Tabari
Terug naar surah 12, ayah 18

Tafseer van Yoesoef (Jozef) · Yusuf · 12:18

وَجَآءُو عَلَىٰ قَمِيصِهِۦ بِدَمٍۢ كَذِبٍۢ ۚ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًۭا ۖ فَصَبْرٌۭ جَمِيلٌۭ ۖ وَٱللَّهُ ٱلْمُسْتَعَانُ عَلَىٰ مَا تَصِفُونَ

En zij kwamen met zijn hemd, met vals bloed (daarop). Hij zei: "Maar jullie hebben voor jezelf iets moois verzonnen. Daarom is geduld gewenst. En Allah is het Die om hulp wordt gevraagd bij wat jullie beschrijven."

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    De uitleg van de woorden van Allah de Verhevene: وَجَاءُوا عَلَى قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ (En zij brachten op zijn hemd leugenachtig bloed. Hij zei: "Neen, jullie zielen hebben jullie een zaak verfraaid. Schone geduld is [mijn antwoord], en Allah is de Hulp die wordt ingeroepen voor wat jullie beschrijven.") (vers 18)

    Abū Jaʿfar zegt: Allah de Verhevene zegt: (En zij brachten op zijn hemd leugenachtig bloed) — Allah noemde het "leugenachtig" omdat degenen die het hemd brachten terwijl het bloed erop zat, logen en tegen Yaʿqūb zeiden: "Dit is het bloed van Yūsuf" — hoewel het niet zijn bloed was; het was het bloed van een jong schaap (sakhla), zo is overgeleverd.

    Vermelding van degenen die dit zeiden:

    18843. Aḥmad ibn ʿAbd al-Ṣamad al-Anṣārī heeft mij verteld, hij zei: Abū Usāma heeft ons verteld, op gezag van Shubl, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, over Zijn woord: (En zij brachten op zijn hemd leugenachtig bloed) — hij zei: het bloed van een jong schaap (sakhla).

    18844. Al-Ḥasan ibn Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: Shabāba heeft ons verteld, hij zei: Warqāʾ heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, over Zijn woord: (En zij brachten op zijn hemd leugenachtig bloed) — hij zei: het bloed van een jong schaap (sakhla), een ooi.

    18845. Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, over het woord van Allah: (met leugenachtig bloed) — hij zei: het bloed van een jong schaap (sakhla), dat wil zeggen: van een ooi.

    18846. Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shubl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, over het woord van Allah: (met leugenachtig bloed) — hij zei: het bloed van een jong schaap (sakhla), een ooi.

    18847. Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd Allāh heeft ons verteld, op gezag van Warqāʾ, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, over Zijn woord: (met leugenachtig bloed) — hij zei: dat bloed was leugenachtig; het was niet het bloed van Yūsuf.

    18848. Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, op gezag van Mujāhid: (met leugenachtig bloed) — hij zei: het bloed van een jong schaap (sakhla), een ooi.

    18849. Al-Ḥasan ibn Yaḥyā heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Razzāq heeft ons bericht, op gezag van Isrāʾīl, op gezag van Simāk, op gezag van ʿIkrima, op gezag van Ibn ʿAbbās, over Zijn woord: (met leugenachtig bloed) — hij zei: het bloed van een jong schaap.

    18850. Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: ʿAmr ibn Muḥammad heeft ons verteld, op gezag van Asbāṭ, op gezag van al-Suddī, die zei: Zij slachtten een geitebok van de kudde en besmearden het hemd met zijn bloed. Vervolgens kwamen zij bij hun vader. Yaʿqūb zei: "Die wolf was dan toch barmhartig! Hoe heeft hij het vlees opgegeten zonder het hemd te scheuren? O mijn zoon, o Yūsuf, wat hebben de zonen van de slavinnen met jou gedaan!"

