Tabari (1 passage)

1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

   De uitleg van de woorden van de Verhevene: وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّخِذَهَا هُزُوًا أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ (6) ("En onder de mensen is er die ijdel gepraat koopt om zonder kennis van de weg van Allah af te leiden, en die haar tot spot maakt; voor dezen is er een vernederende bestraffing") (31:6).

   De uitleggers (ahl al-taʾwīl) verschilden van mening over de uitleg van zijn woord: ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيث ) ("en onder de mensen is er die ijdel gepraat koopt"). Sommigen van hen zeiden: het betreft hem die de bekende koop verricht voor een prijs, en zij hebben daarover een overlevering van de Boodschapper van Allah ﷺ aangevoerd.

   En dat is wat Abū Kurayb ons heeft verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld, op gezag van Khallād al-Ṣaffār, op gezag van ʿUbayd Allāh ibn Zaḥr, op gezag van ʿAlī ibn Yazīd, op gezag van al-Qāsim, op gezag van Abū Umāma, die zei: de Boodschapper van Allah ﷺ zei: "Het is niet toegestaan zangeressen te verkopen, noch hen te kopen, noch met hen handel te drijven, noch hun prijs (op te strijken). En over hen werd dit vers neergezonden: ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ )."

   Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van Khallād al-Ṣaffār, op gezag van ʿUbayd Allāh ibn Zaḥr, op gezag van ʿAlī ibn Yazīd, op gezag van al-Qāsim, op gezag van Abū Umāma, op gezag van de Profeet ﷺ, op vergelijkbare wijze, behalve dat hij zei: "Het eten van hun prijs is verboden (ḥarām)", en hij zei ook: "En over hen zond Allah dit vers aan mij neer: ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللهِ )."

   ʿUbayd ibn Ādam ibn Abī Iyās al-ʿAsqalānī heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, hij zei: Sulaymān ibn Ḥayyān heeft ons verteld, op gezag van ʿAmr ibn Qays al-Kilābī, op gezag van Abū al-Muhallab, op gezag van ʿUbayd Allāh ibn Zaḥr, op gezag van ʿAlī ibn Yazīd, op gezag van al-Qāsim, op gezag van Abū Umāma. Hij zei: en Ismāʿīl ibn ʿAyyāsh heeft ons verteld, op gezag van Muṭarriḥ ibn Yazīd, op gezag van ʿUbayd Allāh ibn Zaḥr, op gezag van ʿAlī ibn Zayd, op gezag van al-Qāsim, op gezag van Abū Umāma al-Bāhilī, die zei: ik hoorde de Boodschapper van Allah ﷺ zeggen: "Het is niet toegestaan zangeressen te onderwijzen, noch hen te verkopen, noch hen te kopen, en hun prijs is verboden (ḥarām); en de bevestiging daarvan is neergezonden in het Boek van Allah: ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ ) tot het einde van het vers."

   En anderen zeiden: nee, de betekenis daarvan is: hij die het ijdele gepraat verkiest en het liefheeft.

   * Vermelding van wie dat heeft gezegd:

   Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda betreffende zijn woord: ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللهِ بغَيْرِ عِلْمٍ ), bij Allah, misschien geeft hij er geen geld aan uit, maar zijn "kopen" ervan is zijn liefhebben ervan; het is voldoende voor een mens aan dwaling dat hij het ijdele gepraat verkiest boven het ware gepraat, en dat wat schaadt boven dat wat baat.

   Muḥammad ibn Khalaf al-ʿAsqalānī heeft mij verteld, hij zei: Ayyūb ibn Suwayd heeft ons verteld, hij zei: Ibn Shawdhab heeft ons verteld, op gezag van Maṭar betreffende het woord van Allah: ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ ), hij zei: het kopen ervan is het liefhebben ervan.

   En de meest juiste van de twee uitleggingen is naar mijn mening de uitleg van wie zei: de betekenis ervan is "kopen", dat met een prijs geschiedt, en dat komt doordat dat de duidelijkste van zijn twee betekenissen is.

   Indien iemand zou zeggen: en hoe koopt men ijdel gepraat? Dan wordt geantwoord: hij koopt datgene wat ijdel gepraat bezit, of datgene wat ijdel gepraat met zich brengt, zodat hij een koper van ijdel gepraat is.

