Tabari (1 passage)

1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

   De uitleg van het woord van Allah, de Verhevene: قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكَائِكُمْ مَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لا يَهِدِّي إِلا أَنْ يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ (35) (Zeg: Is er onder uw deelgenoten iemand die naar de waarheid leidt? Zeg: Allah leidt naar de waarheid. Is dan degene die naar de waarheid leidt meer het volgen waard, of degene die zelf geen leiding vindt tenzij hij geleid wordt? Wat is er met u? Hoe oordeelt u?)

   Abū Jaʿfar zegt: Allah, de Verhevene, zegt tot Zijn profeet Muḥammad ﷺ: "Zeg" — o Muḥammad — aan deze polytheïsten (mushrikīn): "Is er onder uw deelgenoten" — degenen die u aanroept naast Allah, te weten hun goden en afgodsbeelden — "iemand die naar de waarheid leidt?" Dat wil zeggen: is er iemand die een dwalende uit zijn dwaling naar het rechte pad leidt, en die iemand die van de ware richting is afgeweken naar de duidelijke, rechte weg terugbrengt? Zij zijn immers niet in staat te beweren dat hun goden en afgodsbeelden een dwalende leiden of een afgevedene terugbrengen. Want als zij dat wél beweerden, zou de directe waarneming hen weerleggen, en zou de proef door eigen aanschouwing hun onvermogen daartoe aantonen. Wanneer zij dan zeggen: "Nee" en dit erkennen, zeg hun dan: "Allah leidt de dwalende die van de ware richting is afgeweken naar de waarheid." "Is dan degene die leidt" — o mensen — de dwalende naar de waarheid, en de afgedwaalde van het rechte inzicht naar het rechte inzicht, "meer het volgen waard" in hetgeen hij oproept, "of degene die zelf geen leiding vindt tenzij hij geleid wordt?"

   * * *

   De Koranrecitators verschilden van mening over de lezing van dit woord.

   De meerderheid van de recitators van Medina las: ( أَمَّنْ لا يَهْدِّي ) — met een rustende hāʾ en een verdubbelde dāl, waardoor zij twee rustende letters achter elkaar plaatsten. Het lijkt erop dat wat hen hiertoe bracht, was dat zij de oorsprong van het woord zagen als: "am man lā yahtadī", en zij het in de spelling van de muṣḥaf aantroffen zonder de letter die zij lazen — waarbij de tāʾ was weggevallen doordat hij werd ingevoegd in de dāl, zodat zij de hāʾ in zijn oorspronkelijke rustende staat lieten en de dāl verdubbelden om de invoeging van de tāʾ daarin na te streven, waardoor de rustende hāʾ en de rustende dāl tesamen kwamen. Evenzo handelden zij bij Zijn woord: وَقُلْنَا لَهُمْ لا تَعْدُوا فِي السَّبْتِ [Surah al-Nisāʾ (4:154)], en bij Zijn woord: يَخِصِّمُونَ [Surah Yā Sīn (36:49)].

   * * *

   Sommige recitators van Mekka, de Levant en Basra lazen: (يَهَدِّي) — met een open hāʾ en een verdubbelde dāl. Zij streefden hetzelfde na als de Medinezen wat betreft de grondvorm van het woord, met dit verschil dat zij de vocaal van de tāʾ uit "yahtadī" naar de rustende hāʾ overdroegen — zij brachten de hāʾ in beweging met die vocaal — en de tāʾ in de dāl inschoven en de dāl verdubbelden.

   * * *

   Sommige recitators van Kūfa lazen: (يَهِدِّي) — met een open yāʾ, een gekasreerde hāʾ en een verdubbelde dāl — in de richting van wat de recitators van Medina nastreefden, met dit verschil dat zij de hāʾ kasra gaven vanwege de kasra van de dāl uit "yahtadī", omdat het bezwaarlijk is een fatḥa te laten volgen door een kasra in één en dezelfde letter.

   * * *

   Daarna lazen de meeste recitators van Kūfa: ( أَمَّنْ لا يَهْدِي ) — met een rustende hāʾ en een lichte dāl. Zij zeiden: "De Arabieren zeggen 'hadaytu' in de betekenis van 'ihtadaytu'." Zij zeiden: "De betekenis van ( أَمَّنْ لا يَهْدِي ) is dus: of degene die zichzelf geen leiding vindt tenzij hij geleid wordt."

