Tabari (1 passage)

1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

   De uitleg van de tafsir van het woord van Allah de Verhevene: فَلَمَّا أَلْقَوْا قَالَ مُوسَى مَا جِئْتُمْ بِهِ السِّحْرُ إِنَّ اللَّهَ سَيُبْطِلُهُ إِنَّ اللَّهَ لا يُصْلِحُ عَمَلَ الْمُفْسِدِينَ (81)

   (Toen zij [alles] neergeworpen hadden, zei Mūsā: Wat jullie hebben meegebracht is toverij. Voorwaar, Allah zal het te niet doen. Voorwaar, Allah herstelt het werk van de verdorvenen niet.)

   Abū Jaʿfar zegt: Allah, verheven is Zijn gedachtenis, zegt: Toen zij neergeworpen hadden wat zij gooiden, zei Mūsā tegen hen: Wat jullie meegebracht hebben is toverij.

   * * *

   De Koranrecitators verschilden in het lezen van deze passage.

   De meerderheid van de recitators van de Hijāz en Irak lazen مَا جِئْتُمْ بِهِ السِّحْرُ als een mededeling van Mūsā betreffende datgene wat de tovenaars van Faraʿon hadden meegebracht — namelijk dat het toverij is. De betekenis van de zin is, naar hun uitleg: Mūsā zei: Wat jullie meegebracht hebben, o tovenaars, dat is de toverij.

   * * *

   Mujāhid en sommige recitators uit Medina en Basra lazen dat als: مَا جِئْتُمْ بِهِ آلسِّحْرُ — als een vraag van Mūsā aan de tovenaars over wat zij hadden meegebracht: is het toverij of iets anders?

   * * *

   Abū Jaʿfar zegt: De lezing die naar mijn oordeel de meest correcte van de twee is, is de lezing van degenen die het als een mededeling lazen, niet als een vraag. Want Mūsā — moge de zegeningen en vrede van Allah op hem rusten — twijfelde er niet aan dat wat de tovenaars hadden meegebracht toverij was zonder enige werkelijkheid, zodat hij de tovenaars zou hoeven te vragen wat het was.

   Bovendien wist hij — moge de zegeningen van Allah op hem rusten — van de tovenaars af; Faraʿon had hen slechts bijeengeroepen om hem te overwinnen met betrekking tot wat hij hun gebracht had van de Waarheid die Allah hem had gegeven. Het ontging hem dan ook niet dat zij hem niet zouden geloven wanneer hij hen berichtte over wat zij hem als valsheid hadden gebracht — zodat hij hen zou vragen of hij hen mocht ondervragen erover. Maar hij — moge de zegeningen van Allah op hem rusten — maakte hen bekend dat hij wist van de nietigheid van wat zij hadden meegebracht, door middel van de Waarheid die hem gegeven was, en dat hij hun list te niet zou doen met zijn kracht.

   Dit is beter passend bij de hoedanigheid van de boodschapper van Allah ﷺ dan het andere.

   * * *

   Als iemand zegt: Wat is dan de reden voor het gebruik van het lidwoord "al-" in "al-siḥr" als de zaak is zoals jij beschreven hebt — terwijl je weet dat het Arabische spraakgebruik in een vergelijkbaar geval is dat men zegt: "Wat ʿAmr mij heeft gebracht is een dirham" en "Wat jouw broer mij gegeven heeft is een dinar", zonder dat men pleegt te zeggen: "Wat jouw broer mij gegeven heeft de dirham" of "Wat ʿAmr mij heeft gebracht de dinar"?

   Dan wordt hem gezegd: Integendeel — het Arabische spraakgebruik is het gebruik van "alif en lām" in het predicaat bij "mā" en "alladhī" wanneer het predicaat gaat over iets bekends dat zowel de spreker als de toegesprokene kennen. Ja, wanneer dat zo is, is het zelfs niet toegestaan anders dan met "alif en lām". Want het predicaat betreft dan iets specifieks dat bij beide partijen bekend is. Het komt zonder "alif en lām" wanneer het predicaat gaat over iets onbekends dat niet geïdentificeerd is en niet gericht is op iets specifiek — dan treedt "alif en lām" niet op in het predicaat.