   Wat betreft "het gepraat" (al-ḥadīth): de uitleggers verschilden daarover van mening. Sommigen van hen zeiden: het is het zingen en het luisteren daarnaar.

   * Vermelding van wie dat heeft gezegd:

   Yūnus ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Yazīd ibn Yūnus heeft mij bericht, op gezag van Abū Ṣakhr, op gezag van Abū Muʿāwiya al-Bajalī, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Abū al-Ṣahbāʾ al-Bakrī (1) dat hij ʿAbd Allāh ibn Masʿūd hoorde, terwijl deze werd ondervraagd over dit vers: ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللهِ بغَيْرِ عِلْمٍ ). ʿAbd Allāh zei: het is het zingen, bij Hem buiten wie er geen god is — hij herhaalde het driemaal.

   ʿAmr ibn ʿAlī heeft ons verteld, hij zei: Ṣafwān ibn ʿĪsā heeft ons verteld, hij zei: Ḥumayd al-Kharrāṭ heeft ons bericht, op gezag van ʿAmmār, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Abū al-Ṣahbāʾ, dat hij Ibn Masʿūd vroeg over het woord van Allah ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ ), hij zei: het zingen.

   Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: ʿAlī ibn ʿĀbis heeft ons verteld, op gezag van ʿAṭāʾ, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Ibn ʿAbbās ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ ), hij zei: het zingen.

   ʿAmr ibn ʿAlī heeft ons verteld, hij zei: ʿImrān ibn ʿUyayna heeft ons verteld, hij zei: ʿAṭāʾ ibn al-Sāʾib heeft ons verteld, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Ibn ʿAbbās ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ ), hij zei: het zingen en wat daarop lijkt.

   Ibn Wakīʿ en al-Faḍl ibn al-Ṣabbāḥ hebben ons verteld, beiden zeiden: Muḥammad ibn Fuḍayl heeft ons verteld, op gezag van ʿAṭāʾ, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Ibn ʿAbbās betreffende zijn woord: ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ ), hij zei: het is het zingen en dergelijke.

   Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Ḥakkām ibn Salm heeft ons verteld, op gezag van ʿAmr ibn Abī Qays, op gezag van ʿAṭāʾ, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr, op gezag van Ibn ʿAbbās, op vergelijkbare wijze.

   Al-Ḥusayn ibn ʿAbd al-Raḥmān al-Anmāṭī heeft ons verteld, hij zei: ʿUbayd Allāh heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī Laylā heeft ons verteld, op gezag van al-Ḥakam, op gezag van Miqsam, op gezag van Ibn ʿAbbās, die zei: het is het zingen en het luisteren daarnaar — namelijk zijn woord: ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ ).

   Al-Ḥasan ibn ʿAbd al-Raḥīm heeft ons verteld, hij zei: ʿUbayd Allāh ibn Mūsā heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van Qābūs ibn Abī Ẓabyān, op gezag van zijn vader, op gezag van Jābir betreffende zijn woord: ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ ), hij zei: het is het zingen en het luisteren daarnaar.

   Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Laylā, op gezag van al-Ḥakam óf Miqsam, op gezag van Mujāhid, op gezag van Ibn ʿAbbās, die zei: het kopen van de zangeres.

   Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: Ḥafṣ en al-Muḥāribī hebben ons verteld, op gezag van Layth, op gezag van al-Ḥakam, op gezag van Ibn ʿAbbās, die zei: het zingen.

   Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās betreffende zijn woord: ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللهِ ), hij zei: het ijdele gepraat: het is het zingen en dergelijke.

   Ibn Bashshār en Ibn al-Muthannā hebben ons verteld, beiden zeiden: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van Ḥabīb, op gezag van Mujāhid ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ ), hij zei: het zingen.

   Ibn al-Muthannā heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Jaʿfar en ʿAbd al-Raḥmān ibn Mahdī hebben ons verteld, op gezag van Shuʿba, op gezag van al-Ḥakam, op gezag van Mujāhid, dat hij over dit vers zei: ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ ), hij zei: het zingen.

   Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van Ḥabīb, op gezag van Mujāhid, hij zei: het zingen.

   Hij zei: mijn vader heeft ons verteld, op gezag van Shuʿba, op gezag van al-Ḥakam, op gezag van Mujāhid, op vergelijkbare wijze.

   Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: al-Ashjaʿī heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van ʿAbd al-Karīm, op gezag van Mujāhid ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ ), hij zei: het is het zingen, en elk spel is ijdel vermaak (lahw).

   Al-Ḥusayn ibn ʿAbd al-Raḥmān al-Anmāṭī heeft ons verteld, hij zei: ʿAlī ibn Ḥafṣ al-Hamdānī heeft ons verteld, hij zei: Warqāʾ heeft ons verteld, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ ), hij zei: het zingen en het luisteren daarnaar en elk ijdel vermaak.

   Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld; en al-Ḥārith heeft mij verteld, hij zei: al-Ḥasan heeft ons verteld, hij zei: Warqāʾ heeft ons verteld — beiden op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid betreffende zijn woord: ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ ), hij zei: de zanger en de zangeres voor veel geld, of het luisteren naar hem, of naar iets dergelijks van het ijdele.

   Yaʿqūb en Ibn Wakīʿ hebben mij verteld, beiden zeiden: Ibn ʿUlayya heeft ons verteld, op gezag van Layth, op gezag van Mujāhid betreffende zijn woord: ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ ), hij zei: het is het zingen, of een deel van het zingen, of het luisteren daarnaar.

   Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: ʿAththām ibn ʿAlī heeft ons verteld, op gezag van Ismāʿīl ibn Abī Khālid, op gezag van Shuʿayb ibn Yasār, op gezag van ʿIkrima, hij zei: ( لَهْوَ الحَدِيثِ ): het zingen.

   ʿUbayd ibn Ismāʿīl al-Hubārī heeft mij verteld, hij zei: ʿAththām heeft ons verteld, op gezag van Ismāʿīl ibn Abī Khālid, op gezag van Shuʿayb ibn Yasār — zó zei ʿIkrima, op gezag van ʿUbayd, op vergelijkbare wijze.

   Al-Ḥusayn ibn al-Zibriqān al-Nakhaʿī heeft ons verteld, hij zei: Abū Usāma en ʿUbayd Allāh hebben ons verteld, op gezag van Usāma, op gezag van ʿIkrima betreffende zijn woord: ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ ), hij zei: het zingen.

   Ibn Wakīʿ heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld, op gezag van Usāma ibn Zayd, op gezag van ʿIkrima, hij zei: het zingen.

   En anderen zeiden: met het "ijdele vermaak" (al-lahw) wordt de trommel bedoeld.

   * Vermelding van wie dat heeft gezegd:

   ʿAbbās ibn Muḥammad heeft mij verteld, hij zei: Ḥajjāj al-Aʿwar heeft ons verteld, op gezag van Ibn Jurayj, op gezag van Mujāhid, hij zei: het ijdele vermaak: de trommel.

   En anderen zeiden: met "ijdel gepraat" wordt het toekennen van deelgenoten aan Allah (shirk) bedoeld.

   * Vermelding van wie dat heeft gezegd:

   Een overlevering op gezag van al-Ḥusayn, hij zei: ik hoorde Abū Muʿādh zeggen: ʿUbayd heeft ons bericht, hij zei: ik hoorde al-Ḍaḥḥāk zeggen betreffende zijn woord: ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ ), namelijk: het toekennen van deelgenoten aan Allah (shirk).

   Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei betreffende zijn woord: ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللهِ بغيرِ عِلْمٍ وَيتَّخِذَها هُزُوًا ), hij zei: dezen zijn de mensen van het ongeloof (kufr). Zie je niet naar Zijn woord: وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِ آيَاتُنَا وَلَّى مُسْتَكْبِرًا كَأَنْ لَمْ يَسْمَعْهَا كَأَنَّ فِي أُذُنَيْهِ وَقْرًا ("En wanneer Onze tekenen aan hem worden voorgedragen, wendt hij zich hoogmoedig af, alsof hij ze niet had gehoord, alsof in zijn beide oren doofheid is")? Zo zijn de mensen van de islam niet. Hij zei: en sommige mensen zeggen: het slaat op u — maar zo is het niet. Hij zei: en het is het ijdele gepraat waarmee zij zich plachten te vermaken.

   En het juiste van de uitspraak hierover is dat men zegt: ermee wordt al datgene van het gepraat bedoeld dat afhoudt van de weg van Allah, en waarvan Allah of Zijn Boodschapper het beluisteren heeft verboden; want Allah, de Verhevene, heeft het door Zijn woord ( لَهْوَ الحَدِيثِ ) algemeen gemaakt en geen deel boven een ander gespecificeerd. Het blijft dus algemeen totdat er iets komt dat op een specificatie ervan wijst, en het zingen en de shirk behoren daartoe.

