Tafseer van De Koe · Al-Baqara · 2:163
En jullie god is één God. Geen god is er dan Hij, de Erbarmer, de Meest Barmhartige.
Het woord over de uitleg van Zijn uitspraak, machtig en verheven is Hij: وَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ لا إِلَهَ إِلا هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ (163)
(En jullie god is één God; er is geen god dan Hij, de Erbarmer, de Meest Barmhartige) (2:163)
Abū Jaʿfar zei: Wij hebben reeds eerder de betekenis van "het godzijn" (al-ulūhiyya) uiteengezet, namelijk dat het de aanbidding door de schepselen betreft.⁹¹
De betekenis van Zijn uitspraak: "En jullie god is één God; er is geen god dan Hij, de Erbarmer, de Meest Barmhartige" is dus: Degene die, o mensen, recht heeft op gehoorzaamheid van jullie en van jullie de aanbidding verdient, is één Aanbedene en één Heer. Aanbidt dus geen ander dan Hem, en stelt naast Hem geen deelgenoot. Want degene die jullie aan Hem als deelgenoot toevoegen in jullie aanbidding van Hem, is slechts een schepsel uit de schepping van jullie god, net als jullie zelf; terwijl jullie god één God is, die geen gelijke heeft en geen evenknie.
* * *
Men is van mening verschild over de betekenis van Zijn eenheid (waḥdāniyya), verheven is Zijn vermelding.
Sommigen zeiden: De betekenis van de eenheid van Allah is de betekenis van het ontkennen van soortgenoten en gelijken aan Hem, zoals men zegt: "Die-en-die is de enige onder de mensen — hij is de enige van zijn volk", waarmee bedoeld wordt dat hij onder de mensen geen gelijke heeft, en in zijn volk geen evenbeeld noch evenknie. Zo is ook de betekenis van de uitspraak: "Allah is één", waarmee bedoeld wordt: Allah heeft geen gelijke en geen evenknie.
Zij beweerden dat wat hen wees op de juistheid van hun uitleg, het feit is dat de uitspraak van de spreker "één" (wāḥid) op vier betekenissen kan duiden. De eerste daarvan: dat het "één" is uit een soort, zoals de enkele mens "één" is van de mensheid. De tweede: dat het ondeelbaar is, zoals het deel dat zich niet laat splitsen.⁹² De derde: dat ermee bedoeld wordt het gelijke en de overeenkomst, zoals de uitspraak van de spreker: "Deze twee dingen zijn één", waarmee bedoeld wordt dat zij op elkaar lijken, totdat zij door hun overeenkomst in eigenschappen als één enkel ding zijn geworden. De vierde: dat ermee bedoeld wordt het ontkennen van de evenknie en de gelijke aan Hem.
Zij zeiden: Aangezien de drie betekenissen van de betekenissen van "het ene" van Hem zijn weggenomen, is de vierde betekenis die wij beschreven hebben juist gebleken.
* * *
Anderen zeiden: De betekenis van Zijn eenheid, verheven is Zijn vermelding, is de betekenis van Zijn afzondering van de dingen en de afzondering van de dingen van Hem. Zij zeiden: Hij is alleen afgezonderd, omdat Hij niet in enig ding binnengaat en geen ding in Hem binnengaat. Zij zeiden: En er is geen geldigheid voor de uitspraak van de spreker "één" met betrekking tot alle dingen, behalve in deze zin. En de aanhangers van deze opvatting verwierpen de vier betekenissen die de anderen genoemd hadden.