   De mededeling van Mūsā nu betrof iets dat zowel bij hem als bij de tovenaars bekend was. Dat wil zeggen: zij hadden datgene wat Mūsā hen had gebracht aan tekenen — die Allah hem als bewijs had gesteld voor zijn waarachtigheid en zijn profeetschap — betiteld als toverij. Mūsā zei hen dan: De toverij die jullie datgene waarmee ik tot jullie gekomen ben van de tekenen hebben betiteld, o tovenaars — dát is wat jullie zelf hebben meegebracht, niet wat ik jullie gebracht heb. Vervolgens berichtte hij hen dat Allah het te niet zou doen. Hij zei: إِنَّ اللَّهَ سَيُبْطِلُهُ — dat wil zeggen: Hij zal het wegnemen. En Allah, verheven is Zijn gedachtenis, deed het weg, doordat Hij de staf van Mūsā over hen liet heersen — nadat Hij die in een grote slang had veranderd die alles verslond — totdat er niets van overbleef. إِنَّ اللَّهَ لا يُصْلِحُ عَمَلَ الْمُفْسِدِينَ — dat wil zeggen: Hij herstelt het werk niet van degenen die streven naar verderf op de aarde van Allah met wat Hij verafschuwt, en die daarin handelen in ongehoorzaamheid aan Hem.

   * * *

   Er is vermeld dat dit in de lezing van Ubayy ibn Kaʿb luidt: مَا أَتَيْتُمْ بِهِ سِحْرٌ .

   En in de lezing van Ibn Masʿūd: مَا جِئْتُمْ بِهِ سِحْرٌ — en dit bevestigt de lezing van degenen die op de wijze lazen die wij verkozen hebben.

   * * *

   Voetnoten:

   Zie Maʿānī al-Qurʾān van al-Farrāʾ, deel 1, blz. 475 — met nuttige nadere uitwerking.

   In het handschrift staat: "wat zij hem van die Waarheid hadden gebracht die hem gegeven was" — en ik acht het waarschijnlijk dat de kopiist van het handschrift iets heeft weggelaten; maar wat in de gedrukte uitgave staat, geeft de betekenis ervan weer door de toevoeging van de bāʾ in "bi-l-ḥaqq", ook al acht ik de zin daarin zwak.

   In de gedrukte uitgave staat "bi-jaddihi" met jīm; correct is met ḥāʾ. En "al-ḥadd" betekent scherpte, kracht en overmeestering.

   Zo in het handschrift: "lā yakādūna an yaqūlū"; na "yaqūlū" staat de letter "ṭ" als aanduiding van een fout — maar het is geen fout. Ibn Hishām heeft in Shawāhid al-Tawḍīḥ, blz. 98–102, een goed hoofdstuk gewijd aan het gebruik van "kāda" met "an" erbij, en hij heeft daarvoor bewijzen aangevoerd uit de hadith en de poëzie, met de best mogelijke bewijsvoering.

   In de gedrukte uitgave en het handschrift is "wa-l-lām" weggevallen.

   Zie Maʿānī al-Qurʾān van al-Farrāʾ, deel 1, blz. 475.

   Zie de uitleg van "al-ifsād" in de eerder vermelde taalkundige registers onder (fasada).

   Zie deze twee lezingen in Maʿānī al-Qurʾān van al-Farrāʾ, deel 1, blz. 475.

