Tabari
Terug naar surah 17, ayah 31

Tafseer van De Nachtreis · Al-Israa · 17:31

وَلَا تَقْتُلُوٓا۟ أَوْلَٰدَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلَٰقٍۢ ۖ نَّحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ ۚ إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْـًۭٔا كَبِيرًۭا

En doodt jullie kinderen niet uit vrees voor armoede: Wij voorzien hun en jullie van levensonderhoud. Voorwaar, hen doden is een grote zonde.

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    Allah de Verhevene zegt — en de plaats van 'taqtulū' (doodt) is de accusatief als aansluiting bij 'allā taʿbudū' (dat gij niet aanbidt) — وَقَضَى رَبُّكَ o Muḥammad أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا : وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ .\n\nMet Zijn woord خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ bedoelt Hij: vrees voor armoede en behoeftigheid. Wij hebben dit reeds toegelicht met zijn bewijzen in het voorgaande en de overlevering daarover vermeld. Allah, verheven zij Zijn lof, zei dit tot de Arabieren, want zij plachten hun vrouwelijke nakomelingen te doden uit vrees voor armoede vanwege het onderhoud van hen.\n\nZoals Bishr ons vertelde — hij zei: Yazīd vertelde ons, hij zei: Saʿīd vertelde ons, op gezag van Qatāda — betreffende Zijn woord وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ : 'Dat wil zeggen: vrees voor armoede (al-fāqa). De mensen van de pre-islamitische tijd (al-jāhiliyya) plachten hun kinderen te doden uit vrees voor armoede; Allah ried hun dit af en berichtte hun dat de voorziening van hen en van hun kinderen aan Allah toekomt, en zei: نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا .' \n\nMuḥammad ibn ʿAbd al-Aʿlā vertelde ons — hij zei: Muḥammad ibn Thawr vertelde ons, op gezag van Maʿmar, op gezag van Qatāda — خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ : 'Zij plachten de dochters te doden.'\n\nAl-Qāsim vertelde ons — hij zei: al-Ḥusayn vertelde ons, hij zei: Ḥajjāj deelde mij mee, op gezag van Ibn Jurayj — hij zei: Mujāhid zei: وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ : 'Armoede en behoeftigheid (al-fāqa wa-l-faqr).' \n\nʿAlī vertelde mij — hij zei: Abū Ṣāliḥ vertelde ons, hij zei: Muʿāwiya deelde mij mee, op gezag van ʿAlī, op gezag van Ibn ʿAbbās — betreffende Zijn woord خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ : 'Hij zegt: armoede (al-faqr).'\n\nWat betreft Zijn woord إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا zijn de Koranrecitators het oneens over de lezing ervan. De meeste lezers van Medina en Irak lazen إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا met kasra van de khāʾ en sukūn van de ṭāʾ; wanneer het zo gelezen wordt, heeft het twee vertolkingsmogelijkheden. De eerste: het is een naam afgeleid van het zeggen van de spreker: 'khaṭi'tu fa-anā akhṭaʾu' in de betekenis: ik zondigde en begingder fout. Van de Arabieren is overgeleverd: khaṭi'tu — wanneer gij bewust zondigde; en akhṭaʾtu — wanneer de fout van u uitkwam per ongeluk zonder uw opzet daarvoor. De tweede: het kan de betekenis hebben van khaṭaʾ met fatḥa van de khāʾ en de ṭāʾ, waarbij de khāʾ wordt gekasreerd en de ṭāʾ gesukund, zoals men zegt: qitb en qatab, en ḥidhar, en najas en najas. Al-khitʾ met kasra is een naam; en al-khaṭaʾ met fatḥa van khāʾ en ṭāʾ is een masdar van het zeggen khaṭi'a al-rajul; het kan ook een naam zijn van het zeggen akhṭaʾa; de masdar daarvan is al-ikhṭāʾ. Er is ook gezegd: khaṭi'a in de betekenis van akhṭaʾa, zoals de dichter zei:\n\n'Yā lahfa Hindi idh khaṭi'na kāhilā' —\n\nin de betekenis: zij misten (akhṭaʾna). Sommige lezers van Medina lazen: إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خَطَأً met fatḥa van khāʾ en ṭāʾ, ingekort, op basis dat het een naam is van het zeggen: akhṭaʾa fulān khaṭaʾan. Sommige lezers van Mekka lazen: إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خَطَاءً met fatḥa van khāʾ en ṭāʾ en verlenging van al-khaṭāʾ, in een nabije betekenis aan de lezing khataʾan met fatḥa van khāʾ en ṭāʾ, maar verschilt ervan in de verlenging van het woord.\n\nDe meeste taalgeleerden van het Arabisch uit Kufa en sommige Baṣriërs beschouwden al-khitʾ en al-khaṭaʾ als gelijkbetekenend; maar sommigen beweerden dat al-khiṭʾ met kasra van de khāʾ en sukūn van de ṭāʾ in de lezing meer voorkomt, en dat al-khaṭaʾ met fatḥa van de khāʾ en de ṭāʾ in het gewone spraakgebruik van mensen gangbaarder is, en dat hij al-khitʾ met kasra van de khāʾ en sukūn van de ṭāʾ niet heeft gehoord in hun spreektaal en gedichten, behalve in een vers aangehaald door een dichter:\n\n'Al-khitʾu fāḥishatun wa-l-birru nāfilatun — ka-ʿajwatin ghurisa fī l-arḍi tuʾtabaru' —\n\nHet verschil tussen al-khiṭʾ met kasra van de khāʾ en sukūn van de ṭāʾ, en met fatḥa van beide, is reeds vermeld.\n\nDe meest correcte lezing naar ons oordeel is de lezing van de lezers van Irak en de meesten van de Ḥijāz, vanwege het consensus van de autoriteit van de lezers daarop en de uitzonderlijkheid van wat daarvoor afwijkt. De betekenis is: het was een misdaad en zonde, geen vergissing (khaṭaʾ), want zij doodden hen opzettelijk en niet per vergissing; en om hun opzet daarin berispte hen hun Heer en gebood Hij hun dit te laten.\n\nZo zegden ook de uitleggers wat wij zegden.\n\nDegenen die dit zegden zijn de volgende:\n\nMuḥammad ibn ʿAmr vertelde mij — hij zei: Abū ʿĀṣim vertelde ons, hij zei: ʿĪsā vertelde ons; en al-Ḥārith vertelde mij — hij zei: al-Ḥasan vertelde ons, hij zei: Warqāʾ vertelde ons; beiden op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid — خِطْئًا كَبِيرًا : 'Dat wil zeggen: een zonde (khaṭīʾa).'\n\nAl-Qāsim vertelde ons — hij zei: al-Ḥusayn vertelde ons, hij zei: Ḥajjāj deelde mij mee, op gezag van Ibn Jurayj, op gezag van Mujāhid — إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا : 'Een zonde (khaṭīʾa).' Ibn Jurayj zei: Ibn ʿAbbās zei: 'khiṭʾan — dat wil zeggen: een zonde (khaṭīʾa).'.

