: het gebed op zijn tijd verrichten, en de achteloosheid erover is: het laten verstrijken van zijn tijd.

    Vervolgens verschilden zij van mening over het middelste gebed (al-ṣalāh al-wusṭā). Sommigen zeiden: het is het namiddaggebed (ʿaṣr). Vermelding van wie dat gezegd heeft:

    4211 — Muḥammad ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld; en Aḥmad ibn Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: Abū Aḥmad heeft ons verteld — beiden tezamen — zij zeiden: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van Abū Isḥāq, op gezag van al-Ḥārith, op gezag van ʿAlī, die zei: en het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr). 4212 — Muḥammad ibn ʿUbayd al-Muḥāribī heeft mij verteld, hij zei: Abū al-Aḥwaṣ heeft ons verteld, op gezag van Abū Isḥāq, die zei: iemand die Ibn ʿAbbās gehoord heeft, heeft mij verteld dat hij zei over: Waakt over de gebeden en het middelste gebed — hij zei: het namiddaggebed (ʿaṣr). * Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Muṣʿab ibn Sallām heeft ons verteld, op gezag van Abū Ḥayyān, op gezag van zijn vader, op gezag van ʿAlī, die zei: en het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr). * Yaʿqūb heeft mij verteld, hij zei: Ibn ʿUlayya heeft ons verteld, hij zei: Abū Ḥayyān heeft ons verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van ʿAlī, op dezelfde wijze. * Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Muṣʿab heeft ons verteld, op gezag van al-Ajlaḥ, op gezag van Abū Isḥāq, op gezag van al-Ḥārith, die zei: ik hoorde ʿAlī zeggen: het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr). * Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Ḥakkām heeft ons verteld, op gezag van ʿAnbasa, op gezag van Abū Isḥāq, op gezag van al-Ḥārith, die zei: ik vroeg ʿAlī over het middelste gebed, en hij zei: het namiddaggebed (ʿaṣr). 4213 — Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn ʿAbd al-Ḥakam al-Miṣrī heeft mij verteld, hij zei: Abū Zurʿa Wahb ibn Rāshid heeft ons verteld, hij zei: Ḥaywa ibn Shurayḥ heeft ons bericht, hij zei: Abū Ṣakhr heeft ons bericht dat hij Abū Muʿāwiya al-Bajalī van de mensen van Kūfa hoorde zeggen: ik hoorde Abū al-Ṣahbāʾ al-Bakrī zeggen: ik vroeg ʿAlī ibn Abī Ṭālib over het middelste gebed. Hij zei: het is het namiddaggebed (ʿaṣr), en het is datgene waarmee Sulaymān ibn Dāwūd ﷺ op de proef werd gesteld. 4214 — Yaʿqūb ibn Ibrāhīm heeft mij verteld, hij zei: Ibn ʿUlayya heeft ons verteld, hij zei: Sulaymān al-Taymī heeft ons bericht; en Ḥumayd ibn Masʿada heeft ons verteld, hij zei: Bishr ibn al-Faḍl heeft ons verteld, hij zei: al-Taymī heeft ons verteld, op gezag van Abū Ṣāliḥ, op gezag van Abū Hurayra, dat hij zei: het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr). * Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Suwayd heeft ons verteld, hij zei: Ibn al-Mubārak heeft ons bericht, op gezag van Maʿmar, op gezag van ʿAbd Allāh ibn ʿUthmān ibn Ghanm, op gezag van Ibn Labība, op gezag van Abū Hurayra: Waakt over de gebeden en het middelste gebed — voorwaar, dat is het namiddaggebed (ʿaṣr); voorwaar, dat is het namiddaggebed. 4215 — Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn ʿAbd al-Ḥakam heeft mij verteld, hij zei: mijn vader en Shuʿayb ibn al-Layth hebben ons verteld, op gezag van al-Layth, op gezag van Yazīd ibn al-Hād, op gezag van Ibn Shihāb, op gezag van Sālim ibn ʿAbd Allāh, op gezag van ʿAbd Allāh, die zei: ik hoorde de Boodschapper van Allah ﷺ zeggen: "Wie het namiddaggebed (ʿaṣr) mist, is alsof zijn familie en zijn bezit hem zijn ontnomen." Zo zag Ibn ʿUmar in het namiddaggebed een voortreffelijkheid, vanwege wat de Boodschapper van Allah ﷺ erover gezegd had, namelijk dat het het middelste gebed is. * Muḥammad ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft mij verteld, hij zei: Muʿtamir heeft ons verteld, op gezag van zijn vader, die zei: Abū Ṣāliḥ beweerde, op gezag van Abū Hurayra, dat hij zei: het is het namiddaggebed (ʿaṣr). * Aḥmad ibn ʿAbd al-Raḥmān ibn Wahb heeft mij verteld, hij zei: mijn oom ʿAbd Allāh ibn Wahb heeft mij verteld, hij zei: ʿAmr ibn al-Ḥārith heeft mij bericht, op gezag van Ibn Shihāb, op gezag van Sālim, op gezag van zijn vader, op gezag van de Boodschapper van Allah ﷺ, met iets dergelijks. Ibn Shihāb zei: en Ibn ʿUmar was van mening dat het het middelste gebed is. 4216 — Muḥammad ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAffān ibn Muslim heeft ons verteld, hij zei: Hammām heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, op gezag van al-Ḥasan, op gezag van Abū Saʿīd al-Khudrī, die zei: het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr). 4217 — Muḥammad ibn Maʿmar heeft mij verteld, hij zei: Ibn ʿĀmir heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Abī Ḥumayd heeft ons verteld, op gezag van Ḥumayda bint Abī Yūnus, de vrijgelatene van ʿĀʾisha, die zei: ʿĀʾisha vermaakte ons haar huisraad, en ik vond in de muṣḥaf van ʿĀʾisha: Waakt over de gebeden en het middelste gebed — namelijk het namiddaggebed (ʿaṣr) — en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid . 4218 — Saʿīd ibn Yaḥyā al-Umawī heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, hij zei: Ibn Jurayj heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Malik ibn ʿAbd al-Raḥmān heeft ons bericht dat zijn moeder Umm Ḥumayd bint ʿAbd al-Raḥmān ʿĀʾisha vroeg over het middelste gebed. Zij zei: wij lazen het volgens de eerste lezing in de tijd van de Boodschapper van Allah ﷺ: "Waakt over de gebeden en het middelste gebed, het namiddaggebed, en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid." * ʿAbbās ibn Muḥammad heeft mij verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft ons verteld, hij zei: Ibn Jurayj zei: ʿAbd al-Malik ibn ʿAbd al-Raḥmān heeft mij bericht, op gezag van zijn moeder Umm Ḥumayd bint ʿAbd al-Raḥmān, dat zij ʿĀʾisha vroeg — en hij vermeldde iets dergelijks, behalve dat hij zei: "En waakt over de gebeden en het middelste gebed en het namiddaggebed." 4219 — Sufyān ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, op gezag van Muḥammad ibn ʿAmr Abū Sahl al-Anṣārī, op gezag van al-Qāsim ibn Muḥammad, op gezag van ʿĀʾisha, over Zijn uitspraak: het middelste gebed — zij zei: het namiddaggebed (ʿaṣr). 4220 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: al-Ḥajjāj heeft ons verteld, hij zei: Ḥammād heeft ons verteld, op gezag van Hishām ibn ʿUrwa, op gezag van zijn vader, die zei: in de muṣḥaf van ʿĀʾisha stond: "Waakt over de gebeden en het middelste gebed, en dat is het namiddaggebed." 4221 — Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld, op gezag van Dāwūd ibn Qays, hij zei: ʿAbd Allāh ibn Rāfiʿ, de vrijgelatene van Umm Salama, heeft mij verteld, hij zei: Umm Salama droeg mij op een muṣḥaf voor haar te schrijven, en zij zei: wanneer je bij het vers over het gebed komt, laat het mij dan weten! Toen ik het haar liet weten, dicteerde zij mij: "Waakt over de gebeden en het middelste gebed, het namiddaggebed." 4222 — Er werd ons op gezag van ʿAmmār verteld, hij zei: Ibn Abī Jaʿfar heeft ons verteld, op gezag van zijn vader, die zei: al-Ḥasan placht te zeggen: het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr). * Muḥammad ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: al-Muʿtamir heeft ons verteld, op gezag van zijn vader, die zei: Qatāda heeft ons verteld, op gezag van Abū Ayyūb, op gezag van ʿĀʾisha, dat zij zei: het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr). * Muḥammad ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā heeft ons verteld, op gezag van Sulaymān al-Taymī, op gezag van Qatāda, op gezag van Abū Ayyūb, op gezag van ʿĀʾisha, op dezelfde wijze. 4223 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Ḥakkām heeft ons verteld, hij zei: ʿAnbasa heeft ons verteld, op gezag van al-Mughīra, op gezag van Ibrāhīm, die zei: men placht te zeggen: het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr). * Er werd mij op gezag van ʿAmmār verteld, hij zei: Ibn Abī Jaʿfar heeft ons verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van al-Rabīʿ, die zei: er werd ons over ʿAlī ibn Abī Ṭālib verteld dat hij zei: het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr). 4224 — Yaʿqūb ibn Ibrāhīm heeft mij verteld, hij zei: Hushaym heeft ons verteld, op gezag van Abū Bishr, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, die zei: het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr). 4225 — Yaʿqūb heeft mij verteld, hij zei: Hushaym heeft ons verteld, op gezag van Abū Bishr, op gezag van Sālim, op gezag van Ḥafṣa, dat zij een man opdroeg een muṣḥaf voor haar te schrijven, en zij zei: wanneer je deze plaats bereikt, laat het mij dan weten! Toen hij Waakt over de gebeden en het middelste gebed bereikte, zei zij: schrijf: "het namiddaggebed". 4226 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Ḥajjāj ibn al-Minhāl heeft ons verteld, hij zei: Ḥammād ibn Salama heeft ons verteld, hij zei: ʿUbayd Allāh ibn ʿUmar heeft ons bericht, op gezag van Nāfiʿ, op gezag van Ḥafṣa, de echtgenote van de Profeet ﷺ, dat zij tegen de schrijver van haar muṣḥaf zei: wanneer je de gebedstijden bereikt, bericht het mij dan, opdat ik je vertel wat ik van de Boodschapper van Allah ﷺ gehoord heb! Toen hij het haar berichtte, zei zij: schrijf, want ik heb de Boodschapper van Allah ﷺ horen zeggen: "Waakt over de gebeden en het middelste gebed, en dat is het namiddaggebed." 4227 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: al-Ḥajjāj heeft ons verteld, hij zei: Ḥammād heeft ons verteld, op gezag van ʿĀṣim ibn Bahdala, op gezag van Zirr ibn Ḥubaysh, die zei: het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr). 4228 — Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, over Zijn uitspraak: Waakt over de gebeden en het middelste gebed — wij plachten te vertellen dat het het namiddaggebed (ʿaṣr) is: ervóór zijn er twee gebeden van de dag, en erná twee gebeden van de nacht. 4229 — Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Hushaym heeft ons verteld, hij zei: Juwaybir heeft ons bericht, op gezag van al-Ḍaḥḥāk, over Zijn uitspraak: Waakt over de gebeden en het middelste gebed — hij zei: hun werd bevolen te waken over de gebeden, en hij zonderde het namiddaggebed af, namelijk het middelste gebed, dat wil zeggen het namiddaggebed. 4230 — Er werd mij over al-Ḥusayn ibn al-Faraj verteld, hij zei: ik hoorde Abū Muʿādh zeggen: ʿUbayd Allāh ibn Sulaymān heeft ons bericht, hij zei: ik hoorde al-Ḍaḥḥāk zeggen over Zijn uitspraak: en het middelste gebed — het is het namiddaggebed (ʿaṣr). — Er werd mij over ʿAmmār verteld, hij zei: Ibn Abī Jaʿfar heeft ons verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van al-Rabīʿ, die zei: er werd ons over ʿAlī ibn Abī Ṭālib verteld dat hij zei: het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr). 4231 — Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās: Waakt over de gebeden — dat wil zeggen de voorgeschreven gebeden, en het middelste gebed — dat wil zeggen het namiddaggebed (ʿaṣr). * Aḥmad ibn Isḥāq al-Ahwāzī heeft mij verteld, hij zei: Abū Aḥmad heeft ons verteld, hij zei: Qays heeft ons verteld, op gezag van Abū Isḥāq, op gezag van Razīn ibn ʿUbayd, op gezag van Ibn ʿAbbās, die zei: ik hoorde hem het zeggen: Waakt over de gebeden en het middelste gebed — hij zei: het namiddaggebed (ʿaṣr). 4232 — Aḥmad ibn Isḥāq heeft mij verteld, hij zei: Abū Aḥmad heeft ons verteld, hij zei: Isrāʾīl heeft ons verteld, op gezag van Thawr, op gezag van Mujāhid, die zei: het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr). * Yaḥyā ibn Abī Ṭālib heeft mij verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Juwaybir heeft ons bericht, op gezag van al-Ḍaḥḥāk, die zei: het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr). * Aḥmad ibn Ḥāzim heeft ons verteld, hij zei: Abū Nuʿaym heeft ons verteld, hij zei: Isrāʾīl heeft ons verteld, op gezag van Abū Isḥāq, op gezag van Razīn ibn ʿUbayd, die zei: ik hoorde Ibn ʿAbbās zeggen: het is het namiddaggebed (ʿaṣr). 4233 — Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī ʿAdī heeft ons verteld, hij zei: Ismāʿīl ibn Muslim heeft ons bericht, op gezag van al-Ḥasan, op gezag van Samura, op gezag van de Profeet ﷺ, die zei: "Het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr)." 4234 — Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: Wahb ibn Jarīr heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, hij zei: ik hoorde Yaḥyā ibn Ayyūb vertellen, op gezag van Yazīd ibn Abī Ḥabīb, op gezag van Murra ibn Mukhmar, op gezag van Saʿīd ibn al-Ḥakam, die zei: ik hoorde Abū Ayyūb zeggen: het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr). 4235 — Ibn Sufyān heeft ons verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, op gezag van Mubārak, op gezag van al-Ḥasan, die zei: het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr).