   Toon originele Arabische tekst

   القول في تأويل قوله تعالى : فَلَمَّا أَلْقَوْا قَالَ مُوسَى مَا جِئْتُمْ بِهِ السِّحْرُ إِنَّ اللَّهَ سَيُبْطِلُهُ إِنَّ اللَّهَ لا يُصْلِحُ عَمَلَ الْمُفْسِدِينَ (81) قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره: فلما ألقوا ما هم ملقوه ، قال لهم موسى: ما جئتم به السحر. * * * واختلفت القرأة في قراءة ذلك. فقرأته عامة قرأة الحجاز والعراق ( مَا جِئْتُمْ بِهِ السِّحْرُ ) على وجه الخبر من موسى عن الذي جاءت به سحرة فرعون ، أنه سحرٌ. كأن معنى الكلام على تأويلهم: قال موسى: الذي جئتم به أيّها السحرة ، هو السحر. * * * وقرأ ذلك مجاهد وبعض المدنيين والبصريين: (مَا جِئْتُمْ بِهِ آلسِّحْرُ) على وجه الاستفهام من موسى إلى السحرة عما جاؤوا به، أسحر هو أم غيره؟ (2) * * * قال أبو جعفر: وأولى القراءتين في ذلك عندي بالصواب ، قراءة من قرأه على وجه الخبر لا على الاستفهام، لأن موسى صلوات الله وسلامه عليه ، لم يكن شاكا فيما جاءت به السحرة أنه سحر لا حقيقة له ، فيحتاج إلى استخبار السحرة عنه ، أي شيء هو؟ وأخرى أنه صلوات الله عليه قد كان على علم من السحرة، إنما جاء بهم فرعون ليغالبوه على ما كان جاءهم به من الحق الذي كان الله آتاه، فلم يكن يذهب عليه أنهم لم يكونوا يصدِّقونه في الخبر عمّا جاءوه به من الباطل، فيستخبرهم أو يستجيز استخبارهم عنه، ولكنه صلوات الله عليه أعلمهم أنه عالم ببطول ما جاؤوا به من ذلك بالحق الذي أتاه ، (3) ومبطلٌ كيدهم بحَدِّه . (4) وهذه أولى بصفة رسول الله صلى الله عليه وسلم من الأخرى. * * * فإن قال قائل: فما وجه دخول الألف واللام في " السحر " إن كان الأمر على ما وصفت ، وأنت تعلم أن كلام العرب في نظير هذا أن يقولوا: " ما جاءني به عمرو درهمٌ ، والذي أعطاني أخوك دينار " ، ولا يكادون أن يقولوا (5) : الذي أعطاني أخوك الدرهم ، وما جاءني به عمرو الدينار؟ قيل له: بلى، كلام العرب إدخال " الألف واللام " في خبر " ما " و " الذي" إذا كان الخبر عن معهود قد عرفه المخاطَب والمخاطِب، بل لا يجوز إذا كان ذلك كذلك إلا بالألف واللام، لأنّ الخبر حينئذ خبرٌ عن شيء بعينه معروف عند الفريقين، وإنما يأتي ذلك بغير " الألف واللام " ، (6) إذا كان الخبر عن مجهول غير معهود ولا مقصود قصدَ شيء بعينه، فحينئذ لا تدخل الألف واللام في الخبر. (7) وخبرُ موسى كان خبرًا عن معروف عنده وعند السحرة، وذلك أنها كانت نسبت ما جاءهم به موسى من الآيات التي جعلها الله عَلَمًا له على صدقه ونبوته ، إلى أنه سحرٌ، فقال لهم موسى: السحرُ الذي وصفتم به ما جئتكم به من الآيات أيها السحرة، هو الذي جئتم به أنتم ، لا ما جئتكم به أنا. ثم أخبرهم أن الله سيبطله. فقال: (إن الله سيبطله) ، يقول: سيذهب به، فذهب به تعالى ذكره ، بأن سلط عليه عصا موسى قد حوّلها ثعبانًا يتلقَّفه ، حتى لم يبق منه شيء ، (إن الله لا يصلح عمل المفسدين) ، يعني: أنه لا يصلح عمل من سعى في أرض الله بما يكرهه ، وعمل فيها بمعاصيه. (8) * * * وقد ذكر أن ذلك في قراءة أبي بن كعب: (مَا أَتَيْتُمْ بِهِ سِحْرٌ). * * * وفي قراءة ابن مسعود: (مَا جِئْتُمْ بِهِ سِحْرٌ) ، (9) وذلك مما يؤيد قراءة من قرأ بنحو الذي اخترنا من القراءة فيه. ----------------------- الهوامش : (2) انظر معاني القرآن للفراء 1 : 475 ، وفيه تفصيل مفيد . (3) في المخطوطة : " ما جاؤوا به من ذلك الحق الذي أتاه " ، وأرجح أن ناسخ المخطوطة قد أسقط شيئًا من الكلام ، ولكن ما في المطبوعة يؤدي عن معناه ، وذلك بزيادة الباء في " بالحق " ، وإن كانت الجملة عندي ضعيفة . (4) في المطبوعة : " بجده " بالجيم ، والصواب بالحاء . و " الحد " الشدة والبأس والسطوة . (5) هكذا في المخطوطة " لا يكادون أن يقولوا " ، وبعد " يقولوا " حرف " ط " دلالة على الخطأ ، وليس خطأ . وقد عقد ابن هشام في شواهد التوضيح لمشكلات الجامع الصحيح : 98 - 102 ، فصلا جيدًا في وقوع خبر " كاد " مقرونا به " أن " ، وذكر شواهده في الحديث وفي الشعر ، واحتج لذلك أحسن الاحتجاج . (6) في المطبوعة والمخطوطة أسقط " واللام " . (7) انظر معاني القرآن للفراء 1 : 475 . (8) انظر تفسير " الإفساد " فيما سلف من فهارس اللغة ( فسد ) . (9) انظر هاتين القراءتين في معاني القرآن للفراء 1 : 475 .