Tabari
Back to surah 15, ayah 20

Tafseer of The Rock · Al-Hijr · 15:20

وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَٰيِشَ وَمَن لَّسْتُمْ لَهُۥ بِرَٰزِقِينَ

And We have made for you therein means of living and [for] those for whom you are not providers.

Tabari (1 passage)

  1. Full Dutch translation of Tabari's text

    Allah — moge Zijn lof verheven zijn — zegt: وَجَعَلْنَا لَكُمْ (En Wij hebben voor jullie) — o mensen — in de aarde مَعَايِشَ (levensonderhoud) — het meervoud van maʿīsha (levensonderhoud) — وَمَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرَازِقِينَ (en hen voor wie jullie geen voedselverschafters zijn).

    De uitleggers zijn onderling verdeeld over de betekenis van وَمَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرَازِقِينَ. Een deel van hen zei: hiermee worden de lastdieren (dawābb) en het vee (anʿām) bedoeld.

    Vermelding van degenen die dit zeiden:

    Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, zeggende: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, zeggende: ʿĪsā heeft ons verteld; en al-Ḥārith heeft mij verteld, zeggende: al-Ḥusayn heeft ons verteld, zeggende: Warqāʾ heeft ons verteld; en al-Ḥasan ibn Muḥammad heeft ons verteld, zeggende: Shabāba heeft ons verteld, zeggende: Warqāʾ heeft ons verteld; en al-Muthanná heeft mij verteld, zeggende: Abū Ḥudhayfa heeft ons verteld, zeggende: Shubayl heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ; en al-Muthanná heeft mij verteld, zeggende: Isḥāq heeft ons verteld, zeggende: ʿAbd Allāh heeft ons verteld — allen op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, betreffende: وَمَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرَازِقِينَ: de lastdieren en het vee.

    Al-Qāsim heeft ons verteld, zeggende: al-Ḥusayn heeft ons verteld, zeggende: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, op gezag van Mujāhid: evenzo.

    Anderen zeiden: hiermee wordt het wild (waḥsh) in het bijzonder bedoeld.

    Vermelding van degenen die dit zeiden:

    Muḥammad ibn al-Muthanná heeft mij verteld, zeggende: Muḥammad ibn Jaʿfar heeft ons verteld, zeggende: Shuʿba heeft ons verteld, op gezag van Manṣūr, betreffende dit vers: وَمَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرَازِقِينَ: hij zei: het wild. Derhalve heeft "man" in: وَمَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرَازِقِينَ op grond van deze uitleg de betekenis van "mā", en dat is zeldzaam in het Arabisch.

    Het juiste en mooiste is te zeggen dat met وَمَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرَازِقِينَ de slaven (ʿabīd), de slavinnen (imāʾ), de lastdieren en het vee worden bedoeld. De strekking is dus: en Wij hebben daarin voor jullie levensonderhoud gemaakt. En de slaven, de slavinnen, de lastdieren en het vee — en als dat zo is, dan is het gepast om op die plek "man" te gebruiken voor slaven, slavinnen en lastdieren, want de Arabieren doen dat wanneer zij over dieren willen spreken tezamen met mensen. Dit is de uitleg waarop wij de betekenis van de woorden hebben gericht. Hierbij is "man" in de vierde naamval (naṣb) als aaneenschakeling bij "maʿāyish" (levensonderhoud), in de zin van: Wij hebben daarin voor jullie levensonderhoud gemaakt, en Wij hebben daarin gemaakt hen voor wie jullie geen voedselverschafters zijn. Er is ook gezegd dat "man" in de tweede naamval (khafd) staat als aaneenschakeling bij de suffixen "kum" in لَكُمْ: dat wil zeggen: en Wij hebben daarin voor jullie levensonderhoud gemaakt en voor hen voor wie jullie geen voedselverschafters zijn. Ik vermoed dat Manṣūr — in zijn zeggen: het is het wild — deze laatste betekenis voor ogen had en die bedoelde. Dit heeft, hoewel het in het Arabisch een grondslag heeft, een zwakke positie, want zij laten zelden een tweede naamval terugkomen op een verborgen voornaamwoord in de toestand van tweede naamval; soms komt dat voor in de poëzie bij sommigen in geval van nood, zoals iemand zei:

    هَلا سَأَلْتَ بِذِي الجَمَاجِمِ عَنْهُمُ وَأَبِي نَعِيمٍ ذِي اللِّوَاءِ الْمُخْرَقِ

    Hier werd "abā Naʿīm" teruggebracht op de suffixen "hā" en "mīm" in "ʿanhum". Ik heb eerder de ongepastheid hiervan in hun taalgebruik uiteengezet.

