Tabari
Back to surah 17, ayah 85

Tafseer of The Night Journey · Al-Israa · 17:85

وَيَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلرُّوحِ ۖ قُلِ ٱلرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّى وَمَآ أُوتِيتُم مِّنَ ٱلْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًۭا

And they ask you, [O Muhammad], about the soul. Say, "The soul is of the affair of my Lord. And mankind have not been given of knowledge except a little."

Tabari (1 passage)

  1. Full Dutch translation of Tabari's text

    Allah, verheven zij Zijn vermelding, zegt tot Zijn profeet Muhammad ﷺ: De ongelovigen van de Mensen van het Boek vragen jou bij Allah over de geest — wat het is? Zeg hun: de geest behoort tot de zaak van mijn Heer, en jullie zijn slechts weinig kennis gegeven, jij en alle mensen.

    Er is overgeleverd dat degenen die de Profeet ﷺ over de geest vroegen, en aanleiding gaven tot het neerdalen van dit vers, een groep Joden waren.

    Vermelding van de overlevering hieromtrent:

    Abu Hisham heeft ons verteld, hij zei: Waki heeft ons verteld, hij zei: Al-Amash heeft ons verteld op gezag van Ibrahim, op gezag van Alqama, op gezag van Abd Allah: hij zei: ik was bij de Profeet ﷺ in een akker in Medina, en bij hem was een palmstok waarop hij leunde; hij passeerde een groep Joden, en sommigen van hen zeiden: vraag hem naar de geest; anderen zeiden: vraag hem niet. Hij bleef staan, leunend op zijn palmstok, en ik stond achter hem, en ik vermoedde dat hem openbaring (wahy) werd gegeven; en hij zei: وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا (En zij vragen jou over de geest. Zeg: de geest behoort tot de zaak van mijn Heer, en jullie zijn slechts weinig kennis gegeven). Sommigen van hen zeiden tot anderen: hebben wij jullie niet gezegd hem niet te vragen?

    Yahya ibn Ibrahim al-Masudi heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft ons verteld op gezag van zijn vader, op gezag van zijn grootvader, op gezag van Al-Amash, op gezag van Ibrahim, op gezag van Alqama, op gezag van Abd Allah: hij zei: terwijl ik met de Profeet ﷺ liep in een rotsachtig gebied van Medina, passeerden wij Joden. Sommigen van hen zeiden: vraag hem naar de geest. Anderen zeiden: wat brengt jullie ertoe te horen wat jullie niet zult behagen? Zij stonden op naar hem en vroegen hem; hij bleef staan en ik merkte dat hem openbaring werd gegeven, en ik bleef op mijn plaats staan. Toen reciteerde hij: وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا. Zij zeiden: hebben wij jullie niet verboden hem te vragen?

    Muhammad ibn al-Muthanna heeft ons verteld, hij zei: Ibn Abd al-Ala heeft ons verteld, hij zei: Dawud heeft ons verteld op gezag van Ikrima: hij zei: de Mensen van het Boek vroegen de Profeet ﷺ over de geest, en Allah, verheven zij Hij, zond neer وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا. Zij zeiden: beweert u dat wij slechts weinig kennis zijn gegeven, terwijl wij de Torah zijn gegeven, en dat is de wijsheid, en وَمَن يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا (wie de wijsheid is gegeven, is waarlijk veel goeds gegeven)? Hij zei: en toen werd neergezonden وَلَوْ أَنَّمَا فِي الْأَرْضِ مِن شَجَرَةٍ أَقْلَامٌ وَالْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِن بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ مَّا نَفِدَتْ كَلِمَاتُ اللَّهِ (En al het geboomte op aarde waren pennen, en de zee, aangevuld door zeven zeeën, waren inkt, dan nog zouden de woorden van Allah niet opraken). Hij zei: wat jullie aan kennis gegeven is waarmee Allah jullie van het Vuur heeft gered — dat is veel en goed, maar in kennis van Allah is het weinig.

    Ismail ibn Abi al-Mutawakkil heeft mij verteld, hij zei: Al-Ashjaii Abu Asim al-Himsi heeft ons verteld, hij zei: Ishaq ibn Isa Abu Yaqub heeft ons verteld, hij zei: Al-Qasim ibn Maan heeft ons verteld op gezag van Al-Amash, op gezag van Ibrahim, op gezag van Alqama, op gezag van Abd Allah: hij zei: ik was bij de Profeet ﷺ in een akker in Medina, toen een Jood tot hem kwam en zei: o Abu al-Qasim, wat is de geest? De Profeet ﷺ zweeg, en Allah, machtig en groot, zond neer وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي.

    Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazid heeft ons verteld, hij zei: Saiid heeft ons verteld op gezag van Qatada over Zijn woord وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ: de Joden kwamen bij de Profeet ﷺ, omringen hem en vroegen hem; zij zeiden: als hij een profeet is die weet, zal hij het weten — en zij vroegen hem naar de geest, naar de bewoners van de Grot, en naar Dhul-Qarnayn. Allah zond dit alles neer in Zijn Boek: وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا — hij bedoelt de Joden.

    Muhammad ibn Amr heeft mij verteld, hij zei: Abu Asim heeft ons verteld, hij zei: Isa heeft ons verteld; en al-Harith heeft mij verteld, hij zei: Al-Hasan heeft ons verteld, hij zei: Waqra heeft ons verteld — beiden op gezag van Ibn Abi Najih, op gezag van Mujahid over Zijn woord وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ: hij zei: Joden vragen hem daarnaar.

    Al-Qasim heeft ons verteld, hij zei: Al-Husayn heeft ons verteld, hij zei: Hajjaj heeft mij verteld op gezag van Ibn Jurayj, op gezag van Mujahid over وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ: hij zei: Joden vragen hem.

    Muhammad ibn Saad heeft ons verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn Abbas over وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ ... het vers: hij zei: de Joden zeiden tot de Profeet ﷺ: vertel ons, wat is de geest, en hoe wordt de geest die in het lichaam is gestraft? En de geest behoort immers tot de zaak van Allah, machtig en groot, en er was hierover niets op hem neergezonden. Hij gaf hun dus geen antwoord; vervolgens kwam Jibriel, vrede zij met hem, tot hem en zei hem: قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا. De Profeet ﷺ deelde hun dit mee, en zij zeiden: wie heeft jou dit gebracht? De Profeet ﷺ zei hun: "Jibriel heeft het mij gebracht van bij Allah." Zij zeiden: bij Allah, niemand heeft het jou medegedeeld dan onze vijand; en Allah, gezegend zij Zijn naam, zond neer قُلْ مَن كَانَ عَدُوًّا لِّجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَىٰ قَلْبِكَ (Zeg: wie Jibriel een vijand is — hij heeft het immers op jouw hart neergezonden) ... het vers.

    Ibn Humayd heeft ons verteld, hij zei: Jarir heeft ons verteld op gezag van Mughira, op gezag van Ibrahim, op gezag van Abd Allah: hij zei: ik liep op een dag met de Profeet ﷺ, en wij passeerden mensen van de Joden. Zij zeiden: o Abu al-Qasim, wat is de geest? De Profeet zweeg. Ik zag dat hem openbaring werd gegeven; ik trok mij terug van hem naar een regenafvoer, en hem werd neergezonden وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ ... het vers. De Joden zeiden: zo vinden wij het ook bij ons.

    De uitleggers van de Koran hebben onderling van mening verschild over de geest die hier wordt vermeld — wat het is. Sommigen zeiden: het is Jibriel, vrede zij met hem.

    Vermelding van wie dat zei:

    Muhammad ibn Abd al-Ala heeft ons verteld, hij zei: Muhammad ibn Thawr heeft ons verteld op gezag van Mammar, op gezag van Qatada over وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ: hij zei: het is Jibriel. Qatada zei: Ibn Abbas hield dit verborgen.

    Anderen zeiden: het is een engel van de engelen.

    Vermelding van wie dat zei:

    Ali heeft mij verteld, hij zei: Abd Allah heeft ons verteld, hij zei: Muawiya heeft mij verteld op gezag van Ali, op gezag van Ibn Abbas over Zijn woord وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ: hij zei: de geest is een engel.

    Ali heeft mij verteld, hij zei: Abd Allah ibn Salih heeft ons verteld, hij zei: Abu Marwan Yazid ibn Samura — de bewoner van Qaysariyya — heeft mij verteld, van wie hem vertelde op gezag van Ali ibn Abi Talib, dat hij zei over وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ: hij zei: het is een engel van de engelen met zeventigduizend gezichten, elk gezicht met zeventigduizend tongen, elke tong met zeventigduizend talen waarmee hij Allah, machtig en groot, lofprijst. Allah schept uit elke lofprijzing een engel die met de engelen vliegt tot aan de Dag des Oordeels.

    Wij hebben de betekenis van de geest elders in ons boek uiteengezet op een manier die herhaling hier overbodig maakt.

    Wat betreft Zijn woord مِنْ أَمْرِ رَبِّي (tot de zaak van mijn Heer): dit wil zeggen: het behoort tot de zaak die Allah, machtig en groot, kent en jullie niet; jullie weten het niet, en Hij weet wat het is.

