Tafseer van De Familie van Imraan · Aal-i-Imraan · 3:102
O jullie die geloven, vreest Allah vol ware godsvrees voor Hem, en sterft niet anders dan als moslims.
De uitleg van Zijn — verheven is Hij — woord: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلا تَمُوتُنَّ إِلا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ (102) ("O jullie die geloven, vreest Allah zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden, en sterft niet anders dan als overgegevenen (moslims)") (3:102)
Abū Jaʿfar zei: Hij — verheven is Zijn lof — bedoelt daarmee: o gemeenschap van hen die Allah en Zijn boodschapper waarachtig hebben verklaard = "vreest Allah", vreest Allah en let nauwlettend op Hem door Hem te gehoorzamen en het vermijden van het ongehoorzaam zijn aan Hem = "zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden", dat wil zeggen: met de ware vrees voor Hem, en dat is dat Hij gehoorzaamd wordt en niet weerstreefd, dat Hem gedankt wordt en niet ondankbaar bejegend, dat Hij gedacht wordt en niet vergeten = "en sterft niet", o gelovigen in Allah en Zijn boodschapper = "anders dan als overgegevenen (moslims)" aan jullie Heer, Hem in gehoorzaamheid onderworpen, de godheid en de aanbidding uitsluitend voor Hem voorbehoudend.
* * *
En in overeenstemming met wat wij hierover hebben gezegd, hebben de mensen van de uitleg gesproken.
* Vermelding van wie dat heeft gezegd:
7536 — Muḥammad ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld = en al-Ḥasan ibn Yaḥyā heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Razzāq heeft ons bericht, hij zei: al-Thawrī heeft ons bericht = op gezag van Zubayd, op gezag van Murra, op gezag van ʿAbd Allāh: "vreest Allah zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden", hij zei: dat Hij gehoorzaamd wordt en niet weerstreefd, en gedacht wordt en niet vergeten, en gedankt wordt en niet ondankbaar bejegend.
7537 — Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, op gezag van Zubayd, op gezag van Murra al-Hamdānī, op gezag van ʿAbd Allāh, hetzelfde.
7538 — Ibn al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Jaʿfar heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, op gezag van Zubayd, op gezag van Murra al-Hamdānī, op gezag van ʿAbd Allāh, hetzelfde.
7539 — Abū Kurayb en Abū al-Sāʾib hebben ons verteld, zij zeiden: Ibn Idrīs heeft ons verteld, hij zei: ik hoorde Layth, op gezag van Zubayd, op gezag van Murra ibn Sharāḥīl al-Bakīlī, op gezag van ʿAbd Allāh ibn Masʿūd, hetzelfde.
7540 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: al-Ḥajjāj ibn al-Minhāl heeft ons verteld, hij zei: Jarīr heeft ons verteld, op gezag van Zubayd, op gezag van ʿAbd Allāh, hetzelfde.
7541 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Nuʿaym heeft ons verteld, hij zei: Misʿar heeft ons verteld, op gezag van Zubayd, op gezag van Murra, op gezag van ʿAbd Allāh, hetzelfde.
7542 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: ʿAmr ibn ʿAwn heeft ons verteld, hij zei: Hushaym heeft ons bericht, op gezag van al-Masʿūdī, op gezag van Zubayd al-Iyāmī, op gezag van Murra, op gezag van ʿAbd Allāh, hetzelfde.
7543 — Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Jarīr heeft ons verteld, op gezag van Manṣūr, op gezag van Zubayd, op gezag van Murra, op gezag van ʿAbd Allāh, hetzelfde.
7544 — Muḥammad ibn Sinān heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van Abū Isḥāq, op gezag van ʿAmr ibn Maymūn: "vreest Allah zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden", hij zei: dat Hij gehoorzaamd wordt en niet weerstreefd, en gedankt wordt en niet ondankbaar bejegend, en gedacht wordt en niet vergeten.
7545 — Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, op gezag van Isrāʾīl, op gezag van Abū Isḥāq, op gezag van ʿAmr ibn Maymūn, iets dergelijks.
7546 — Ibn al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā ibn Saʿīd heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, hij zei: ʿAmr ibn Murra heeft ons verteld, op gezag van Murra, op gezag van al-Rabīʿ ibn Khuthaym, hij zei: dat Hij gehoorzaamd wordt en niet weerstreefd, en gedankt wordt en niet ondankbaar bejegend, en gedacht wordt en niet vergeten.