    En de grond van wie deze uitspraak deed, is wat: 4236 — Muḥammad ibn Maʿmar mij hierover verteld heeft, hij zei: Abū ʿĀmir heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad — dat wil zeggen Ibn Ṭalḥa — heeft ons verteld, op gezag van Zubayd, op gezag van Murra, op gezag van ʿAbd Allāh, die zei: de polytheïsten (mushrikīn) hielden de Boodschapper van Allah ﷺ af van het namiddaggebed totdat de zon geel of rood werd, en hij zei: "Zij hebben ons afgehouden van het middelste gebed; moge Allah hun buiken en hun graven met vuur vullen." * Aḥmad ibn Sinān al-Wāsiṭī heeft mij verteld, hij zei: Yazīd ibn Hārūn heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Ṭalḥa heeft ons bericht, op gezag van Zubayd, op gezag van Murra, op gezag van ʿAbd Allāh, op gezag van de Profeet ﷺ, met iets dergelijks, behalve dat hij zei: "Moge Allah hun huizen en hun graven met vuur vullen, zoals zij ons hebben afgehouden van het middelste gebed." 4237 — Muḥammad ibn al-Muthannā en Muḥammad ibn Bashshār hebben ons verteld, zij zeiden: Muḥammad ibn Jaʿfar heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, hij zei: ik hoorde Qatāda vertellen, op gezag van Abū Ḥassān, op gezag van ʿAbīda al-Salmānī, op gezag van ʿAlī, die zei: de Boodschapper van Allah ﷺ zei op de dag van al-Aḥzāb: "Zij hebben ons afgehouden van het middelste gebed totdat de zon onderging; moge Allah hun graven en hun huizen met vuur vullen" — of "hun buiken met vuur" — Shuʿba twijfelde tussen "de buiken" en "de huizen". * Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van ʿĀṣim, op gezag van Zirr, die zei: ik zei tegen ʿAbīda al-Salmānī: vraag ʿAlī ibn Abī Ṭālib over het middelste gebed! Hij vroeg het hem, en hij zei: wij hielden het voor het ochtendgebed (ṣubḥ) of het dageraadgebed (fajr), totdat ik de Boodschapper van Allah ﷺ op de dag van al-Aḥzāb hoorde zeggen: "Zij hebben ons afgehouden van het middelste gebed, het namiddaggebed; moge Allah hun graven en hun buiken met vuur vullen." * Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van al-Aʿmash, op gezag van Abū al-Ḍuḥā, op gezag van Shutayr ibn Shakal, op gezag van ʿAlī, die zei: zij hielden ons op de dag van al-Aḥzāb af van het namiddaggebed, totdat ik de Boodschapper van Allah ﷺ hoorde zeggen: "Zij hebben ons afgehouden van het middelste gebed, het namiddaggebed; moge Allah hun graven en hun huizen met vuur vullen" — of "hun buiken met vuur". * Muḥammad ibn al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Jaʿfar heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, op gezag van al-Ḥakam, op gezag van Yaḥyā ibn al-Jazzār, op gezag van ʿAlī, op gezag van de Profeet ﷺ, dat hij op de dag van al-Aḥzāb bij een van de openingen van de loopgraaf zei: "Zij hebben ons afgehouden van het middelste gebed totdat de zon onderging; moge Allah hun graven en hun huizen met vuur vullen" — of "hun buiken en hun huizen met vuur". * Abū al-Sāʾib en Saʿīd ibn Numayr hebben mij verteld, zij zeiden: Abū Muʿāwiya heeft ons verteld, op gezag van al-Aʿmash, op gezag van Muslim, op gezag van Shutayr ibn Shakal, op gezag van ʿAlī, die zei: de Boodschapper van Allah ﷺ zei: "Zij hebben ons afgehouden van het middelste gebed, het namiddaggebed; moge Allah hun graven en hun huizen met vuur vullen." Daarna verrichtte hij het tussen de twee avondgebeden, tussen de zonsondergang (maghrib) en het nachtgebed (ʿishāʾ). * Al-Ḥusayn ibn ʿAlī al-Ṣudāʾī heeft ons verteld, hij zei: ʿAlī ibn ʿĀṣim heeft ons verteld, op gezag van Khālid, op gezag van Muḥammad ibn Sīrīn, op gezag van ʿAbīda al-Salmānī, op gezag van ʿAlī, die zei: de Boodschapper van Allah ﷺ verrichtte het namiddaggebed op de dag van de loopgraaf niet eerder dan nadat de zon was ondergegaan, en hij zei: "Wat hebben zij? Moge Allah hun harten en hun huizen met vuur vullen — zij hebben ons afgehouden van het middelste gebed totdat de zon onderging." * Zakariyyā ibn Yaḥyā al-Ḍarīr heeft ons verteld, hij zei: ʿUbayd Allāh heeft ons verteld, op gezag van Isrāʾīl, op gezag van ʿĀṣim, op gezag van Zirr, die zei: ʿAbīda al-Salmānī en ik gingen naar ʿAlī, en ik droeg ʿAbīda op hem te vragen over het middelste gebed. Hij zei: o leider der gelovigen, wat is het middelste gebed? Hij zei: wij hielden het voor het ochtendgebed (ṣubḥ); maar terwijl wij de mensen van Khaybar bevochten, vochten zij totdat zij ons van het gebed afhielden, en dat was kort vóór zonsondergang. Toen zei de Boodschapper van Allah ﷺ: "O Allah, vul de harten van deze mensen die ons hebben afgehouden van het middelste gebed, en hun buiken, met vuur" — of "vul hun harten met vuur". Hij zei: zo wisten wij op die dag dat het het middelste gebed was. * Bishr ibn Muʿādh heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, op gezag van Abū Ḥassān al-Aʿraj, op gezag van ʿAbīda al-Salmānī, op gezag van ʿAlī ibn Abī Ṭālib, dat de Profeet van Allah ﷺ op de dag van al-Aḥzāb zei: "O Allah, vul hun huizen en hun graven met vuur, zoals zij ons hebben afgehouden" — of "zoals zij ons hebben tegengehouden van het middelste gebed totdat de zon onderging". * Sulaymān ibn ʿAbd al-Jabbār heeft ons verteld, hij zei: Thābit ibn Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Ṭalḥa heeft ons verteld, op gezag van Zubayd, op gezag van Murra, op gezag van Ibn Masʿūd, die zei: de polytheïsten (mushrikīn) hielden de Boodschapper van Allah ﷺ af van het namiddaggebed totdat de zon geel of rood werd, en de Boodschapper van Allah ﷺ zei: "Zij hebben ons afgehouden van het middelste gebed; moge Allah hun huizen en hun harten met vuur vullen" — of "moge Allah hun harten en hun huizen met vuur opvullen". 4238 — Muḥammad ibn ʿUmāra al-Asadī heeft mij verteld, hij zei: Sahl ibn ʿĀmir heeft ons verteld, hij zei: Mālik ibn Mighwal heeft ons verteld, hij zei: ik hoorde Ṭalḥa zeggen: ik bad met Murra in zijn huis, en hij verzuimde — of hij zei: hij vergat — en hij ging staan en vertelde ons (terwijl het mij beviel dat ik het van een betrouwbare zou horen). Hij zei: toen het de dag van de loopgraaf was — dat wil zeggen de dag van al-Aḥzāb — zei de Boodschapper van Allah ﷺ: "Wat hebben zij? Zij hebben ons afgehouden van het middelste gebed, het namiddaggebed; moge Allah hun buiken en hun graven met vuur vullen." 4239 — Aḥmad ibn Manīʿ heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Wahhāb heeft ons verteld, op gezag van Ibn ʿAṭāʾ, op gezag van al-Taymī, op gezag van Abū Ṣāliḥ, op gezag van Abū Hurayra, die zei: de Boodschapper van Allah ﷺ zei: "Het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr)." 4240 — ʿAlī ibn Muslim al-Ṭūsī heeft mij verteld, hij zei: ʿAbbād ibn al-ʿAwwām heeft ons verteld, op gezag van Hilāl ibn Khabbāb, op gezag van ʿIkrima, op gezag van Ibn ʿAbbās, die zei: de Boodschapper van Allah ﷺ trok uit op een van zijn veldtochten, en de polytheïsten (mushrikīn) hielden hem af van het namiddaggebed totdat de avond inviel. Toen zei de Boodschapper van Allah ﷺ: "O Allah, vul hun huizen en hun buiken met vuur, zoals zij ons hebben tegengehouden van het middelste gebed." * Mūsā ibn Sahl al-Ramlī heeft ons verteld, hij zei: Isḥāq heeft ons verteld, op gezag van ʿAbd al-Wāḥid al-Mawṣilī, hij zei: Khālid ibn ʿAbd Allāh heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Laylā, op gezag van al-Ḥakam, op gezag van Miqsam, op gezag van Ibn ʿAbbās, die zei: de Profeet ﷺ zei op de dag van al-Aḥzāb: "Zij hebben ons afgehouden van het middelste gebed totdat de zon verdween; moge Allah hun graven en hun huizen met vuur vullen." * Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: ʿAmr ibn ʿAwn heeft ons verteld, hij zei: Khālid heeft ons bericht, op gezag van Ibn Abī Laylā, op gezag van al-Ḥakam, op gezag van Miqsam, op gezag van Ibn ʿAbbās, die zei: de bondgenoten (al-Aḥzāb) hielden de Profeet ﷺ op de dag van de loopgraaf af van het namiddaggebed totdat de zon onderging, en de Profeet ﷺ zei: "Zij hebben ons afgehouden van het middelste gebed; moge Allah hun graven en hun huizen met vuur vullen" — of "hun buiken met vuur". 4241 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Sulaymān ibn Aḥmad al-Ḥarashī al-Wāsiṭī heeft ons verteld, hij zei: al-Walīd ibn Muslim heeft ons verteld, hij zei: Ṣadaqa ibn Khālid heeft mij bericht, hij zei: Khālid ibn Dahqān heeft mij verteld, op gezag van Jābir ibn Saylān, op gezag van Kuhayl ibn Ḥarmala, die zei: Abū Hurayra werd gevraagd over het middelste gebed, en hij zei: wij verschilden daarover van mening zoals jullie daarover van mening verschillen, terwijl wij in de voorhof van het huis van de Boodschapper van Allah ﷺ waren. Onder ons was de rechtschapen man Abū Hāshim ibn ʿUtba ibn Rabīʿa ibn ʿAbd Shams, en hij zei: ik zal dat voor jullie te weten komen. Hij stond op en vroeg toestemming bij de Boodschapper van Allah ﷺ, ging bij hem binnen, en kwam vervolgens naar ons naar buiten en zei: hij heeft ons bericht dat het het namiddaggebed (ʿaṣr) is. 4242 — Al-Ḥusayn ibn ʿAlī al-Ṣudāʾī heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld; en Ibn Isḥāq al-Ahwāzī heeft ons verteld, hij zei: Abū Aḥmad heeft ons verteld — beiden tezamen — zij zeiden: Fuḍayl ibn Masrūq heeft ons verteld, op gezag van Shaqīq ibn ʿUqba al-ʿAbdī, op gezag van al-Barāʾ ibn ʿĀzib, die zei: dit vers werd geopenbaard: "Waakt over de gebeden en het namiddaggebed." Hij zei: en ik las het in de tijd van de Boodschapper van Allah ﷺ zolang als Allah wilde dat wij het lazen. Vervolgens schafte Allah het af en openbaarde: Waakt over de gebeden en het middelste gebed en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid . Hij zei: toen zei een man die bij Shaqīq was: dan is het dus het namiddaggebed! Hij zei: ik heb je verteld hoe het werd geopenbaard en hoe Allah het afschafte, en Allah weet het het best. * Ḥumayd ibn Masʿada heeft ons verteld, hij zei: Yazīd ibn Zurayʿ heeft ons verteld; en Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Bakr en Muḥammad ibn ʿAbd Allāh al-Anṣārī hebben ons verteld — beiden tezamen — zij zeiden: Saʿīd ibn Abī ʿArūba heeft ons verteld; en Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: ʿAbda ibn Sulaymān en Muḥammad ibn Bishr en ʿAbd Allāh ibn Ismāʿīl hebben ons verteld, op gezag van Saʿīd, op gezag van Qatāda, op gezag van al-Ḥasan, op gezag van Samura, op gezag van de Profeet ﷺ, die zei: "Het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr)." * ʿIṣām ibn Rawwād ibn al-Jarrāḥ heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd ibn Bishr heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, op gezag van al-Ḥasan, op gezag van Samura, die zei: de Boodschapper van Allah ﷺ heeft ons bericht dat het middelste gebed het namiddaggebed (ʿaṣr) is. 4243 — Ibn al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī ʿAdī heeft ons verteld, op gezag van Shuʿba, op gezag van Sulaymān, op gezag van Abū al-Ḍuḥā, op gezag van Shutayr ibn Shakal, op gezag van Umm Ḥabība, op gezag van de Profeet ﷺ, dat hij op de dag van de loopgraaf zei: "Zij hebben ons afgehouden van het middelste gebed, het namiddaggebed, totdat de zon onderging." Abū Mūsā zei: zo heeft Ibn Abī ʿAdī het gezegd. 4244 — Yaʿqūb ibn Ibrāhīm heeft mij verteld, hij zei: Ibn ʿUlayya heeft ons verteld, op gezag van Yūnus, op gezag van al-Ḥasan, die zei: de Boodschapper van Allah ﷺ zei: "Waakt over de gebeden en het middelste gebed, en dat is het namiddaggebed." 4245 — Aḥmad ibn Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: Abū Aḥmad heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Salām heeft ons verteld, op gezag van Sālim, de vrijgelatene van Abū Naṣīr, hij zei: Ibrāhīm ibn Yazīd al-Dimashqī heeft mij verteld, hij zei: ik zat bij ʿAbd al-ʿAzīz ibn Marwān, en hij zei: o zo-en-zo, ga naar zo-en-zo en zeg hem: wat heb je van de Boodschapper van Allah ﷺ gehoord over het middelste gebed? Toen zei een man die daar zat: Abū Bakr en ʿUmar zonden mij, terwijl ik een kleine jongen was, om hem te vragen over het middelste gebed. Hij nam mijn kleinste vinger en zei: "Dit is het dageraadgebed (fajr)", en hij vouwde de vinger ernaast en zei: "Dit is het middaggebed (ẓuhr)", vervolgens vouwde hij de duim en zei: "Dit is het avondgebed (maghrib)", vervolgens vouwde hij de vinger ernaast en zei: "Dit is het nachtgebed (ʿishāʾ)", vervolgens zei hij: "Welke van je vingers is overgebleven?" Ik zei: de middelste. Hij zei: "Welk gebed is overgebleven?" Ik zei: het namiddaggebed (ʿaṣr). Hij zei: "Het is het namiddaggebed." 4246 — Er werd mij over ʿAmmār ibn al-Ḥasan verteld, hij zei: Ibn Abī Jaʿfar heeft ons verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van al-Rabīʿ, die zei: er werd ons verteld dat de polytheïsten hen op de dag van al-Aḥzāb afhielden van het namiddaggebed totdat de zon verdween, en de Boodschapper van Allah ﷺ zei: "Zij hebben ons afgehouden van het middelste gebed, het namiddaggebed, totdat de zon onderging; moge Allah hun huizen en hun graven met vuur vullen." * Ibn al-Barqī heeft ons verteld, hij zei: ʿAmr heeft ons verteld, op gezag van Abū Salama, hij zei: Ṣadaqa heeft ons verteld, op gezag van Saʿīd, op gezag van Qatāda, op gezag van Abū Ḥassān, op gezag van ʿAbīda al-Salmānī, op gezag van ʿAlī ibn Abī Ṭālib, op gezag van de Profeet ﷺ, dat hij op de dag van al-Aḥzāb zei: "O Allah, vul hun huizen en hun graven met vuur, zoals zij ons hebben afgehouden van het middelste gebed totdat de zon onderging." 4247 — Muḥammad ibn ʿAwf al-Ṭāʾī heeft mij verteld, hij zei: Muḥammad ibn Ismāʿīl ibn ʿAyyāsh heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, hij zei: Ḍamḍam ibn Zurʿa heeft mij verteld, op gezag van Shurayḥ ibn ʿUbayd, op gezag van Abū Mālik al-Ashʿarī, die zei: de Boodschapper van Allah ﷺ zei: "Het middelste gebed is het namiddaggebed (ʿaṣr)."

