Tabari
Terug naar surah 14, ayah 49

Tafseer van Ibraahiem (Abraham) · Ibrahim · 14:49

وَتَرَى ٱلْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍۢ مُّقَرَّنِينَ فِى ٱلْأَصْفَادِ

En jij zal op die Dag de misdadigers zien, bij eengebonden in ketenen.

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    Hij, Verheven zij Zijn vermelding, zegt: Allah is immers wraak-gevend يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ — jegens de polytheïsten (mushrikīn) van uw volk, o Muḥammad, van Quraysh, en alle anderen die ongeloof (kufr) hadden in Allah en uw profeetschap en het profeetschap van Zijn gezanten vóór u ontkenden. Het woord "dag" is verbonden als uitbreiding bij "wraak".

    De exegeten verschilden over de betekenis van Zijn woord يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ . Sommigen zeiden: de betekenis is dat de aarde waarop de mensen heden in de wereld leven, vervangen zal worden door een andere aarde — en die zal worden als een witte aarde als zilver.

    * Vermelding van wie dit heeft gezegd:

    Muḥammad ibn al-Muthanná heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Jaʿfar heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, op gezag van Abū Isḥāq, hij zei: Ik hoorde ʿAmr ibn Maymūn een overlevering doorgeven van ʿAbd Allāh, dat hij over dit vers zei يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ : een aarde als zilver, zuiver, waarop nooit bloed is gevloeid en waarop nooit zonde is begaan. De oproeper laat hen horen en de blik doordringt hen; op blote voeten, onbekleed, staande — ik geloof dat hij zei: zoals zij geschapen waren — totdat het zweet hen als een bit in de mond staat terwijl zij staan, en dat alleen al.

    Shuʿba zei: Daarna hoorde ik hem zeggen: Ik hoorde ʿAmr ibn Maymūn — en hij vermeldde ʿAbd Allāh niet. Ik vroeg hem er vervolgens opnieuw naar; hij zei: Hubayra heeft het mij verteld, op gezag van ʿAbd Allāh.

    Al-Ḥasan ibn Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā ibn ʿAbbād heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons bericht, hij zei: Abū Isḥāq heeft ons bericht, hij zei: Ik hoorde ʿAmr ibn Maymūn — en soms zei hij: ʿAbd Allāh zei, en soms zei hij het niet — ik vroeg hem: op gezag van ʿAbd Allāh? Hij zei: Ik hoorde ʿAmr ibn Maymūn zeggen over يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ : een witte aarde, zuiver als zilver, waarop nooit bloed is gevloeid en waarop nooit zonde is begaan. De blik doordringt hen en de oproeper laat hen horen; op blote voeten, onbekleed, zoals zij geschapen werden — ik meen dat hij zei: staande totdat het zweet hen als een bit in de mond staat.

    Al-Ḥasan heeft ons verteld, hij zei: Shabāba heeft ons verteld, hij zei: Isrāʾīl heeft ons verteld, op gezag van Abū Isḥāq, op gezag van ʿAmr ibn Maymūn, op gezag van Ibn Masʿūd — over zijn woord يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ : hij zei: de aarde zal worden vervangen door een witte, zuivere aarde alsof zij zilver is, waarop nooit onrechtmatig bloed is vergoten en waarop nooit zonde is begaan.

    Al-Muthanná heeft ons verteld, hij zei: Muslim ibn Ibrāhīm heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons bericht, op gezag van Abū Isḥāq, op gezag van ʿAmr ibn Maymūn, op gezag van ʿAbd Allāh — over zijn woord يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ : hij zei: de aarde van het paradijs (janna), wit en zuiver, waarop nooit zonde is begaan; de oproeper laat hen horen en de blik doordringt hem; op blote voeten, onbekleed, staande, terwijl het zweet hen als een bit in de mond staat.

    Muḥammad ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van Abū Isḥāq, op gezag van ʿAmr ibn Maymūn — over يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ : hij zei: een witte aarde als zilver, waarop nooit onrechtmatig bloed is vergoten en waarop nooit zonde is begaan.

    Al-Ḥasan ibn Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā ibn ʿAbbād heeft ons verteld, hij zei: Ḥammād ibn Zayd heeft ons verteld, hij zei: ʿĀṣim ibn Bahdala heeft ons bericht, op gezag van Zirr ibn Ḥubaysh, op gezag van ʿAbd Allāh ibn Masʿūd, dat hij dit vers reciteerde يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ وَبَرَزُوا لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ en zei: Er zal een witte aarde worden gebracht als een baar zilver, waarop nooit bloed is vergoten en waarop nooit een zonde is begaan. Hij zei: Het eerste waarover tussen de mensen geoordeeld zal worden, zijn de bloedgevallen.

    Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya ibn Hishām heeft ons verteld, op gezag van Sinān, op gezag van Jābir al-Juʿfī, op gezag van Abū Jubayr, op gezag van Zayd, die zei: De Boodschapper van Allah ﷺ stuurde iemand naar de Joden en zei: "Weten jullie waarom ik hen heb gestuurd?" Zij zeiden: Allah en Zijn Boodschapper weten het het best. Hij zei: "Ik heb hen gestuurd om hen te vragen naar het woord van Allah يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ — op die dag zal zij wit zijn als zilver." Toen zij kwamen, vroeg hij hen; zij zeiden: zij zal wit zijn als zuiver wit brood (al-naqī).

    Abū Ismāʿīl al-Tirmidhī heeft ons verteld, hij zei: Abū Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Ibn Lahīʿa heeft mij verteld, op gezag van Yazīd ibn Abī Ḥabīb, op gezag van Sinān ibn Saʿd, op gezag van Anas ibn Mālik, dat hij dit vers reciteerde يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ en zei: Allah zal haar op de Dag des Oordeels vervangen door een aarde van zilver waarop geen zonden zijn begaan; de Almachtige, Gezegend en Verheven, zal er neerdalen.

    Muḥammad ibn ʿAmr heeft ons verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld; en al-Ḥārith heeft mij verteld, hij zei: al-Ḥasan heeft ons verteld, hij zei: Warqāʾ heeft ons verteld; en al-Ḥasan ibn Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: Shabāba heeft ons verteld, hij zei: Warqāʾ heeft ons verteld — allen op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid — over zijn woord يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ : hij zei: een aarde alsof zij zilver is. Al-Ḥasan voegde in zijn overlevering via Shabāba toe: en de hemelen eveneens, alsof zij zilver zijn.

    Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, op gezag van Mujāhid — over يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ : hij zei: een aarde alsof zij zilver is, en de hemelen eveneens.

    Ibn al-Barqī heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī Maryam heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Jaʿfar heeft ons bericht, hij zei: Abū Ḥāzim heeft mij verteld, hij zei: Ik hoorde Sahl ibn Saʿd zeggen: Ik hoorde de Boodschapper van Allah ﷺ zeggen: "De mensen zullen op de Dag des Oordeels bijeengebracht worden op een witte, geelachtige aarde als een rond brood van zuiver wit meel." Sahl of een ander zei: er is geen enkel teken op van iets anders.

    Anderen zeiden: zij zal worden omgezet in vuur.

    * Vermelding van wie dit heeft gezegd:

    Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Ibn Fuḍayl heeft ons verteld, op gezag van al-Aʿmash, op gezag van al-Minhāl ibn ʿAmr, op gezag van Qays ibn al-Sakan, die zei: ʿAbd Allāh zei: Op de Dag des Oordeels is de hele aarde vuur, en het paradijs (janna) is daarboven; je ziet zijn bekers en zijn mollige meisjes. Bij Hem in wiens hand de ziel van ʿAbd Allāh is: een man zweet zo hevig dat het zweet in de aarde tot aan zijn voet sijpelt, dan stijgt het op tot aan zijn neus, zonder dat hij al de afrekening heeft ondergaan. Zij vroegen: Waardoor dan, o Abū ʿAbd al-Raḥmān? Hij zei: vanwege wat de mensen zien en doorstaan.

    Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Abū Sufyān heeft ons verteld, op gezag van al-Aʿmash, op gezag van Khaythama, die zei: ʿAbd Allāh zei: op de Dag des Oordeels is de hele aarde vuur, het paradijs (janna) is er achter, zijn mollige meisjes en bekers zijn zichtbaar, en het zweet beteugelt de mensen of bereikt hen — zonder dat zij de afrekening hebben bereikt.

    Anderen zeiden: de aarde zal worden vervangen door een aarde van zilver.

    * Vermelding van wie dit heeft gezegd:

    Ibn al-Muthanná heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Jaʿfar heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, hij zei: Ik hoorde al-Mughīra ibn Mālik een overlevering doorgeven van al-Mujāshiʿ of al-Mujāshiʿī — Abū Mūsā twijfelde — op gezag van iemand die ʿAlī hoorde zeggen over dit vers يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ : de aarde is van zilver en het paradijs (janna) is van goud.

    Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Shuʿba, op gezag van al-Mughīra ibn Mālik, hij zei: een man van de Banū Mujāshiʿ — genaamd ʿAbd al-Karīm of Ibn ʿAbd al-Karīm — heeft mij verteld; hij zei: deze man heeft mij dit verteld — ik meen dat het in Samarqand was — dat hij ʿAlī ibn Abī Ṭālib dit vers hoorde reciteren يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ en zeggen: de aarde is van zilver en het paradijs (janna) is van goud.

    Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, op gezag van Shuʿba, op gezag van Mughīra ibn Mālik, op gezag van een man van de Banū Mujāshiʿ, genaamd ʿAbd al-Karīm of met de kunya Abū ʿAbd al-Karīm, die zei: hij liet mij stilstaan bij een man in Khurāsān, en zei: deze man heeft mij verteld dat hij ʿAlī ibn Abī Ṭālib hoorde — en hij vermeldde gelijkluidend.

    Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās — betreffende zijn woord يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ tot het einde van het vers: hij beweerde dat zij van zilver zal worden.