    18851. Al-Ḥārith heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd al-ʿAzīz heeft ons verteld, hij zei: Sufyān al-Thawrī heeft ons verteld, op gezag van Simāk ibn Ḥarb, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Ibn ʿAbbās: (En zij brachten op zijn hemd leugenachtig bloed) — hij zei: Als een roofdier hem had opgegeten, had het het hemd gescheurd.

    18852. Al-Ḥasan ibn Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: Abū Khālid heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld met zijn isnād, op gezag van Ibn ʿAbbās, het gelijke — behalve dat hij zei: Als de wolf hem had opgegeten, had hij het hemd gescheurd.

    18853. Muḥammad ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: Abū Aḥmad heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van Simāk, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Ibn ʿAbbās, over Zijn woord: (En zij brachten op zijn hemd leugenachtig bloed) — hij zei: Als de wolf hem had opgegeten, had hij het gescheurd.

    18854. ʿUbayd Allāh ibn Abī Ziyād heeft mij verteld, hij zei: ʿUthmān ibn ʿAmr heeft ons verteld, hij zei: Qurra heeft ons verteld, op gezag van al-Ḥasan, die zei: Het hemd van Yūsuf werd bij Yaʿqūb gebracht; hij keek ernaar, zag het spoor van bloed maar zag geen scheur. Hij zei: "O mijn zonen, ik heb de wolf nooit als geduldig gekend!"

    18855. Aḥmad ibn ʿAbd al-Ṣamad al-Anṣārī heeft ons verteld, hij zei: Abū ʿĀmir al-ʿAqadī heeft ons verteld, op gezag van Qurra, die zei: Ik hoorde al-Ḥasan zeggen: Toen zij het hemd van Yūsuf brachten en Yaʿqūb geen scheur zag, zei hij: "O mijn zonen, bij Allah, ik heb de wolf nooit als geduldig gekend!"

    18856. Muḥammad ibn al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: Ḥammād ibn Masʿada heeft ons verteld, op gezag van ʿImrān ibn Muslim, op gezag van al-Ḥasan, die zei: Toen de broers van Yūsuf zijn hemd bij hun vader brachten, begon hij het te bekijken en te zeggen: "Ik heb de wolf nooit als geduldig gekend? Hij at mijn zoon op maar liet zijn hemd ongedeerd!"

    18857. Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, over Zijn woord: (En zij brachten op zijn hemd leugenachtig bloed) — hij zei: Toen zij het hemd van de profeet Yaʿqūb brachten, zei hij: Ik zie geen spoor van een roofdier, geen steekwond en geen scheur.

    18858. Muḥammad ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Thawr heeft ons verteld, op gezag van Maʿmar, op gezag van Qatāda: (leugenachtig bloed) — het leugenachtige bloed was niet het bloed van Yūsuf.

    18859. Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Hushaym heeft ons verteld, hij zei: Mujālid heeft ons bericht, op gezag van al-Shaʿbī, die zei: Zij slachtten een geitebok en besmearden het hemd met zijn bloed. Toen Yaʿqūb het hemd ongeschonden zag, begreep hij dat de mensen hem bedrogen hadden. Hij zei tegen hen: "Die wolf was zeker geduldig — hij had medelijden met het hemd maar had geen medelijden met mijn zoon!" Zo begreep hij dat zij hem hadden bedrogen.

    18860. Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Abū Usāma heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van Simāk, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Ibn ʿAbbās: (En zij brachten op zijn hemd leugenachtig bloed) — hij zei: Toen Yaʿqūb het hemd van Yūsuf werd gebracht en hij geen scheur erin zag, zei hij: "Jullie liegen! Als een roofdier hem had opgegeten, had het zijn hemd gescheurd!"

    18861. Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Isḥāq al-Azraq en Yaʿlā hebben ons verteld, op gezag van Zakariyyā, op gezag van Simāk, op gezag van ʿĀmir, die zei: In het hemd van Yūsuf waren drie tekenen: toen zij leugenachtig bloed op zijn hemd aanbrachten — hij zei: Yaʿqūb zei: Als de wolf hem had opgegeten, had hij zijn hemd gescheurd.

