Tabari
Terug naar surah 12, ayah 26

Tafseer van Yoesoef (Jozef) · Yusuf · 12:26

قَالَ هِىَ رَٰوَدَتْنِى عَن نَّفْسِى ۚ وَشَهِدَ شَاهِدٌۭ مِّنْ أَهْلِهَآ إِن كَانَ قَمِيصُهُۥ قُدَّ مِن قُبُلٍۢ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ ٱلْكَٰذِبِينَ

Hij (Yôesoef) zei: "Zij verleidde mij tegen mijn wil," en een getuige van haar familie getuigde: "Als zijn hemd aan de voorkant is gescheurd, dan heeft zij gelijk en behoort hij tot de leugenaars.

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    De uitleg van de woorden van Allah de Verhevene: قَالَ هِيَ رَاوَدَتْنِي عَنْ نَفْسِهِ وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا إِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكَاذِبِينَ (Hij zei: "Zij verleidde mij ertoe mijzelf aan haar te geven." En een getuige uit haar familie getuigde: "Als zijn hemd van voren gescheurd is, heeft zij de waarheid gesproken en is hij van de leugenaars.") (vers 26)

    Abū Jaʿfar zegt: Allah de Verhevene zegt: Yūsuf zei, nadat de vrouw van de ʿAzīz hem beschuldigd had van het beogen van ontucht (al-fāḥisha) met haar — terwijl hij haar logenstrafte in haar beschuldiging en de aantijging van zich afwees: "Niet ik verleidde haar ertoe zichzelf aan mij te geven — integendeel, zij verleidde mij ertoe mijzelf aan haar te geven."

    Er is gezegd dat Yūsuf dit niet had willen vermelden, ware het niet dat zij hem in het bijzijn van haar meester had beschuldigd.

    Vermelding van degenen die dit zeiden:

    19098. Muḥammad ibn ʿUmāra heeft mij verteld, hij zei: ʿUbayd Allāh ibn Mūsā heeft ons verteld, hij zei: Shaybān heeft ons bericht, op gezag van Abū Isḥāq, op gezag van Nawf al-Shāmī, die zei: Yūsuf wilde het niet vermelden — totdat zij zei: مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا (het vers); hij zei: hij werd woedend en zei: (Zij verleidde mij ertoe mijzelf aan haar te geven).

    Over Zijn woord: (En een getuige uit haar familie getuigde) — de geleerden verschilden over de hoedanigheid van de getuige.

    Sommigen zeiden: het was een zuigeling in de wieg.

    Vermelding van degenen die dit zeiden:

    19099. Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: al-ʿAlāʾ ibn ʿAbd al-Jabbār heeft ons verteld, op gezag van Ḥammād ibn Salama, op gezag van ʿAṭāʾ ibn al-Sāʾib, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Ibn ʿAbbās, die zei: Vier [kinderen] spraken terwijl zij nog zuigelingen waren: de zoon van de kapster van de dochter van Faraʿwn, de getuige van Yūsuf, de metgezel van Jurayj, en ʿĪsā, de zoon van Maryam, vrede zij met hem.

    19100. Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld, op gezag van Abū Bakr al-Hudhalī, op gezag van Shahr ibn Ḥawshab, op gezag van Abū Hurayra, die zei: ʿĪsā, en de metgezel van Yūsuf, en de metgezel van Jurayj — dat wil zeggen: zij spraken terwijl zij zuigelingen waren.

    19101. Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Zāʾida heeft ons verteld, op gezag van Abū Ḥaṣīn, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: een zuigeling.

    19102. Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Isrāʾīl heeft ons verteld, op gezag van Abū Ḥaṣīn, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: het was een zuigeling in de wieg.

    19103. Muḥammad ibn ʿUbayd al-Muḥāribī heeft mij verteld, hij zei: Ayyūb ibn Jābir heeft ons verteld, op gezag van Abū Ḥaṣīn, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, over Zijn woord: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: een zuigeling.

    19104. Yaḥyā ibn Ṭalḥa al-Yarbūʿī heeft mij verteld, hij zei: Abū Bakr ibn ʿAyyāsh heeft ons verteld, op gezag van Abū Ḥaṣīn, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr — met het gelijke.