    Muḥammad ibn Ismāʿīl heeft ons verteld, hij zei: Abū Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Ibn Lahīʿa heeft mij verteld, op gezag van Yazīd ibn Abī Ḥabīb, op gezag van Sinān ibn Saʿd, op gezag van Anas ibn Mālik: Allah zal haar op de Dag des Oordeels vervangen door een aarde van zilver.

    Anderen zeiden: zij zal worden vervangen door een brood.

    * Vermelding van wie dit heeft gezegd:

    Al-Muthanná heeft mij verteld, hij zei: Abū Saʿd Saʿīd ibn Dall — uit Ṣughāniān — heeft ons verteld, hij zei: al-Jārūd ibn Muʿādh al-Tirmidhī heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ ibn al-Jarrāḥ heeft ons verteld, op gezag van ʿUmar ibn Bishr al-Hamdānī, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr — betreffende zijn woord يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ : hij zei: zij wordt vervangen door een wit brood waarvan de gelovige eet vanonder zijn voeten.

    Al-Muthanná heeft mij verteld, hij zei: Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld, op gezag van Abū Maʿshar, op gezag van Muḥammad ibn Kaʿb al-Quraẓī of van Muḥammad ibn Qays — over يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ : hij zei: een brood waarvan de gelovigen eten van onder hun voeten.

    Anderen zeiden: de aarde wordt vervangen door een andere aarde.

    * Vermelding van wie dit heeft gezegd:

    ʿAlī ibn Sahl heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj ibn Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: Abū Jaʿfar heeft ons verteld, op gezag van al-Rabīʿ ibn Anas, op gezag van Kaʿb — betreffende zijn woord يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ : hij zei: de hemelen zullen paradijstuinen worden en de plaats van de zee zal het Vuur worden. Hij zei: en de aarde wordt vervangen door een andere.

    Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān ibn Muḥammad al-Muḥāribī heeft ons verteld, op gezag van Ismāʿīl ibn Rāfiʿ al-Madanī, op gezag van Yazīd, op gezag van een man van de Anṣār, op gezag van Muḥammad ibn Kaʿb al-Quraẓī, op gezag van een man van de Anṣār, op gezag van Abū Hurayra, dat de Boodschapper van Allah ﷺ zei: " يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ — Hij zal haar uitspreiden en egaliseren en haar uitrekken zoals het leder van ʿUkāẓ wordt uitgerokken, zodat u er geen krom of scheef in ziet. Vervolgens zal Allah de schepping met één enkele donderroep samenroepen, en zij bevinden zich dan op deze vervangende aarde op dezelfde plaatsen als op de eerste: wie in haar binnenste was is in haar binnenste, wie op haar rug was is op haar rug. Dat is wanneer Hij de hemelen opvouwt zoals een perkamentrol voor de boeken wordt opgerold, vervolgens gooit Hij hen weg, en daarna wordt de aarde vervangen door een andere aarde en de hemelen."

    Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥakam ibn Bishr heeft ons verteld, hij zei: ʿAmr ibn Qays heeft ons verteld, op gezag van Abū Isḥāq, op gezag van ʿAmr ibn Maymūn al-Awdī, die zei: de mensen zullen op de Dag des Oordeels bijeengebracht worden op een witte aarde waarop gedurende veertig jaar geen zonde is begaan; het zweet staat hen als een bit in de mond.

    ʿĀʾisha zei hierover het volgende:

    Ibn Abī al-Shawārib, Ḥumayd ibn Masʿada en Ibn Bazīʿ hebben ons verteld, zij zeiden: Yazīd ibn Zurayʿ heeft ons verteld, op gezag van Dāwūd, op gezag van ʿĀmir, op gezag van ʿĀʾisha, die zei: Ik zei: "O Boodschapper van Allah, wanneer de aarde door een andere aarde wordt vervangen en zij voor Allah de Enige, de Aloverwinnaars treden — waar zijn de mensen dan?" Hij zei: "Op de Ṣirāṭ."

    Ḥumayd ibn Masʿada en Ibn Bazīʿ hebben ons verteld, hij zei: Bishr ibn al-Mufaḍḍal heeft ons verteld, hij zei: Dāwūd heeft ons verteld, op gezag van ʿĀmir, op gezag van ʿĀʾisha, op gezag van de Profeet ﷺ — gelijkluidend.

    Isḥāq ibn Shāhīn heeft mij verteld, hij zei: Khālid heeft ons verteld, op gezag van Dāwūd, op gezag van ʿĀmir, op gezag van Masrūq, die zei: Ik zei tot ʿĀʾisha: "O moeder der gelovigen, wat zegt u over het woord van Allah يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ وَبَرَزُوا لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ — waar zijn de mensen dan?" Zij zei: Ik heb de Boodschapper van Allah ﷺ daarnaar gevraagd en hij zei: "Op de Ṣirāṭ."

