Tabari
Back to surah 26, ayah 128

Tafseer of The Poets · Ash-Shu'araa · 26:128

أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ ءَايَةًۭ تَعْبَثُونَ

Do you construct on every elevation a sign, amusing yourselves,

Tabari (1 passage)

  1. Full Dutch translation of Tabari's text

    Allah, verheven zij Zijn vermelding, deelt mee wat Hūd tot zijn volk zei: أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ (Bouwen jullie op elke verheven plek een teken ter vermaak?). Het woord "rīʿ" (ريع) duidt op elke hoge en verheven plek op aarde, of een weg, of een dal. Hiervan getuigt het vers van Dhū al-Rummah:

    طِرَاقُ الخَوَافِي مُشْرِفٌ فَوْقَ رِيعَةٍ نَدَى لَيْلِهِ فِي رِيشِهِ يَتَرَقْرَقُ

    ("Met op elkaar liggende slagpennen, verheven boven een hoogte, de ochtenddauw van zijn nacht trilt in zijn veren.")

    En het vers van al-Aʿshā:

    وَيهْمَاءُ قَفْرٍ تَجاوَزْتُهَا إِذَا خَبَّ فِي رِيعِهَا آلُهَا

    ("En een desolate, verlaten vlakte trok ik voorbij, wanneer haar luchtspiegeling in haar hoogten flikkerde.")

    Het woord kent twee uitspraakvarianten: rīʿ en rayʿ, met respectievelijk een kasra en een fatḥa op de rāʾ.

    Overeenkomstig wat wij hierover hebben gezegd, spraken de exegeten.

    — Vermelding van wie dit heeft gezegd:

    ʿAlī heeft mij verteld, hij zei: Abū Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī, op gezag van Ibn ʿAbbās, over diens woord أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ : hij zei: "Op elke verheven plek."

    Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld; en al-Ḥārith heeft mij verteld, hij zei: al-Ḥasan heeft ons verteld, hij zei: Warqāʾ heeft ons verteld — beiden op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, over diens woord: بِكُلِّ رِيعٍ — hij zei: "Een bergpas (fajj)."

    Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās, over diens woord: أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً — hij zei: "Op elke weg."

    Sulaymān ibn ʿUbayd Allāh al-Ghaylānī heeft mij verteld, hij zei: Abū Qutayba heeft ons verteld, hij zei: Muslim ibn Khālid heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abī Najīḥ heeft ons verteld, op gezag van Mujāhid, over diens woord: أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ — hij zei: "Het rīʿ is een kleine bergpas."

    Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Yaḥyā ibn Ḥassān heeft ons bericht, op gezag van Muslim ibn Khālid, op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid — gelijkluidend.

    Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, die zei: ʿIkrima zei over بِكُلِّ رِيعٍ : "Een bergpas en een dal." Hij zei: en Mujāhid zei over بِكُلِّ رِيعٍ : "Tussen twee bergen."

    Hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, op gezag van Mujāhid, over diens woord أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ : hij zei: "Een verhoogde plek en uitkijkpunt."

    Al-Ḥasan heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Razzāq heeft ons bericht, hij zei: Maʿmar heeft ons bericht, op gezag van Qatāda, over diens woord بِكُلِّ رِيعٍ : hij zei: "Op elke weg."

    Aan mij is bericht over al-Ḥusayn, die zei: ik hoorde Abū Muʿādh zeggen: ʿUbayd heeft ons bericht, hij zei: ik hoorde al-Ḍaḥḥāk zeggen over diens woord بِكُلِّ رِيعٍ : "Op elke weg." En met zijn woord آيَةً bedoelt hij: een bouwwerk, een merkteken.

    Wij hebben op meerdere plaatsen in dit werk uiteengezet dat "āya" (teken) het aanduiden en het kenmerk betekent, met bewijzen die overbodig zijn om hier te herhalen.

    Overeenkomstig wat wij hierover hebben gezegd, spraken de exegeten, al verschilden zij in hun woordkeuze bij de uitleg ervan.

    — Vermelding van wie dit heeft gezegd:

    Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās, over بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً : hij zei: "Het teken is een merkteken."

    Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld; en al-Ḥārith heeft mij verteld, hij zei: al-Ḥasan heeft ons verteld, hij zei: Warqāʾ heeft ons verteld — beiden op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid, over بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً : hij zei: "Āya: een bouwwerk."