    19105. Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld — en Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: zijn vader heeft ons verteld — op gezag van Sharīk, op gezag van Sālim, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, die zei: het was een zuigeling in zijn wieg.

    19106. Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Ibn Idrīs heeft ons verteld, op gezag van Ḥuṣayn, op gezag van Hilāl ibn Yasāf: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: een zuigeling in de wieg.

    19107. Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: ʿAmr ibn Muḥammad heeft ons verteld, op gezag van Abū Marzūq, op gezag van Juwaybir, op gezag van al-Ḍaḥḥāk: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: een zuigeling die door Allah aan het spreken was gebracht. Er wordt ook gezegd: een man die naar eigen oordeel oordeelde.

    19108. Al-Ḥasan ibn Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: ʿAffān heeft ons bericht, hij zei: Ḥammād heeft ons verteld, hij zei: ʿAṭāʾ ibn al-Sāʾib heeft ons bericht, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Ibn ʿAbbās, op gezag van de Profeet ﷺ — hij zei: "Vier [kinderen] spraken terwijl zij nog klein waren" — en hij noemde daarin de getuige van Yūsuf.

    19109. Mij is verteld van al-Ḥusayn ibn al-Faraj, hij zei: Ik hoorde Abū Muʿādh zeggen: ʿUbayd ibn Sulaymān heeft ons verteld, hij zei: Ik hoorde al-Ḍaḥḥāk zeggen over Zijn woord: (En een getuige uit haar familie getuigde) — men beweert dat het een zuigeling in het huis was.

    19110. Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: zijn vader heeft hem verteld, hij zei: zijn oom heeft ons verteld, hij zei: zijn vader heeft hem verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās, over Zijn woord: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: het was een zuigeling in de wieg.

    Anderen zeiden: het was een man met een baard.

    Vermelding van degenen die dit zeiden:

    19111. Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld — en Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: zijn vader heeft ons verteld — op gezag van Isrāʾīl, op gezag van Simāk, op gezag van ʿIkrima, op gezag van Ibn ʿAbbās, die zei: hij had een baard.

    19112. Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld — en Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: zijn vader heeft ons verteld — op gezag van Sufyān, op gezag van Jābir, op gezag van Ibn Abī Mulayka, op gezag van Ibn ʿAbbās: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: hij was een naaste vertrouweling van de koning.

    19113. En via dezelfde isnād heeft ons zijn vader verteld, op gezag van ʿImrān ibn Ḥudayr — hij hoorde ʿIkrima zeggen: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: het was geen zuigeling, maar een wijze man.

    19114. Sawwār ibn ʿAbd Allāh heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Malik ibn al-Ṣabbāḥ heeft ons verteld, hij zei: ʿImrān ibn Ḥudayr heeft ons verteld, op gezag van ʿIkrima — en hij vermeldde het in zijn aanwezigheid: (En een getuige uit haar familie getuigde) — zij zeiden: het was een zuigeling. Maar hij zei: het was geen zuigeling; het was een wijze man.

    19115. Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld — en Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: zijn vader heeft ons verteld — op gezag van Sufyān, op gezag van Manṣūr, op gezag van Mujāhid: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: het was een man.

    19116. Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van Manṣūr, op gezag van Mujāhid: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: een man.

    19117. Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Jarīr heeft ons verteld, op gezag van Manṣūr, op gezag van Mujāhid, over Zijn woord: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: een man.

    19118. Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Abū Bakr ibn ʿAyyāsh heeft ons verteld, op gezag van Abū Ḥaṣīn, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: een man.

    19119. Al-Ḥasan ibn Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: ʿAmr ibn Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: Isrāʾīl heeft ons bericht, op gezag van Simāk, op gezag van ʿIkrima, op gezag van Ibn ʿAbbās: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: een man met een baard.

    19120. Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: ʿAmr ibn Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī, die zei: haar neef was de getuige uit haar familie.

    19121. Al-Ḥasan ibn Yaḥyā heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Razzāq heeft ons bericht, hij zei: Isrāʾīl heeft ons bericht, op gezag van Simāk, op gezag van ʿIkrima, op gezag van Ibn ʿAbbās: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: een man met een baard.

    19122. Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ghassān heeft ons verteld, hij zei: Isrāʾīl heeft ons verteld, op gezag van Simāk, op gezag van ʿIkrima, op gezag van Ibn ʿAbbās, die zei: een man met een baard.