    En anderen zeiden: nee, het middelste gebed is het middaggebed (ẓuhr). Vermelding van wie dat gezegd heeft: 4248 — Muḥammad ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAffān heeft ons verteld, hij zei: Hammām heeft ons verteld, hij zei: Qatāda heeft ons verteld, op gezag van Saʿīd ibn al-Musayyab, op gezag van Ibn ʿUmar, op gezag van Zayd ibn Thābit, die zei: het middelste gebed is het middaggebed (ẓuhr). * Muḥammad ibn ʿAbd Allāh al-Makhzūmī heeft ons verteld, hij zei: Abū ʿĀmir heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, op gezag van Saʿīd ibn al-Musayyab, op gezag van Ibn ʿUmar, op gezag van Zayd — dat wil zeggen Ibn Thābit — op dezelfde wijze. * Muḥammad ibn al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Jaʿfar heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, op gezag van Saʿd ibn Ibrāhīm, die zei: ik hoorde Ḥafṣ ibn ʿĀṣim vertellen op gezag van Zayd ibn Thābit, die zei: het middelste gebed is het middaggebed (ẓuhr). * Ibn al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: Sulaymān ibn Dāwūd heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld; en Yaʿqūb ibn Ibrāhīm heeft mij verteld, hij zei: Ibn ʿUlayya heeft ons verteld, op gezag van Shuʿba, hij zei: ʿUmar ibn Sulaymān, een nakomeling van ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb, heeft mij bericht, hij zei: ik hoorde ʿAbd al-Raḥmān ibn Abān ibn ʿUthmān vertellen op gezag van zijn vader, op gezag van Zayd ibn Thābit, die zei: het middelste gebed is het middaggebed (ẓuhr). 4249 — Zakariyyā ibn Yaḥyā ibn Abī Zāʾida heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Ṣamad heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, op gezag van ʿUmar ibn Sulaymān — zo zei Abū Zāʾida — op gezag van ʿAbd al-Raḥmān ibn Abān, op gezag van zijn vader, op gezag van Zayd ibn Thābit, in zijn overlevering die hij toeschreef aan de Profeet ﷺ: "Het middelste gebed is het middaggebed (ẓuhr)." 4250 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd Allāh ibn Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Ḥaywa ibn Shurayḥ en Ibn Lahīʿa hebben ons verteld, zij zeiden: Abū ʿAqīl Zuhra ibn Maʿbad heeft ons verteld, dat Saʿīd ibn al-Musayyab hem vertelde dat hij zat — hij, ʿUrwa ibn al-Zubayr en Ibrāhīm ibn Ṭalḥa. Toen zei Saʿīd ibn al-Musayyab: ik hoorde Abū Saʿīd al-Khudrī zeggen: "Het middelste gebed is het middaggebed (ẓuhr)." Toen kwam ʿAbd Allāh ibn ʿUmar langs ons, en ʿUrwa zei: stuur iemand naar Ibn ʿUmar en vraag het hem! Zij stuurden een jongen naar hem, die het hem vroeg, en de boodschapper kwam vervolgens naar ons terug en zei: hij zegt: het is het middaggebed. Wij twijfelden aan het woord van de jongen, dus stonden wij allen op en gingen naar Ibn ʿUmar en vroegen het hem, en hij zei: het is het middaggebed (ẓuhr). * Yaʿqūb heeft mij verteld, hij zei: Hushaym heeft ons verteld, hij zei: al-ʿAwwām ibn Ḥawshab heeft ons bericht, hij zei: een man van de Anṣār heeft mij verteld, op gezag van Zayd ibn Thābit, dat hij placht te zeggen: het is het middaggebed (ẓuhr). * Aḥmad ibn Isḥāq heeft mij verteld, Abū Aḥmad heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī Dhiʾb heeft ons verteld; en al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Ādam heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī Dhiʾb heeft ons verteld, op gezag van al-Zibriqān ibn ʿAmr, op gezag van Zayd ibn Thābit, die zei: het middelste gebed is het middaggebed (ẓuhr). * Al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥajjāj heeft ons verteld, hij zei: Ḥammād heeft ons verteld, hij zei: ʿUbayd Allāh heeft ons bericht, op gezag van Nāfiʿ, op gezag van Zayd ibn Thābit, dat hij zei: het middelste gebed is het middaggebed (ẓuhr). 4251 — Ibn al-Barqī heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī Maryam heeft ons verteld, hij zei: Nāfiʿ ibn Yazīd heeft ons bericht, hij zei: al-Walīd ibn Abī al-Walīd Abū ʿUthmān heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd Allāh ibn Dīnār heeft mij verteld, op gezag van ʿAbd Allāh ibn ʿUmar, dat hem gevraagd werd over het middelste gebed, en hij zei: het is datgene wat onmiddellijk volgt op het ochtendzonnegebed (ḍuḥā). 4252 — Ibn al-Barqī heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī Maryam heeft ons verteld, hij zei: Nāfiʿ ibn Yazīd heeft ons verteld, hij zei: al-Walīd ibn Abī al-Walīd heeft mij verteld dat Salama ibn Abī Maryam hem vertelde dat een groep van Quraysh naar ʿAbd Allāh ibn ʿUmar zond om hem te vragen over het middelste gebed, en hij zei tegen hem: het is datgene wat onmiddellijk volgt op het ochtendzonnegebed (ḍuḥā). Zij zeiden tegen hem: ga terug en vraag het hem, want hij heeft ons daarover slechts meer verward! Toen kwam ʿAbd al-Raḥmān ibn Aflaḥ, de vrijgelatene van ʿAbd Allāh ibn ʿUmar, langs hen, en zij zonden ook naar hem, en hij zei: het is datgene waarbij de Boodschapper van Allah ﷺ zich naar de qibla wendde. * Ibn al-Barqī heeft mij verteld, hij zei: Ibn Abī Maryam heeft ons verteld, hij zei: Nāfiʿ heeft ons bericht, hij zei: Zuhra ibn Maʿbad heeft mij verteld, hij zei: Saʿīd ibn al-Musayyab heeft mij verteld dat hij zat — hij, ʿUrwa en Ibrāhīm ibn Ṭalḥa. Toen zei Saʿīd tegen hem: ik hoorde Abū Saʿīd zeggen: voorwaar, het middaggebed (ẓuhr) is het middelste gebed. Toen kwam Ibn ʿUmar langs ons, en ʿUrwa zei: stuur iemand naar hem en vraag het hem! De jongen vroeg het hem, en hij zei: het is het middaggebed. Wij twijfelden aan het woord van de jongen, dus stonden wij allen naar hem op en vroegen het hem, en hij zei: het is het middaggebed (ẓuhr). 4253 — Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿUthmān ibn ʿUmar heeft ons verteld, hij zei: Abū ʿĀmir heeft ons verteld, op gezag van ʿAbd al-Raḥmān ibn Qays, op gezag van Ibn Abī Rāfiʿ, op gezag van zijn vader — die een vrijgelatene van Ḥafṣa was — die zei: Ḥafṣa droeg mij op een muṣḥaf te schrijven en zei tegen mij: wanneer je bij dit vers komt, laat het mij dan weten, opdat ik het je dicteer zoals zij het mij heeft voorgelezen! Toen ik bij dit vers kwam: Waakt over de gebeden en het middelste gebed , kwam ik bij haar, en zij zei: schrijf: "Waakt over de gebeden en het middelste gebed en het namiddaggebed." Vervolgens ontmoette ik Ubayy ibn Kaʿb of Zayd ibn Thābit, en ik zei: o Abū al-Mundhir, Ḥafṣa heeft zus en zo gezegd. Hij zei: het is zoals zij gezegd heeft; zijn wij niet het meest bezig op het tijdstip van het middaggebed met onze kudden en onze waterhalende kamelen?

    En de grond van wie dat gezegd heeft, is wat: 4254 — Muḥammad ibn al-Muthannā ons hierover verteld heeft, hij zei: Muḥammad ibn Jaʿfar heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, hij zei: ʿAmr ibn Abī Ḥakīm heeft mij bericht, hij zei: ik hoorde al-Zibriqān vertellen, op gezag van ʿUrwa ibn al-Zubayr, op gezag van Zayd ibn Thābit, die zei: de Boodschapper van Allah ﷺ placht het middaggebed in de middaghitte te verrichten, en er was geen gebed dat zwaarder viel voor de metgezellen van de Profeet ﷺ dan dat. Hij zei: toen werd geopenbaard: Waakt over de gebeden en het middelste gebed , en hij zei: "Voorwaar, ervóór zijn er twee gebeden en erná twee gebeden." 4255 — Mujāhid ibn Mūsā heeft ons verteld, hij zei: Yazīd ibn Hārūn heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī Dhiʾb heeft ons bericht, op gezag van al-Zibriqān, die zei: voorwaar, een groep van Quraysh — Zayd ibn Thābit kwam langs hen, en zij zonden twee mannen naar hem om hem te vragen over het middelste gebed. Zayd zei: het is het middaggebed (ẓuhr). Toen stonden twee mannen van hen op en kwamen bij Usāma ibn Zayd, en vroegen hem over het middelste gebed, en hij zei: het is het middaggebed. Voorwaar, de Boodschapper van Allah ﷺ placht het middaggebed in de middaghitte te verrichten, en er was achter hem slechts één of twee rijen — de mensen waren in hun siësta en in hun handel. Toen zei de Boodschapper van Allah: "Voorwaar, ik heb overwogen huizen te verbranden over mensen die het gebed niet bijwonen." Hij zei: toen werd dit vers geopenbaard: Waakt over de gebeden en het middelste gebed . En anderen lazen dat als: "Waakt over de gebeden en het middelste gebed en het namiddaggebed."

    Vermelding van wie dat zo placht te zeggen: 4256 — Muḥammad ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Jaʿfar heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, op gezag van Abū Bishr, op gezag van ʿAbd Allāh ibn Yazīd al-Azdī, op gezag van Sālim ibn ʿAbd Allāh, dat Ḥafṣa een persoon opdroeg, en hij schreef een muṣḥaf, en zij zei: wanneer je bij dit vers komt: Waakt over de gebeden en het middelste gebed , geef het mij dan aan! Toen hij het bereikte, gaf hij het haar aan, en zij zei: schrijf: "Waakt over de gebeden en het middelste gebed en het namiddaggebed." 4257 — Ibn al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Wahhāb heeft ons verteld, hij zei: ʿUbayd Allāh heeft ons verteld, op gezag van Nāfiʿ, dat Ḥafṣa een vrijgelatene van haar opdroeg een muṣḥaf voor haar te schrijven, en zij zei: wanneer je bij dit vers komt: Waakt over de gebeden en het middelste gebed , schrijf het dan niet totdat ik het je dicteer zoals ik de Boodschapper van Allah ﷺ het hoorde reciteren. Toen hij het bereikte, droeg zij hem op en hij schreef het: "En waakt over de gebeden en het middelste gebed en het namiddaggebed, en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid." Nāfiʿ zei: ik las die muṣḥaf en vond daarin de "wāw" (het verbindingswoord "en"). 4258 — Al-Rabīʿ ibn Sulaymān heeft ons verteld, hij zei: Asad ibn Mūsā heeft ons verteld, hij zei: Ḥammād ibn Salama heeft ons verteld, op gezag van ʿUbayd Allāh ibn ʿUmar, op gezag van Nāfiʿ, op gezag van Ḥafṣa, de echtgenote van de Profeet ﷺ, dat zij tegen de schrijver van haar muṣḥaf zei: wanneer je de gebedstijden bereikt, bericht het mij dan, opdat ik je opdraag wat ik de Boodschapper van Allah ﷺ heb horen zeggen. Toen hij het haar berichtte, zei zij: schrijf, want ik heb de Boodschapper van Allah ﷺ horen zeggen: "Waakt over de gebeden en het middelste gebed en het namiddaggebed." 4259 — Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: ʿAbda ibn Sulaymān heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn ʿAmr heeft ons verteld, hij zei: Abū Salama heeft mij verteld, op gezag van ʿAmr ibn Rāfiʿ, de vrijgelatene van ʿUmar, die zei: in de muṣḥaf van Ḥafṣa stond geschreven: "Waakt over de gebeden en het middelste gebed en het namiddaggebed, en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid." * Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn ʿAbd al-Ḥakam al-Miṣrī heeft ons verteld, hij zei: mijn vader en Shuʿayb hebben ons verteld, op gezag van al-Layth, hij zei: Khālid ibn Yazīd heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Hilāl, op gezag van Zayd, op gezag van ʿAmr ibn Rāfiʿ, die zei: Ḥafṣa riep mij, en ik schreef een muṣḥaf voor haar, en zij zei: wanneer je het gebedsvers bereikt, bericht het mij dan! Toen ik schreef: Waakt over de gebeden en het middelste gebed , zei zij: "en het namiddaggebed" — ik getuig dat ik het van de Boodschapper van Allah ﷺ gehoord heb. 4260 — Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn ʿAbd al-Ḥakam heeft mij verteld, hij zei: mijn vader en Shuʿayb ibn al-Layth hebben mij verteld, op gezag van al-Layth, hij zei: Khālid ibn Yazīd heeft mij bericht, op gezag van Ibn Abī Hilāl, op gezag van Zayd, dat hem iets dergelijks bereikte over Abū Yūnus, de vrijgelatene van ʿĀʾisha. * Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: al-Layth heeft mij verteld, hij zei: Khālid heeft mij verteld, op gezag van Saʿīd, op gezag van Zayd ibn Aslam, dat hem iets dergelijks bereikte over Abū Yūnus, de vrijgelatene van ʿĀʾisha, op gezag van ʿĀʾisha. 4261 — Muḥammad ibn al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: Wahb ibn Jarīr heeft ons verteld, zij zeiden: Shuʿba heeft ons bericht, op gezag van Abū Isḥāq, op gezag van ʿUmayr ibn Maryam, op gezag van Ibn ʿAbbās: "Waakt over de gebeden en het middelste gebed en het namiddaggebed." 4262 — Mujāhid ibn Mūsā heeft ons verteld, hij zei: Yazīd ibn Hārūn heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Malik ibn Abī Sulaymān heeft ons bericht, op gezag van ʿAṭāʾ, die zei: ʿUbayd ibn ʿUmayr placht te lezen: "En waakt over de gebeden en het middelste gebed en het namiddaggebed, en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid." * Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿUthmān ibn ʿUmar heeft ons verteld, hij zei: Abū ʿĀmir heeft ons verteld, op gezag van ʿAbd al-Raḥmān ibn Qays, op gezag van Ibn Abī Rāfiʿ, op gezag van zijn vader — die een vrijgelatene van Ḥafṣa was — die zei: Ḥafṣa droeg mij op een muṣḥaf te schrijven en zei: wanneer je bij dit vers komt, laat het mij dan weten, opdat ik het je dicteer zoals het mij is voorgelezen. Toen ik bij dit vers kwam: Waakt over de gebeden en het middelste gebed , kwam ik bij haar, en zij zei: schrijf "Waakt over de gebeden en het middelste gebed en het namiddaggebed." Vervolgens ontmoette ik Ubayy ibn Kaʿb of Zayd ibn Thābit, en ik zei: o Abū al-Mundhir, Ḥafṣa heeft zus en zo gezegd. Hij zei: het is zoals zij gezegd heeft; zijn wij niet het meest bezig op het tijdstip van het middaggebed met onze waterhalende kamelen en onze kudden?

    En anderen zeiden: nee, het middelste gebed is het avondgebed (maghrib). Vermelding van wie dat gezegd heeft: 4263 — Aḥmad ibn Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: Abū Aḥmad heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Salām heeft ons verteld, op gezag van Isḥāq ibn Abī Farwa, op gezag van een man, op gezag van Qabīṣa ibn Dhuʾayb, die zei: het middelste gebed is het avondgebed (maghrib); zie je niet dat het noch het kortste noch het langste ervan is, dat het op reis niet wordt ingekort, en dat de Boodschapper van Allah ﷺ het niet voorbij zijn tijd uitstelde noch het vervroegde?

    Abū Jaʿfar zei: Qabīṣa ibn Dhuʾayb richtte zijn uitspraak "het middelste" op de betekenis van het tussenliggende (al-tawassuṭ), dat een eigenschap is van iets wat een evenwicht houdt tussen twee uitersten, zoals de man van gemiddelde gestalte, die noch overdreven lang noch te klein van gestalte is. Daarom zei hij: zie je niet dat het noch het kortste noch het langste ervan is.