    18862. Al-Ḥasan ibn Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: Zakariyyā heeft ons verteld, op gezag van Simāk, op gezag van ʿĀmir, die zei: Men zei dat er drie tekenen waren in het hemd van Yūsuf: toen het op het gezicht van zijn vader werd gegooid en hij daardoor zijn gezichtsvermogen terugkreeg; toen het van achteren werd gescheurd; en toen zij leugenachtig bloed op zijn hemd aanbrachten.

    18863. Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: zijn vader heeft ons verteld, op gezag van Isrāʾīl, op gezag van Simāk, op gezag van ʿĀmir, die zei: Er waren drie tekenen in het hemd van Yūsuf: de scheur, het bloed, en het feit dat het op het gezicht van zijn vader werd gegooid waardoor hij zijn gezichtsvermogen terugkreeg.

    18864. Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: Abū ʿĀmir heeft ons verteld, hij zei: Qurra heeft ons verteld, op gezag van al-Ḥasan, die zei: Toen het hemd van Yūsuf bij Yaʿqūb werd gebracht en hij het bloed zag maar geen scheur, zei hij: "Ik heb de wolf nooit als geduldig gekend!"

    18865. Hij zei: Ḥammād ibn Masʿada heeft ons verteld, hij zei: Qurra heeft ons verteld, op gezag van al-Ḥasan, met het gelijke.

    Indien iemand zegt: Hoe kan gezegd worden (leugenachtig bloed) terwijl jij zeker weet dat het daadwerkelijk bloed was, ook al was het niet het bloed van Yūsuf?

    Het antwoord is dat er twee benaderingen zijn:

    De eerste: dat gezegd wordt (leugenachtig bloed) omdat er over gelogen werd — zoals men zegt "de nacht van de nieuwe maan" en zoals gezegd wordt: فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ [Soera Al-Baqara 16]. Dit was een zienswijze die een aantal Basra-grammatici verdedigden.

    De tweede benadering: dat het een infinitief (maṣdar) is met de betekenis van het meewerkend deelwoord (mafʿūl). De betekenis is dan: zij brachten op zijn hemd bloed waarover gelogen was (makkzūb) — zoals men zegt: "hij heeft geen verstand en geen onderscheidingsvermogen" en "hij heeft geen standvastigheid en laat zich niet ranselen". De Arabieren doen dit veelvuldig: zij plaatsen het mafʿūl-patroon op de plek van de infinitief, en de infinitief op de plek van het mafʿūl, zoals al-Rāʿī zei:

    "Totdat zij van zijn beenderen geen vlees hadden gelaten, noch voor zijn hart enig onderscheidingsvermogen (maʿqūl)" —

    Dit was een zienswijze die een aantal Kūfa-grammatici verdedigden.

    Over Zijn woord: (Hij zei: "Neen, jullie zielen hebben jullie een zaak verfraaid") — Allah de Verhevene zegt: Yaʿqūb zei tegen zijn zonen die hem hadden verteld dat de wolf Yūsuf had opgegeten, hen als leugenaars beschouwend in dat bericht: "De zaak is niet zoals jullie zeggen — (neen, jullie zielen hebben jullie een zaak verfraaid)" — dat wil zeggen: jullie zielen hebben jullie een zaak met betrekking tot Yūsuf verfraaid en aantrekkelijk gemaakt, en jullie hebben die uitgevoerd. Zoals:

    18866. Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda — hij zei: (Neen, jullie zielen hebben jullie een zaak verfraaid) — hij zei: dat wil zeggen: jullie zielen hebben jullie een zaak verfraaid.

    Over Zijn woord: (Schoon geduld is [mijn antwoord]) — hij zegt: Mijn geduld over wat jullie mij aangedaan hebben in de zaak van Yūsuf is schoon geduld, of: het is schoon geduld.

    Over Zijn woord: (en Allah is de Hulp die wordt ingeroepen voor wat jullie beschrijven) — hij zegt: Ik roep Allah in als Hulp om mij te beschermen tegen het kwaad van de leugens die jullie beschrijven.