    19123. Al-Ḥārith heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd al-ʿAzīz heeft ons verteld, hij zei: Qays heeft ons verteld, op gezag van Jābir, op gezag van Ibn Abī Mulayka: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: hij was een naaste vertrouweling van de koning.

    19124. Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, over Zijn woord: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: een wijze man uit haar familie.

    19125. Muḥammad ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Thawr heeft ons verteld, op gezag van Maʿmar, op gezag van Qatāda, over Zijn woord: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: een wijze man uit haar familie.

    19126. Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Nuʿaym heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van Manṣūr, op gezag van Mujāhid: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: het was een man.

    19127. Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: ʿAmr ibn ʿAwn heeft ons verteld, hij zei: Hushaym heeft ons bericht, op gezag van een van zijn gezellen, op gezag van al-Ḥasan, over Zijn woord: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: een man met een verstandig oordeel die naar eigen inzicht geoordeeld heeft.

    19128. Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Salama heeft ons verteld, op gezag van Ibn Isḥāq: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: men zegt dat de getuige slechts een raadgever was — een man uit de kring van Iṭfīr wiens oordeel hij placht te raadplegen — maar hij zei: "Ik getuig dat als zijn hemd van voren gescheurd is, zij de waarheid heeft gesproken en hij van de leugenaars is."

    Er is ook gezegd: de betekenis van (en een getuige getuigde) is: een rechter oordeelde.

    19129. Mij is dit verteld op gezag van al-Farrāʾ, op gezag van Muʿallā ibn Hilāl, op gezag van Abū Yaḥyā, op gezag van Mujāhid.

    Anderen zeiden: met de getuige wordt het gescheurde hemd bedoeld.

    Vermelding van degenen die dit zeiden:

    19130. Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, over het woord van Allah: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: zijn hemd was van achteren gescheurd; dat is het getuigenis.

    19131. Al-Ḥasan ibn Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: Shabāba heeft ons verteld, hij zei: Warqāʾ heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, over Zijn woord: (En een getuige uit haar familie getuigde) — zijn hemd was van achteren gescheurd; dat is het getuigenis.

    19132. Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: al-Muḥāribī heeft ons verteld, op gezag van Layth, op gezag van Mujāhid: (En een getuige uit haar familie getuigde) — het behoorde niet tot de mensen.

    19133. Hij zei: Ḥafṣ heeft ons verteld, op gezag van Layth, op gezag van Mujāhid: (En een getuige uit haar familie getuigde) — hij zei: het was een beschikking van Allah, en was geen mens.

    Abū Jaʿfar zegt: De juiste zienswijze is die van degenen die zeiden dat het een zuigeling in de wieg was — vanwege de overlevering die wij van de Profeet ﷺ hebben aangehaald, dat hij noemde wie er als zuigelingen spraken. En hij noemde daarin dat een van hen de metgezel van Yūsuf was.

    Wat Mujāhid zei — dat het het gescheurde hemd was — dat heeft geen grond; want Allah de Verhevene berichtte over de getuige die dat betuigde dat hij tot de familie van de vrouw behoorde: (En een getuige uit haar familie getuigde). En van een hemd kan men niet zeggen dat het tot de familie van de man of de vrouw behoort.

    Over Zijn woord: (Als zijn hemd van voren gescheurd is, heeft zij de waarheid gesproken en is hij van de leugenaars) — want de gevluchte achtervolgde, wanneer hij wegvluchtte, wordt van achteren benaderd. Het was dus duidelijk dat als het scheuren van voren was geweest, hij niet degene was die vluchtte en werd achtervolgd. Integendeel, hij zou dan degene zijn geweest die de achtervolger was en werd weggeduwd — en dat zou een getuigenis zijn geweest voor zijn leugen.

    19134. Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Salama heeft ons verteld, op gezag van Ibn Isḥāq, die zei: hij zei: "Ik getuig dat als zijn hemd van voren gescheurd is, zij de waarheid heeft gesproken en hij van de leugenaars is."