    En anderen zeiden: nee, het middelste gebed dat Allah bedoelde met Zijn uitspraak: Waakt over de gebeden en het middelste gebed is het ochtendgebed (ghadāh). Vermelding van wie dat gezegd heeft: 4264 — Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAffān heeft ons verteld, hij zei: Hammām heeft ons verteld, hij zei: Qatāda heeft ons verteld, op gezag van Ṣāliḥ Abū al-Khalīl, op gezag van Jābir ibn Zayd, op gezag van Ibn ʿAbbās, die zei: het middelste gebed is het dageraadgebed (fajr). 4265 — Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī ʿAdī en ʿAbd al-Wahhāb en Muḥammad ibn Jaʿfar hebben ons verteld, op gezag van ʿAwf, op gezag van Abū Rajāʾ, die zei: ik bad met Ibn ʿAbbās het ochtendgebed (ghadāh) in de moskee van Basra, en hij verrichtte de qunūt met ons vóór de buiging (rukūʿ) en zei: dit is het middelste gebed waarover Allah heeft gezegd: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid . * Yaʿqūb heeft mij verteld, hij zei: Ibn ʿUlayya heeft ons verteld, op gezag van ʿAwf, op gezag van Abū Rajāʾ al-ʿUṭāridī, die zei: ik bad achter Ibn ʿAbbās — en hij vermeldde iets dergelijks. * ʿAbbād ibn Yaʿqūb al-Asadī heeft ons verteld, hij zei: Sharīk heeft ons verteld, op gezag van ʿAwf al-Aʿrābī, op gezag van Abū Rajāʾ al-ʿUṭāridī, die zei: ik bad achter Ibn ʿAbbās het dageraadgebed (fajr), en hij verrichtte daarin de qunūt en hief zijn handen op, en zei vervolgens: dit is het middelste gebed waarbij Allah ons heeft bevolen in deemoedige gehoorzaamheid te staan. * Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Hushaym heeft ons verteld, hij zei: ʿAwf heeft ons bericht, op gezag van Abū Rajāʾ, die zei: Ibn ʿAbbās bad met ons het dageraadgebed (fajr), en toen hij klaar was, zei hij: voorwaar, Allah heeft in Zijn Boek gezegd: Waakt over de gebeden en het middelste gebed — dit is dus het middelste gebed. * Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Marwān — dat wil zeggen Ibn Muʿāwiya — heeft ons verteld, op gezag van ʿAwf, op gezag van Abū Rajāʾ al-ʿUṭāridī, op gezag van Ibn ʿAbbās, iets dergelijks. * Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Wahhāb heeft ons verteld, hij zei: ʿAwf heeft ons verteld, op gezag van Abū al-Minhāl, op gezag van Abū al-ʿĀliya, op gezag van Ibn ʿAbbās, dat hij het ochtendgebed (ghadāh) in de moskee van Basra bad, en de qunūt vóór de buiging verrichtte en zei: dit is het middelste gebed dat Allah heeft vermeld: Waakt over de gebeden en het middelste gebed en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid . 4266 — Muḥammad ibn al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Wahhāb heeft ons verteld, hij zei: al-Muhājir heeft ons verteld, op gezag van Abū al-ʿĀliya, die zei: ik vroeg Ibn ʿAbbās hier in Basra — en zijn dij raakte voorwaar de mijne — en ik zei: o zo-en-zo, vertel mij over het middelste gebed dat Allah in de Koran heeft vermeld; wil je mij niet vertellen welk gebed het is? Dit was op het moment dat zij zich van het ochtendgebed (ghadāh) afwendden. Hij zei: heb je het avondgebed (maghrib) en het laatste nachtgebed (ʿishāʾ al-ākhira) niet gebeden? Ik zei: jawel. Hij zei: en heb je vervolgens dit gebeden? Hij zei: en je verricht vervolgens het eerste gebed (ẓuhr) en het namiddaggebed (ʿaṣr)? Ik zei: jawel. Hij zei: dan is het dit gebed. 4267 — Muḥammad ibn ʿĪsā al-Dāmaghānī heeft ons verteld, hij zei: Ibn al-Mubārak heeft ons bericht, hij zei: al-Rabīʿ ibn Anas heeft ons bericht, op gezag van Abū al-ʿĀliya, die zei: ik bad achter ʿAbd Allāh ibn Qays in Basra ten tijde van ʿUmar het ochtendgebed (ghadāh). Hij zei: toen zei ik tegen een man van de metgezellen van de Profeet ﷺ naast mij: wat is het middelste gebed? Hij zei: dit gebed. 4268 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: al-Ḥajjāj heeft ons verteld, hij zei: Ḥammād heeft ons verteld, hij zei: ʿAwf heeft ons bericht, op gezag van Khilās ibn ʿAmr, op gezag van Ibn ʿAbbās, dat hij het dageraadgebed (fajr) bad en de qunūt vóór de buiging verrichtte en zijn twee vingers ophief, en zei: dit is het middelste gebed. 4269 — Er werd mij over ʿAmmār ibn al-Ḥasan verteld, hij zei: Ibn Abī Jaʿfar heeft ons verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van al-Rabīʿ, op gezag van Abū al-ʿĀliya, dat hij met de metgezellen van de Boodschapper van Allah ﷺ het ochtendgebed (ghadāh) bad, en toen zij klaar waren, zei hij: ik zei tegen hen: welk daarvan is het middelste gebed? Zij zeiden: datgene wat je daarvoor gebeden hebt. 4270 — Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: Ibn ʿUthma heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd ibn Bishr heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, op gezag van Jābir ibn ʿAbd Allāh, die zei: het middelste gebed is het ochtendgebed (ṣubḥ). 4271 — Mujāhid ibn Mūsā heeft ons verteld, hij zei: Yazīd ibn Hārūn heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Malik ibn Abī Sulaymān heeft ons bericht, hij zei: ʿAṭāʾ was van mening dat het middelste gebed het ochtendgebed (ghadāh) is. 4272 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā ibn Wāḍiḥ heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn ibn Wāqid heeft ons verteld, op gezag van Yazīd al-Naḥwī, op gezag van ʿIkrima, over Zijn uitspraak: en het middelste gebed — hij zei: het ochtendgebed (ghadāh). 4273 — Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, op gezag van ʿĪsā, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, over Allahs, verheven zij Zijn vermelding, uitspraak: Waakt over de gebeden en het middelste gebed — hij zei: het ochtendgebed (ṣubḥ). * Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, op dezelfde wijze. 4274 — Er werd mij over ʿAmmār ibn al-Ḥasan verteld, hij zei: Ibn Abī Jaʿfar heeft ons verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ḥuṣayn, op gezag van ʿAbd Allāh ibn Shaddād ibn al-Hād, die zei: het middelste gebed is het ochtendgebed (ghadāh). 4275 — Er werd mij over ʿAmmār verteld, hij zei: Ibn Abī Jaʿfar heeft ons verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van al-Rabīʿ, over Zijn uitspraak: Waakt over de gebeden en het middelste gebed — hij zei: het middelste gebed is het ochtendgebed (ghadāh).

    En de grond van wie deze uitspraak deed, is dat Allah, verheven zij Zijn vermelding, gezegd heeft: Waakt over de gebeden en het middelste gebed en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid (qānitīn) — in de betekenis van: en staat daarin voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid. Hij zei: er is geen voorgeschreven gebed van de vijf gebeden waarin de qunūt voorkomt behalve het ochtendgebed (ṣubḥ), en zo is daaruit bekend dat het dit gebed is en geen ander.

    En anderen zeiden: het is een van de vijf gebeden, maar wij kennen het niet precies. Vermelding van wie dat gezegd heeft: 4276 — Yūnus ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Hishām ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: wij waren bij Nāfiʿ, en bij ons was Rajāʾ ibn Ḥaywa, en Rajāʾ zei tegen ons: vraag Nāfiʿ over het middelste gebed! Wij vroegen het hem, en hij zei: een man heeft ʿAbd Allāh ibn ʿUmar daarover gevraagd, en hij zei: het is daaronder, dus waakt over ze allemaal. 4277 — Aḥmad ibn Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: Abū Aḥmad heeft ons verteld, op gezag van Qays ibn al-Rabīʿ, op gezag van Nusayr ibn Dhuʿlūq, op gezag van Abū Fuṭayma, die zei: ik vroeg al-Rabīʿ ibn Khuthaym over het middelste gebed. Hij zei: denk je dat, als je het kent, je daarover zou waken maar de overige zou verwaarlozen? Ik zei: nee. Hij zei: welnu, als je over ze allemaal waakt, dan heb je ook daarover gewaakt. 4278 — Ibn Bashshār en Ibn al-Muthannā hebben ons verteld, zij zeiden: Muḥammad ibn Jaʿfar heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, hij zei: ik hoorde Qatāda vertellen, op gezag van Saʿīd ibn al-Musayyab, die zei: de metgezellen van de Boodschapper van Allah ﷺ waren hierin zó — dat wil zeggen: van mening verschillend over het middelste gebed — en hij verstrengelde zijn vingers.

    En het juiste woord hierover is dat wat steun vindt in de overleveringen van de Boodschapper van Allah ﷺ die wij eerder in de uitleg ervan vermeld hebben, namelijk dat het het namiddaggebed (ʿaṣr) is. En datgene waartoe Allah, verheven zij Zijn vermelding, daarmee heeft aangespoord, is gelijk aan datgene wat over de Boodschapper van Allah ﷺ is overgeleverd aangaande de aansporing daartoe. Zoals: 4279 — Aḥmad ibn Muḥammad ibn Ḥabīb al-Ṭūsī mij hierover verteld heeft, hij zei: Yaʿqūb ibn Ibrāhīm heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, op gezag van Muḥammad ibn Isḥāq, hij zei: Yazīd ibn Abī Ḥabīb heeft mij verteld, op gezag van Jabr ibn Nuʿaym al-Ḥaḍramī, op gezag van ʿAbd Allāh ibn Hubayra al-Nasāʾī — en hij was betrouwbaar — op gezag van Abū Tamīm al-Jayshānī, op gezag van Abū Baṣra al-Ghifārī, die zei: de Boodschapper van Allah ﷺ leidde ons in het namiddaggebed (ʿaṣr), en toen hij klaar was, zei hij: "Voorwaar, dit gebed werd voorgeschreven aan hen die vóór jullie waren, maar zij waren er nalatig in en lieten het achterwege. Wie van jullie het verricht, diens beloning wordt verdubbeld, en er is geen gebed daarna totdat de getuige verschijnt." En de getuige is de ster. 4280 — ʿAlī ibn Dāwūd heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd Allāh ibn Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: al-Layth heeft mij verteld, hij zei: Jabr ibn Nuʿaym heeft mij verteld, op gezag van Ibn Hubayra, op gezag van Abū Tamīm al-Jayshānī, dat Abū Baṣra al-Ghifārī zei: de Boodschapper van Allah ﷺ leidde ons in het namiddaggebed (ʿaṣr) te al-Mughammis, en hij zei: "Voorwaar, dit gebed werd voorgeschreven aan hen die vóór jullie waren, maar zij verwaarloosden het en lieten het achterwege. Wie van jullie erover waakt, krijgt zijn beloning tweemaal gegeven." En hij ﷺ zei: "Verricht het gebed vroeg op een bewolkte dag, want wie het namiddaggebed mist, diens werk gaat verloren." 4281 — Abū Kurayb heeft ons dat verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld; en Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn ʿAbd al-Ḥakam heeft mij verteld, hij zei: Ayyūb ibn Suwayd heeft ons verteld, op gezag van Abū Qilāba, op gezag van Abū al-Muhājir, op gezag van Burayda, op gezag van de Profeet ﷺ. En hij zei: "Wie het namiddaggebed (ʿaṣr) mist, is alsof zijn familie en zijn bezit hem zijn ontnomen." En hij ﷺ zei: "Wie bidt vóór zonsopgang en vóór zonsondergang, zal het Vuur niet binnengaan."

    Zo spoorde hij ﷺ aan tot het waken erover met een aansporing zoals hij niet tot enig ander gebed aanspoorde, ook al is het waken over ze allemaal verplicht. Daarmee werd duidelijk dat datgene waartoe Allah aanspoorde door de aansporing tot het waken erover — nadat het bevel daartoe alle voorgeschreven gebeden omvat had — datgene is waarin Zijn Profeet ﷺ Hem heeft gevolgd, zodat hij het afzonderde van de aansporing met iets waarmee hij geen ander gebed afzonderde, en zijn gemeenschap waarschuwde tegen het verwaarlozen ervan voor wat de gemeenschappen vóór hen — wier zaak beschreven is — overkwam, en hun aan beloning voor het waken erover het dubbele beloofde van wat Hij voor de overige gebeden beloofde. En ik vermoed dat het zo was omdat Allah, verheven zij Zijn vermelding, de nacht tot rust heeft gemaakt, en de mensen — afgehouden van hun bezigheden door het zoeken naar levensonderhoud en het verkeren in de oorzaken van verwerving — tot rust gekomen zijn, op een klein deel van hen na, en bedacht zijn op het waken over de verplichtingen van Allah en het verrichten van de voorgeschreven gebeden. Zo is het ook met het ochtendgebed (ṣubḥ), want dat is een tijdstip waarop weinig mensen zich met verwerving bezighouden, en het waken erover valt hun niet zwaar.

    Wat echter het middaggebed (ẓuhr) betreft: de tijd ervan is de tijd van de siësta van de mensen en hun rust van hun bezigheden tijdens de uren van hevige hitte en de lange uren van de dag, en de tijd van het tot rust komen van de lichamen tijdens de koude en in de winterdagen. En de bekende tijdstippen waarop de mensen zich met hun bezigheden en hun verwervingen bezighouden en zich inspannen voor datgene wat zij niet kunnen ontberen aan het zoeken van hun voedsel, zijn twee tijdstippen van de dag: het ene is het begin van de dag, na zonsopgang tot het tijdstip van de middaghitte. En Allah, verheven zij Zijn vermelding, heeft Zijn dienaren daarin de last van hun verplichting op dat tijdstip verlicht, en de zwaarte van wat hen afhoudt van hun streven naar hun bezigheden en verwervingen, ook al heeft Hij hen in Zijn Boek en bij monde van Zijn Boodschapper op dat tijdstip aangespoord tot een gebed en hun daarvoor de overvloedige beloning beloofd, zonder het hun verplicht te stellen — en dat is het ochtendzonnegebed (ḍuḥā). En het andere daarvan is het einde van de dag, en dat is na het afkoelen van de mensen, wanneer het mogelijk wordt zich met bezigheden bezig te houden en levensonderhoud te zoeken, in de zomer en de winter, tot het tijdstip van het verdwijnen van de zon. En Hij heeft hun daarin het namiddaggebed (ʿaṣr) voorgeschreven, en vervolgens aangespoord tot het waken erover, opdat zij het niet zouden verwaarlozen, vanwege wat Hij wist van de voorkeur van Zijn dienaren voor de oorzaken van hun vergankelijke wereld en het zoeken van hun levensonderhoud daarin boven de oorzaken van hun komende hiernamaals — door datgene waarmee Hij hen daartoe heeft aangespoord in Zijn Boek en bij monde van Zijn Boodschapper ﷺ, en hun aan overvloedige beloning beloofde voor het waken erover, waarvan ik een deel in dit boek van ons heb vermeld. En wij zullen de rest ervan vermelden in ons grotere boek, indien Allah wil, in het boek van de bepalingen van de godsdienstwetten.

    En het werd slechts "het middelste" (al-wusṭā) genoemd vanwege zijn tussenpositie tussen de vijf voorgeschreven gebeden, want ervóór zijn er twee gebeden en erná twee gebeden, en het is daartussenin het middelste daarvan. En "al-wusṭā" is de vrouwelijke elatief-vorm (fuʿlā) van de uitspraak van degene die zegt: "wasaṭtu al-qawma, asiṭuhum, siṭatan wa-wusūṭan" — wanneer je in hun midden bent binnengegaan. En men zegt voor het mannelijke daarvan: "hij is onze middelste (awsaṭunā)", en voor het vrouwelijke: "zij is onze middelste (wusṭānā)".

    en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid

    Het woord over de uitleg van Zijn, de Verhevene, uitspraak: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid (qānitīn) . De gezaghebbers van de uitleg verschilden van mening over de betekenis van Zijn uitspraak qānitīn . Sommigen zeiden: de betekenis van qunūt is de gehoorzaamheid, en de betekenis daarvan is: en staat voor Allah in jullie gebed, Hem gehoorzaam in wat Hij jullie daarin heeft bevolen en verboden. Vermelding van wie dat gezegd heeft: 4282 — ʿAlī ibn Saʿīd al-Kindī heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd Allāh ibn al-Mubārak heeft ons verteld, op gezag van Ibn ʿAwn, op gezag van al-Shaʿbī, over Zijn uitspraak: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — hij zei: gehoorzaam. * Abū al-Sāʾib Salm ibn Junāda heeft mij verteld, hij zei: Ibn Idrīs heeft ons verteld, op gezag van Ibn ʿAwn, op gezag van al-Shaʿbī, op dezelfde wijze. 4283 — Ibn Ḥumayd heeft mij verteld, hij zei: Yaḥyā ibn Wāḍiḥ heeft ons verteld, hij zei: Abū al-Munīb heeft ons verteld, op gezag van Jābir ibn Zayd: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — hij zegt: gehoorzaam. 4284 — Abū al-Sāʾib heeft mij verteld, hij zei: Ibn Idrīs heeft ons verteld, op gezag van ʿUthmān ibn al-Aswad, op gezag van ʿAṭāʾ: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — hij zei: gehoorzaam. 4285 — Aḥmad ibn ʿAbda al-Ḥimṣī heeft ons verteld, hij zei: Abū ʿAwāna heeft ons verteld, op gezag van Ibn Bishr, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, over Zijn uitspraak: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — hij zei: gehoorzaam. * Muḥammad ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van al-Rabīʿ ibn Abī Rāshid, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, dat hem gevraagd werd over de qunūt, en hij zei: de qunūt is de gehoorzaamheid. 4286 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā ibn Wāḍiḥ heeft ons verteld, hij zei: ʿUbayd ibn Sulaymān heeft ons verteld, op gezag van al-Ḍaḥḥāk, die zei: de qunūt die Allah in de Koran heeft vermeld, daarmee wordt slechts de gehoorzaamheid bedoeld. 4287 — Yaḥyā ibn Abī Ṭālib heeft mij verteld, hij zei: Yazīd ibn Hārūn heeft ons bericht, hij zei: Juwaybir heeft ons bericht, op gezag van al-Ḍaḥḥāk: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — hij zei: voorwaar, de mensen van elke godsdienst staan voor Allah ongehoorzaam; staat dus, gehoorzaam, voor Allah. 4288 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: Abū Zuhayr heeft ons verteld, op gezag van Juwaybir, op gezag van al-Ḍaḥḥāk, over Zijn uitspraak: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — hij zei: staat voor Allah gehoorzaam in alles, en gehoorzaamt Hem in jullie gebed. * Er werd mij over al-Ḥusayn ibn al-Faraj verteld, hij zei: ik hoorde Abū Muʿādh zeggen: ʿUbayd heeft ons bericht, hij zei: ik hoorde al-Ḍaḥḥāk zeggen: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — de qunūt is de gehoorzaamheid; hij zegt: elke aanhanger van een godsdienst heeft een gebed, en zij staan in hun gebed voor Allah ongehoorzaam; staat dus, gehoorzaam, voor Allah. 4289 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd Allāh ibn Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya ibn Ṣāliḥ heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī ibn Abī Ṭalḥa, op gezag van Ibn ʿAbbās, over Zijn uitspraak: qānitīn — hij zegt: gehoorzaam. * Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās, over Zijn uitspraak: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — hij zei: gehoorzaam. 4290 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: al-Ḥimmānī heeft ons verteld, hij zei: Sharīk heeft mij verteld, op gezag van Sālim, op gezag van Saʿīd: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — hij zegt: gehoorzaam. 4291 — ʿImrān ibn Bakkār al-Kalāʿī heeft mij verteld, hij zei: Khaṭṭāb ibn ʿUthmān heeft ons verteld, hij zei: Abū Rawḥ ʿAbd al-Raḥmān ibn Sinān al-Sakūnī, een man uit Ḥimṣ die ik in Armenië ontmoette, heeft ons verteld, hij zei: ik hoorde al-Ḥasan ibn Abī al-Ḥasan zeggen over Zijn uitspraak: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — hij zei: gehoorzaam. 4292 — Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, op gezag van ʿĪsā, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, over Allahs uitspraak: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — hij zei: gehoorzaam. * Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, op dezelfde wijze. 4293 — Bishr ibn Muʿādh heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, over Zijn uitspraak: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — hij zegt: gehoorzaam. 4294 — Aḥmad ibn Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: Abū Aḥmad al-Zubayrī heeft ons verteld, hij zei: Fuḍayl ibn Marzūq heeft ons verteld, op gezag van ʿAṭiyya, die zei: zij plachten in het gebed hun behoeften te bevelen, totdat geopenbaard werd: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid , waarop zij het spreken achterwege lieten. Hij zei: qānitīn betekent: gehoorzaam. * Muḥammad ibn ʿUmāra al-Asadī heeft mij verteld, hij zei: ʿUbayd Allāh ibn Mūsā heeft ons verteld, hij zei: Fuḍayl heeft ons bericht, op gezag van ʿAṭiyya, over Zijn uitspraak: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — hij zei: zij plachten in het gebed over hun behoeften te spreken, totdat geopenbaard werd: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid , waarop zij het spreken in het gebed achterwege lieten. 4295 — Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, die zei: Ibn ʿAbbās zei over Zijn uitspraak: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — hij zei: er was een godsdienstvolk dat daarin ongehoorzaam stond; staat jullie dus, gehoorzaam, voor Allah. 4296 — Al-Rabīʿ ibn Sulaymān heeft ons verteld, hij zei: Asad ibn Mūsā heeft ons verteld, hij zei: Ibn Lahīʿa heeft ons verteld, hij zei: Darrāj heeft ons verteld, op gezag van Abū al-Haytham, op gezag van Abū Saʿīd, op gezag van de Boodschapper van Allah ﷺ, dat hij zei: "Elk woord in de Koran waarin de qunūt voorkomt, dat is slechts de gehoorzaamheid." 4297 — Al-ʿAbbās ibn al-Walīd heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft mij bericht, hij zei: Saʿīd ibn ʿAbd al-ʿAzīz heeft ons verteld, hij zei: de qunūt is de gehoorzaamheid aan Allah; Allah, verheven zij Zijn vermelding, zegt: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — gehoorzaam. 4298 — Saʿīd ibn al-Rabīʿ heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, hij zei: Ibn Ṭāwūs zei: mijn vader placht te zeggen: de qunūt is de gehoorzaamheid aan Allah.