    Toon originele Arabische tekst
    يقول تعالى ذكره: وَقَضَى رَبُّكَ يا محمد أَلا تَعْبُدُوا إِلا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا ، ( وَلا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلاقٍ ) فموضع تقتلوا نصب عطفا على ألا تعبدوا. ويعني بقوله (خَشْيَةَ إمْلاقٍ) خوف إقتار وفقر، وقد بيَّنا ذلك بشواهده فيما مضى، وذكرنا الرواية فيه، وإنما قال جلّ ثناؤه ذلك للعرب، لأنهم كانوا يقتلون الإناث من أولادهم خوف العيلة على أنفسهم بالإنفاق عليهن. كما حدثنا بشر، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قتادة، قوله ( وَلا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلاقٍ ) : أي خشية الفاقة، وقد كان أهل الجاهلية يقتلون أولادهم خشية الفاقة، فوعظهم الله في ذلك، وأخبرهم أن رزقهم ورزق أولادهم على الله، فقال ( نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا ). حدثنا محمد بن عبد الأعلى، قال: ثنا محمد بن ثور، عن معمر، عن قتادة (خَشْيَةَ إمْلاقٍ) قال: كانوا يقتلون البنات. حدثنا القاسم، قال: ثنا الحسين، قال : ثني حجاج، عن ابن جريج، قال: قال مجاهد ( وَلا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلاقٍ ) قال: الفاقة والفقر. حدثني عليّ، قال: ثنا أبو صالح، قال: ثني معاوية، عن عليّ، عن ابن عباس، قوله (خَشْيَة إِمْلاقٍ) يقول: الفقر. وأما قوله ( إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا ) فإن القراء اختلفت في قراءته؛ فقرأته عامَّة قراء أهل المدينة والعراق ( إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا ) بكسر الخاء من الخطإ وسكون الطاء، وإذا قرئ ذلك كذلك، كان له وجهان من التأويل: أحدهما أن يكون اسما من قول القائل: خَطِئت فأنا أَخْطَأ، بمعنى: أذنبت وأثمت. ويُحكى عن العرب: خَطِئتُ: إذا أذنبتَ عمدا، وأخطأت: إذا وقع منك الذنب خَطَأ على غير عمد منك له. والثاني: أن يكون بمعنى خَطَأ بفتح الخاء والطاء، ثم كسرت الخاء وسكنت الطاء، كما قيل: قِتْب وقتب وحِذَر، ونجِس ونَجَس. والخطء بالكسر اسم، والخطأ بفتح الخاء والطاء مصدر من قولهم: خَطِئ الرجل؛ وقد يكون اسما من قولهم: أخطأ. فأما المصدر منه فالإخطاء. وقد قيل: خطئ، بمعنى أخطأ، كما قال: الشاعر: يا لَهْفَ هِنْدٍ إِذْ خَطِئْنَ كاهِلا (1) بمعنى: أخطأن. وقرأ ذلك بعض قرّاء أهل المدينة: (إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خَطَأً) بفتح الخاء والطاء مقصورا على توجيهه إلى أنه اسم من قولهم: أخطأ فلان خطأ. وقرأه بعض قراء أهل مكة: (إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خَطَاءً) بفتح الخَاء والطاء، ومد الخَطَاء بنحو معنى من قرأه خطأ بفتح الخاء والطاء، غير أنه يخالفه في مدّ الحرف. وكان عامة أهل العلم بكلام العرب من أهل الكوفة وبعض البصريين منهم يرون أن الخطْء والخطأ بمعنى واحد، إلا أن بعضهم زعم أن الخطْء بكسر الخاء وسكون