   * * *

   Abū Jaʿfar zegt: De meest correcte lezing in dezen is de lezing van wie leest: ( أَمَّنْ لا يَهَدِّي ) — met een open hāʾ en een verdubbelde dāl — vanwege de reden die wij hebben uiteengezet voor de recitator die het aldus leest, en omdat niemand met kennis van de Arabische taal de juistheid ervan kan ontkennen, ook al verwerpt een enkeling een andere lezing. Het is immers het meest passend dat het woord van Allah wordt gelezen in het meest welbesproken taalgebruik waarin Zijn woord is neergedaald.

   * * *

   De betekenis van het woord is dan: "Is degene die naar de waarheid leidt meer het volgen waard, of degene die voor niets leiding vindt tenzij hij geleid wordt?"

   * * *

   Sommige uitleggers waren van mening dat de betekenis hiervan is: "Of degene die niet van zijn plaats kan wijken tenzij hij wordt verplaatst."

   * * *

   Mujāhid placht over de uitleg hiervan het volgende te zeggen:

   17660 — Al-Muthanná heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid over Zijn woord: أَفَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لا يَهِدِّي إِلا أَنْ يُهْدَى — hij zei: "De afgodsbeelden. Allah leidt van hen en van anderen wie Hij wil, naar wie Hij wil."

   17661 — Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: Al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, op gezag van Mujāhid over Zijn woord: أَمَّنْ لا يَهِدِّي إِلا أَنْ يُهْدَى — hij zei: "Het afgodsbeeld."

   * * *

   En Zijn woord: فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ — waarom begrijpt u niet dat degene die naar de waarheid leidt meer het volgen waard is dan degene die voor niets leiding vindt tenzij een ander hem daarheen leidt? Laat dan na het volgen en aanbidden van degene die voor niets leiding vindt, en volg Hem die u leidt in de duisternissen van het land en de zee, en wijd uw aanbidding uitsluitend aan Hem — maak Hem daarin enig en alleen — in plaats van degenen die u daarin als deelgenoten met Hem stelt, te weten uw goden en afgodsbeelden.