    En anderen zeiden: de qunūt in dit vers is het zwijgen. En zij zeiden: de uitleg van het vers is: staat voor Allah, zwijgend over datgene wat Allah jullie heeft verboden in jullie gebed te spreken. Vermelding van wie dat gezegd heeft: 4299 — Mūsā ibn Hārūn heeft mij verteld, hij zei: ʿAmr heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — de qunūt in dit vers is het zwijgen. 4300 — Mūsā heeft mij verteld, hij zei: ʿAmr heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī, in een bericht dat hij vermeldde, op gezag van Murra, op gezag van Ibn Masʿūd, die zei: wij plachten in het gebed te staan en te spreken, en de man vroeg zijn metgezel naar zijn behoefte, en hij berichtte het hem, en zij beantwoordden zijn groet wanneer hij de salām gaf. Totdat ik kwam en de salām gaf, en zij mijn groet niet beantwoordden, en dat viel mij zwaar. Toen de Profeet ﷺ zijn gebed had voltooid, zei hij: "Voorwaar, niets heeft mij ervan weerhouden jouw groet te beantwoorden, behalve dat ons bevolen is in deemoedige gehoorzaamheid (qānitīn) te staan en niet te spreken in het gebed." En de qunūt is het zwijgen. * Muḥammad ibn ʿUbayd al-Muḥāribī heeft mij verteld, hij zei: al-Ḥakam ibn Ẓuhayr heeft ons verteld, op gezag van ʿĀṣim, op gezag van Zirr, op gezag van ʿAbd Allāh, die zei: wij plachten in het gebed te spreken, en ik gaf de salām aan de Profeet ﷺ, en hij beantwoordde mij niet. Toen hij klaar was, zei hij: "Allah heeft zojuist bepaald dat jullie niet in het gebed mogen spreken." En dit vers werd geopenbaard: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid . 4301 — ʿAbd al-Ḥamīd ibn Bayān al-Sukkarī heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Yazīd heeft ons bericht; en Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī Zāʾida en Ibn Numayr en Wakīʿ en Yaʿlā ibn ʿUbayd hebben ons tezamen verteld, op gezag van Ismāʿīl ibn Abī Khālid, op gezag van al-Ḥārith ibn Shibl, op gezag van Abū ʿAmr al-Shaybānī, op gezag van Zayd ibn Arqam, die zei: wij plachten in het gebed te spreken ten tijde van de Boodschapper van Allah ﷺ — een van ons sprak zijn metgezel aan over een behoefte — totdat dit vers werd geopenbaard: Waakt over de gebeden en het middelste gebed en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid , waarop ons het zwijgen werd bevolen. 4302 — Hannād ibn al-Sarī heeft ons verteld, hij zei: Abū al-Aḥwaṣ heeft ons verteld, op gezag van Simāk, op gezag van ʿIkrima, over Zijn uitspraak: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — hij zei: zij plachten in het gebed te spreken; de bediende van een man kwam naar hem terwijl hij in het gebed was, en hij sprak met hem over zijn behoefte, en zo werd hun het spreken verboden. 4303 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Hārūn ibn al-Mughīra heeft ons verteld, op gezag van ʿAnbasa, op gezag van al-Zubayr ibn ʿAdī, op gezag van Kulthūm ibn al-Muṣṭaliq, op gezag van ʿAbd Allāh ibn Masʿūd, die zei: voorwaar, de Profeet ﷺ had mij eraan gewend mijn groet in het gebed te beantwoorden. Op een dag kwam ik bij hem en gaf de salām, en hij beantwoordde mij niet en zei: "Voorwaar, Allah brengt in Zijn beschikking voort wat Hij wil, en Hij heeft voor jullie in het gebed voortgebracht dat niemand spreekt behalve met de gedachtenis van Allah en wat passend is aan verheerlijking en verheffing — en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid", ﷺ. 4304 — Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei over Zijn uitspraak: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — hij zei: wanneer jullie in het gebed staan, zwijgt dan en spreekt met niemand totdat jullie ermee klaar zijn. Hij zei: en de qānit is de biddende die niet spreekt.

    En anderen zeiden: de qunūt in dit vers is het buigen in het gebed (rukūʿ) en de deemoed daarin. En zij zeiden in de uitleg van het vers: en staat voor Allah in jullie gebed, deemoedig, met neergebogen vleugels, niet onverschillig en niet spelend. Vermelding van wie dat gezegd heeft: 4305 — Salm ibn Junāda heeft mij verteld, hij zei: Ibn Idrīs heeft ons verteld, op gezag van Layth, op gezag van Mujāhid: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid — hij zei: tot de qunūt behoort het lang aanhouden van de buiging, het neerslaan van de blik, het buigen van de vleugel, en de deemoed uit ontzag voor Allah. De geleerden, wanneer een van hen opstond om te bidden, vreesden de Erbarmer zozeer dat hij niet om zich heen keek, noch de kiezelsteentjes omwoelde, noch met iets speelde, noch zichzelf iets van de zaken van deze wereld inprentte, behalve uit vergeetachtigheid. * Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Jarīr heeft ons verteld, op gezag van Layth, op gezag van Mujāhid, iets dergelijks, behalve dat hij zei: tot de qunūt behoort de roerloosheid en de deemoed. 4306 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Ḥakkām heeft ons verteld, op gezag van ʿAnbasa, op gezag van Layth, op gezag van Mujāhid: en staat voor Allah in deemoedige gehoorzaamheid

