Tabari (1 passage)

1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

   De uitleg van de tafsīr van het woord van Allah de Verhevene: وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لآمَنَ مَنْ فِي الأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ (En als uw Heer het had gewild, zouden allen die op aarde zijn gezamenlijk hebben geloofd — dwingt u de mensen dan totdat zij gelovigen worden?) (10:99)

   Abū Jaʿfar zegt: Allah de Verhevene zegt tot Zijn profeet: وَلَوْ شَاءَ — "Als Uw Heer het had gewild" — o Muḥammad — رَبُّكَ لآمَنَ مَنْ فِي الأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا — "zouden allen die op aarde zijn gezamenlijk in u hebben geloofd" — zodat zij u zouden hebben bevestigd dat u Mijn boodschapper bent, en dat wat u hen hebt gebracht en waartoe u hen uitnodigt — namelijk de eenheid van Allah (tawḥīd) en de oprechte aanbidding van Hem alleen — de waarheid is. Maar Hij wil dat niet, omdat in Allahs voorbeschikking reeds was vastgelegd vóórdat Hij u als boodschapper zond, dat niemand in u zou geloven en u zou volgen en u zou bevestigen in datgene waarmee Allah u heeft gezonden aan leiding en licht, behalve degene voor wie in het eerste Boek — vóór de schepping van de hemelen en de aarde en al wat daarin is — het geluk reeds was voorbestemd. En dezen — die verbaasd zijn over de oprechtheid van Onze openbaring aan u van deze Koran, opdat u daarmee degenen zou waarschuwen die u was opgedragen te waarschuwen — behoren tot hen voor wie bij Mij in het voorafgaande Boek reeds was vastgelegd dat zij niet in u zullen geloven.

   * * *

   En overeenkomstig wat wij hierover hebben gezegd, spraken ook de uitleggers.

   *Vermeldenswaardige uitspraken hierover:*

   17909 — Al-Muthnā heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd Allāh ibn Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī, op gezag van Ibn ʿAbbās, betreffende Zijn woord: وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لآمَنَ مَنْ فِي الأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا en وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلا بِإِذْنِ اللَّهِ (En het is voor geen ziel mogelijk te geloven dan met Allahs toestemming) [Surah Yūnus: 100], en dergelijke in de Koran: de Profeet ﷺ was er vurig op gebrand dat alle mensen zouden geloven en hem zouden volgen in de leiding. Maar Allah deelde hem mede dat niemand gelooft behalve degene voor wie Allah in de eerste vermelding het geluk had voorbestemd, en dat niemand afdwaalt behalve degene voor wie Allah in de eerste vermelding de ellende had voorbestemd.

   * * *

   Als iemand nu zou zeggen: "Wat is de betekenis van de uitdrukking كُلُّهُمْ جَمِيعًا ('allen gezamenlijk'), terwijl 'kull' reeds 'jamīʿ' aanduidt en 'jamīʿ' reeds 'kull' aanduidt — wat is dan de reden voor de herhaling, terwijl elk van de twee woorden het andere overbodig maakt?"

   Hierover hebben de Arabische taalgeleerden van mening verschild:

   Sommige grammatici van de school van Baṣra zeggen: Het woord "jamīʿan" is hier ter bekrachtiging (tawkīd) gebruikt, zoals Allah ook zegt: لا تَتَّخِذُوا إِلَهَيْنِ اثْنَيْنِ (Neemt geen twee goden) [Surah al-Naḥl: 51], waarbij "ilāhayni" (twee goden) reeds het getal twee aangeeft.