    Toon originele Arabische tekst
    القول في تأويل قوله تعالى : قَالَ هِيَ رَاوَدَتْنِي عَنْ نَفْسِي وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا إِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكَاذِبِينَ (26) قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره: قال يوسف لما قذفته امرأة العزيز بما قذفته من إرادته الفاحشة منها، مكذِّبًا لها فيما قذفته به ودفعًا لما نسب إليه: ما أنا راودتها عن نفسها , بل هي راودتني عن نفسي. (44) * * * وقد قيل: إن يوسف لم يرد ذكر ذلك، لو لم تقذفه عند سيدها بما قذفته به. * ذكر من قال ذلك: 19098 - حدثني محمد بن عمارة , قال: حدثنا عبيد الله بن موسى , قال: أخبرنا شيبان , عن أبي إسحاق , عن نوف الشامي , قال: ما كان يوسف يريد أن يذكره، حتى قالت: مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا ، الآية , قال: فغضب فقال: ( هِيَ رَاوَدَتْنِي عَنْ نَفْسِي) . (45) * * * وأما قوله: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) فإن أهل العلم اختلفوا في صفة الشاهد. فقال بعضهم: كان صبيًّا في المهد . * ذكر من قال ذلك: 19099 - حدثنا ابن وكيع , قال: حدثنا العلاء بن عبد الجبار , عن حماد بن سلمة , عن عطاء بن السائب , عن سعيد بن جبير , عن ابن عباس , قال: تكلم أربعة في المهد وهم صغار: ابن ماشطة بنت فرعون , وشاهد يوسف , وصاحب جريج , وعيسى ابن مريم عليه السلام. (46) 19100 - حدثنا أبو كريب , قال: حدثنا وكيع , عن أبي بكر الهذلي , عن شهر بن حوشب , عن أبي هريرة , قال: عيسى , وصاحب يوسف , وصاحب جريج ، يعني: تكلموا في المهد. (47) 19101 - حدثنا ابن بشار , قال: حدثنا عبد الرحمن , قال: حدثنا زائدة , عن أبي حصين , عن سعيد بن جبير: ( وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) ، قال: صبي. 19102 - حدثنا ابن بشار , قال: حدثنا عبد الرحمن , قال: حدثنا إسرائيل , عن أبي حصين , عن سعيد بن جبير: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) قال: كان في المهد صبيًّا. 19103 - حدثني محمد بن عبيد المحاربي , قال: حدثنا أيوب بن جابر , عن أبي حصين , عن سعيد بن جبير , في قوله: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) قال: صبي. (48) 19104 - حدثني يحيى بن طلحة اليربوعي , قال: حدثنا أبو بكر بن عياش , عن أبي حصين , عن سعيد بن جبير , بمثله . 19105 - حدثنا أبو كريب , قال: حدثنا وكيع ; وحدثنا ابن وكيع , قال: حدثنا أبي , عن شريك , عن سالم , عن سعيد بن جبير , قال: كان صبيًّا في مهده. 19106 - حدثنا ابن وكيع , قال: حدثنا ابن إدريس , عن حصين , عن هلال بن يساف: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) قال: صبي في المهد. 19107 - حدثنا ابن وكيع , قال: حدثنا عمرو بن محمد , عن أبي مرزوق , عن جويبر , عن الضحاك: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) ، قال: صبي أنطقه الله . ويقال: ذو رأي برأيه. (49) 19108 - حدثنا الحسن بن محمد , قال: أخبرنا عفان , قال: حدثنا حماد , قال: أخبرني عطاء بن السائب , عن سعيد بن جبير , عن ابن عباس , عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: " تكلم أربعة وهم صغار "، فذكر فيهم شاهد يوسف (50) . 19109 - حدثت عن الحسين بن الفرج . قال: سمعت أبا معاذ يقول: حدثنا عبيد بن سليمان , قال: سمعت الضحاك يقول في قوله: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) يزعمون أنه كان صبيًّا في الدار. 