7547 — Al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: Abū Dāwūd heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, op gezag van ʿAmr ibn Murra, hij zei: ik hoorde Murra al-Hamdānī overleveren, op gezag van al-Rabīʿ ibn Khuthaym, betreffende het woord van Allah — machtig en verheven is Hij —: "vreest Allah zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden", en hij vermeldde het op dergelijke wijze.
7548 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Qays ibn Saʿd, op gezag van Ṭāwūs: "o jullie die geloven, vreest Allah zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden", dat Hij gehoorzaamd wordt en niet weerstreefd.
7549 — Muḥammad ibn Sinān heeft ons verteld, hij zei: Abū Bakr al-Ḥanafī heeft ons verteld, hij zei: ʿAbbād heeft ons verteld, op gezag van al-Ḥasan, betreffende Zijn woord: "o jullie die geloven, vreest Allah zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden", hij zei: "zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden", dat Hij gehoorzaamd wordt en niet weerstreefd.
7550 — Muḥammad ibn al-Ḥusayn heeft mij verteld, hij zei: Aḥmad ibn al-Mufaḍḍal heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī: vervolgens richtte Hij Zich tot hen — dat wil zeggen tot de gelovigen onder de Anṣār — en zei: "o jullie die geloven, vreest Allah zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden, en sterft niet anders dan als overgegevenen". Wat "zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden" betreft: dat Hij gehoorzaamd wordt en niet weerstreefd, en gedacht wordt en niet vergeten, en gedankt wordt en niet ondankbaar bejegend.
7551 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Ḥajjāj ibn al-Minhāl heeft ons verteld, hij zei: Hammām heeft ons verteld, op gezag van Qatāda: "o jullie die geloven, vreest Allah zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden", dat Hij gehoorzaamd wordt en niet weerstreefd; hij zei: "en sterft niet anders dan als overgegevenen".
* * *
En anderen hebben gezegd: de uitleg daarvan is veeleer zoals:
7552 — Al-Muthannā heeft mij dit verteld, hij zei: ʿAbd Allāh ibn Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī, op gezag van Ibn ʿAbbās, betreffende Zijn woord: "vreest Allah zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden", hij zei: "zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden", dat zij in de zaak van Allah de ware jihād strijden zoals Hem toekomt, en dat hen in de zaak van Allah geen blaam van een berisper treft, en dat zij ten behoeve van Allah de gerechtigheid handhaven, al was het tegen henzelf, hun vaders en hun zonen.
* * *
Vervolgens zijn de mensen van de uitleg het oneens geworden over dit vers: of het is afgeschaft (mansūkh) of niet.
Sommigen van hen zeiden: het is van kracht (muḥkam), niet afgeschaft.
* Vermelding van wie dat heeft gezegd:
7553 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd Allāh ibn Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya ibn Ṣāliḥ heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī, op gezag van Ibn ʿAbbās, betreffende Zijn woord: "vreest Allah zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden", dat het niet is afgeschaft, maar "zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden", is dat je in de zaak van Allah de ware jihād strijdt zoals Hem toekomt = vervolgens vermeldde hij de uitleg ervan die wij zojuist op zijn gezag hebben vermeld.
7554 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Qays ibn Saʿd, op gezag van Ṭāwūs: "o jullie die geloven, vreest Allah zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden", en als jullie dat niet doen en niet in staat zijn, sterft dan niet anders dan als overgegevenen.
7555 — Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, hij zei: Ṭāwūs zei betreffende Zijn woord "en sterft niet anders dan als overgegevenen", hij zegt: als jullie Hem niet vrezen zoals het hoort, sterft dan niet anders dan als overgegevenen.
* * *
En anderen hebben gezegd: het is afgeschaft; afgeschaft door Zijn woord: فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ ("Vreest Allah dan zoveel als jullie kunnen") [Surah al-Taghābun: 16].