    Er is gezegd dat het "schone geduld" het geduld is waarin geen ongeduld of weeklagen is.

    Vermelding van degenen die dit zeiden:

    18867. Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Ibn Numayr heeft ons verteld, op gezag van Warqāʾ, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid: (Schoon geduld) — hij zei: er is geen weeklagen (jazaʿ) in.

    18868. Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid — het gelijke.

    18869. Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, hij zei: Shubl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid — het gelijke.

    18870. Al-Muthannā heeft mij verteld, hij zei: Abū Nuʿaym heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van Mujāhid: (Schoon geduld) — zonder weeklagen.

    18871. Hij zei: Isḥāq heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd Allāh heeft ons verteld, op gezag van Warqāʾ, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid — het gelijke.

    18872. Hij zei: ʿAmr ibn ʿAwn heeft ons verteld, hij zei: Hushaym heeft ons bericht, op gezag van ʿAbd al-Raḥmān ibn Yaḥyā, op gezag van Ḥibbān ibn Abī Jabala, die zei: Aan de Profeet ﷺ werd gevraagd over Zijn woord: (Schoon geduld) — hij zei: Geduld zonder klacht. Hij zei: Wie zijn verdriet uitspreekt, is niet geduldig.

    18873. Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Hushaym heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān ibn Yaḥyā heeft ons bericht, op gezag van Ḥibbān ibn Abī Jabala: dat de Profeet ﷺ werd gevraagd over Zijn woord: (Schoon geduld) — hij zei: Geduld zonder klacht.

    18874. Hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, op gezag van Mujāhid: (Schoon geduld) — er is geen weeklagen in.

    18875. Al-Ḥasan ibn Muḥammad heeft ons verteld, hij zei: Shabāba heeft ons verteld, hij zei: Warqāʾ heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid — het gelijke.

    18876. Al-Ḥasan ibn Yaḥyā heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd al-Razzāq heeft ons bericht, hij zei: al-Thawrī heeft ons bericht, op gezag van een man, op gezag van Mujāhid, over Zijn woord: (Schoon geduld) — hij zei: zonder weeklagen.

    18877. Al-Ḥārith heeft mij verteld, hij zei: ʿAbd al-ʿAzīz heeft ons verteld, hij zei: al-Thawrī heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid — het gelijke.

    18878. Al-Ḥasan ibn Yaḥyā heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Razzāq heeft ons bericht, hij zei: al-Thawrī heeft ons bericht, op gezag van een van zijn gezellen, die zei: Er wordt gezegd: drie dingen horen bij geduld: dat jij niet over jouw pijn klaagt, niet over jouw rampspoed, en jezelf niet prijst. — Hij zei: al-Thawrī heeft ons bericht, op gezag van Ḥabīb ibn Abī Thābit: dat de profeet Yaʿqūb ﷺ zijn wenkbrauwen zo ver had laten zakken dat hij ze met een doek moest optillen. Er werd hem gevraagd: "Wat is dit?" Hij zei: "De lange duur der tijden en de overvloed aan smarten!" Toen openbaarde Allah de Verhevene aan hem: "O Yaʿqūb, klaag jij over Mij?" Hij zei: "O Heer, het is een zonde die ik heb begaan — vergeef mij die."

    Over Zijn woord: (en Allah is de Hulp die wordt ingeroepen voor wat jullie beschrijven):

    18879. Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda: (en Allah is de Hulp die wordt ingeroepen voor wat jullie beschrijven) — dat wil zeggen: voor de leugens die jullie vertellen.