    Ibn al-Muthanná heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥasan ibn ʿAnbasa al-Warrāq heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥīm — bedoeld is Ibn Sulaymān al-Rāzī — heeft ons verteld, op gezag van Dāwūd ibn Abī Hind, op gezag van ʿĀmir, op gezag van Masrūq, op gezag van ʿĀʾisha, die zei: "Ik vroeg de Boodschapper van Allah ﷺ naar het woord van Allah يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ . Ik zei: O Boodschapper van Allah, wanneer de aarde door een andere aarde wordt vervangen, waar zijn de mensen dan?" Hij zei: "Op de Ṣirāṭ."

    Al-Ḥasan ibn Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: ʿĀṣim ibn ʿAlī heeft ons verteld, hij zei: Ismāʿīl ibn Zakariyyā heeft ons verteld, op gezag van Dāwūd, op gezag van ʿĀmir, op gezag van Masrūq, op gezag van ʿĀʾisha — gelijkluidend.

    Ibn al-Muthanná heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Dāwūd heeft ons verteld, op gezag van ʿĀmir, op gezag van ʿĀʾisha, moeder der gelovigen, die zei: "Ik ben de eerste van de mensen die de Boodschapper van Allah ﷺ naar dit vers vroeg." Vervolgens vermeldde hij gelijkluidend.

    Al-Ḥasan ibn Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: Rab ʿī ibn Ibrāhīm al-Asadī — broer van Ismāʿīl ibn Ibrāhīm — heeft ons verteld, op gezag van Dāwūd ibn Abī Hind, op gezag van ʿĀmir, die zei: ʿĀʾisha zei: "O Boodschapper van Allah, wat is uw oordeel wanneer de aarde door een andere aarde is vervangen? Waar zijn de mensen dan?" Hij zei: "Op de Ṣirāṭ."

    Al-Ḥasan heeft ons verteld, hij zei: ʿAlī ibn al-Jund heeft ons verteld, hij zei: al-Qāsim heeft mij bericht, hij zei: Ik hoorde al-Ḥasan [zeggen]: ʿĀʾisha zei: "O Boodschapper van Allah, يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ — waar zijn de mensen dan?" Hij zei: "Dat is iets waar niemand mij ooit naar heeft gevraagd. Op de Ṣirāṭ, o ʿĀʾisha."

    Al-Ḥasan heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān ibn Ibrāhīm heeft ons verteld, hij zei: al-Walīd heeft mij verteld, op gezag van Saʿīd, op gezag van Qatāda, op gezag van Ḥassān ibn Bilāl al-Maznī, op gezag van ʿĀʾisha, dat zij de Boodschapper van Allah ﷺ vroeg naar het woord van Allah يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ . Zij zei: "O Boodschapper van Allah, waar zijn de mensen dan?" Hij zei: "U hebt mij naar iets gevraagd waar niemand van mijn gemeenschap mij ooit naar heeft gevraagd. Dat is wanneer de mensen zich op de brug (jisr) van de hel (jahannam) bevinden."

    Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda — over يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ : er is ons vermeld dat ʿĀʾisha zei: "O Boodschapper van Allah, waar zijn de mensen dan?" Hij zei: "U hebt naar iets gevraagd waar niemand van mijn gemeenschap vóór u naar gevraagd heeft. Op die dag bevinden zij zich op de brug van de hel (jahannam)."

    Muḥammad ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Thawr heeft ons verteld, op gezag van Maʿmar, op gezag van Qatāda, dat ʿĀʾisha de Boodschapper van Allah ﷺ ernaar vroeg — en hij vermeldde gelijkluidend, behalve dat hij zei: "Op de Ṣirāṭ."

    Ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Ibn Thawr heeft ons verteld, op gezag van Maʿmar, op gezag van Yaḥyā ibn Abī Kathīr, op gezag van Asmāʾ, op gezag van Thawbān, die zei: "Een schriftgeleerde van de Joden vroeg de Boodschapper van Allah ﷺ: Waar zijn de mensen op de dag dat de aarde door een andere aarde vervangen wordt? Hij zei: Zij bevinden zich in de duisternis vóór de brug."

    Muḥammad ibn ʿAwn heeft mij verteld, hij zei: Abū al-Mughīra heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī Maryam heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd ibn Thawbān al-Kalāʿī heeft ons verteld, op gezag van Abū Ayyūb al-Anṣārī, die zei: Er kwam een schriftgeleerde van de Joden naar de Profeet ﷺ en zei: "Vertel mij — wanneer Allah in Zijn Boek zegt يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ — waar is de schepping dan?" Hij zei: "Zij zijn gasten van Allah; Hij zal hen niet in de steek laten."

    De meest correcte opvatting hierover is die van wie zei: de betekenis is dat de aarde waarop wij heden zijn op de Dag des Oordeels zal worden vervangen door een andere, en zo ook de huidige hemelen — zoals Hij, Verheven zij Zijn lof, zei. Het is mogelijk dat de aarde die er voor in de plaats komt een andere aarde van zilver is, mogelijk dat het vuur is, mogelijk dat het brood is, of mogelijk iets anders nog. Wij beschikken niet over een overlevering via een weg die aanvaarding verplicht om te bepalen welk van de twee het zal zijn. Er is dan ook geen enkele uitleg geldig behalve wat de uiterlijke betekenis (ẓāhir) van de openbaring aangeeft.