19110 - حدثني محمد بن سعد , قال: حدثني أبي , قال: حدثنا عمي . قال: حدثني أبي , عن أبيه , عن ابن عباس , قوله: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) ، قال: كان صبيًّا في المهد. * * * وقال آخرون: كان رجلا ذا لحية . * ذكر من قال ذلك: 19111 - حدثنا أبو كريب , قال: حدثنا وكيع ; وحدثنا ابن وكيع , قال: حدثنا أبي ، ، عن إسرائيل , عن سماك , عن عكرمة , عن ابن عباس , قال: كان ذا لحية. 19112 - حدثنا أبو كريب , قال: حدثنا وكيع ، وحدثنا ابن وكيع , قال: حدثنا أبي ، ، عن سفيان , عن جابر , عن ابن أبي مليكة , عن ابن عباس: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) ، قال: كان من خاصّة الملك. 19113 - .... وبه قال، حدثنا أبي , عن عمران بن حدير , سمع عكرمة يقول: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) قال: ما كان بصبيّ , ولكن كان رجلا حكيمًا. 19114 - حدثنا سوّار بن عبد الله , قال، حدثنا عبد الملك بن الصباح , قال: حدثنا عمران بن حدير , عن عكرمة , وذكره عنده: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) فقالوا: كان صبيًّا. فقال: إنه ليس بصبي، ولكنه رجل حكيم (51) . 19115 - حدثنا أبو كريب , قال: حدثنا وكيع ; وحدثنا ابن وكيع , قال: حدثنا أبي , عن سفيان , عن منصور , عن مجاهد: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) قال: كان رجلا. 19116 - حدثنا ابن بشار , قال، حدثنا عبد الرحمن , قال: حدثنا سفيان, &; 16-57 &; عن منصور , عن مجاهد: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) قال: رجل. 19117 - حدثنا ابن حميد , قال: حدثنا جرير , عن منصور , عن مجاهد , في قوله: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) قال: رجل. 19118 - حدثنا ابن وكيع , قال: حدثنا أبو بكر بن عياش , عن أبي حصين , عن سعيد بن جبير: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) قال: رجل. 19119 - حدثنا الحسن بن محمد , قال: حدثنا عمرو بن محمد , قال: أخبرنا إسرائيل , عن سماك , عن عكرمة , عن ابن عباس: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) قال: ذو لحية. 19120 - حدثنا ابن وكيع , قال: حدثنا عمرو بن محمد , قال: حدثنا أسباط , عن السدي , قال: ابن عمها كان الشاهدَ من أهلها. 19121 - حدثنا الحسن بن يحيى , قال: أخبرنا عبد الرزاق , قال: أخبرنا إسرائيل , عن سماك , عن عكرمة , عن ابن عباس: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) قال: ذو لحية. 19122 - حدثني المثنى , قال: حدثنا أبو غسان , قال: حدثنا إسرائيل , عن سماك , عن عكرمة , عن ابن عباس , قال: ذو لحية. 19123 - حدثني الحارث , قال: حدثنا عبد العزيز , قال: حدثنا قيس , عن جابر , عن ابن أبي مليكة: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) قال: كان من خاصة الملك. 19124 - حدثنا بشر , قال: حدثنا يزيد , قال: حدثنا سعيد , عن قتادة , قوله: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) قال: رجل حكيم كان من أهلها. 19125 - حدثنا محمد بن عبد الأعلى , قال: حدثنا محمد بن ثور , عن معمر , عن قتادة , قوله: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) قال: رجل حكيم من أهلها. 19126 - حدثنا المثنى , قال: حدثنا أبو نعيم , قال: حدثنا سفيان , عن منصور , عن مجاهد: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) قال: كان رجلا. 19127 - حدثني المثنى , قال: حدثنا عمرو بن عون , قال: أخبرنا هشيم , عن بعض أصحابه , عن الحسن , في قوله: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) قال: رجل له رأي أشارَ برأيه. 