    Toon originele Arabische tekst
    القول في تأويل قوله تعالى : وَجَاءُوا عَلَى قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ (18) قال أبو جعفر : يقول تعالى ذكره: (وجاؤوا على قميصه بدم كذب) ، وسماه الله " كذبًا " لأن الذين جاؤوا بالقميص وهو فيه، كذَبوا ، فقالوا ليعقوب: " هو دم يوسف " ، ولم يكن دمه، وإنما كان دم سَخْلةٍ، (10) فيما قيل . *ذكر من قال ذلك: 18843- حدثني أحمد بن عبد الصمد الأنصاري قال، حدثنا أبو أسامة، عن شبل، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد ، في قوله: (وجاؤوا على قميصه بدم كذب) قال: دم سخلة. (11) 18844- حدثنا الحسن بن محمد قال، حدثنا شبابة قال، حدثنا ورقاء، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد في قوله: (وجاؤوا على قميصه بدم كذب) قال: دم سخلة، شاة. 18845- حدثني محمد بن عمرو قال، حدثنا أبو عاصم قال، حدثنا عيسى، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد في قول الله: (بدم كذب) قال: دم سخلة ، يعني: شاة . 18846- حدثني المثنى ، قال: حدثنا أبو حذيفة ، قال: حدثنا شبل ، عن ابن أبي نجيح ، عن مجاهد ، في قول الله: (بدم كذب) قال: دم سخلةٍ، شاة. 18847- حدثني المثنى قال، حدثنا إسحاق قال، حدثنا عبد الله ، عن ورقاء ، عن ابن أبي نجيح ، عن مجاهد ، قوله: (بدم كذب) قال: كان ذلك الدم كذبًا ، لم يكن دمَ يوسف. 18848- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين ، قال، حدثني حجاج ، عن ابن جريج ، عن مجاهد: (بدم كذب) قال: دم سخلة، شاة. 18849- حدثنا الحسن بن يحيى قال، أخبرنا عبد الرزاق، عن إسرائيل، عن سماك ، عن عكرمة ، عن ابن عباس ، في قوله: (بدم كذب) قال: بدم سخلة. 18850- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا عمرو بن محمد ، عن أسباط ، عن السدي ، قال: ذبحوا جديًا من الغنم ، ثم لطَّخوا القميص بدمه ، ثم أقبلوا إلى أبيهم ، فقال يعقوب: إن كان هذا الذئبُ لرحيما! كيف أكل لحمه ولم يخرق قميصه؟ يا بني، يا يوسف ما فعل بك بنو الإماء! 18851- حدثني الحارث قال، حدثنا عبد العزيز قال، حدثنا سفيان الثوري، عن سماك بن حرب ، عن سعيد بن جبير ، عن ابن عباس: (وجاؤوا على قميصه بدم كذب) قال: لو أكله السبع لخرق القميص. 18852- حدثنا الحسن بن محمد ، قال، حدثنا أبو خالد ، قال، حدثنا سفيان بإسناده عن ابن عباس، مثله ، إلا أنه قال: لو أكله الذئب لخرَّق القميص. 18853- حدثنا محمد بن بشار قال ، حدثنا أبو أحمد قال، حدثنا سفيان ، عن سماك ، عن سعيد بن جبير ، عن ابن عباس ، في قوله: (وجاؤوا على قميصه بدم كذب) ، قال: لو كان الذئب أكله لخرَّقه. 18854- حدثني عبيد الله بن أبي زياد قال، حدثنا عثمان بن عمرو قال، حدثنا قرة ، عن الحسن ، قال: جيء بقميص يوسف إلى يعقوب ، فجعل ينظر إليه فيرى أثر الدم، ولا يرى فيه خَرْقًا ، قال: يا بني ما كنت أعهدُ الذئب حليمًا؟ 