    Al-Qāsim heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft mij verteld, op gezag van Ibn Jurayj, op gezag van Mujāhid: آيَةً : "Een bouwwerk."

    ʿAlī ibn Sahl heeft mij verteld, hij zei: Ḥajjāj heeft ons verteld, op gezag van Ibn Jurayj, op gezag van Mujāhid, over diens woord بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً : hij zei: "Een bouwwerk van een badhuis."

    En diens woord تَعْبَثُونَ : hij zei: "Jullie spelen."

    Overeenkomstig wat wij hebben gezegd over de uitleg daarvan, spraken de exegeten.

    — Vermelding van wie dit heeft gezegd:

    Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās, over تَعْبَثُونَ : hij zei: "Jullie spelen."

    Aan mij is bericht over al-Ḥusayn, die zei: ik hoorde Abū Muʿādh zeggen: ʿUbayd heeft ons bericht, hij zei: ik hoorde al-Ḍaḥḥāk zeggen over diens woord تَعْبَثُونَ : hij zei: "Jullie spelen."

    En diens woord وَتَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ (en jullie nemen stevige bouwwerken): de exegeten verschilden van mening over de betekenis van "maṣāniʿ" (مصانع). Sommigen van hen zeiden: het zijn verheven paleizen.

    Show original Arabic
    يقول تعالى ذكره مخبرا عن قيل هود لقومه: ( أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ ) والريع: كل مكان مشرف من الأرض مرتفع, أو طريق أو واد; ومنه قول ذي الرُّمَّة: طِـرَاقُ الخَـوَافِي مُشْـرفٌ فَوْق رِيعَةٍ نَــدَى لَيْلِـه فِـي ريشِـهِ يَـتَرَقْرَقُ (1) وقول الأعشى: وَيهْمـــاءُ قَفْـــرٍ تَجاوَزْتهـــا إذَا خَـــبَّ فِــي رِيعِهــا آلُهَــا (2) وفيه لغتان: ريع ورَيع بكسر الراء وفتحها. وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل. * ذكر من قال ذلك: حدثني عليّ, قال: ثنا أبو صالح, قال: ثني معاوية, عن عليّ, عن ابن عباس, قوله: ( أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ ) يقول: بكلّ شرف. حدثني محمد بن عمرو, قال: ثنا أبو عاصم, قال: ثنا عيسى; وحدثني الحارث, قال: ثنا الحسن, قال: ثنا ورقاء جميعا, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد, قوله: ( بِكُلِّ رِيعٍ ) قال: فجّ. حدثني محمد بن سعد, قال: ثني أبي, قال: ثني عمي, قال: ثني أبي, عن أبيه, عن ابن عباس, في قوله: ( أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً ) قال: بكل طريق. حدثني سليمان بن عبيد الله الغيلاني, قال: ثنا أبو قتيبة, قال: ثنا مسلم بن خالد, قال: ثنا ابن أبي نجيح, عن مجاهد, في قوله: ( أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ ) قال: الريع: الثنية الصغيرة. حدثني يونس, قال: أخبرنا يحيى بن حسان, عن مسلم بن خالد, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد مثله. حدثنا القاسم, قال: ثنا الحسين, قال: ثني حجاج, عن ابن جُرَيج, قال: قال عكرمة: ( بِكُلِّ رِيعٍ ) قال: فجّ وواد, قال: وقال مجاهد ( بِكُلِّ رِيعٍ ) بين جبلين. قال: ثني حجاج, عن ابن جُرَيج, عن مجاهد, قوله: ( أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ ) قال: شرف ومنظر. حدثنا الحسن, قال: أخبرنا عبد الرزاق, قال: أخبرنا معمر, عن قَتادة, في قوله: ( بِكُلِّ رِيعٍ ) قال: بكلّ طريق. حُدثت عن الحسين, قال: سمعت أبا معاذ يقول: أخبرنا عبيد, قال: سمعت الضحاك يقول في قوله: ( بِكُلِّ رِيعٍ ) بكلّ طريق. ويعني