   Anderen zeggen: "jamīʿan" werd na "kulluhum" geplaatst omdat "jamīʿan" uitsluitend als bekrachtiging (tawkīd) voorkomt, terwijl "kulluhum" zowel als bekrachtiging als als zelfstandig naamwoord kan voorkomen; daarom werd "jamīʿan" na "kulluhum" gevoegd. Hij zegt: en als men zou zeggen dat beide woorden samen zijn gebruikt om duidelijk te maken dat hun betekenis één is, dan zou dat hier ook kunnen. Hij zegt: en evenzo bij إِلَهَيْنِ اثْنَيْنِ: het getal verklaart alles, men kan zeggen "ik zag een groep van vier", dus toen men "ithnayn" (twee) gebruikte terwijl het getal daarvoor reeds voldoende was — want men zegt: "bij mij is één dirham en twee dirham" zonder dat men hoeft te zeggen "bij mij is één dirham en twee dirham" — dan is dat zo omdat bij "dirham" (meervoud) men "drie" zegt, want het meervoud is ambigu, terwijl "één" en "twee" niet ambigu zijn; vervolgens is het enkelvoud en de tweevoudsvorm gebouwd op de bouw van wat in het meervoud voorkomt, omdat met elk enkelvoud een enkelvoud dient te zijn, want "dirham" duidt het geslacht aan waartoe het behoort, en "één" duidt op alle geslachten. En evenzo duiden "twee" op alle geslachten, terwijl "twee dirham" op zichzelf duiden; vandaar dat de getallen werden gebruikt, want dat is de grondvorm.

   * * *

   En Zijn woord: أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ — Allah de Verhevene zegt tot Zijn profeet Muḥammad ﷺ: niemand zal u, o Muḥammad, bevestigen, niemand zal u volgen en instemmen met wat u hebt gebracht, behalve degene die uw Heer heeft gewild dat hij u bevestigt — niet door uw dwang en niet door uw ijver daarvoor. أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ — dwingt u de mensen dan totdat zij gelovigen in u worden en bevestigers van wat u hen van uw Heer hebt gebracht? Allah de Verhevene zegt tot hem: verkondig dan wat u is opgedragen, en wend u af van de polytheïsten (mushrikīn) over wie het woord van uw Heer bewaarheid is dat zij niet zullen geloven.

   ------------------------------

   Voetnoten:

   (15) In de gedrukte editie staat: "niemand gelooft van zijn volk" — met een toevoeging die niet in het handschrift staat; deze heb ik verwijderd.

   (16) In de gedrukte editie staat: "want het enkelvoud en de tweevoudsvorm zijn gebaseerd op de tegenstrijdigheid van het meervoud" — wat geen betekenis heeft. In het handschrift staat: "vervolgens is het enkelvoud en de tweevoudsvorm gebouwd op de tegenstrijdigheid van het meervoud" — zo, zonder puntjes, en ik heb geprobeerd het te lezen zoals ik het heb vastgesteld, met toevoeging van "mā" (wat) tussen "binā" (bouw) en "fī al-jamīʿ" (in het meervoud). Desondanks blijft er in mijn geest iets van de betekenis van deze woorden onduidelijk; ik vrees dat er iets is weggevallen, want het is mij niet helder.