    Show original Arabic
    يقول تعالى ذكره: ( وَجَعَلْنَا لَكُمْ ) أيها الناس في الأرض ( مَعَايِشَ ) ، وهي جمع معيشة ( وَمَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرَازِقِينَ ). اختلف أهل التأويل في المعني في قوله ( وَمَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرَازِقِينَ ) فقال بعضهم: عني به الدوابّ والأنعام. * ذكر من قال ذلك: حدثني محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا عيسى، وحدثني الحارث، قال: ثنا الحسين قال: ثنا ورقاء، وحدثنا الحسن بن محمد، قال: ثنا شبابة، قال: ثنا ورقاء، وحدثني المثنى، قال: ثنا أبو حذيفة، قال: ثنا شبل، عن ابن أبي نجيح، وحدثني المثنى، قال: ثنا إسحاق، قال: ثنا عبد الله جمعيا، عن ورقاء، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد ( وَمَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرَازِقِينَ ) الدوابّ والأنعام. حدثنا القاسم، قال: ثنا الحسين، قال: ثني حجاج، عن ابن جريج، عن مجاهد، مثله. وقال آخرون: عني بذلك: الوحش خاصة. * ذكر من قال ذلك: حدثني محمد بن المثنى، قال: ثنا محمد بن جعفر، قال: ثنا شعبة، عن منصور (2) في هذه الآية ( وَمَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرَازِقِينَ ) قال: الوحش ، فتأويل " مَنْ" في: ( وَمَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرَازِقِينَ ) على هذا التأويل بمعنى ما، وذلك قليل في كلام العرب. وأولى ذلك بالصواب، وأحسن أن يقال: عني بقوله ( وَمَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرَازِقِينَ ) من العبيد والإماء والدوابّ والأنعام. فمعنى ذلك: وجعلنا لكم فيها معايش. والعبيدَ والإماء والدوابَّ والأنعام ، وإذا كان ذلك كذلك، حسن أن توضع حينئذ مكان العبيد والإماء والدوابّ " من "، وذلك أن العرب تفعل ذلك إذا أرادت الخبر عن البهائم معها بنو آدم. وهذا التأويل على ما قلناه وصرفنا إليه معنى الكلام إذا كانت " من " في موضع نصب عطفا به على معايش بمعنى: جعلنا لكم فيها معايش، وجعلنا لكم فيها من لستم له برازقين. وقيل: إنّ " من " في موضع خفض عطفا به على الكاف والميم في قوله ( وَجَعَلْنَا لَكُمْ ) بمعنى: وجعلنا لكم فيها معايش ( وَمَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرَازِقِينَ ) وأحسب أن منصورا (3) في قوله: هو الوحش قصد هذا المعنى وإياه أراد، وذلك وإن كان له وجه في كلام العرب ، فبعيد قليل، لأنها لا تكاد تظاهر على معنى في حال الخفض، وربما جاء في شعر بعضهم في حال الضرورة، كما قال بعضهم: هَـلا سـألْتَ بـذِي الجَمـاجِمِ عنهُـمُ وأبــي نَعِيـمٍ ذي اللِّـوَاءِ المُخْـرَقِ (4) فردّ أبا نعيم على الهاء والميم في عنهم ، وقد بيَّنت قبح ذلك في كلامهم. ------------------------ الهوامش: (2) منصور الذي يروي عنه شعبة بن الحجاج : هو منصور بن عبد الرحمن التميمي الغداني ( بضم الغين ) عن الشعبي ، وعنه وشعبة وابن علية ، وثقه ابن معين وأحمد وأبو داود ، وقال أبو حاتم : ليس بالقوي ، يكتب حديثه ولا يحتج به ، وقال النسائي : ليس بقوي ، وفي كلام الفراء الذي نقلناه تحت الشاهد " هلا سألت " إشارة إلى روايته هناك ، بقوله " وقد جاء أنهم الوحوش ... الخ " . ( وانظر خلاصة الخزرجي ) . (3) انظر الكلام عليه في هامش ص 17 . (4) البيت من شواهد الفراء في معاني القرآن ( ص 167 من مصورة الجامعة ) . قال : وقوله " وجعلنا لكم فيها معايش " : أراد الأرض " ومن لستم له برازقين " فمن في موضع نصب ، يقول : جعلنا لكم فيها معايش والعبيد والإماء ، وقد جاء أنهم الوحوش والبهائم ، ومن : لا يفرد بها البهائم ، ولا ما سوى الناس ، فإن يكن ذلك على ما روى فنرى أن أدخل فيهم المماليك ، على أنا ملكناكم العبيد والإبل والغنم وما أشبه ذلك ، مجاز ذلك ، وقد يقال إن " من " في موضع خفض ، يراد جعلنا لكم فيها معايش ولمن . وما أقل ما ترد العرب لمخفوض قد كني عنه ، وقد قال الشاعر : نعلــق فـي مثـل الـواري سـيوفنا ومـا بينهـا والكـعب غـوط نفـانف فرد الكعب على بينها . وقال الآخر : هلا سألت ... البيت ، فرد " أبي نعيم " على الهاء في عنهم . قلت : وهذا الموضع الذي أشار إليه الفراء ، وهو عطف اسم مخفوض على ضمير هو قوله تعالى " واتقوا الله الذي تساءلون به والأرحام " من سورة النساء .