18855- حدثنا أحمد بن عبد الصمد الأنصاري ، قال، حدثنا أبو عامر العقدي ، عن قرة ، قال: سمعت الحسن يقول: لما جاؤوا بقميص يوسف ، فلم ير يعقوب شقًّا ، قال: يا بني ، والله ما عهدت الذئب حليمًا؟ (12) 18856- حدثنا محمد بن المثنى قال، حدثنا حماد بن مسعدة ، عن عمران بن مسلم ، عن الحسن ، قال: لما جاء إخوة يوسف بقميصه إلى أبيهم ، قال: جعل يقلبه فيقول: ما عهدت الذئب حليمًا؟ أكل ابني، وأبقى على قميصه ! 18857- حدثنا بشر قال ، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد ، عن قتادة ، قوله: (وجاؤوا على قميصه بدم كذب) قال: لما أتوا نبيَّ الله يعقوب بقميصه ، قال: ما أرى أثرَ سبع ولا طعْنٍ، ولا خرْق. 18858- حدثنا محمد بن عبد الأعلى قال، حدثنا محمد بن ثور ، عن معمر ، عن قتادة: (بدم كذب) الدم الكذب ، لم يكن دم يوسف. 18859- حدثنا القاسم ، قال: حدثنا الحسين ، قال: حدثنا هشيم ، قال: أخبرنا مجالد ، عن الشعبي قال: ذبحوا جديًا ولطخوه من دمه. فلما نظر يعقوب إلى القميص صحيحًا ، عرف أن القوم كذبوه. فقال لهم: إن كان هذا الذئب لحليمًا ، حيث رَحم القميص ولم يرحم ابني ! فعرف أنهم قد كذبوه. 18860- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبو أسامة ، عن سيفان ، عن سماك ، عن سعيد بن جبير ، عن ابن عباس: (وجاؤوا على قميصه بدم كذب) قال: لما أتي يعقوب بقميص يوسف ، فلم ير فيه خرقًا ، قال: كذبتم ، لو أكله السبع لخرق قميصه ! 18861- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا إسحاق الأزرق ، ويعلى ، عن زكريا ، عن سماك ، عن عامر قال: كان في قميص يوسف ثلاث آيات :حين جاؤوا على قميصه بدم كذب . قال: وقال يعقوب: لو أكله الذئب لخرقَ قميصه. 18862- حدثنا الحسن بن محمد ، قال: حدثنا محمد قال، حدثنا زكريا ، عن سماك ، عن عامر قال: إنه كان يقول: في قميص يوسف ثلاث آيات: حين ألقي على وجه أبيه فارتد بصيرًا ، وحين قُدَّ منْ دُبُر ، وحين جاؤوا على قميصه بدم كذب. 18863- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا أبي ، عن إسرائيل ، عن سماك ، عن عامر قال: كان في قميص يوسف ثلاث آيات: الشقُّ ، والدم ، وألقاه على وجه أبيه فارتدَّ بصيرًا. 18864- حدثنا ابن بشار قال ، حدثنا أبو عامر قال ، حدثنا قرة ، عن الحسن ، قال: لما جيء بقميص يوسف إلى يعقوب ، فرأى الدم ولم ير الشق قال: ما عهدت الذئب حليمًا؟ 18865-..... قال، حدثنا حماد بن مسعدة قال، حدثنا قرة ، عن الحسن ، بمثله . * * * * فإن قال قائل: كيف قيل: (بدم كذب) وقد علمت أنه كان دمًا لا شك فيه ، وإن لم يكن كان دم يوسف؟ قيل: في ذلك من القول وجهان: أحدهما: أن يكون قيل (بدم كذب) لأنه كُذِب فيه كما يقال ": الليلة الهلالُ" ، وكما قيل: فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ [ سورة البقرة 16 ]. وذلك قولٌ كان بعض نحويي البصرة يقوله. والوجه الآخر: وهو أن يقال: هو مصدر بمعنى " مفعول ". وتأويله: وجاؤوا على قميصه بدم مكذوب ، كما يقال: " ما له عقل ولا معقول " ، و " لا له جَلَد ولا له مجْلود " . والعرب تفعل ذلك كثيرًا ، تضع " مفعولا " في موضع المصدر ، والمصدر في موضع مفعول ، كما قال الراعي: حَــتَّى إذَا لــم يَــتْرُكُوا لِعِظَامِـهِ لَحْمًـــا وَلا لِفـــؤادِهِ مَعْقــول (13) وذلك كان يقوله بعض نحويي الكوفة . (14) * * * وقوله: (قال بل سولت لكم أنفسكم أمرًا) يقول تعالى ذكره: قال يعقوب لبنيه الذين أخبروه أن الذئب أكل يوسف مكذبا لهم في خبرهم ذلك: ما الأمر كما تقولون، ( بل سوّلت لكم أنفسكم أمرًا) يقول: بل زيَّنت لكم أنفسكم أمرًا في يوسف وحسنته، ففعلتموه كما:- 18866- حدثنا بشر قال، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد ، عن قتادة: قال (بل سوّلت لكم أنفسكم أمرًا) ، قال: يقول: بل زينت لكم أنفسكم أمرًا. * * * وقوله: (فصبر جميل) يقول: فصبري على ما فعلتم بي في أمر يوسف صبرٌ جميل ، أو فهو صبر جميل. * * * وقوله (والله المستعان على ما تصفون) يقول: واللهَ أستعين على كفايتي شرّ ما تصفون من الكذب (15) . * * * وقيل " : إن الصبر الجميل "، هو الصبر الذي لا جزع فيه. *ذكر من قال ذلك: 18867- حدثنا ابن وكيع قال، حدثنا ابن نمير ، عن ورقاء ، عن ابن أبي نجيح ، عن مجاهد: (فصبر جميل) قال: ليس فيه جزع. 18868- حدثني محمد بن عمرو قال، حدثنا أبو عاصم قال، حدثنا عيسى ، عن ابن أبي نجيح ، عن مجاهد ، مثله . 18869- حدثني المثنى قال ، حدثنا أبو حذيفة ، قال، حدثنا شبل ، عن ابن أبي نجيح ، عن مجاهد ، مثله . 18870- حدثني المثنى قال، حدثنا أبو نعيم ، قال: حدثنا سفيان ، عن مجاهد: (فصبر جميل) في غير جزع. 18871- .... قال، حدثنا إسحاق قال، حدثنا عبد الله ، عن ورقاء ، عن ابن أبي نجيح ، عن مجاهد ، مثله . 18872- ..... قال، حدثنا عمرو بن عون قال، أخبرنا هشيم ، عن عبد الرحمن بن يحيى ، عن حبان بن أبي جبلة ، قال: سئل رسول الله صلى الله عليه وسلم عن قوله: (فصبر جميل) قال: صبر لا شكوى فيه. قال: من بثّ فلم يصبر. (16) 18873- حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثنا هشيم قال، أخبرنا عبد الرحمن بن يحيى ، عن حبان بن أبي جبلة: أن النبي صلى الله عليه وسلم سئل عن قوله: (فصبر جميل) قال: صبر لا شكوى فيه. (17) 18874-... قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حجاج ، عن ابن جريج ، عن مجاهد: (فصبر جميل) : ليس فيه جزع. 18875- حدثنا الحسن بن محمد قال، حدثنا شبابة قال، حدثنا ورقاء ، عن ابن أبي نجيح ، عن مجاهد ، مثله . 18876- حدثنا الحسن بن يحيى قال، أخبرنا عبد الرزاق قال، أخبرنا الثوري ، عن رجل ، عن مجاهد في قوله: (فصبر جميل) : قال: في غير جزع. 18877- حدثني الحارث قال، حدثنا عبد العزيز قال، حدثنا الثوري ، عن ابن أبي نجيح ، عن مجاهد ، مثله . 