19128 - حدثنا ابن حميد , قال: حدثنا سلمة , عن ابن إسحاق: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) قال: يقال: إنما كان الشاهد مشيرًا، رجلا من أهل إطفير، وكان يستعين برأيه ، إلا أنه قال: أشهد إن كان قميصه قدّ من قبل لقد صدقت وهو من الكاذبين. * * * وقيل: معنى قوله: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ): حكم حاكم. 19129 - حدثت بذلك عن الفراء , عن معلي بن هلال , عن أبي يحيى , عن مجاهد. * * * وقال آخرون: إنما عنى بالشاهد، القميصَ المقدودَ . * ذكر من قال ذلك: 19130 - حدثني محمد بن عمرو , قال: حدثنا أبو عاصم , قال: حدثنا عيسى , عن ابن أبي نجيح , عن مجاهد , في قول الله: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) قال: قميصُه مشقوق من دبر , فتلك الشهادة. 19131 - حدثنا الحسن بن محمد , قال: حدثنا شبابة , قال: حدثنا ورقاء , عن ابن أبي نجيح , عن مجاهد , قوله: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) ، قميصُه مشقوق من دبر , فتلك الشهادة. 19132 - حدثنا ابن وكيع , قال: حدثنا المحاربي , عن ليث , عن مجاهد: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) لم يكن من الإنس. 19133 - .... قال: حدثنا حفص , عن ليث , عن مجاهد: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) ، قال: كان من أمر الله , ولم يكن إنسيًا. * * * قال أبو جعفر: والصواب من القول في ذلك , قول من قال: كان صبيًّا في المهد ، للخبر الذي ذكرناه عن رسول الله صلى الله عليه وسلم. أنه ذكر من تكلم في المهد. فذكر أنَّ أحدهم صاحب يوسف. * * * فأمّا ما قاله مجاهد من أنه القميص المقدود، فما لا معنى له ; لأن الله تعالى ذكره أخبر عن الشاهد الذي شهد بذلك أنه من أهل المرأة فقال: (وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا) ، ولا يقال للقميص هو من أهل الرجل ولا المرأة. * * * وقوله: (إِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكَاذِبِينَ) ، لأن المطلوب إذا كان هاربًا فإنما يؤتى من قِبل دبره , فكان معلومًا أن الشق لو كان من قُبُل لم يكن هاربًا مطلوبًا. ولكن كان يكون طالبًا مدفوعًا , وكان يكون ذلك شهادة على كذبه . 19134 - حدثنا ابن حميد , قال: حدثنا سلمة , عن ابن إسحاق , قال: قال: أشهد إن كان قميصه قُدّ من قُبُل لقد صدقت وهو من الكاذبين. ---------------------- الهوامش: (44) انظر تفسير" المراودة" فيما سلف ص : 24 ، 25 . (45) الأثر : 19098 - في المطبوعة :" نوف الشيباني" ، وهو خطأ محض ، مأتاه من سوء كتابة المخطوطة ، وإن كانت واضحة بعض الوضوح ، والصواب" نوف الشامي" ، وهو :" نوف ابن فضالة البكالي الحميري، الشامي" ، انظر ما سلف رقم : 18923 ، والتعليق عليه . (46) الأثر : 19099 -" العلاء بن عبد الجبار" ،" أبو الحسن العطار" ، روى عن حماد بن سلمة ، وروى عنه الحميدي ، وابنه عبد الجبار بن العلاء . صالح الحديث . مترجم في ابن أبي حاتم 3 / 1 / 358 . (47) الأثر : 19100 -" أبو بكر الهذلي" ، كلن يكذب ، متروك الحديث . مضى مرارًا ، آخرها رقم : 17616 ، 18439 ، ولكن حديث أبي هريرة مطولا رواه البخاري في صحيحه ( الفتح 6 : 344 - 348 ) ، ومسلم في صحيحه 16 : 106 ، ورواه أحمد في المسند : 8057 ، 8058 بإسناد صحيح ، وانظر شرح أخي رحمه الله . (48) الأثر : 19103 -" أيوب بن جابر بن سيار اليمامي" ، ضعيف . مترجم في التهذيب ، والكبير 1 / 1 / 410 ، وابن أبي حاتم 1 / 1 / 242 ، وميزان الاعتدال 1 : 132 . (49) قوله :" ذو رأي برأيه" ، أي كان الشاهد رجلا ذا رأي ، قال ذلك برأيه . وانظر الأثر التالي رقم : 19127 . (50) الأثر : 19108 - حديث حماد بن سلمة ، عن عطاء بن السائب ، حديث طويل ، رواه أحمد في مسنده رقم : 2822 ، 2823، 2824 ، 2825 ، وفي آخره : قال" قال ابن عباس : تكلم أربعة صغار ، عيسى بن مريم ، وصاحب جريج ، وشاهد يوسف ، وابن ماشطة فرعون" ، ولم يرفع هذا القول الأخير إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم . وإسناده إسناد صحيح . (51) الأثر : 19114 -" عبد الملك بن الصباح المسمعي" ، ثقة / مترجم في التهذيب ، وابن أبي حاتم 2 / 2 / 354 .