الطاء في القراءة أكثر، وأن الخِطْء بفتح الخاء والطاء في كلام الناس أفشى، وأنه لم يسمع الخطء بكسر الخاء وسكون الطاء، في شيء من كلامهم وأشعارهم، إلا في بيت أنشده لبعض الشعراء: الخِــطْءُ فاحِشَــةٌ والــبِرُّ نافِلَـةٌ كعَجْـوَةٍ غُرِسَـتْ فِـي الأرْضِ تُؤْتَبرُ (2) وقد ذكرت الفرق بين الخِطْء بكسر الخاء وسكون الطاء وفتحهما. وأولى القراءات في ذلك عندنا بالصواب، القراءة التي عليها قراء أهل العراق، وعامة أهل الحجاز، لإجماع الحجة من القراء عليها، وشذوذ ما عداها. وإن معنى ذلك كان إثما وخطيئة، لا خَطَأ من الفعل، لأنهم إنما كانوا يقتلونهم عمدا لا خطأ، وعلى عمدهم ذلك عاتبهم ربهم، وتقدم إليهم بالنهي عنه. وبنحو الذي قلنا في ذلك، قال أهل التأويل. * ذكر من قال ذلك: حدثني محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا عيسى؛ وحدثني الحارث، قال : ثنا الحسن، قال: ثنا ورقاء، جميعا عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد (خِطْأً كَبِيرًا) قال: أي خطيئة. حدثنا القاسم، قال: ثنا الحسين، قال: ثني حجاج، عن ابن جريج، عن مجاهد ( إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا ) قال: خطيئة. قال ابن جريج، وقال ابن عباس: خِطأ: أي خطيئة. --------------------- الهوامش : (1) هذا بيت من مشطور الرجز ينسب إلى امرئ القيس بن حجر الكندي، من مقطوعة تسعة أبيات، (مختار الشعر الجاهلي بشرح مصطفى السقا، طبعة الحلبي ص 105) قالها حين بلغه أن بني أسد قتلت أباه. ومعنى يا لهف: يا أسف أو يا حسرة. وهند أخته. وخطئن : يعني الخيل ، أي أخطأن . وكان قد طلب بني كاهل من بني أسد ليلا ، فأوقع بين كنانة خطأ ، وهرب منه بنو كاهل . وهذا البيت هو أول الأبيات في الأغاني والعقد الثمين لوليم ألورد. ومحل الشاهد في البيت أن خطئ خطأ ، وأخطأ إخطاء : لغتان بمعنى واحد إذا عمل شيئا وأخطأ فيه عن غير تعمد كما في البيت والخطء ، بكسر الخاء وسكون الطاء اسم مصدر بمعنى المصدر وبعض اللغويين يقول : إن خطئ خطأ معناه وقع في الإثم عن تعمد ، بخلاف أخطأ ، فإنه عن غير تعمد . (2) استشهد المؤلف بهذا البيت على أن بعضهم زعم أن الخطء ( بكسر الخاء وسكون الطاء ) في القراءة أكثر ، وأن الخطأ ( بفتح الخاء وسكون الطاء في كلام الناس أفشى، وأنه لم يسمع بكسر الخاء وسكون الطاء في شيء من كلامهم وأشعارهم إلا في بيت أنشده لبعض الشعراء : الخطء فاحشة ... إلخ البيت) ولم أقف على البيت ولا قائله في معاني القرآن للفراء ، ولا في مجاز القرآن لأبي عبيدة غير أن الفراء قال : قرأ الحسن : خطاء كبيرا بالمد ، وقرأ أبو جعفر المدني : خطأ كبيراً ، قصر وهمز ، وكل صواب . وكأن الخطأ الإثم ، وقد يكون في معنى خطأ بالقصر ، كما قالوا : قتب وقتب وحذر وحذر ونجس ونجس . ومثله قراءة من قرأ : (هم أولاء على أثري ) وإثري . والنافلة : ما يكون زيادة على الفرض . والعجوة : أجود تمر المدينة ، كما في اللسان وتؤتبر : تصلح بالإبار ، ليجود ثمرها .