   En zijn woord: ( لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللهِ ) ("om van de weg van Allah af te leiden"). Hij zegt: opdat dat wat hij koopt aan ijdel gepraat hem zou afhouden van de religie van Allah en Zijn gehoorzaamheid, en van wat tot Hem nabij brengt, zoals het reciteren van de Qurʾān en het gedenken van Allah.

   En in overeenstemming met wat wij hierover hebben gezegd, hebben de uitleggers gesproken.

   * Vermelding van wie dat heeft gezegd:

   Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās ( لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللهِ ), hij zei: de weg van Allah: het reciteren van de Qurʾān en het gedenken van Allah wanneer men Hem gedenkt; en het was een man uit de Quraysh die een zingende slavin (jāriya) kocht.

   En zijn woord: ( بغَيرِ عِلْمٍ ) ("zonder kennis"). Hij zegt: hij deed wat hij deed met zijn kopen van het ijdele gepraat uit onwetendheid bij hem over wat hij in de afloop bij Allah aan last en zonde daarvoor heeft. En zijn woord: ( وَيَتَّخِذَها هُزُوًا ) ("en die haar tot spot maakt"). De reciteurs verschilden over de lezing daarvan. De meeste reciteurs van Medina en Basra en sommige van Kufa lazen het ( وَيَتَّخِذُها ) in de nominatief, het laten aansluiten bij zijn woord ( يَشْتَرِي ), zodat de betekenis ervan bij hen is: en onder de mensen is er die ijdel gepraat koopt en die de tekenen van Allah tot spot maakt. En de meeste reciteurs van Kufa lazen het ( وَيَتَّخِذَها ) in de accusatief, het laten aansluiten bij "yuḍilla", in de zin van: om van de weg van Allah af te leiden, en om haar tot spot te maken.

   En het juiste van de uitspraak hierover is: het zijn twee bekende lezingen onder de reciteurs van de landstreken, dicht bij elkaar in betekenis; welke van beide de reciteur ook leest, hij treft het juiste in zijn lezing. En de "hā" en de "alif" in zijn woord ( وَيَتَّخِذَها ) verwijzen naar de vermelding van de weg van Allah.

   * Vermelding van wie dat heeft gezegd:

   Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld; en al-Ḥārith heeft mij verteld, hij zei: al-Ḥasan heeft ons verteld, hij zei: Warqāʾ heeft ons verteld — beiden op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, betreffende het woord van Allah: ( وَيَتَّخِذَها هُزُوًا ), hij zei: de weg van Allah.

   En anderen zeiden: nee, dat verwijst naar de vermelding van de tekenen van het Boek.

   Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, hij zei: het is voldoende voor een mens aan dwaling dat hij het ijdele gepraat verkiest boven het ware gepraat, en dat wat schaadt boven dat wat baat; en "hij maakt haar tot spot": hij drijft er de spot mee en loochent haar. En deze twee — dat zij verwijzen naar de vermelding van de weg van Allah — komen mij meer aannemelijk voor wegens hun nabijheid daartoe, ook al is de andere opvatting niet ver van het juiste; en zijn "haar tot spot maken" is zijn ermee de spot drijven.

   En zijn woord: ( أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ ) ("voor dezen is er een vernederende bestraffing"). De Verhevene, wiens lof verheven is, zegt: dezen, van wie wij hebben beschreven dat zij ijdel gepraat kopen om van de weg van Allah af te leiden — voor hen is er op de Dag der Opstanding een vernederende, schandelijke bestraffing (ʿadhāb) in het vuur van de hel (jahannam).

   ---------------------

   De voetnoten:

   (1) Abū al-Ṣahbāʾ "zoals in Khulāṣat al-Khazrajī": het is Ṣuhayb al-Hāshimī, op gezag van zijn meester Ibn ʿAbbās, en ʿAlī, en Ibn Masʿūd, en hij vermeldde in zijn afstamming niet "al-Bakrī"; er is daar Ṣuhayb al-Makkī, Abū Mūsā al-Ḥadhdhāʾ, en hij gaf hem niet de kunya Abū al-Ṣahbāʾ.