* * *
Wat betreft Zijn uitspraak: "er is geen god dan Hij", dat is een mededeling van Hem, verheven is Zijn vermelding, dat er geen Heer is voor de werelden buiten Hem, en dat niemand naast Hem aanspraak verdient op de aanbidding door de dienaren, en dat al wat buiten Hem is, Zijn schepping is, en dat het op hen allen rust Hem te gehoorzamen en zich aan Zijn bevel te onderwerpen, en de aanbidding na te laten van al wat buiten Hem is aan deelgenoten en goden, en de afgodsbeelden en afgoden te verlaten. Want dat alles is Zijn schepping, en op hen allen rust de verschuldigde onderwerping aan Hem door erkenning van Zijn eenheid en Zijn godzijn. En het godzijn komt niemand toe dan Hem alleen, aangezien al de gunsten die zij in deze wereld bezitten van Hem afkomstig zijn — en niet van de afgodsbeelden die zij aanbidden en de deelgenoten die zij aan Hem toevoegen;⁹³ en de gunst die hen in het Hiernamaals zal toevallen, is van Hem afkomstig; en de deelgenoten die zij aan Hem toevoegen, kunnen niet schaden noch baten, niet op korte termijn noch op lange termijn, niet in deze wereld noch in het Hiernamaals.
Dit is een vermaning van Allah, verheven is Zijn vermelding, aan de mensen die deelgenoten aan Hem toekennen, omtrent hun dwaling, en een oproep van Hem aan hen om terug te keren van hun ongeloof en zich af te wenden van hun shirk.
Vervolgens maakte Hij hun bekend, verheven is Zijn vermelding, door middel van het vers dat hierop volgt, de plaats waar de verstandigen onder hen het bewijs konden afleiden voor de werkelijkheid van datgene waarop Hij hen had gewezen aangaande Zijn eenheid (tawḥīd) en Zijn heldere bewijzen die hun verontschuldiging afsnijden. Hij zei dus, verheven is Zijn vermelding: O polytheïsten (mushrikīn), indien jullie onwetend zijn of twijfelen aan de werkelijkheid van de mededeling die Ik jullie heb gedaan — dat jullie god één God is, en niet datgene waarvan jullie het godzijn beweren aan deelgenoten en afgodsbeelden — overdenkt dan Mijn bewijzen en denkt erover na. Want tot Mijn bewijzen behoren: de schepping van de hemelen en de aarde, en de afwisseling van nacht en dag, en de schepen die op zee varen met datgene wat de mensen baat, en het water dat Ik uit de hemel heb neergezonden waarmee Ik de aarde tot leven heb gewekt na haar dood, en al de levende wezens die Ik daarover heb verspreid, en de wolken die Ik dienstbaar heb gemaakt tussen de hemel en de aarde. Indien dan datgene wat jullie aanbidden aan afgodsbeelden, goden en deelgenoten, en al het overige waarmee jullie deelgenoten toekennen — wanneer dat alles zich verzamelt en elkaar bijstaat, of een deel ervan afzonderlijk van een ander deel — in staat is om de gelijke te scheppen van iets van Mijn schepping die Ik jullie heb opgesomd, dan zouden jullie op dat moment een verontschuldiging hebben voor jullie aanbidding van datgene wat jullie buiten Mij aanbidden. Maar zo niet, dan is er voor jullie geen verontschuldiging in het aannemen van een god buiten Mij, en is er voor jullie en voor datgene wat jullie aanbidden geen god dan Ik. Laten de verstandigen dus de beknoptheid overdenken waarmee Allah Zijn bewijsvoering tegen alle mensen die ongelovig aan Hem zijn en die afdwalen van Zijn eenheid heeft gevoerd, in dit vers en in het daaropvolgende — met de beknoptste bewoording, het meest doeltreffende bewijs en de subtielste betekenis, waardoor zij verheven worden tot de kennis van de voortreffelijkheid van Allahs wijsheid en Zijn uiteenzetting.
* * *
--------------------
Voetnoten:
(91) Zie het voorgaande 1: 122-126.
(92) In de gedrukte editie staat "ghayr mutaṣarrif" (niet beschikkend), wat een verschrijving is; het juiste is wat hier is vastgesteld [ghayr mutafarriq, ondeelbaar].
(93) "Al-ashrāk" is het meervoud van "sharīk" (deelgenoot), zoals men zegt: "sharīf" en "ashrāf", en "naṣīr" en "anṣār"; het wordt ook in het meervoud gevormd als "shurakāʾ".