   Toon originele Arabische tekst

   القول في تأويل قوله تعالى : وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لآمَنَ مَنْ فِي الأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ (99) قال أبو جعفر : يقول تعالى ذكر لنبيه: (ولو شاء) ، يا محمد ، (ربك لآمن من في الأرض كلهم جميعًا)، بك، فصدَّقوك أنك لي رسول ، وأن ما جئتهم به وما تدعوهم إليه من توحيد الله وإخلاص العبودة له ، حقٌّ، ولكن لا يشاء ذلك، لأنه قد سبق من قضاء الله قبل أن يبعثك رسولا أنه لا يؤمن بك ، ولا يتّبعك فيصدقوك بما بعثك الله به من الهدى والنور ، إلا من سبقت له السعادةُ في الكتاب الأوّل قبل أن تخلق السموات والأرض وما فيهن، وهؤلاء الذين عجبوا من صِدْق إيحائنا إليك هذا القرآن لتنذر به من أمرتك بإنذاره ، ممَّن قد سبق له عندي أنهم لا يؤمنون بك في الكتاب السابق. * * * وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل. *ذكر من قال ذلك: 17909- حدثني المثنى قال ، حدثنا عبد الله بن صالح قال ، حدثني معاوية، عن علي، عن ابن عباس قوله: (ولو شاء ربك لآمن من في الأرض كلهم جميعًا) ، وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلا بِإِذْنِ اللَّهِ ، [سورة يونس: 100] ، ونحو هذا في القرآن، فإن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان يحرص أن يؤمن جميعُ الناس ويتابعوه على الهدى، فأخبره الله أنه لا يؤمن إلا من قد سبق له من الله السعادة في الذكر الأَوّل (15) ولا يضلّ إلا من سبق له من الله الشقاء في الذّكر الأول. * * * فإن قال قائل: فما وجه قوله: (لآمن من في الأرض كلهم جميعًا)، فـ " الكل " يدل على " الجميع "، و " الجميع " على " الكل "، فما وجه تكرار ذلك ، وكل واحدة منهما تغني عن الأخرى؟ قيل: قد اختلف أهل العربية في ذلك: فقال بعض نحويي أهل البصرة: جاء بقوله " جميعًا " في هذا الموضع توكيدًا ، كما قال: لا تَتَّخِذُوا إِلَهَيْنِ اثْنَيْنِ ، [سورة النحل: 51] ، ففي قوله: " إلهين " دليل على " الاثنين ". وقال غيره: جاء بقوله " جميعًا " بعد " كلهم "، لأن " جميعًا " لا تقع إلا توكيدًا، و " كلهم " يقع توكيدًا واسمًا، فلذلك جاء ب " جميعًا " بعد " كلهم ". قال: ولو قيل إنه جمع بينهما ليعلم أن معناهما واحد ، لجاز ههنا. قال: وكذلك: إِلَهَيْنِ اثْنَيْنِ ، العدد كله يفسر به، فيقال: " رأيت قومًا أربعة "، فلما جاء " باثنين " ، وقد اكتفى بالعدد منه ، لأنهم يقولون: " عندي درهم ودرهمان " ، فيكفي من قولهم: " عندي درهم واحد ، ودرهمان اثنان " ، فإذا قالوا : " دراهم " قالوا : " ثلاثة "، لأن الجمع يلتبس ، و " الواحد " و " الاثنان " لا يلتبسان، ثم بُنِي الواحد والتثنية على بناء [ما] في الجميع، (16) لأنه ينبغي أن يكون مع كل واحدٍ واحدٌ، لأن " درهمًا " يدل على الجنس الذي هو منه، و " واحد " يدل على كل الأجناس. وكذلك " اثنان " يدلان على كل الأجناس، و " درهمان "، يدلان على أنفسهما، فلذلك جاء بالأعداد ، لأنه الأصل. * * * وقوله: (أفأنت تكره الناس حتى يكونوا مؤمنين) ، يقولُ جل ثناؤه لنبيّه محمد صلى الله عليه وسلم: إنه لن يصدقك يا محمد ، ولن يتبعك ويقرّ بما جئت به إلا من شاء ربك أن يصدّقك، لا بإكراهك إياه ، ولا بحرصك على ذلك ، (أفأنت تكره الناس حتى يكونوا مؤمنين ) لك ، مصدقين على ما جئتهم به من عند ربك؟ يقول له جل ثناؤه: فاصدَعْ بما تؤْمر ، وأعرض عن المشركين الذين حقَّت عليهم كلمة ربّك أنَّهم لا يؤمنون . ------------------------------ الهوامش : (15) في المطبوعة : " لا يؤمن من قومه " ، زاد ما ليس في المخطوطة ، فحذفته . (16) في المطبوعة : " لم يثن الواحدة والتثنية على تنافي الجمع " ، وهو لا معنى له . وفي المخطوطة : " ثم بنى الواحد والتثنية على تنافي الجمع " ، هكذا غير منقوطة ، واستظهرت قراءتها كما أثبتها ، بزيادة " ما " بين " بناء " ، و" في الجميع " . ومع ذلك فبقى في بيان معنى هذا الكلام ، شيء في نفسي ، أخشى أن يكون سقط منه شيء ، فإنه غير واضح عندي