    Toon originele Arabische tekst
    حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى القول في تأويل قوله تعالى : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } يعنى تعالى ذكره بذلك : واظبوا على الصلوات المكتوبات في أوقاتهن , وتعاهدوهن والزموهن وعلى الصلاة الوسطى منهن . وبما قلنا في ذلك قال أهل التأويل . ذكر من قال ذلك : 4210 - حدثني المثنى , قال : ثنا إسحاق بن الحجاج , قال : ثنا أبو زهير , عن الأعمش , عن عن عن مسروق في قوله : { حافظوا على الصلوات } قال : المحافظة عليها : المحافظة على وقتها , وعدم السهو عنها . * حدثني يحيى بن إبراهيم المسعودي , قال : ثنا أبي , عن أبيه , عن جده , عن الأعمش , عن مسلم , عن مسروق في هذه الآية : { حافظوا على الصلوات } فالحفاظ عليها : الصلاة لوقتها , والسهو عنها : ترك وقتها . ثم اختلفوا في الصلاة الوسطى , فقال بعضهم : هي صلاة العصر . ذكر من قال ذلك : 4211 - حدثنا محمد بن بشار , قال : ثنا أبو عاصم , وحدثنا أحمد بن إسحاق , قال : ثنا أبو أحمد جميعا , قالا : ثنا سفيان , عن أبي إسحاق , عن الحارث , عن علي قال : والصلاة الوسطى " صلاة العصر . 4212 - حدثني محمد بن عبيد المحاربي , قال : ثنا أبو الأحوص , عن أبي إسحاق , قال : ثني من سمع ابن عباس وهو يقول : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } قال : العصر . * حدثنا أبو كريب , قال : ثنا مصعب بن سلام , عن أبي حيان , عن أبيه , عن علي قال : والصلاة الوسطى " صلاة العصر . * حدثني يعقوب , قال : ثنا ابن علية , قال : ثنا أبو حيان , عن أبيه , عن علي , مثله . * حدثنا أبو كريب , قال : ثنا مصعب عن الأجلح , عن أبي إسحاق , عن الحارث , قال : سمعت عليا يقول : " الصلاة الوسطى " : صلاة العصر . * حدثنا ابن حميد , قال : ثنا حكام , عن عنبسة , عن أبي إسحاق , عن الحارث , قال : سألت عليا عن الصلاة الوسطى , فقال : صلاة العصر . 4213 - حدثني محمد بن عبد الله بن عبد الحكم المصري , قال : ثنا أبو زرعة وهب بن راشد , قال : أخبرنا حيوة بن شريح , قال : أخبرنا أبو صخر أنه سمع أبا معاوية البجلي من أهل الكوفة يقول : سمعت أبا الصهباء البكري يقول : سألت علي بن أبي طالب عن الصلاة الوسطى ؟ فقال : هي صلاة العصر , وهي التي فتن بها سليمان بن داود صلى الله عليه وسلم . 4214 - حدثني يعقوب بن إبراهيم , قال : ثنا ابن علية , قال : أخبرنا سليمان التيمي , وحدثنا حميد بن مسعدة , قال : ثنا بشر بن الفضل , قال : ثنا التيمي , عن أبي صالح , عن أبي هريرة أنه قال : " الصلاة الوسطى " صلاة العصر . * حدثني المثنى , قال : ثنا سويد , قال : أخبرنا ابن المبارك , عن معمر , عن عبد الله بن عثمان بن غنم , عن ابن لبيبة , عن أبي هريرة : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } ألا وهي العصر , ألا وهي العصر . 4215 - حدثني محمد بن عبد الله بن عبد الحكم , قال : ثنا أبي وشعيب بن الليث , عن الليث , عن يزيد بن الهاد , عن ابن شهاب , عن سالم بن عبد الله , عن عبد الله , قال : سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول : " من فاتته صلاة العصر فكأنما وتر أهله وماله " فكان ابن عمر يرى لصلاة العصر فضيلة للذي قال رسول الله صلى الله عليه وسلم فيها أنها الصلاة الوسطى . * حدثني محمد بن عبد الأعلى , قال : ثنا معتمر , عن أبيه , قال : زعم أبو صالح , عن أبي هريرة أنه قال : هي صلاة العصر . * حدثني أحمد بن عبد الرحمن بن وهب , قال : ثني عمي عبد الله بن وهب , قال : أخبرني عمرو بن الحارث , عن ابن شهاب , عن سالم , عن أبيه , عن رسول الله صلى الله عليه وسلم بنحوه . قال ابن شهاب : وكان ابن عمر يرى أنها الصلاة الوسطى . 4216 - حدثنا محمد بن بشار , قال : ثنا عفان بن مسلم , قال : ثنا همام , عن قتادة , عن الحسن , عن أبي سعيد الخدري قال : الصلاة الوسطى : صلاة العصر . 4217 - حدثني محمد بن معمر , قال : ثنا ابن عامر , قال : ثنا محمد بن أبي حميد , عن حميدة ابنة أبي يونس مولاة عائشة , قالت : أوصت عائشة لنا بمتاعها , فوجدت في مصحف عائشة : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } وهي العصر { وقوموا لله قانتين } 4218 - حدثني سعيد بن يحيى الأموي , قال : ثنا أبي , قال : ثنا ابن جريج , قال : أخبرنا عبد الملك بن عبد الرحمن أن أمه أم حميد بنت عبد الرحمن سألت عائشة عن الصلاة الوسطى , قالت : كنا نقرؤها في الحرف الأول على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم : " حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى صلاة العصر وقوموا لله قانتين " . * حدثني عباس بن محمد , قال : ثنا حجاج , قال : قال ابن جريج : أخبرني عبد الملك بن عبد الرحمن عن أمه أم حميد ابنة عبد الرحمن أنها سألت عائشة فذكر نحوه , إلا أنه قال : وحافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وصلاة العصر " . 4219 - حدثنا سفيان بن وكيع , قال : ثنا أبي , عن محمد بن عمرو أبي سهل الأنصاري , عن القاسم بن محمد , عن عائشة في قوله : { الصلاة الوسطى } قالت : صلاة العصر . 4220 - حدثني المثنى , قال : ثنا الحجاج , قال : ثنا حماد , عن هشام بن عروة , عن أبيه , قال : كان في مصحف عائشة : " حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وهي صلاة العصر " . 4221 - حدثنا أبو كريب , قال : ثنا وكيع , عن داود بن قيس , قال : ثني عبد الله بن رافع مولى أم سلمة قال : أمرتني أم سلمة أن أكتب لها مصحفا وقالت : إذا انتهيت إلى آية الصلاة فأعلمني ! فأعلمتها , فأملت علي : " حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى صلاة العصر " . 4222 - حدثنا عن عمار , قال : ثنا ابن أبي جعفر , عن أبيه , قال : كان الحسن يقول : الصلاة الوسطى صلاة العصر . * حدثنا محمد بن عبد الأعلى , قال : ثنا المعتمر , عن أبيه , قال : ثنا قتادة , عن أبي أيوب , عن عائشة أنها قالت : الصلاة الوسطى : صلاة العصر . * حدثنا محمد بن بشار , قال : ثنا يحيى , عن سليمان التيمي , عن قتادة , عن أبي أيوب , عن عائشة , مثله . 4223 - حدثنا ابن حميد , قال : ثنا حكام , قال : ثنا عنبسة , عن المغيرة , عن إبراهيم قال : كان يقال : الصلاة الوسطى : صلاة العصر . * حدثت عن عمار , قال : ثنا ابن أبي جعفر , عن أبيه , عن الربيع , قال : ذكر لنا عن علي بن أبي طالب أنه قال : الصلاة الوسطى : صلاة العصر . 4224 - حدثني يعقوب بن إبراهيم , قال : ثنا هشيم , عن أبي بشر , عن سعيد بن جبير : قال : صلاة الوسطى : صلاة العصر . 4225 - حدثني يعقوب , قال : ثنا هشيم , عن أبي بشر , عن سالم , عن حفصة , أنها أمرت رجلا يكتب لها مصحفا , فقالت : إذا بلغت هذا المكان فأعلمني ! فلما بلغ { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } قال : اكتب صلاة العصر . 4226 - حدثني المثنى , قال : ثنا حجاج بن المنهال , قال : ثنا حماد بن سلمة , قال : أخبرنا عبيد الله بن عمر عن نافع , عن حفصة زوج النبي صلى الله عليه وسلم أنها قالت لكاتب مصحفها : إذا بلغت مواقيت الصلاة فأخبرني حتى أخبرك بما سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم ! فلما أخبرها قالت : اكتب , فإني سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول : " حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وهي صلاة العصر " . 4227 - حدثني المثنى , قال : ثنا الحجاج , قال : ثنا حماد , عن عاصم بن بهدلة , عن زر بن حبيش , قال : صلاة الوسطى : هي العصر . 4228 - حدثنا بشر , قال : ثنا يزيد , قال : ثنا سعيد , عن قتادة قوله : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } كنا نحدث أنها صلاة العصر , قبلها صلاتان من النهار وبعدها صلاتان من الليل . 4229 - حدثنا أبو كريب , قال : ثنا هشيم , قال : أخبرنا جويبر , عن الضحاك في قوله : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } قال : أمروا بالمحافظة على الصلوات , قال : وخص العصر والصلاة الوسطى ; يعني العصر . 4230 - حدثت عن الحسين بن الفرج , قال : سمعت أبا معاذ قال : أخبرنا عبيد الله بن سليمان , قال : سمعت الضحاك يقول في قوله : { والصلاة الوسطى } هي العصر . - حدثت عن عمار , قال : ثنا ابن أبي جعفر , عن أبيه , عن الربيع , قال : ذكر لنا عن علي بن أبي طالب أنه قال : " الصلاة الوسطى " : صلاة العصر . 4231 - حدثني محمد بن سعد , قال : ثني أبي , قال : ثني عمي , قال : ثني أبي , عن أبيه , عن ابن عباس : { حافظوا على الصلوات } يعني المكتوبات , { والصلاة الوسطى } يعني صلاة العصر . * حدثني أحمد بن إسحاق الأهوازي , قال : ثنا أبو أحمد , قال : ثنا قيس , عن أبي إسحاق , عن رزين بن عبيد , عن ابن عباس , قال : سمعته يقوله : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } قال : صلاة العصر . 4232 - حدثني أحمد بن إسحاق , قال : ثنا أبو أحمد , قال : ثنا إسرائيل , عن ثور , عن مجاهد , قال : الصلاة الوسطى : صلاة العصر . * حدثني يحيى بن أبي طالب , قال : ثنا يزيد , قال : أخبرنا جويبر , عن الضحاك , قال : الصلاة الوسطى : صلاة العصر . * حدثنا أحمد بن حازم , قال : ثنا أبو نعيم , قال : ثنا إسرائيل , عن أبي إسحاق , عن رزين بن عبيد , قال : سمعت ابن عباس يقول : هي صلاة العصر . 4233 - حدثنا ابن بشار , قال : ثنا ابن أبي عدي , قال : أنبأنا إسماعيل بن مسلم , عن الحسن , عن سمرة , عن النبي صلى الله عليه وسلم قال : " الصلاة الوسطى صلاة العصر " . 4234 - حدثنا ابن بشار , قال : ثنا وهب بن جرير , قال : ثنا أبي , قال : سمعت يحيى بن أيوب , يحدث عن يزيد بن أبي حبيب , عن مرة بن مخمر , عن سعيد بن الحكم , قال : سمعت أبا أيوب يقول : صلاة الوسطى : صلاة العصر . 4235 - حدثنا ابن سفيان , قال : ثنا أبو عاصم , عن مبارك , عن الحسن , قال : صلاة الوسطى : صلاة العصر . وعلة من قال هذا القول ما : 4236 - حدثني به محمد بن معمر , قال : ثنا أبو عامر , قال : ثنا محمد , يعني ابن طلحة , عن زبيد , عن مرة , عن عبد الله , قال : شغل المشركون رسول الله صلى الله عليه وسلم عن صلاة العصر حتى اصفرت أو احمرت , فقال : " شغلونا عن الصلاة الوسطى , ملأ الله أجوافهم وقبورهم نارا " . * حدثني أحمد بن سنان الواسطي , قال : ثنا يزيد بن هارون , قال : أخبرنا محمد بن طلحة , عن زبيد عن مرة , عن عبد الله , عن النبي صلى الله عليه وسلم بنحوه , إلا أنه قال : " ملأ الله بيوتهم وقبورهم نارا كما شغلونا عن الصلاة الوسطى " . 4237 - حدثنا محمد بن المثنى ومحمد بن بشار , قالا : ثنا محمد بن جعفر , قال : ثنا شعبة , قال : سمعت قتادة يحدث , عن أبي حسان , عن عبيدة السلماني , عن علي قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم يوم الأحزاب : " شغلونا عن الصلاة الوسطى حتى آبت الشمس , ملأ الله قبورهم وبيوتهم نارا " - أو " بطونهم نارا " شك شعبة في البطون والبيوت . * حدثنا ابن بشار , قال : ثنا عبد الرحمن , قال : ثنا سفيان , عن عاصم , عن زر , قال : قلت لعبيدة السلماني : سل علي بن أبي طالب عن الصلاة الوسطى ؟ فسأله فقال : كنا نراها الصبح أو الفجر , حتى سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول يوم الأحزاب : " شغلونا عن الصلاة الوسطى صلاة العصر , ملأ الله قبورهم وأجوافهم نارا " . * حدثنا ابن بشار , قال : ثنا عبد الرحمن , قال : ثنا سفيان , عن الأعمش , عن أبي الضحى , عن شتير بن شكل , عن علي , قال : شغلونا يوم الأحزاب عن صلاة العصر , حتى سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول : " شغلونا عن الصلاة الوسطى صلاة العصر ملأ الله قبورهم وبيوتهم نارا " , أو " أجوافهم نارا " * حدثنا محمد بن المثنى , قال : ثنا محمد بن جعفر , قال : ثنا شعبة , عن الحكم , عن يحيى بن الجزار عن علي , عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال يوم الأحزاب على فرضة من فرض الخندق فقال : " شغلونا عن الصلاة الوسطى حتى غربت الشمس , ملأ الله قبورهم وبيوتهم نارا " أو " بطونهم وبيوتهم نارا " . * حدثني أبو السائب وسعيد بن نمير , قالا : ثنا أبو معاوية , عن الأعمش , عن مسلم , عن شتير بن شكل , عن علي قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " شغلونا عن الصلاة الوسطى صلاة العصر , ملأ الله قبورهم وبيوتهم نارا " ثم صلاها بين العشاءين , بين المغرب والعشاء . * حدثنا الحسين بن علي الصدائي , قال : ثنا علي بن عاصم , عن خالد , عن محمد بن سيرين , عن عبيدة السلماني , عن علي , قال : لم يصل رسول الله صلى الله عليه وسلم العصر يوم الخندق إلا بعد ما غربت الشمس , فقال : " ما لهم ملأ الله قلوبهم وبيوتهم نارا منعونا عن الصلاة الوسطى حتى غربت الشمس " . * حدثنا زكريا بن يحيى الضرير , قال : ثنا عبيد الله , عن إسرائيل , عن عاصم , عن زر , قال : انطلقت أنا وعبيدة السلماني إلى علي , فأمرت عبيدة أن يسأله عن الصلاة الوسطى , فقال : يا أمير المؤمنين ما الصلاة الوسطى ؟ فقال : كنا نراها صلاة الصبح , فبينا نحن نقاتل أهل خيبر , فقاتلوا , حتى أرهقونا عن الصلاة , وكان قبيل غروب الشمس , فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " اللهم املأ قلوب هؤلاء القوم الذين شغلونا عن الصلاة الوسطى وأجوافهم نارا " أو " املأ قلوبهم نارا " قال : فعرفنا يومئذ أنها الصلاة الوسطى . * حدثنا بشر بن معاذ , قال : ثنا يزيد , قال : ثنا سعيد , عن قتادة , عن أبي حسان الأعرج , عن عبيدة السلماني , عن علي بن أبي طالب أن نبي الله صلى الله عليه وسلم قال يوم الأحزاب : " اللهم املأ قلوبهم وبيوتهم نارا , كما شغلونا " - " أو كما حبسونا عن الصلاة الوسطى حتى غربت الشمس " . * حدثنا سليمان بن عبد الجبار , قال : ثنا ثابت بن محمد , قال : ثنا محمد بن طلحة , عن زبيد , عن مرة , عن ابن مسعود , قال : حبس المشركون رسول الله صلى الله عليه وسلم عن صلاة العصر , حتى اصفرت الشمس أو احمرت , فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " شغلونا عن الصلاة الوسطى ملأ الله بيوتهم وقلوبهم نارا " - أو " حشا الله قلوبهم وبيوتهم نارا " . 4238 - حدثني محمد بن عمارة الأسدي , قال : ثنا سهل بن عامر , قال : ثنا مالك بن مغول , قال : سمعت طلحة , قال : صليت مع مرة في بيته , فسها - أو قال : نسي - فقام قائما يحدثنا , وقد كان يعجبني أن أسمعه من ثقة قال : لما كان يوم الخندق - يعني يوم الأحزاب - قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " ما لهم شغلونا عن الصلاة الوسطى صلاة العصر , ملأ الله أجوافهم وقبورهم نارا " . 4239 - حدثنا أحمد بن منيع , قال : ثنا عبد الوهاب , عن ابن عطاء , عن التيمي , عن أبي صالح , عن أبي هريرة , قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " صلاة الوسطى صلاة العصر " . 4240 - حدثني علي بن مسلم الطوسي , قال : ثنا عباد بن العوام , عن هلال بن خباب , عن عكرمة , عن ابن عباس , قال : خرج رسول الله صلى الله عليه وسلم في غزاة له , فحبسه المشركون عن صلاة العصر حتى أمسى بها , فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " اللهم املأ بيوتهم وأجوافهم نارا , كما حبسونا عن الصلاة الوسطى " . * حدثنا موسى بن سهل الرملي , قال : ثنا إسحاق , عن عبد الواحد الموصلي , قال : ثنا خالد بن عبد الله عن ابن أبي ليلى , عن الحكم , عن مقسم , عن ابن عباس , قال : قال النبي صلى الله عليه وسلم يوم الأحزاب : " شغلونا عن الصلاة الوسطى حتى غابت الشمس , ملأ الله قبورهم وبيوتهم نارا " . * حدثني المثنى , قال : ثنا عمرو بن عون , قال : أخبرنا خالد , عن ابن أبي ليلى , عن الحكم , عن مقسم , عن ابن عباس , قال : شغل الأحزاب النبي صلى الله عليه وسلم يوم الخندق عن صلاة العصر حتى غربت الشمس , فقال النبي صلى الله عليه وسلم : " شغلونا عن الصلاة الوسطى , ملأ الله قبورهم وبيوتهم نارا " أو " أجوافهم نارا " . 