* Vermelding van wie dat heeft gezegd:
7556 — Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, betreffende Zijn woord: "o jullie die geloven, vreest Allah zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden, en sterft niet anders dan als overgegevenen", vervolgens openbaarde Hij de verlichting en de verzachting, en bewees Hij opnieuw Zijn gunst en barmhartigheid, met inachtneming van wat Hij kent van de zwakheid van Zijn schepping, en zei: فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ ("Vreest Allah dan zoveel als jullie kunnen"). Zo kwam dit vers, waarin verlichting, verlossing en verzachting ligt.
7557 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: al-Ḥajjāj ibn al-Minhāl al-Anmāṭī heeft ons verteld, hij zei: Hammām heeft ons verteld, op gezag van Qatāda: "o jullie die geloven, vreest Allah zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden, en sterft niet anders dan als overgegevenen", hij zei: het is afgeschaft door dit vers dat in "al-Taghābun" staat: فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَاسْمَعُوا وَأَطِيعُوا ("Vreest Allah dan zoveel als jullie kunnen, en luistert en gehoorzaamt"), en daarop nam de boodschapper van Allah — moge Allah hem zegenen en vrede schenken — de eed van trouw af, op het horen en gehoorzamen voor zover zij dat konden.
7558 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd Allāh ibn Abī Jaʿfar heeft ons verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van al-Rabīʿ ibn Anas, hij zei: toen werd geopenbaard: "vreest Allah zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden", werd daarna geopenbaard: فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ ("Vreest Allah dan zoveel als jullie kunnen"), en zo schafte dat dit vers af dat in "Āl ʿImrān" staat.
7559 — Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: Aḥmad heeft ons verteld, hij zei: Asbāṭ heeft ons verteld, op gezag van al-Suddī: "o jullie die geloven, vreest Allah zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden, en sterft niet anders dan als overgegevenen", en de mensen waren hiertoe niet in staat, dus schafte Allah het voor hen af en zei: فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ ("Vreest Allah dan zoveel als jullie kunnen").
7560 — Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei betreffende Zijn woord: "o jullie die geloven, vreest Allah zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden", hij zei: er kwam een streng gebod! Zij zeiden: en wie kan de maat hiervan kennen of bereiken? Toen Hij wist dat dit hun zwaar viel, schafte Hij het voor hen af, en bracht dit andere vers en zei: فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ ("Vreest Allah dan zoveel als jullie kunnen"), en zo schafte Hij het af.
* * *
Wat betreft Zijn woord "en sterft niet anders dan als overgegevenen", de uitleg daarvan is zoals:
7561 — Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shibl heeft ons verteld, op gezag van Qays ibn Saʿd, op gezag van Ṭāwūs: "en sterft niet anders dan als overgegevenen", hij zei: op de islam, en op de heiligheid van de islam.
--------------------
De voetnoten:
(12) Zie de uiteenzetting over de betekenis van "tuqāt" in wat voorafging, 6: 313–317.
(13) In de gedrukte editie staat: "al-ulūhiyya", en dat is juist; ik heb echter aangehouden wat in het handschrift staat, en dat is naar zijn betekenis ook juist; maar zo schrijft Abū Jaʿfar het, en zie wat voorafging, 6: 275, aantekening 2.
(14) De overlevering 7537 en de overleveringen die erop volgen zijn verschillende isnāds voor deze overlevering. Al-Ḥākim heeft haar opgenomen in al-Mustadrak via de weg van Abū Nuʿaym, op gezag van Misʿar, en dat is overlevering nr. 7541, waarin "en gedankt wordt en niet ondankbaar bejegend" niet voorkomt, en hij zei: "dit is een ṣaḥīḥ-overlevering volgens de voorwaarde van de twee shaykhs (al-Bukhārī en Muslim), maar zij hebben haar niet opgenomen", en al-Dhahabī stemde daarmee in.
(15) Overlevering 7539: in de gedrukte editie staat: "Murra ibn Sharāḥīl al-Hamdānī", anders dan wat in het handschrift staat, en beide zijn correct en juist; zie overlevering nr. 2521 en de aantekening daarbij.
(16) Overlevering 7544: "Yaḥyā" is "Yaḥyā ibn Abī Bukayr al-Asadī", reeds genoemd onder nr. 5797; "Sufyān" is al-Thawrī, en "Abū Isḥāq" is Abū Isḥāq al-Sabīʿī. In het handschrift en de gedrukte editie stond: "Yaḥyā ibn Sufyān heeft ons verteld", maar er bestaat onder de overleveraars niemand die zo heet, en het juiste is wat ik heb vastgesteld.