بقوله ( آية ) بنيانا, علما. وقد بينا في غير موضع من كتابنا هذا, أن الآية هي الدلالة والعلامة بالشواهد المغنية عن إعادتها في هذا الموضع. وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل على اختلاف منهم في ألفاظهم في تأويله. * ذكر من قال ذلك: حدثني محمد بن سعد, قال: ثني أبي, قال: ثني عمي, قال: ثني أبي, عن أبيه, عن ابن عباس: ( بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً ) قال: الآية: علم. حدثني محمد بن عمرو, قال: ثنا أبو عاصم, قال: ثنا عيسى; وحدثني الحارث, قال: ثنا الحسن, قال: ثنا ورقاء جميعا, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد: ( بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً ) قال: آية: بنيان. حدثنا القاسم, قال: ثنا الحسين, قال: ثني حجاج, عن ابن جُرَيج, عن مجاهد: ( آية ) : بنيان. حدثني عليّ بن سهل, قال: ثنا حجاج, عن ابن جُرَيج, عن مجاهد, في قوله: ( بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً ) قال: بنيان الحمام. وقوله: ( تعبثون ) قال: تلعبون. وبنحو الذي قلنا في تأويل ذلك قال أهل التأويل. * ذكر من قال ذلك: حدثني محمد بن سعد, قال: ثني أبي, قال: ثني عمي, قال: ثني أبي, عن أبيه, عن ابن عباس: ( تعبثون ) قال: تلعبون. حُدثت عن الحسين, قال: سمعت أبا معاذ يقول: أخبرنا عبيد, قال: سمعت الضحاك, يقول في قوله: ( تعبثون ) قال: تلعبون. وقوله: ( وَتَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ ) اختلف أهل التأويل في معنى المصانع, فقال بعضهم: هي قصور مشيدة. ------------------------ الهوامش: (1) البيت لذي الرمة (اللسان: ريع) قال: والريع: الجبل، والجمع أرياع، وريوع، ورياع. وقيل: الواحدة ريعة. والجمع: رياع. وحكى ابن برى عن أبي عبيدة: الريعة: جمع ريع، خلاف قول الجوهري، قال ذو الرمة: * طـراق الخوافي واقعًا فوق ريعة * والريع: السبيل، سلك أو لم يسلك. وقوله تعالى: (أتبون بكل ريع آية). وقرئ: "بكل ريع"، (بفتح الراء): قيل في تفسيره: بكل مكان مرتفع. وقيل معناه: بكل فج. والفج: الطريق المتفرج في الجبال خاصة. وقيل: بكل طريق. وقال الفراء: الريع والريع (بكسر الراء وفتحها) لغتان، مثل الرير والرير. ا ه. وقال أبو عبيدة في مجاز القرآن (مصورة الجامعة 173): (بكل ريع)، وهو الارتفاع من الأرض، والطريق. والجمع أرياع وريعة. قال ذو الرمة: طِـرَاقُ الخَـوَافي مُشْـرِفٌ فَوْقَ رِيعَةٍ نَــدَى لَيْلِـهِ فِـي رِيشِـهِ يَـتَرَقْرَق وفي (اللسان: طرق): وطائر طراق الريش: إذا ركب بعضه بعضًا. قال ذو الرمة يصف بازيا: طِـرَاقُ الخَـوَافي وَاقِـعٌ فَـوْقَ رِيعِه نَــدَى لَيْلِـهِ فِـي رِيشِـهِ يَـتَرَقْرَق ويترقرق: يلمع. وكل شيء له بصيص وتلألؤ فهو رقراق. والخوافي: ما تحت القوادم في الطائر من الريش. والقوادم: جمع قادمة، وهي أربع ريشات طويلة في أول جناحه. (2) البيت نسبه المؤلف للأعشى (أعشى بني قيس بن ثعلبة) وفي ديوانه طبعة القاهرة بشرح الدكتور محمد حسين (ص 163- 169) قصيدة من هذا البحر المتقارب ومن القافية نفسها، عدتها 47 بيتًا، يمدح بها إياس بن قبيصة الطائي. ولكن البيت سقط منها في نسخة الديوان، ولعله يوجد في نسخ أخرى منه قديمة واليهماء القازة لا ماء بها ولا أنيس وخب تحرك واضطراب والريع قد فسرناه في الشاهد قبل هذا، ونقلنا كلام العلماء والآل السراب وخب السراب أي تحرك ولمع وهذا الشاهد كالذي قبله يريد المؤلف أنه كل مكان مشرف من الأرض مرتفع، أو طريق أو واد وفيه لغتان ريع وريع بكسر الراء وفتحها كما قال، وكما قال غيره من أهل اللغة.