4241 - حدثني المثنى , قال : ثنا سليمان بن أحمد الحرشي الواسطي , قال : ثنا الوليد بن مسلم , قال أخبرني صدقة بن خالد , قال : حدثني خالد بن دهقان , عن جابر بن سيلان , عن كهيل بن حرملة , قال : سئل أبو هريرة عن الصلاة الوسطى , فقال : اختلفنا فيها كما اختلفتم فيها ونحن بفناء بيت رسول الله صلى الله عليه وسلم , وفينا الرجل الصالح أبو هشام بن عتبة بن ربيعة بن عبد شمس , فقال : أنا أعلم لكم ذلك . فقام فاستأذن على رسول الله صلى الله عليه وسلم , فدخل عليه , ثم خرج إلينا فقال : أخبرنا أنها صلاة العصر . 4242 - حدثني الحسين بن علي الصدائي , قال : ثنا أبي , وحدثنا ابن إسحاق الأهوازي , قال : ثنا أبو أحمد , قالا جميعا : ثنا فضيل بن مسروق , عن شقيق بن عقبة العبدي , عن البراء بن عازب , قال : نزلت هذه الآية : " حافظوا على الصلوات وصلاة العصر " قال : فقرأتها على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم ما شاء الله أن نقرأها , ثم إن الله نسخها , فأنزل : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وقوموا لله قانتين } قال : فقال رجل كان مع شقيق : فهي صلاة العصر ! قال : قد حدثتك كيف نزلت , وكيف نسخها الله , والله أعلم . * حدثنا حميد بن مسعدة , قال : ثنا يزيد بن زريع , وحدثنا ابن بشار , قال : ثنا محمد بن بكر ومحمد بن عبد الله الأنصاري , قالا جميعا : ثنا سعيد بن أبي عروبة , وحدثنا ! أبو كريب , قال : ثنا عبدة بن سليمان ومحمد بن بشر وعبد الله بن إسماعيل , عن سعيد , عن قتادة , عن الحسن , عن سمرة , عن النبي صلى الله عليه وسلم , قال : " الصلاة الوسطى صلاة العصر " . * حدثني عصام بن رواد بن الجراح , قال : ثنا أبي , قال : ثنا سعيد بن بشير , عن قتادة , عن الحسن عن سمرة , قال : أنبأنا رسول الله صلى الله عليه وسلم , أن الصلاة الوسطى هي العصر . 4243 - حدثنا ابن المثنى , قال : ثنا ابن أبي عدي , عن شعبة , عن سليمان , عن أبي الضحى , عن شتير بن شكل , عن أم حبيبة , عن النبي صلى الله عليه وسلم قال يوم الخندق : " شغلونا عن الصلاة الوسطى صلاة العصر حتى غربت الشمس " قال أبو موسى : هكذا قال ابن أبي عدي . 4244 - حدثني يعقوب بن إبراهيم , قال : ثنا ابن علية , عن يونس , عن الحسن , قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وهي العصر " 4245 - حدثنا أحمد بن إسحاق , قال : ثنا أبو أحمد , قال : ثنا عبد السلام , عن سالم مولى أبي نصير , قال : ثني إبراهيم بن يزيد الدمشقي , قال : كنت جالسا عند عبد العزيز بن مروان , فقال : يا فلان اذهب إلى فلان فقل له : أي شيء سمعت من رسول الله صلى الله عليه وسلم في الصلاة الوسطى ؟ فقال رجل جالس : أرسلني أبو بكر وعمر وأنا غلام صغير أسأله عن الصلاة الوسطى , فأخذ إصبعي الصغيرة فقال : " هذه الفجر " , وقبض التي تليها وقال : " هذه الظهر " , ثم قبض الإبهام فقال : " هذه المغرب " , ثم قبض التي تليها ثم قال : " هذه العشاء " , ثم قال : " أي أصابعك بقيت ؟ " فقلت : الوسطى , فقال : " أي صلاة بقيت ؟ " قلت : العصر , قال : " هي العصر " . 4246 - حدثت عن عمار بن الحسن , قال : ثنا ابن أبي جعفر , عن أبيه , عن الربيع , قال : ذكر لنا أن المشركين شغلوهم يوم الأحزاب عن صلاة العصر حتى غابت الشمس , فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " شغلونا عن الصلاة الوسطى صلاة العصر حتى غربت الشمس , ملأ الله بيوتهم وقبورهم نارا " . * حدثنا ابن البرقي , قال : ثنا عمرو , عن أبي سلمة , قال : ثنا صدقة , عن سعيد , عن قتادة , عن أبي حسان , عن عبيدة السلماني , عن علي بن أبي طالب , عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال يوم الأحزاب : " اللهم املأ بيوتهم وقبورهم نارا كما شغلونا عن الصلاة الوسطى حتى آبت الشمس " . 4247 - حدثني محمد بن عوف الطائي , قال : ثني محمد بن إسماعيل بن عياش , قال : ثنا أبي , قال : ثني ضمضم بن زرعة , عن شريح بن عبيد , عن أبي مالك الأشعري , قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " الصلاة الوسطى صلاة العصر " . وقال آخرون : بل الصلاة الوسطى صلاة الظهر . ذكر من قال ذلك : 4248 - حدثنا محمد بن بشار , قال : ثنا عفان , قال : ثنا همام , قال : ثنا قتادة , عن سعيد بن المسيب , عن ابن عمر , عن زيد بن ثابت , قال : الصلاة الوسطى صلاة الظهر . * حدثنا محمد بن عبد الله المخزومي , قال : ثنا أبو عامر , قال : ثنا شعبة , عن قتادة , عن سعيد بن المسيب , عن ابن عمر , عن زيد , يعني ابن ثابت , مثله . * حدثنا محمد بن المثنى , قال : ثنا محمد بن جعفر , قال : ثنا شعبة , عن سعد بن إبراهيم , قال : سمعت حفص بن عاصم يحدث عن زيد بن ثابت , قال : الصلاة الوسطى الظهر . * حدثنا ابن المثنى , قال : ثنا سليمان بن داود , قال : ثنا شعبة , وحدثني يعقوب بن إبراهيم , قال : ثنا ابن علية , عن شعبة , قال : أخبرني عمر بن سليمان من ولد عمر بن الخطاب , قال : سمعت عبد الرحمن بن أبان بن عثمان , يحدث عن أبيه , عن زيد بن ثابت , قال : الصلاة الوسطى هي الظهر . 4249 - حدثنا زكريا بن يحيى بن أبي زائدة , قال : ثنا عبد الصمد , قال : ثنا شعبة , عن عمر بن سليمان هكذا قال أبو زائدة , عن عبد الرحمن بن أبان , عن أبيه , عن زيد بن ثابت في حديثه رفعه : " الصلاة الوسطى صلاة الظهر " . 4250 - حدثنا ابن حميد , قال : ثنا عبد الله بن يزيد , قال : ثنا حيوة بن شريح وابن لهيعة , قالا : ثنا أبو عقيل زهرة بن معبد , أن سعيد بن المسيب حدثه أنه كان قاعدا هو وعروة بن الزبير وإبراهيم بن طلحة , فقال سعيد بن المسيب : سمعت أبا سعيد الخدري يقول : " الصلاة الوسطى هي الظهر " , فمر علينا عبد الله بن عمر , فقال عروة : أرسلوا إلى ابن عمر فاسألوه ! فأرسلوا إليه غلاما فسأله , ثم جاءنا الرسول فقال يقول : هي صلاة الظهر . فشككنا في قول الغلام , فقمنا جميعا , فذهبنا إلى ابن عمر , فسألناه , فقال : هي صلاة الظهر . * حدثني يعقوب , قال : ثنا هشيم , قال : أخبرنا العوام بن حوشب , قال : ثني رجل من الأنصار , عن زيد بن ثابت أنه كان يقول : هي الظهر . * حدثني أحمد بن إسحاق , ثنا أبو أحمد , قال : ثنا ابن أبي ذئب , وحدثني المثنى , قال : ثنا آدم , قال : ثنا ابن أبي ذئب , عن الزبرقان بن عمرو , عن زيد بن ثابت , قال : الصلاة الوسطى : صلاة الظهر . * حدثنا المثنى , قال : ثنا الحجاج , قال : ثنا حماد , قال : أخبرنا عبيد الله , عن نافع , عن زيد بن ثابت أنه قال : الصلاة الوسطى : هي صلاة الظهر . 4251 - حدثنا ابن البرقي , قال : ثنا ابن أبي مريم , قال : أخبرنا نافع بن يزيد , قال : ثني الوليد بن أبي الوليد أبو عثمان , قال : ثني عبد الله بن دينار , عن عبد الله بن عمر أنه سئل عن الصلاة الوسطى , قال : هي التي على أثر الضحى . 4252 - حدثنا ابن البرقي , قال : ثنا ابن أبي مريم , قال : ثنا نافع بن يزيد , قال : ثني الوليد بن أبي الوليد أن سلمة بن أبي مريم حدثه أن نفرا من قريش أرسلوا إلى عبد الله بن عمر يسألونه عن الصلاة الوسطى , فقال له : هي التي على أثر صلاة الضحى . فقالوا له : ارجع واسأله , فما زادنا إلا عيا بها ! فمر بهم عبد الرحمن بن أفلح مولى عبد الله بن عمر , فأرسلوا إليه أيضا , فقال . هي التي توجه فيها رسول الله صلى الله عليه وسلم إلى القبلة . * حدثني ابن البرقي قال : ثنا ابن أبي مريم , قال : أخبرنا نافع , قال : ثني زهرة بن - معبد , قال : ثني سعيد بن المسيب : أنه كان قاعدا هو وعروة وإبراهيم بن طلحة , فقال له سعيد : سمعت أبا سعيد يقول : إن صلاة الظهر هي الصلاة الوسطى . فمر علينا ابن عمر فقال عروة : أرسلوا إليه فاسألوه ! فسأله الغلام فقال : هي الظهر , فشككنا في قول الغلام , فقمنا إليه جميعا , فسألناه , فقال : هي الظهر . 4253 - حدثنا ابن بشار , قال : ثنا عثمان بن عمر , قال : ثنا أبو عامر , عن عبد الرحمن بن قيس , عن ابن أبي رافع , عن أبيه - وكان مولى لحفصة - قال : استكتبتني حفصة مصحفا وقالت لي : إذا أتيت على هذه الآية فأعلمني حتى أمليها عليك كما أقرأنيها ! فلما أتيت على هذه الآية : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } أتيتها , فقالت : اكتب : حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وصلاة العصر . فلقيت أبي بن كعب أو زيد بن ثابت , فقلت : يا أبا المنذر إن حفصة قالت كذا وكذا . قال : هو كما قالت , أو ليس أشغل ما نكون عند صلاة الظهر في غنمنا ونواضحنا ؟ وعلة من قال ذلك ما : 4254 - حدثنا به محمد بن المثنى , قال : ثنا محمد بن جعفر , قال : ثنا شعبة , قال : أخبرني عمرو بن أبي حكيم , قال : سمعت الزبرقان يحدث عن عروة بن الزبير , عن زيد بن ثابت , قال : كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يصلي الظهر بالهاجرة , ولم يكن يصلي صلاة أشد على أصحاب النبي صلى الله عليه وسلم منها , قال : فنزلت { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } وقال : " إن قبلها صلاتين وبعدها صلاتين " . 4255 - حدثنا مجاهد بن موسى , قال : ثنا يزيد بن هارون , قال . أخبرنا ابن أبي ذئب , عن الزبرقان قال : إن رهطا من قريش مر بهم زيد بن ثابت , فأرسلوا إليه رجلين يسألانه عن الصلاة الوسطى , فقال زيد : هي الظهر . فقام رجلان منهم فأتيا أسامة بن زيد فسألاه عن الصلاة الوسطى , فقال : هي الظهر , إن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان يصلي الظهر بالهجير , فلا يكون وراءه إلا الصف والصفان , الناس يكونون في قاتلتهم وفي تجارتهم , فقال رسول الله : " لقد هممت أن أحرق على أقوام لا يشهدون الصلاة بيوتهم " قال : فنزلت هذه الآية : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } وكان آخرون يقرءون ذلك : " حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وصلاة العصر " . ذكر من كان يقول ذلك كذلك . 4256 - حدثنا محمد بن بشار , قال : ثنا محمد بن جعفر , قال : ثنا شعبة , عن أبي بشر , عن عبد الله بن يزيد الأزدي , عن سالم بن عبد الله , أن حفصة أمرت إنسانا فكتب مصحفا , فقالت : إذا بلغت هذه الآية : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } فآذني ! فلما بلغ آذنها , فقالت : اكتب : " حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وصلاة العصر " . 4257 - حدثنا ابن المثنى , قال : ثنا عبد الوهاب , قال : ثنا عبيد الله , عن نافع أن حفصة أمرت مولى لها أن يكتب لها مصحفا فقالت : إذا بلغت هذه الآية : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } فلا تكتبها حتى أمليها عليك كما سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقرؤها . فلما بلغها أمرته فكتبها : وحافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وصلاة العصر وقوموا لله قانتين و ; قال نافع : فقرأت ذلك المصحف فوجدت فيه " الواو " . 4258 - حدثنا الربيع بن سليمان , قال : ثنا أسد بن موسى , قال : ثنا حماد بن سلمة , عن عبيد الله بن عمر , عن نافع , عن حفصة زوج النبي صلى الله عليه وسلم أنها قالت لكاتب مصحفها : إذا بلغت مواقيت الصلاة فأخبرني حتى آمرك ما سمعت من رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول . فلما أخبرها قالت : اكتب فإني سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول : " حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وصلاة العصر " . 4259 - حدثنا أبو كريب , قال : ثنا عبدة بن سليمان , قال : ثنا محمد بن عمرو , قال : ثني أبو سلمة , عن عمرو بن رافع مولى عمر , قال : كان مكتوبا في مصحف حفصة : " حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وصلاة العصر وقوموا لله قانتين " . * حدثنا محمد بن عبد الله بن عبد الحكم المصري , قال : ثنا أبي وشعيب , عن الليث , قال : ثنا خالد بن يزيد , عن ابن أبي هلال , عن زيد , عن عمرو بن رافع , قال : دعتني حفصة فكتبت لها مصحفا , فقالت : إذا بلغت آية الصلاة فأخبرني ! فلما كتبت : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } قالت : " وصلاة العصر " أشهد أني سمعتها من رسول الله صلى الله عليه وسلم . 4260 - حدثني محمد بن عبد الله بن عبد الحكم , قال : ثني أبي وشعيب بن الليث , عن الليث , قال : أخبرني خالد بن يزيد , عن ابن أبي هلال , عن زيد أنه بلغه عن أبي يونس مولى عائشة , مثل ذلك . * حدثني المثنى , قال : ثنا أبو صالح , قال : ثني الليث , قال : حدثني خالد , عن سعيد , عن زيد بن أسلم أنه بلغه عن أبي يونس مولى عائشة , عن عائشة , مثل ذلك 4261 - حدثنا محمد بن المثنى , قال : ثنا وهب بن جرير , قالا : أخبرنا شعبة , عن أبي إسحاق , عن عمير بن مريم , عن ابن عباس : " حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وصلاة العصر " . 4262 - حدثنا مجاهد بن موسى , قال : ثنا يزيد بن هارون , مال : أخبرنا عبد الملك بن أبي سليمان , عن عطاء قال : كان عبيد بن عمير يقرأ : وحافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وصلاة العصر وقوموا لله قانتين " . * حدثنا ابن بشار , قال : ثنا عثمان بن عمر , قال : ثنا أبو عامر , عن عبد الرحمن بن قيس , عن ابن أبي رافع , عن أبيه - وكان مولى حفصة - قال : استكتبتني حفصة مصحفا وقالت : إذا أتيت على هذه الآية فأعلمني حتى أمليها عليك كما أقرئتها , فلما أتيت على هذه الآية : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } أتيتها , فقالت : اكتب " حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وصلاة العصر " فلقيت أبي بن كعب أو زيد بن ثابت , فقلت : يا أبا المنذر إن حفصة قالت كذا وكذا . قال : هو كما قالت , أو ليس أشغل ما نكون عند صلاة الظهر في نواضحنا وغنمنا ؟ وقال آخرون : بل الصلاة الوسطى صلاة المغرب . ذكر من قال ذلك : 4263 - حدثنا أحمد بن إسحاق , قال : ثنا أبو أحمد , قال : ثنا عبد السلام , عن إسحاق بن أبي فروة , عن رجل عن قبيصة بن ذؤيب , قال : الصلاة الوسطى صلاة المغرب , ألا ترى أنها ليست بأقلها ولا أكثرها ولا تقصر في السفر , وأن رسول الله صلى الله عليه وسلم لم يؤخرها عن وقتها ولم يعجلها ؟ قال أبو جعفر : ووجه قبيصة بن ذؤيب قوله الوسطى إلى معنى التوسط , الذي يكون صفة للشيء يكون عدلا بين الأمرين , كالرجل المعتدل القامة , الذي لا يكون مفرطا طوله ولا قصيرة قامته , ولذلك قال : ألا ترى أنها ليست بأقلها ولا أكثرها . وقال آخرون : بل الصلاة الوسطى التي عناها الله بقوله : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } هي صلاة الغداة . ذكر من قال ذلك : 4264 - حدثنا ابن بشار , قال : ثنا عفان , قال : ثنا همام , قال : ثنا قتادة , عن صالح أبي الخليل , عن جابر بن زيد , عن ابن عباس , قال : الصلاة الوسطى صلاة الفجر . 4265 - حدثنا ابن بشار , قال : ثنا ابن أبي عدي وعبد الوهاب ومحمد بن جعفر , عن عوف , عن أبي رجاء قال : صليت مع ابن عباس الغداة في مسجد البصرة , فقنت بنا قبل الركوع وقال : هذه الصلاة الوسطى التي قال الله : { وقوموا لله قانتين } * حدثني يعقوب , قال : ثنا ابن علية , عن عوف , عن أبي رجاء العطاردي , قال : صليت خلف ابن عباس , فذكر نحوه . * حدثنا عباد بن يعقوب الأسدي , قال : ثنا شريك , عن عوف الأعرابي , عن أبي رجاء العطاردي , قال : صليت خلف ابن عباس الفجر , فقنت فيها ورفع يديه , ثم قال : هذه الصلاة الوسطى التي أمرنا الله أن نقوم فيها قانتين . * حدثنا أبو كريب , قال : ثنا هشيم , قال : أخبرنا عوف , عن أبي رجاء , قال : صلى بنا ابن عباس الفجر , فلما فرغ , قال : إن الله قال في كتابه : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } فهذه الصلاة الوسطى . * حدثنا أبو كريب , قال : ثنا مروان , يعني ابن معاوية , عن عوف , عن أبي رجاء العطاردي , عن ابن عباس نحوه . * حدثنا ابن بشار , قال : ثنا عبد الوهاب , قال . ثنا عوف , عن أبي المنهال , عن أبي العالية , عن ابن عباس أنه صلى الغداة في مسجد البصرة , فقنت قبل الركوع وقال : هذه الصلاة الوسطى التي ذكر الله { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وقوموا لله قانتين } 4266 - حدثنا محمد بن المثنى , قال : ثنا عبد الوهاب , قال : ثنا المهاجر , عن أبي العالية , قال : سألت ابن عباس بالبصرة ههنا , وإن فخذه لعلى فخذي , فقلت : يا أبا فلان أرأيتك صلاة الوسطى التي ذكر الله في القرآن , ألا تحدثني أي صلاة هي ؟ قال : وذلك حين انصرفوا من صلاة الغداة , فقال : أليس قد صليت المغرب والعشاء الآخرة ؟ قل : قلت بلى , قال : ثم صليت هذه ؟ قال : ثم تصلي الأولى والعصر ؟ قال : قلت بلى . قال : فهي هذه . 4267 - حدثنا محمد بن عيسى الدامغاني , قال : أخبرنا ابن المبارك , قال : أخبرنا الربيع بن أنس , عن أبي العالية , قال : صليت خلف عبد الله بن قيس بالبصرة زمن عمر صلاة الغداة , قال : فقلت لرجل من أصحاب النبي صلى الله عليه وسلم إلى جنبي : ما الصلاة الوسطى ؟ قال : هذا الصلاة . 4268 - حدثني المثنى , قال : ثنا الحجاج قال : ثنا حماد , قال : أخبرنا عوف , عن خلاس بن عمرو , عن ابن عباس أنه صلى الفجر , فقنت قبل الركوع , ورفع أصبعيه , قال : هذه الصلاة الوسطى . 4269 - حدثت عن عمار بن الحسن , قال : ثنا ابن أبي جعفر , عن أبيه , عن الربيع , عن أبي العالية , أنه صلى مع أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم صلاة الغداة , فلما أن فرغوا قال : قلت لهم : أيتهن الصلاة الوسطى ؟ قالوا : التي صليتها قبل . 4270 - حدثنا ابن بشار , قال : ثنا ابن عثمة , قال : ثنا سعيد بن بشير , عن قتادة , عن جابر بن عبد الله قال الصلاة الوسطى صلاة الصبح . 4271 - حدثنا مجاهد بن موسى , قال : ثنا يزيد بن هارون , قال : أخبرنا عبد الملك بن أبي سليمان , قال : كان عطاء يرى أن الصلاة الوسطى صلاة الغداة . 4272 - حدثنا ابن حميد , قال : ثنا يحيى بن واضح , قال ثنا الحسين بن واقد , عن يزيد النحوي , عن عكرمة في قوله : { والصلاة الوسطى } قال : صلاة الغداة . 4273 - حدثني محمد بن عمرو , قال : ثنا أبو عاصم , عن عيسى , عن ابن أبي نجيح , عن مجاهد في قول الله تعالى ذكره : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } قال : الصبح . * حدثني المثنى , قال : ثنا أبو حذيفة , قال : ثنا شبل , عن ابن أبي نجيح , عن مجاهد , مثله . 4274 - حدثت عن عمار بن الحسن , قال : ثنا ابن أبي جعفر , عن أبيه , عن حصين , عن عبد الله بن شداد بن الهاد , قال : الصلاة الوسطى صلاة الغداة . 4275 - حدثت عن عمار , قال : ثنا ابن أبي جعفر , عن أبيه , عن الربيع في قوله : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى } قال : الصلاة الوسطى صلاة الغداة . وعلة من قال هذه المقالة , أن الله تعالى ذكره قال : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وقوموا لله قانتين } بمعنى : وقوموا لله فيها قانتين . قال : فلا صلاة مكتوبة من الصلوات الخمس فيها قنوت سوى صلاة الصبح , فعلم بذلك أنها هي دون غيرها . وقال آخرون : هي إحدى الصلوات الخمس , ولا نعرفها بعينها . ذكر من قال ذلك : 4276 - حدثني يونس بن عبد الأعلى , قال : أخبرنا ابن وهب , قال : ثني هشام بن سعد , قال : كنا عند نافع ومعنا رجاء بن حيوة , فقال لنا رجاء : سلوا نافعا عن الصلاة الوسطى ! فسألناه , فقال : قد سأل عنها عبد الله بن عمر رجل , فقال : هي فيهن , فحافظوا عليهن كلهن . 4277 - حدثنا أحمد بن إسحاق , قال : ثنا أبو أحمد , عن قيس بن الربيع , عن نسير بن ذعلوق , عن أبي فطيمة قال : سألت الربيع بن خيثم عن الصلاة الوسطى , قال : أرأيت إن علمتها كنت محافظا عليها ومضيعا سائرهن ؟ قلت : لا . فقالا : فإنك إن حافظت عليهن فقد حافظت عليها . 4278 - حدثنا ابن بشار وابن المثنى , قالا : ثنا محمد بن جعفر , قال : ثنا شعبة , قال : سمعت قتادة يحدث عن سعيد بن المسيب , قال : كان أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم فيه هكذا , يعني مختلفين في الصلاة الوسطى . وشبك بين أصابعه . والصواب من القول في ذلك ما تظاهرت به الأخبار عن رسول الله صلى الله عليه وسلم التي ذكرناها قبل في تأويله , وهو أنها العصر . والذي حث الله تعالى ذكره عليه من ذلك , نظير الذي روي عن رسول الله صلى الله عليه وسلم في الحث عليه . كما : 4279 - حدثني به أحمد بن محمد بن حبيب الطوسي , قال : ثنا يعقوب بن إبراهيم , قال : ثنا أبي , عن محمد بن إسحاق , قال : ثني يزيد بن أبي حبيب , عن جبر بن نعيم الحضرمي , عن عبد الله بن هبيرة النسائي , قال : وكان ثقة , عن أبي تميم الجيشاني , عن أبي بصرة الغفاري , قال : صلى بنا رسول الله صلى الله عليه وسلم صلاة العصر , فلما انصرف , قال : " إن هذه الصلاة فرضت على من كان قبلكم فتوانوا فيها وتركوها , فمن صلاها منكم أضعف أجره ضعفين , ولا صلاة بعدها حتى يرى الشاهد " . والشاهد النجم . 4280 - حدثني علي بن داود , قال : ثنا عبد الله بن صالح , قال : ثني الليث , قال : ثني جبر بن نعيم , عن ابن هبيرة , عن أبي تميم الجيشاني , أن أبا بصرة الغفاري , قال : صلى بنا رسول الله صلى الله عليه وسلم صلاة العصر بالمغمس , فقال : " إن هذه الصلاة فرضت على من كان قبلكم فضيعوها وتركوها , فمن حافظ عليها منكم أوتي أجرها مرتين " . وقال صلى الله عليه وسلم : " بكروا بالصلاة في يوم الغيم , فإنه من فاتته العصر حبط عمله " . 4281 - حدثنا بذلك أبو كريب , قال : ثنا وكيع , وحدثني محمد بن عبد الله بن عبد الحكم , قال : ثنا أيوب بن سويد , عن أبي قلابة , عن أبي المهاجر , عن بريدة , عن النبي صلى الله عليه وسلم . وقال : " من فاتته صلاة العصر فكأنما وتر أهله وماله " . وقال صلى الله عليه وسلم : " من صلى قبل طلوع الشمس وقبل غروبها لم يلج النار " فحث صلى الله عليه وسلم على المحافظة عليها حثا لم يحث مثله على غيرها من الصلوات وإن كانت المحافظة على جميعها واجبة , فكان بينا بذلك أن التي حض الله بالحث على المحافظة عليها بعد ما عم الأمر بها جميع المكتوبات هي التي اتبعه فيها نبيه صلى الله عليه وسلم , فخصها من الحض عليها بما لم يخصص به غيرها من الصلوات , وحذر أمته من تضييعها ما حل بمن قبلهم من الأمم التي وصف أمرها , ووعدهم من الأجر على المحافظة عليها ضعفي ما وعد على غيرها من سائر الصلوات , وأحسب أن ذلك كان كذلك , لأن الله تعالى ذكره جعل الليل سكنا والناس من شغلهم بطلب المعاش , والتصرف في أسباب المكاسب هادئون إلا القليل منهم , وللمحافظة على فرائض الله , وإقام الصلوات المكتوبات فازعون , وكذلك ذلك في صلاة الصبح , لأن ذلك وقت قليل من يتصرف فيه للمكاسب والمطالب , ولا مؤنة عليهم في المحافظة عليها . وأما صلاة الظهر فإن وقتها وقت قائلة الناس , واستراحتهم من مطالبهم في أوقات شدة الحر , وامتداد ساعات النهار ووقت توديع النفوس , والتفرغ لراحة الأبدان في أوان البرد وأيام الشتاء , وأن المعروف من الأوقات لتصرف الناس في مطالبهم ومكاسبهم والاشتغال بسعيهم لما لا بد منه لهم من طلب أقواتهم وقتان من النهار : أحدهما أول النهار بعد طلوع الشمس إلى وقت الهاجرة , وقد خفف الله تعالى ذكره فيه عن عباده عبء تكليفهم في ذلك الوقت , وثقل ما يشغلهم عن سعيهم في مطالبهم ومكاسبهم , وإن كان قد حثهم في كتابه وعلى لسان رسوله في ذلك الوقت على صلاة ووعدهم عليها الجزيل من ثوابه , من غير أن يفرضها عليهم , وهي صلاة الضحى . والآخر منهما آخر النهار , وذلك من بعد إبراد الناس , إمكان التصرف , وطلب المعاش صيفا وشتاء إلى وقت مغيب الشمس وفرض عليهم فيه صلاة العصر , ثم حث على المحافظة عليها لئلا يضيعوها لما علم من إيثار عباده أسباب عاجل دنياهم وطلب معايشهم فيها على أسباب آجل آخرتهم , بما حثهم به عليه في كتابه , وعلى لسان رسوله صلى الله عليه وسلم , ووعدهم من جزيل ثوابه على المحافظة عليها ما قد ذكرت بعضه في كتابنا هذا . وسنذكر باقيه في كتابنا الأكبر إن شاء الله من كتاب أحكام الشرائع . وإنما قيل لها الوسطى : لتوسطها الصلوات المكتوبات الخمس , وذلك أن قبلها صلاتين وبعدها صلاتين , وهي بين ذلك وسطاهن , والوسطى : الفعلى من قول القائل : وسطت القوم أسطهم سطة ووسوطا : إذا دخلت وسطهم , ويقال للذكر فيه : هو أوسطنا , وللأنثى هي وسطانا .وقوموا لله قانتين القول في تأويل قوله تعالى : { وقوموا لله قانتين } اختلف أهل التأويل في معنى قوله { قانتين } فقال بعضهم : معنى القنوت : الطاعة , ومعنى ذلك : وقوموا لله في صلاتكم , مطيعين له فيما أمركم به فيها ونهاكم عنه . ذكر من قال ذلك : 4282 - حدثني علي بن سعيد الكندي , قال : ثنا عبد الله بن المبارك , عن ابن عون , عن الشعبي في قوله : { وقوموا لله قانتين } قال : مطيعين . * حدثني أبو السائب سلم بن جنادة , قال : ثنا ابن إدريس , عن ابن عون , عن الشعبي , مثله . 4283 - حدثني ابن حميد , قال : ثنا يحيى بن واضح , قال : ثنا أبو المنيب , عن جابر بن زيد : { وقوموا لله قانتين } يقول : مطيعين . 4284 - حدثني أبو السائب , قال : ثنا ابن إدريس , عن عثمان بن الأسود , عن عطاء : { وقوموا لله قانتين } قال : مطيعين . 4285 - حدثنا أحمد بن عبدة الحمصي , قال : ثنا أبو عوانة , عن ابن بشر , عن سعيد بن جبير في قوله : { وقوموا لله قانتين } قال : مطيعين . * حدثنا محمد بن بشار , قال : ثنا عبد الرحمن , قال : ثنا سفيان , عن الربيع بن أبي راشد , عن سعيد بن جبير أنه سئل عن القنوت , فقال : القنوت : الطاعة . 4286 - حدثنا ابن حميد , قال : ثنا يحيى بن واضح , قال : ثنا عبيد بن سليمان , عن الضحاك , قال : القنوت الذي ذكره الله في القرآن , إنما يعنى به الطاعة . 4287 - حدثني يحيى بن أبي طالب , قال : أخبرنا يزيد بن هارون , قال : أخبرنا جويبر , عن الضحاك : { وقوموا لله قانتين } قال : إن أهل كل دين يقومون لله عاصين , فقوموا أنتم لله طائعين . 4288 - حدثني المثنى , قال : ثنا إسحاق , قال : ثنا أبو زهير , عن جويبر , عن الضحاك في قوله : { وقوموا لله قانتين } قال : قوموا لله مطيعين في كل شيء , وأطيعوه في صلاتكم . * حدثت عن الحسين بن الفرج , قال سمعت أبا معاذ قال : أخبرنا عبيد , قال : سمعت الضحاك يقول : { وقوموا لله قانتين } القنوت : الطاعة , يقول : لكل أهل دين صلاة , يقومون في صلاتهم لله عاصين , فقوموا لله مطيعين . 4289 - حدثني المثنى , قال : ثنا عبد الله بن صالح , قال : ثني معاوية بن صالح , عن علي بن أبي طلحة , عن ابن عباس , قوله : { قانتين } يقول : مطيعين . * حدثني محمد بن سعد , قال : ثني أبي , قال : ثني عمي , قال : ثني أبي , عن أبيه , عن ابن عباس قوله : { وقوموا لله قانتين } قال : مطيعين . 4290 - حدثني المثنى , قال : ثنا الحماني , قال : ثني شريك , عن سالم , عن سعيد : { وقوموا لله قانتين } يقول : مطيعين . 4291 - حدثني عمران بن بكار الكلاعي , قال : ثنا خطاب بن عثمان , قال : ثنا أبو روح عبد الرحمن بن سنان السكوني حمصي لقيته بأرمينية , قال : سمعت الحسن بن أبي الحسن يقول في قوله : { وقوموا لله قانتين } قال : طائعين . 4292 - حدثني محمد بن عمرو , قال : ثنا أبو عاصم , عن عيسى , عن ابن أبي نجيح , عن مجاهد في قول الله : { وقوموا لله قانتين } قال : مطيعين . * حدثني المثنى , قال : ثنا أبو حذيفة , قال : ثنا شبل , عن ابن أبي نجيح , عن مجاهد , مثله . 4293 - حدثنا بشر بن معاذ , قال : ثنا يزيد , قال : ثنا سعيد , عن قتادة قوله : { وقوموا لله قانتين } يقول : مطيعين . 4294 - حدثنا أحمد بن إسحاق , قال : ثنا أبو أحمد الزبيري , قال : ثنا فضيل بن مرزوق , عن عطية , قال : كانوا يأمرون في الصلاة بحوائجهم , حتى أنزلت : { وقوموا لله قانتين } فتركوا الكلام . قال : قانتين : مطيعين . * حدثني محمد بن عمارة الأسدي , قال : ثنا عبيد الله بن موسى , قال : أخبرنا فضيل , عن عطية في قوله : { وقوموا لله قانتين } قال : كانوا يتكلمون في الصلاة بحوائجهم , حتى نزلت : { وقوموا لله قانتين } فتركوا الكلام في الصلاة . 4295 - حدثنا القاسم , قال : ثنا الحسين , قال : حدثني حجاج , عن ابن جريج , قال : قال ابن عباس في قوله : { وقوموا لله قانتين } قال : كان أهل دين يقومون فيها عاصين , فقوموا أنتم لله مطيعين . 4296 - حدثنا الربيع بن سليمان , قال : ثنا أسد بن موسى , قال : ثنا ابن لهيعة , قال : ثنا دراج , عن أبي الهيثم , عن أبي سعيد , عن رسول الله صلى الله عليه وسلم أنه قال : " كل حرف في القرآن فيه القنوت , فإنما هو الطاعة " . 4297 - حدثنا العباس بن الوليد , قال : أخبرني أبي , قال : ثنا سعيد بن عبد العزيز , قال : القنوت : طاعة الله , يقول الله تعالى ذكره : { وقوموا لله قانتين } مطيعين . 4298 - حدثنا سعيد بن الربيع , قال : ثنا سفيان , قال : قال ابن طاوس , كان أبي يقول : القنوت : طاعة الله . وقال آخرون : القنوت في هذه الآية : السكوت . وقالوا : تأويل الآية : قوموا لله ساكتين عما نهاكم الله أن تتكلموا به في صلاتكم . ذكر من قال ذلك : 4299 - حدثني موسى بن هارون , قال : ثنا عمرو , قال : ثنا أسباط , عن السدي : { وقوموا لله قانتين } القنوت في هذه الآية : السكوت . 4300 - حدثني موسى , قال : ثنا عمرو , قال : ثنا أسباط , عن السدي في خبر ذكره , عن مرة , عن ابن مسعود , قال : كنا نقوم في الصلاة , فنتكلم , ويسأل الرجل صاحبه عن حاجته , ويخبره , ويردون عليه إذا سلم . حتى أتيت أنا فسلمت , فلم يردوا علي السلام , فاشتد ذلك علي . فلما قضى النبي صلى الله عليه وسلم صلاته , قال : " إنه لم يمنعني أن أرد عليك السلام إلا أنا أمرنا أن نقوم قانتين لا نتكلم في الصلاة " . والقنوت : السكوت . * حدثني محمد بن عبيد المحاربي , قال : ثنا الحكم بن ظهير , عن عاصم , عن زر , عن عبد الله , قال : كنا نتكلم في الصلاة , فسلمت على النبي صلى الله عليه وسلم فلم يرد علي , فلما انصرف قال : " قد أحدث الله أن لا تكلموا في الصلاة " ونزلت هذه الآية : { وقوموا لله قانتين } 4301 - حدثنا عبد الحميد بن بيان السكري , قال : أخبرنا محمد بن يزيد , وحدثنا أبو كريب , قال : ثنا ابن أبي زائدة وابن نمير ووكيع ويعلى بن عبيد جميعا , عن إسماعيل بن أبي خالد , عن الحارث بن شبل , عن أبي عمرو الشيباني , عن زيد بن أرقم , قال : كنا نتكلم في الصلاة على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم يكلم أحدنا صاحبه في الحاجة , حتى نزلت هذه الآية : { حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وقوموا لله قانتين } فأمرنا بالسكوت . 4302 - حدثنا هناد بن السري , قال : ثنا أبو الأحوص , عن سماك , عن عكرمة في قوله : { وقوموا لله قانتين } قال : كانوا يتكلمون في الصلاة يجيء خادم الرجل إليه وهو في الصلاة فيكلمه بحاجته , فنهوا عن الكلام . 4303 - حدثنا ابن حميد , قال : ثنا هارون بن المغيرة عن عنبسة , عن الزبير بن عدي , عن كلثوم بن المصطلق , عن عبد الله بن مسعود , قال : إن النبي صلى الله عليه وسلم كان عودني أن يرد علي السلام في الصلاة , فأتيته ذات يوم فسلمت , فلم يرد علي وقال : " إن الله يحدث في أمره ما يشاء , وإنه قد أحدث لكم في الصلاة أن لا يتكلم أحد إلا بذكر الله , وما ينبغي من تسبيح وتمجيد , وقوموا لله قانتين " صلى الله عليه وسلم . 4304 - حدثني يونس , قال : أخبرنا ابن وهب , قال : قال ابن زيد في قوله : { وقوموا لله قانتين } قال : إذا قمتم في الصلاة فاسكتوا , لا تكلموا أحدا حتى تفرغوا منها . قال : والقانت : المصلي الذي لا يتكلم . وقال آخرون : القنوت في هذه الآية : الركوع في الصلاة والخشوع فيها . وقالوا في تأويل الآية : وقوموا لله في صلاتكم خاشعين , خافضي الأجنحة , غير عابثين ولا لاعبين . ذكر من قال ذلك : 4305 - حدثني سلم بن جنادة , قال : ثنا ابن إدريس , عن ليث , عن مجاهد : { وقوموا لله قانتين } قال : فمن القنوت طول الركوع , وغض البصر , وخفض الجناح , والخشوع من رهبة الله , كان العلماء إذا قام أحدهم يصلي , يهاب الرحمن أن يلتفت , أو أن يقلب الحصى , أو يعبث بشيء , أو يحدث نفسه بشيء من أمر الدنيا إلا ناسيا . * حدثنا ابن حميد , قال : ثنا جرير , عن ليث , عن مجاهد نحوه , إلا أنه قال : فمن القنوت : الركود والخشوع . 4306 - حدثنا ابن حميد , قال : ثنا حكام , عن عنبسة , عن ليث , عن مجاهد : { وقوموا لله قانتين