    Overeenkomstig hetgeen wij hebben gezegd over de betekenis van وَالسَّمَاوَاتُ spraken ook de exegeten.

    * Vermelding van wie dit heeft gezegd:

    Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, op gezag van Mujāhid — over يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ : hij zei: een aarde alsof zij zilver is. وَالسَّمَاوَاتُ — eveneens.

    Zijn woord وَبَرَزُوا لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ — Hij zegt: zij zijn verschenen voor Allah, de Enige in heerschappij, Die alles overwint en naar Zijn wil beschikt; Die Zijn schepping doet leven wanneer Hij wil en doet sterven wanneer Hij wil; die door niets overwonnen wordt en door niemand aan Zijn wil wordt onderworpen — uit hun graven, levend, voor de standplaats van de Dag des Oordeels.

    Toon originele Arabische tekst
    يقول تعالى ذكره: إن الله ذو انتقام ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ ) من مشركي قومك يا محمد من قريش ، وسائر من كفر بالله وجحد نبوّتك ونبوّة رسله من قبلك. فيوم من صلة الانتقام. واختلف في معنى قوله ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ ) فقال بعضهم: معنى ذلك: يوم تبدّل الأرض التي عليها الناس اليوم في دار الدنيا غير هذه الأرض ، فتصير أرضا بيضاء كالفضة. * ذكر من قال ذلك: حدثنا محمد بن المثنى ، قال : ثنا محمد بن جعفر ، قال : ثنا شعبة ، عن أبي إسحاق ، قال : سمعت عمرو بن ميمون يحدّث ، عن عبد الله أنه قال في هذه الآية ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ ) قال: أرض كالفضة نقية لم يَسِل فيها دم ، ولم يُعْمَل فيها خطيئة ، يسمعهم الداعي ، وينفُذهُم البصر ، حُفاة عُراة قياما ،أحسب قال: كما خُلِقوا ، حتى يلجمهم العرق قياما وَحْدَه. قال: شعبة: ثم سمعته يقول: سمعت عمرو بن ميمون ، ولم يذكر عبد الله ثم عاودته فيه ، قال : حدثنيه هبيرة ، عن عبد الله. حدثنا الحسن بن محمد ، قال : ثنا يحيى بن عباد ، قال : أخبرنا شعبة ، قال : أخبرنا أبو إسحاق ، قال : سمعت عمرو بن ميمون وربما قال: قال عبد الله: وربما لم يقل ، فقلت له: عن عبد الله؟ قال: سمعت عمرو بن ميمون يقول ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ ) قال: أرض كالفضة بيضاء نقية ، لم يسل فيها دم ، ولم يعمل فيها خطيئة ، فينفُذهُم البصر ، ويسمعهم الداعي ، حفاة عُراة كما خُلِقوا ، قال: أراه قال: قياما حتى يُلجمهم العرق. حدثنا الحسن ، قال : ثنا شبابة ، قال : ثنا إسرائيل ، عن أبي إسحاق ، عن عمرو بن ميمون ، عن ابن مسعود ، في قوله ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ ) قال: تبدّل أرضا بيضاء نقية كأنها فضة ، لم يسفك فيها دم حرام ، ولم يُعمَل فيها خطيئة. حدثني المثنى ، قال : ثنا مسلم بن إبراهيم ، قال : أخبرنا شعبة ، عن أبي إسحاق ، عن عمرو بن ميمون ، عن عبد الله ، في قوله ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ ) قال: أرض الجنة بيضاء نقية ، لم يعمل فيها خطيئة ، يسمعهم الداعي ، وينفذه البصر ، حفاة عراة قياما يلجمهم العرق. حدثنا محمد بن بشار ، قال : ثنا عبد الرحمن ، قال : ثنا سفيان ، عن أبي إسحاق ، عن عمرو بن ميمون ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ ) قال: أرض بيضاء كالفضة لم يسفك فيها دم حرام ، ولم يُعمل فيها خطيئة. حدثنا الحسن بن محمد ، قال : ثنا يحيى بن عباد ، قال : ثنا حماد بن زيد ، قال : أخبرنا عاصم بن بَهْدلة ، عن زِرّ بن حُبيش ، عن عبد الله بن مسعود ، أنه تلا هذه الآية ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ وَبَرَزُوا لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ ) قال: يجاء بأرض بيضاء كأنها سبيكة فضة لم يُسْفك فيها دم ، ولم يُعمل عليها خطيئة ، قال : فأوّل ما يحكم بين الناس فيه في الدماء. حدثنا أبو كريب ، قال : ثنا معاوية بن هشام ، عن سنان ، عن جابر الجُعفيّ ، عن أبي جبيرة ، عن زيد ، قال : أرسل رسول الله صلى الله عليه وسلم إلى اليهود ، فقال: هَلْ تَدْرُونَ لِمَ أَرْسَلْتُ إلَيْهِمْ ؟ قالوا: الله ورسوله أعلم ، قال: فإني أرْسَلْتُ إلَيْهِمْ أسألُهُمْ عَنْ قَوْلِ الله ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ ) إنَّها تَكُونُ يَوْمَئذٍ بَيْضَاءَ مثْلُ الفضَّةِ ، فلما جاءوا سألهم . فقالوا: تكون بيضاء مثل النقيّ (17) . حدثنا أبو إسماعيل الترمذي ، قال : ثنا أبو صالح ، قال : ثني ابن لهيعة ، عن يزيد بن أبي حبيب ، عن سنان بن سعد ، عن أنس بن مالك ، أنه تلا هذه الآية ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ ) قال: يبدّلها الله يوم القيامة بأرض من فضة لم يُعمل عليها الخطايا ، ينـزلها الجبَّار تبارك تعالى. حدثني محمد بن عمرو ، قال : ثنا أبو عاصم ، قال : ثنا عيسى ، وحدثني الحارث ، قال : ثنا الحسن ، قال : ثنا ورقاء ، وحدثنا الحسن بن محمد ، قال : ثنا شبابة ، قال : ثنا ورقاء جميعا ، عن ابن أبي نجيح ، عن مجاهد ، قوله ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ ) قال: أرض كأنها الفضة ، زاد الحسن في حديثه عن شبابة: والسموات كذلك أيضا كأنها الفضة. حدثا القاسم ، قال : ثنا الحسين ، قال : ثني حجاج ، عن ابن جريج ، عن مجاهد ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ ) قال: أرض كأنها الفضة ، والسموات كذلك أيضا. حدثنا ابن البرقي ، قال : ثنا ابن أبي مريمَ ، قال : أخبرنا محمد بن جعفر ، قال : ثني أبو حازم ، قال : سمعت سهل بن سعد يقول: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: " يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ القيامَةِ على أرْضٍ بَيْضَاءَ عَفْرَاءَ كَقُرْصةِ النُّقِيّ". قال سهل أو غيره: ليس فيها معلم لغيره. وقال آخرون: تبدّل نارا. * ذكر من قال ذلك: حدثنا أبو كريب ، قال : ثنا ابن فضيل ، عن الأعمش ، عن المنهال بن عمرو ، عن قيس بن السَّكن ، قال : قال عبد الله: الأرض كلها نار يوم القيامة ، والجنة من ورائها ترى أكوابها وكواعبها ، والذي نفس عبد الله بيده ، إن الرجل ليفيض عرقا ، حتى يرشح في الأرض قدمه ، ثم يرتفع حتى يبلغ أنفه وما مسه الحساب ، فقالوا: مم ذاك يا أبا عبد الرحمن؟ قال: مما يرى الناس ويلقون. حدثنا ابن بشار ، قال : ثنا عبد الرحمن ، قال : ثنا أبو سفيان ، عن الأعمش ، عن خيثمة ، قال : قال عبد الله: الأرض كلها يوم القيامة نار ، والجنة من ورائها ترى كواعبها وأكوابها ، ويلجم الناس العرق ، أو يبلغ منهم العرق ، ولم يبلغوا الحساب. وقال آخرون: بل تبدّل الأرض أرضا من فضة. * ذكر من قال ذلك: حدثنا ابن المثنى ، قال : ثنا محمد بن جعفر ، قال : ثنا شعبة ، قال : سمعت المغيرة بن مالك يحدّث عن المجاشع أو المجاشعي ، شكّ أبو موسى، عمن سمع عليا يقول في هذه الآية ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ ) قال: الأرض من فضة ، والجنة من ذهب. حدثنا القاسم ، قال : ثنا الحسين ، قال : ثني حجاج ، عن شعبة ، عن المغيرة بن مالك ، قال : ثني رجل من بني مجاشع ، يقال له عبد الكريم ،أو ابن عبد الكريم، قال: حدثني هذا الرجل أراه بسمرقند ، أنه سمع عليّ بن أبي طالب قرأ هذه الآية ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ ) قال: الأرض من فضة ، والجنة من ذهب. حدثنا ابن وكيع ، قال : ثنا أبي ، عن شعبة ، عن مغيرة بن مالك ، عن رجل من بني مجاشع ، يقال له عبد الكريم ،أو يكنى أبا عبد الكريم، قال: أقامني على رجل بخراسان ، فقال: حدثني هذا أنه سمع عليّ بن أبي طالب ، فذكر نحوه. حدثني محمد بن سعد ، قال : ثني أبي ، قال : ثني عمي ، قال : ثني أبي ، عن أبيه ، عن ابن عباس ، قوله ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ ) ... الآية ، فزعم أنها تكون فضة. حدثنا محمد بن إسماعيل ، قال : ثنا أبو صالح ، قال : ثني ابن لهيعة ، عن يزيد بن أبي حبيب ، عن سنان بن سعد ، عن أنس بن مالك قال: يبدّلها الله يوم القيامة بأرض من فضة. وقال آخرون: يبدّلها خبزة. * ذكر من قال ذلك: حدثني المثنى ، قال : ثنا أبو سعد سعيد بن دلّ من صغانيان ، قال : ثنا الجارود بن معاذ الترمِذِيّ ، قال : ثنا وكيع بن الجرّاح ، عن عمر بن بشر الهمداني ، عن سعيد بن جبير ، في قوله ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ ) قال: تبدّل خبزة بيضاء يأكل المؤمن من تحت قدميه. حدثني المثنى ، قال : ثنا إسحاق ، قال : ثنا وكيع ، عن أبى معشر ، عن محمد بن كعب القرظي ، أو عن محمد بن قيس ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ ) قال: خبزة يأكل منها المؤمنون من تحت أقدامهم. وقال آخرون: تبدّل الأرض غير الأرض. * ذكر من قال ذلك: حدثنا عليّ بن سهل ، قال : ثنا حجاج بن محمد ، قال : ثنا أبو جعفر ، عن الربيع بن أنس ، عن كعب في قوله ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ ) قال: تصير السماوات جنانا ويصير مكان البحر النار. قال: وتبدل الأرض غيرها. حدثنا أبو كريب ، قال : ثنا عبد الرحمن بن محمد المحاربيّ ، عن إسماعيل بن رافع المدني ، عن يزيد ، عن رجل من الأنصار ، عن محمد بن كعب القرظي ، عن رجل من الأنصار ، عن أبي هريرة ، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: " يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ فَيَبْسُطُهَا وَيُسَطِّحهَا وَيَمُدّهَا مَدّ الأدِيم الْعُكَاظِيّ لا تَرَى فِيهَا عِوَجًا وَلا أَمْتًا ، ثُمَّ يَزْجُر اللَّه الْخَلْق زَجْرَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ فِي هَذِهِ الأرْض الْمُبَدَّلَة فِي مِثْل مَوَاضِعِهِمْ مِنْ الأوْلَى مَا كَانَ فِي بَطْنِهَا كَانَ فِي بَطْنِهَا وَمَا كَانَ عَلَى ظَهْرِهَا كَانَ عَلى ظَهْرِها، وَذلكَ حينَ يَطْوِي السَّمَاواتِ كَطَيّ السِّجلّ للْكِتابِ ، ثُمَّ يَدْحُو بِهِما ، ثُمَّ تُبَدَّلُ الأرْضُ غيرَ الأرضِ والسَّمَواتُ". حدثنا ابن حميد ، قال : ثنا الحكم بن بشير ، قال : ثنا عمرو بن قيس ، عن أبي إسحاق ، عن عمرو بن ميمون الأودي ، قال : يجمع الناس يوم القيامة في أرض بيضاء ، لم يُعمل فيها خطيئة مقدار أربعين سنة يلجمهم العرق. وقالت عائشة في ذلك ، ما: حدثنا ابن أبي الشوارب وحميد بن مسعدة وابن بزيع ، قالوا: حدثنا يزيد بن زريع ، عن داود ، عن عامر ، عن عائشة ، قالت: قلت: يا رسول الله ، إذا بدّلَت الأرض غير الأرض ، وبرزوا لله الواحد القهَّار ، أين الناس يومئذ ؟ قال: عَلى الصِّرَاطِ". حدثنا حميد بن مسعدة وابن بزيع ، قال : ثنا بشر بن المفضل ، قال : ثنا داود ، عن عامر ، عن عائشة عن النبيّ صلى الله عليه وسلم نحوه. حدثني إسحاق بن شاهين ، قال : ثنا خالد ، عن داود ، عن عامر ، عن مسروق ، قال : قلت لعائشة: " يا أم المؤمنين أرأيت قول الله ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ وَبَرَزُوا لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ ) أين الناس يومئذ؟ فقالت: سألت رسول الله صلى الله عليه وسلم عن ذلك ، فقال: عَلَى الصِّرَاطِ ". حدثنا ابن المثنى ، قال : ثنا الحسن بن عنبسة الورَّاق ، قال : ثنا عبد الرحيم ، يعني ابن سليمان الرازي عن داود بن أبي هند ، عن عامر ، عن مسروق ، عن عائشة ، قالت: " سألت رسول الله صلى الله عليه وسلم ، عن قول الله ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ ) قلت: يا رسول الله ، إذا بُدّلت الأرض غير الأرض ، أين يكون الناس؟ قال: عَلى الصِّراطِ ". حدثنا الحسن بن محمد ، قال : ثنا عاصم بن عليّ ، قال : ثنا إسماعيل بن زكريا ، عن داود ، عن عامر ، عن مسروق ، عن عائشة بنحوه. حدثنا ابن المثنى ، قال : ثنا عبد الأعلى ، قال : ثنا داود ، عن عامر ، عن عائشة أمّ المؤمنين قالت : " أنا أوّل الناس سأل رسول الله صلى الله عليه وسلم عن هذه الآية " ثم ذكر نحوه. حدثنا الحسن بن محمد ، قال : ثنا ربعيّ بن إبراهيم الأسدي أخو إسماعيل بن إبراهيم ، عن داود بن أبي هند ، عن عامر ، قال : قالت عائشة: يا رسول الله ، أرأيت إذا بُدّلت الأرض غير الأرض ، أين الناس يومئذ؟ قال: عَلى الصراط". حدثنا الحسن ، قال : ثنا عليّ بن الجند ، قال : أخبرني القاسم ، قال : سمعت الحسن ، قال : قالت عائشة: يا رسول الله ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ ) فأين الناس يومئذ؟ قال: إنَّ هذَا الشَّيْءَ ما سألَنِي عَنْهُ أحَدٌ ، قال : عَلى الصِّراطِ يا عائِشَةُ". حدثنا الحسن ، قال : ثنا عبد الرحمن بن إبراهيم ، قال : ثني الوليد ، عن سعيد ، عن قتادة ، عن حسان بن بلال المزنيّ ، عن عائشة: أنها سألت رسول الله صلى الله عليه وسلم ، عن قول الله ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ ) قال: قالت: يا رسول الله ، فأين الناس يومئذ؟ قال: لَقَدْ سألْتنِي عَنْ شَيْءٍ ما سألَنِي عنه أَحَدٌ مِنْ أُمَّتِي ، ذَاكَ إذَا النَّاسُ على جِسْر (18) جَهَنَّمَ". حدثنا بشر ، قال : ثنا يزيد ، قال : ثنا سعيد ، عن قتادة ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ ) ذُكر لنا أن عائشة قالت: " يا رسول الله ، فأين الناس يومئذ؟ فقال: لَقَدْ سألْتِ عَنْ شَيْءٍ ما سألَنِي عنه أَحَدٌ مِنْ أُمَّتِي قَبْلَكِ ، قال: هُمْ يَوْمَئِذٍ على جِسْرِ جَهَنَّمَ". حدثنا محمد بن عبد الأعلى ، قال : ثنا محمد بن ثور ، عن معمر ، عن قتادة ، أن عائشة سألت رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فذكر نحوه ، إلا أنه قال: عَلى الصِّرَاطِ. حدثنا ابن عبد الأعلى ، قال : ثنا ابن ثور ، عن معمر ، عن يحيى بن أبي كثير ، عن أسماء ، عن ثوبان ، قال : " سأل حبر من اليهود رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فقال: أين الناس يوم تبدّل الأرض غير الأرض؟ قال: هُمْ فِي الظُّلْمَةِ دُون الجسْرِ. حدثني محمد بن عون ، قال : ثنا أبو المغيرة ، قال : ثنا ابن أبي مريم ، قال : ثنا سعيد بن ثوبان الكلاعي ، عن أبي أيوب الأنصاريّ ، قال : أتى النبيّ صلى الله عليه وسلم حبرٌ من اليهود ، وقال: أرأيت إذ يقول الله في كتابه ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ ) فأين الخلق عند ذلك ؟ قال: أضْيافُ اللَّهِ فَلَنْ يُعْجِزَهُمْ ما لَدَيْهِ". وأولى الأقوال في ذلك بالصواب ، قول من قال: معناه: يوم تبدّل الأرض التي نحن عليها اليوم يوم القيامة غيرها ، وكذلك السماوات اليوم تبدّل غيرها ، كما قال جلّ ثناؤه ، وجائز أن تكون المبدلة أرضا أخرى من فضة ، وجائز أن تكون نارا وجائز أن تكون خبزا ، وجائز أن تكون غير ذلك ، ولا خبر في ذلك عندنا من الوجه الذي يجب التسليم له أي ذلك يكون ، فلا قول في ذلك يصحّ إلا ما دلّ عليه ظاهر التنـزيل. وبنحو ما قلنا في معنى قوله ( وَالسَّمَاوَاتُ) قال أهل التأويل. * ذكر من قال ذلك: حدثنا القاسم ، قال : ثنا الحسين ، قال : ثني حجاج ، عن ابن جريج ، عن مجاهد ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرْضُ غَيْرَ الأرْضِ ) قال: أرضا كأنها الفضة ( وَالسَّمَاوَاتُ) كذلك أيضا. وقوله ( وَبَرَزُوا لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ ) يقول: وظهروا لله المنفرد بالربوبية ، الذي يقهر كلّ شيء فيغلبه ويصرفه لما يشاء كيف يشاء ، فيحيي خلقه إذا شاء ، ويميتهم إذا شاء ، لا يغلبه شيء ، ولا يقهره من قبورهم أحياء لموقف القيامة. ------------------------------ الهوامش : (17) في اللسان : وفي الحديث : " يحشر الناس يوم القيامة على أرض بيضاء ، كقرصة النقي " قال أبو عبيد : النقي الخبز الحواري . (18) في تاج العروس : الجسر ، بالفتح : الذي يعبر عليه كالقنطرة ونحوها ، ويكسر لغتان .