   Toon originele Arabische tekst

   القول في تأويل قوله تعالى : قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكَائِكُمْ مَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لا يَهِدِّي إِلا أَنْ يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ (35) قال أبو جعفر: يقول تعالى ذكره لنبيه محمد صلى الله عليه وسلم: (قل) ، يا محمد لهؤلاء المشركين ، (هل من شركائكم) ، الذين تدعون من دون الله، وذلك آلهتهم وأوثانُهم، (من يهدي إلى الحق) يقول: من يرشد ضالا من ضلالته إلى قصد السبيل، ويسدِّد جائرًا عن الهدى إلى واضح الطريق المستقيم؟ فإنهم لا يقدرون أن يدَّعوا أن آلهتهم وأوثانهم تُرشد ضالا أو تهدي جائرًا. وذلك أنهم إن ادَّعوا ذلك لها أكذبتهم المشاهدة ، وأبان عجزَها عن ذلك الاختبارُ بالمعاينة. فإذا قالوا " لا " وأقرُّوا بذلك، فقل لهم. فالله يهدي الضالَّ عن الهدى إلى الحق ، (أفمن يهدي) أيها القوم ضالا إلى الحقّ، وجائرًا عن الرشد إلى الرشد ، (أحق أن يتبع) ، إلى ما يدعو إليه ( أَمَّنْ لا يهدِّي إِلا أن يُهدى)؟ * * * واختلفت القراء في قراءة ذلك. فقرأته عامة قراء أهل المدينة: ( أَمَّنْ لا يَهْدِّي ) بتسكين الهاء ، وتشديد الدال، فجمعوا بين ساكنين (3) ، وكأنّ الذي دعاهم إلى ذلك أنهم وجَّهوا أصل الكلمة إلى أنه: أم من لا يهتدي، ووجدوه في خطّ المصحف بغير ما قرءوا ، (4) وأن التاء حذفت لما أدغمت في الدال، فأقرُّوا الهاء ساكنة على أصلها الذي كانت عليه، وشدَّدوا الدال طلبًا لإدغام التاء فيها، فاجتمع بذلك سكون الهاء والدال. وكذلك فعلوا في قوله: وَقُلْنَا لَهُمْ لا تَعْدُوا فِي السَّبْتِ ، [سورة النساء: 154] ، (5) وفي قوله: يَخِصِّمُونَ ، [سورة يس: 49]. (6) * * * وقرأ ذلك بعض قراء أهل مكة والشام والبصرة ، "(يَهَدِّي) بفتح الهاء وتشديد الدال. وأمُّوا ما أمَّه المدنيون من الكلمة، غير أنهم نقلوا حركة التاء من " يهتدي": إلى الهاء الساكنة، ، فحرَّكوا بحركتها ، وأدغموا التاء في الدال فشدّدوها. * * * وقرأ ذلك بعض قراء الكوفة: (يَهِدِّي)، بفتح الياء، وكسر الهاء ، وتشديد الدال، بنحو ما قصدَه قراء أهل المدينة، غير أنه كسر الهاء لكسرة الدال من " يهتدي"، استثقالا للفتحة بعدها كسرةٌ في حرف واحدٍ. * * * وقرأ ذلك بعدُ ، عامة قراء الكوفيين (7) ( أَمَّنْ لا يَهْدِي)، بتسكين الهاء وتخفيف الدال. وقالوا: إن العرب تقول: " هديت " بمعنى " اهتديت "، قالوا: فمعنى قوله: ( أَمَّنْ لا يهدي) : أم من لا يَهْتَدي إلا أن يهدى . * * * قال أبو جعفر: وأولى القراءة في ذلك بالصواب ، قراءةُ من قرأ: ( أَمَّنْ لا يَهَدِّي) بفتح الهاء وتشديد الدال، لما وصفنا من العلة لقارئ ذلك كذلك، وأن ذلك لا يدفع صحته ذو علم بكلام العرب ، وفيهم المنكر غيره. وأحقُّ الكلام أن يقرأ بأفصح اللغات التي نـزل بها كلامُ الله. * * * فتأويل الكلام إذًا: أفمن يهدي إلى الحق أحق أن يتبع، أم من لا يهتدي إلى شيء إلا أن يهدى ؟ * * * وكان بعض أهل التأويل يزعم أن معنى ذلك: أم من لا يقدر أن ينتقل عن مكانه إلا أن يُنْقل. * * * وكان مجاهد يقول في تأويل ذلك ما:- 17660- حدثني المثنى قال ، حدثنا أبو حذيفة قال ، حدثنا شبل، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد: (أفمن يهدي إلى الحق أحق أن يتبع أَمَّنْ لا يهدّي إلا أن يهدى )، قال: الأوثان، الله يهدي منها ومن غيرها من شاء لمن شاء. 17661- حدثنا القاسم قال ، حدثنا الحسين قال ، حدثني حجاج، عن ابن جريج، عن مجاهد قوله: (أمن لا يهدي إلا أن يهدى) ، قال: قال: الوثن. * * * وقوله: (فما لكم كيف تحكمون) ، ألا تعلمون أن من يهدي إلى الحق أحقُّ أن يتبع من الذي لا يهتدي إلى شيء ، إلا أن يهديه إليه هادٍ غيره، فتتركوا اتّباع من لا يهتدي إلى شيء وعبادته ، وتتبعوا من يهديكم في ظلمات البر والبحر ، وتخلصوا له العبادة فتفردوه بها وحده ، دون ما تشركونه فيها من آلهتكم وأوثانكم؟ ------------------------ الهوامش : (3) انظر ما قاله في شبه هذه القراءة فيما سلف 9 : 362 . (4) في المطبوعة : " بغير ما قرروا " ، والصواب ما في المخطوطة . (5) انظر ما سلف في هذه القراءة 9 : 362 . (6) انظر ما سيأتي في هذه القراءة 23 : 11 ( بولاق ) . (7) في المطبوعة : " وقرأ ذلك بعض عامة قرأة ، الكوفيين " جعل " بعد " ، " بعض " ، فأفسد الكلام وأسقطه .