(17) De overleveringen 7546 en 7547: "al-Rabīʿ ibn Khuthaym al-Thawrī"; zijn biografie ging voorbij onder nr. 1430. In de gedrukte editie stond "ibn Khaytham", en dat is een fout die ook in de andere overlevering voorbijging, en op andere plaatsen; ik heb het verbeterd naar het handschrift.
(18) Overlevering 7552: Abū Jaʿfar al-Naḥḥās heeft haar overgeleverd in al-Nāsikh wa-l-mansūkh: 88, met enig verschil in bewoording. In het handschrift staat: "dat je in de zaak van Allah strijdt" in het enkelvoud, terwijl de context het meervoud vereist, en het is in de juiste vorm in de gedrukte editie en in al-Nāsikh wa-l-mansūkh gekomen, behalve dat hij zei: "dat jullie strijden ... en dat hen niet treft ... en dat jullie handhaven ... al was het tegen julliezelf, jullie vaders en jullie zonen", in de aansprekende vorm.
(19) Overlevering 7553: dit is de voorgaande overlevering, en in het handschrift en de gedrukte editie staat: "dat je strijdt", en zie de voorgaande aantekening.
(20) Abū Jaʿfar — moge Allah tevreden over hem zijn — heeft ervan afgezien een van de twee opvattingen boven de andere te verkiezen, terwijl het zijn plicht was dit duidelijk te maken. Abū Jaʿfar al-Naḥḥās heeft het wel verduidelijkt in al-Nāsikh wa-l-mansūkh: 88, 89, waar hij na het aanhalen van overlevering 7542 en zijn weergave van het woord van Qatāda zei: "Abū Jaʿfar zei: het is onmogelijk dat hier gezegd wordt dat er sprake is van afschaffer of afgeschaftene, behalve bij wijze van kunstgreep, en dat omdat de betekenis van het afschaffen van iets is: het wegnemen ervan en het brengen van zijn tegendeel; het is dus onmogelijk dat gezegd wordt: 'vreest Allah' is afgeschaft, vooral in samenhang met het woord van de Profeet — moge Allah hem zegenen en vrede schenken — waarin de verduidelijking van het vers ligt, zoals werd voorgelezen aan Aḥmad ibn Muḥammad ibn al-Ḥajjāj, op gezag van Yaḥyā ibn Sulaymān, hij zei: Abū al-Aḥwaṣ heeft ons verteld, hij zei: Abū Isḥāq heeft ons verteld, op gezag van ʿAmr ibn Maymūn, op gezag van Muʿādh ibn Jabal, hij zei: de boodschapper van Allah — moge Allah hem zegenen en vrede schenken — zei: 'O Muʿādh, weet je wat het recht van Allah op de dienaren is? Ik zei: Allah en Zijn boodschapper weten het het best! Hij zei: dat zij Hem aanbidden en niets aan Hem als deelgenoot toekennen.' Zie je dan niet dat het onmogelijk is dat hierop afschaffing valt ... Abū Jaʿfar zei: alles wat in het vers genoemd wordt is voor de moslims verplicht om toe te passen, en daarop valt geen afschaffing, en dat is het woord van de Profeet — moge Allah hem zegenen en vrede schenken —: 'dat zij Allah aanbidden en niets aan Hem als deelgenoot toekennen', en evenzo rust het op de moslims — zoals Ibn Masʿūd zei —: dat jullie Allah gehoorzamen en Hem niet weerstreven, en Hem gedenken en niet vergeten, en Hem danken en niet ondankbaar bejegenen, en dat jullie in Zijn zaak de ware jihād strijden zoals Hem toekomt. En wat het woord van Qatāda betreft — ondanks zijn rang in de kennis — dat het is afgeschaft: het kan zijn dat de betekenis hiervan is dat 'vreest Allah zoveel als jullie kunnen' werd geopenbaard als verlichting van 'vreest Allah zoals Hij waarlijk gevreesd dient te worden', en dat het daaraan gelijk is, want Hij belast niemand boven zijn vermogen."
(21) Zie de uitleg van Abū Jaʿfar bij het vers dat dit evenaart in wat voorafging, 3: 96, 97.