18878- حدثنا الحسن بن يحيى قال، أخبرنا عبد الرزاق قال ، أخبرنا الثوري ، عن بعض أصحابه قال: يقال: ثلاث من الصبر: أن لا تحدِّث بوجعك ، ولا بمصيبتك ، ولا تزكّي نفسك ، قال أخبرنا الثوري ، عن حبيب بن أبي ثابت: أن يعقوب النبيّ صلى الله عليه وسلم كان قد سقط حاجبَاه ، فكان يرفعهما بخرقةٍ ، فقيل له: ما هذا؟ قال: طول الزمان ، وكثرة الأحزان! فأوحى الله تبارك وتعالى إليه: يا يعقوب، أتشكوني؟ قال: يا رب خطيئة أخطأتها ، فاغفرها لي. * * * وقوله: (والله المستعان على ما تصفون) . (18) 18879- حدثنا بشر قال ، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد ، عن قتادة: (والله المستعان على ما تصفون ) أي على ما تكذبون. * * * ---------------------- الهوامش: (10) " السخلة" . ولد الشاة من المعز والضأن ، ذكرًا كان أو أنثى . (11) الأثر : 18843 -" أحمد بن عبد الصمد بن علي بن عيسى الأنصاري الزرقي" ،" أبو أيوب" ، شيخ الطبري ، مشهور لا بأس به . مترجم في تاريخ بغداد 4 : 270 ، ولسان الميزان 1 : 214 ، وروى عنه الطبري في تاريخه 5 : 22 ، في موضع واحد . وانظر ما سيأتي رقم : 18855 . (12) الأثر 18855 -" أحمد بن عبد الصمد الأنصاري" ، انظر ما سلف رقم : 18843 . (13) جمهرة أشعار العرب : 175 ، وغيرها ، من ملحمته المشهورة ، قالها لعبد الملك بن مروان ، وكان بعض عماله على الصدقات ، قد أوقع ببني نمير قوم الراعي ، لأن قيسًا كانت زبيرية الهوى ، فقال : أَخَلِيفَــةَ الرَّحْــمَنِ إنَّــا مَعْشَــرٌ حُنَفَــاءُ نَسْــجُدُ بُكْــرَةً وأصِيـلاَ عَــرَبٌ , نَـرَى لِلـهِ فـي أمْوالِنـا حَــقَّ الزَّكــاةِ مُــنَزَّلاً تــنزيلاَ إنَّ السُّــعاةَ عَصَـوْكَ يَـوْمَ أمْـرَتَهُمْ وأتَـوْا دَواهِـيَ , لـو عَلِمْتَ , وغُولا ثم يقول له : أخَـذُوا العَـرِيفَ فَقَطَّعُـوا حَيْزُومَـهُ بِالأصْبَحِيَّـــةِ قائمًـــا مَغْلُــولاً حَــتَّى إذَا لَـمْ يَـتْرُكُوا ........... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . جَـاءوا بِصَكِّـهِمُ , وَأَحْـدَبَ أَسْـأَرَتْ مِنْــهُ السِّــياطُ يَرَاعَــةً إجْـفِيلا وهي من جيد الشعر . (14) هو الفراء في معاني القرآن ، في تفسير هذه الآية . (15) انظر تفسير" الوصف" فيما سلف 12 : 10 ، 11 ، 152 . (16) الأثر : 18872 -" حبان بن أبي جبلة المصري" ، أحد العشرة الذين بعثهم عمر ، ليفقهوا أهل مصر ، مضى برقم : 2195 ، 10180 . أما" عبد الرحمن بن يحيى" ، فلم أعرف من يكون ، وقد سلف في مثل هذا الإسناد برقم : 10180 ، وظن أخي هناك أنه قد يكون" عبد الرحمن بن زياد بن أنعم" ، ولكن قد اتفق أن يكون في الموضعين ، يكون في الموضعين ، على تباعدهما" عبد الرحمن بن يحيى" ، فهذا مبعد له عن التصحيف والتحريف ، إلا أن يكون هذا أحد الرواة عن حبان ، لم نعرفه . وعسى أن يأتي في التفسير بعد ما يوضحه . ثم انظر أيضًا الإسناد الذي يليه . (17) الأثر : 18873 -" عبد الرحمن بن يحيى" ، انظر التعليق السابق . (18) انظر تفسير" الوصف" فيما سلف ص : 584 ، تعليق 1 ، والمراجع هناك .