   Toon originele Arabische tekst

   القول في تأويل قوله تعالى : وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّخِذَهَا هُزُوًا أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ (6) اختلف أهل التأويل، في تأويل قوله: (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيث) فقال بعضهم: من يشتري الشراء المعروف بالثمن، ورووا بذلك خبرا عن رسول الله صلى الله عليه وسلم. وهو ما حدثنا أبو كُرَيب، قال: ثنا وكيع، عن خلاد الصفار، عن عبيد الله بن زَحْر، عن عليّ بن يزيد، عن القاسم، عن أبي أُمامة، قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: " لا يحِلُّ بَيْعُ المُغَنِّيَاتِ، وَلا شِرَاؤُهُنَّ، وَلا التِّجارَةُ فِيهِنَّ، وَلا أثمَانُهُنَّ، وفيهنّ نـزلت هذه الآية: (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ) ". حدثنا ابن وكيع، قال: ثني أبي، عن خَلاد الصفار، عن عبيد الله بن زَحْر، عن عليّ بن يزيد، عن القاسم، عن أبي أُمامة، عن النبيّ صلى الله عليه وسلم بنحوه، إلا أنه قال: " أكْلُ ثَمَنِهِنَّ حَرَامٌ" وقال أيضا: " وفِيهِنَّ أنـزلَ اللهُ عليَّ هَذِهِ الآيَةَ: (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللهِ) ". حدثني عبيد بن آدم بن أبي إياس العسقلاني، قال: ثنا أبي، قال: ثنا سليمان بن حيان، عن عمرو بن قيس الكلابي، عن أبي المهلَّب، عن عبيد الله بن زَحْر، عن عليّ بن يزيد، عن القاسم، عن أبي أُمامة. قال: وثنا إسماعيل بن عَياش، عن مُطَرَّح بن يزيد، عن عبيد الله بن زَحْر، عن عليّ بن زيد، عن القاسم، عن أبي أُمامة الباهلي، قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: " لا يحلّ تَعْلِيمُ المُغَنِّياتِ، وَلا بَيْعُهُنَّ وَلا شِرَاؤُهُنَّ، وَثمَنُهُنَّ حَرامٌ، وقَدْ نـزلَ تَصْدِيقُ ذلكَ فِي كِتابِ الله (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ) إلى آخر الآية ". وقال آخرون: بل معنى ذلك: من يختار لهو الحديث ويستحبه. * ذكر من قال ذلك: حدثنا بشر، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قَتادة قوله: (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللهِ بغَيْرِ عِلْمٍ) والله لعله أن لا ينفق فيه مالا، &; 20-127 &; ولكن اشتراؤه استحبابه، بحسب المرء من الضلالة أن يختار حديث الباطل على حديث الحقّ، وما يضرّ على ما ينفع. حدثني محمد بن خلف العسقلاني، قال: ثنا أيوب بن سويد، قال: ثنا ابن شوذب، عن مطر في قول الله: (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ ) قال: اشتراؤه: استحبابه. وأولى التأويلين عندي بالصواب تأويل من قال: معناه: الشراء، الذي هو بالثمن، وذلك أن ذلك هو أظهر معنييه. فإن قال قائل: وكيف يشتري لهو الحديث؟ قيل: يشتري ذات لهو الحديث، أو ذا لهو الحديث، فيكون مشتريا لهو الحديث. وأما الحديث، فإن أهل التأويل اختلفوا فيه، فقال بعضهم: هو الغناء والاستماع له. * ذكر من قال ذلك: حدثني يونس بن عبد الأعلى، قال: أخبرنا ابن وهب، قال: أخبرني يزيد بن يونس، عن أبي صخر، عن أبي معاوية البجلي، عن سعيد بن جُبَير، عن أبي الصهباء البكري (1) أنه سمع عبد الله بن مسعود وهو يسأل عن هذه الآية: (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللهِ بغَيْرِ عِلْمٍ) فقال عبد الله: الغناء، والذي لا إله إلا هو، يردّدها ثلاث مرّات. حدثنا عمرو بن عليّ، قال: ثنا صفوان بن عيسى، قال: أخبرنا حميد الخراط، عن عمار، عن سعيد بن جُبَير، عن أبي الصهباء، أنه سأل ابن مسعود، عن قول الله (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ) قال: الغناء. حدثنا أبو كُرَيب، قال: ثنا عليّ بن عابس، عن عطاء، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ) قال: الغناء. حدثنا عمرو بن عليّ، قال: ثنا عمران بن عيينة، قال: ثنا عطاء بن السائب، عن سعيد بن جُبَير، عن ابن عباس (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ) قال: الغناء وأشباهه. حدثنا ابن وكيع، والفضل بن الصباح، قالا ثنا محمد بن فضيل، عن عطاء، عن سعيد بن جُبَير عن ابن عباس في قوله: (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ) قال: هو الغناء ونحوه. حدثنا ابن حميد، قال: ثنا حكام بن سلم، عن عمرو بن أبي قيس، عن عطاء، عن سعيد بن جُبَير عن ابن عباس، مثله. حدثنا الحسين بن عبد الرحمن الأنماطي، قال: ثنا عبيد الله، قال: ثنا ابن أبي ليلى، عن الحكم، عن مقسم، عن ابن عباس، قال: هو الغناء والاستماع له، يعني قوله: (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ). حدثنا الحسن بن عبد الرحيم، قال: ثنا عبيد الله بن موسى، قال: ثنا سفيان، عن قابوس بن أبي ظبيان، عن أبيه، عن جابر في قوله: (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ) قال: هو الغناء والاستماع له. حدثنا ابن وكيع، قال: ثنا أبي، عن ابن أبي ليلى، عن الحكم أو مقسم، عن مجاهد، عن ابن عباس قال: شراء المغنية. حدثنا ابن وكيع، قال: ثنا حفص والمحاربي، عن ليث، عن الحكم، عن ابن عباس، قال: الغناء. حدثني محمد بن سعد، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباس قوله: (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللهِ) قال: باطل الحديث: هو الغناء ونحوه. حدثنا ابن بشار وابن المثنى، قالا ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا سفيان، عن حبيب، عن مجاهد (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ) قال: الغناء. حدثنا ابن المثنى، قال: ثنا محمد بن جعفر وعبد الرحمن بن مهدي، عن شعبة، عن الحكم، عن مجاهد أنه قال في هذه الآية: (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ) قال: الغناء. حدثنا ابن وكيع، قال: ثنا أبي، عن سفيان، عن حبيب، عن مجاهد قال: الغناء. قال: ثنا أبي، عن شعبة، عن الحكم، عن مجاهد، مثله. حدثنا أبو كُرَيب، قال: ثنا الأشجعي، عن سفيان، عن عبد الكريم، عن مجاهد (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ) قال: هو الغناء، وكلّ لعب لهو. حدثنا الحسين بن عبد الرحمن الأنماطي، قال: ثنا عليّ بن حفص الهمداني، قال: ثنا ورقاء، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ) قال: الغناء والاستماع له وكل لهو. حدثني محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا عيسى، وحدثني الحارث، قال: ثنا الحسن، قال: ثنا ورقاء، جميعا عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد في قوله: (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ) قال: المغني والمغنية بالمال الكثير، أو استماع إليه، أو إلى مثله من الباطل. حدثني يعقوب وابن وكيع، قالا ثنا ابن علية، عن ليث، عن مجاهد في قوله: (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ) قال: هو الغناء أو الغناء منه، أو الاستماع له. حدثنا أبو كُرَيب، قال: ثنا عثام بن عليّ، عن إسماعيل بن أبي خالد، عن شعيب بن يسار، عن عكرِمة قال: (لَهْوَ الحَدِيثِ) : الغناء. حدثني عبيد بن إسماعيل الهباري، قال: ثنا عثام، عن إسماعيل بن أبي خالد، عن شعيب بن يسار هكذا قال عكرِمة، عن عبيد، مثله. حدثنا الحسين بن الزبرقان النخعي، قال: ثنا أبو أسامة وعبيد الله، عن أسامة، عن عكرِمة في قوله: (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ) قال: الغناء. حدثنا ابن وكيع، قال: ثنا أبي، عن أسامة بن زيد، عن عكرِمة، قال: الغناء. وقال آخرون: عنى باللهو: الطبل. * ذكر من قال ذلك: حدثني عباس بن محمد، قال: ثنا حجاج الأعور، عن ابن جُرَيج، عن مجاهد، قال: اللهو: الطبل. وقال آخرون: عنى بلهو الحديث: الشرك. * ذكر من قال ذلك: حديث عن الحسين، قال: سمعت أبا معاذ، يقول: أخبرنا عبيد، قال: سمعت الضحاك يقول في قوله: (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ) يعني: الشرك. حدثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهب، قال: قال ابن زيد في قوله: (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيل اللهِ بغيرِ عِلْمٍ وِيتَّخِذَها هُزُوًا) قال: هؤلاء أهل الكفر، ألا ترى إلى قوله: وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِ آيَاتُنَا وَلَّى مُسْتَكْبِرًا كَأَنْ لَمْ يَسْمَعْهَا كَأَنَّ فِي أُذُنَيْهِ وَقْرًا فليس هكذا أهل الإسلام، قال: وناس يقولون: هي فيكم وليس كذلك، قال: وهو الحديث الباطل الذي كانوا يلغون فيه. والصواب من القول في ذلك أن يقال: عنى به كلّ ما كان من الحديث ملهيا عن سبيل الله مما نهى الله عن استماعه أو رسوله؛ لأن الله تعالى عمّ بقوله: (لَهْوَ الحَدِيثِ) ولم يخصص بعضا دون بعض، فذلك على عمومه حتى يأتي ما يدلّ على خصوصه، والغناء والشرك من ذلك. وقوله: (لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللهِ) يقول: ليصدّ ذلك الذي يشتري من لهو الحديث عن دين الله وطاعته، وما يقرّب إليه من قراءة قرآن وذكر الله. وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل. * ذكر من قال ذلك: حدثني محمد بن سعد، قال: ثني أبي قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباس (لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللهِ) قال: سبيل الله: قراءة القرآن، وذكر الله إذا ذكره، وهو رجل من قريش اشترى جارية مغنية. وقوله: (بغَيرِ عِلْم) يقول: فعل ما فعل من اشترائه لهو الحديث جهلا منه بما له في العاقبة عند الله من وزر ذلك وإثمه. وقوله: (وَيَتَّخِذَها هُزُوًا) اختلفت القرّاء في قراءة ذلك، فقرأته عامة قرّاء المدينة والبصرة وبعض أهل الكوفة: (وَيَتَّخِذُها) رفعا، عطفا به على قوله: (يَشْتَرِي) كأن معناه عندهم: ومن الناس من يشتري لهو الحديث، ويتخذ آيات الله هزوا. وقرأ ذلك عامة قرّاء الكوفة: (وَيَتَّخِذَها) نصبا عطفا على يضلّ، بمعنى: ليضلّ عن سبيل الله، وليتخذَها هُزُوًا. والصواب من القول في ذلك: أنهما قراءتان معروفتان في قرّاء الأمصار، متقاربتا المعنى، فبأيتهما قرأ القارئ فمصيب الصواب في قراءته، والهاء والألف في قوله: (وَيَتَّخِذَها) من ذكر سبيل الله. * ذكر من قال ذلك: حدثني محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا عيسى، وحدثني الحارث، قال: ثنا الحسن، قال: ثنا ورقاء، جميعا عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد، في قول الله: (وَيَتَّخِذَها هُزُوًا) قال: سبيل الله. وقال آخرون: بل ذلك من ذكر آيات الكتاب. حدثنا بشر، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قَتادة، قال: بِحَسْب المرء من الضلالة أن يختار حديث الباطل على حديث الحقّ، وما يضرّ على ما ينفع، ويتخذها هزوا يستهزئ بها ويكذّب بها. وهما من أن يكونا من ذكر سبيل الله أشبه عندي لقربهما منها، وإن كان القول الآخر غير بعيد من الصواب، واتخاذه ذلك هزوا هو استهزاؤه به. وقوله: (أُولَئِكَ لَهُمْ عذَابٌ مُهِينٌ) يقول تعالى ذكره: هؤلاء الذين وصفنا أنهم يشترون لهو الحديث ليضلوا عن سبيل الله. لهم يوم القيامة عذاب مُذِلّ مخزٍ في نار جهنم. --------------------- الهوامش : (1) أبو الصهباء "كما في خلاصة الخزرجي": هو صهيب الهاشمي، عن مولاه ابن عباس، وعلى، وابن مسعود، ولم يقل في نسبته: البكري، هناك صهيب المكي أبو موسى الحذاء، ولم يكنه بأبي الصهباء.