    Wat betreft Zijn woord وَمَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا (en jullie zijn slechts weinig kennis gegeven): de uitleggers van de Koran hebben onderling van mening verschild over wie bedoeld wordt met وَمَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا. Sommigen zeiden: hiermee bedoelt Hij degenen die de Profeet ﷺ over de geest vroegen, en alle andere mensen — maar omdat de niet-aangesproken persoon is samengevoegd met de aangesproken persoon, is de uitdrukking in de tweede persoon uitgevallen, want dat is wat de Arabieren doen wanneer in de rede zowel een afwezige als een aangesproken persoon samenkomen: zij uiten de gehele rede in de aanspreekvorm voor allen.

    Vermelding van wie dat zei:

    Ibn Humayd heeft ons verteld, hij zei: Salama heeft ons verteld, hij zei: Muhammad ibn Ishaq heeft ons verteld op gezag van een van zijn metgezellen, op gezag van Ata ibn Yasar: hij zei: وَمَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا werd neergezonden in Mekka; toen de Profeet ﷺ naar Medina emigreerde, kwamen tot hem de schriftgeleerden van de Joden en zeiden: o Muhammad, is het ons niet ter ore gekomen dat jij zegt وَمَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا — bedoelt u ons of uw volk? Hij zei: "Jullie allemaal bedoel ik." Zij zeiden: maar jij leest toch dat ons de Torah is gegeven, en daarin zit uitleg van alles? De Profeet ﷺ zei: "Die is in Allahs kennis weinig; en Hij heeft jullie gegeven wat, als jullie ermee handelen, jullie voordeel zal opleveren." En Allah zond neer وَلَوْ أَنَّمَا فِي الْأَرْضِ مِن شَجَرَةٍ أَقْلَامٌ ... tot Zijn woord إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ (Waarlijk, Allah is Alhorend, Alziend).

    Al-Qasim heeft ons verteld, hij zei: Al-Husayn heeft ons verteld, hij zei: Hajjaj heeft mij verteld op gezag van Ibn Jurayj over وَمَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا: hij zei: o Muhammad en alle mensen.

    Anderen zeiden: hiermee zijn uitsluitend degenen bedoeld die de Profeet ﷺ over de geest vroegen.

    Vermelding van wie dat zei:

    Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazid heeft ons verteld, hij zei: Saiid heeft ons verteld op gezag van Qatada over وَمَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا: hij zei: hij bedoelt de Joden.

    De meest correcte opvatting hierover is te zeggen dat de uitdrukking als aanspraak is uitgekomen voor wie ermee is aangesproken, maar de bedoelde betekenis alle schepselen omvat — want de kennis van ieder ander dan Allah, ook al is die groot, is in kennis van Allah gering.

    De strekking van de woorden is dan ook: jullie, o mensen, zijn slechts weinig kennis gegeven in vergelijking met het vele dat Allah weet.

    Show original Arabic
    يقول تعالى ذكره لنبيّه محمد صلى الله عليه وسلم: ويسألك الكفار بالله من أهل الكتاب عن الروح ما هي؟ قل لهم: الروح من أمر ربي، وما أوتيتم أنتم وجميع الناس من العلم إلا قليلا وذُكِر أن الذين سألوا رسول الله صلى الله عليه وسلم عن الروح، فنـزلت هذه الآية بمسألتهم إياه عنها، كانوا قوما من اليهود. ذكر الرواية بذلك حدثنا أبو هشام، قال: ثنا وكيع، قال: ثنا الأعمش، عن إبراهيم، عن علقمة، عن عبد الله، قال: كنت مع النبيّ صلى الله عليه وسلم في حرث بالمدينة، ومعه عَسِيب يتوكأ عليه، فمر بقوم من اليهود، فقال بعضهم: اسألوه عن الروح، وقال بعضهم: لا تسألوه، فقام متوكئا على عسيبه، فقمت خلفه، فظننت أنه يوحَى إليه، فقال ( وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلا قَلِيلا ) فقال بعضهم لبعض: ألم نقل لكم لا تسألوه ". حدثنا يحيي بن إبراهيم المسعوديّ، قال: ثنا أبي، عن أبيه، عن جدّه، عن الأعمش، عن إبراهيم، عن علقمة، عن عبد الله، قال: " بينا أنا أمشي مع رسول الله صلى الله عليه وسلم في حَرَّة بالمدينة، إذ مررنا على يهود، فقال بعضهم: سَلُوه عن الروح، فقالوا: ما أربكم إلى أن تسمعوا ما تكرهون، فقاموا إليه، فسألوه ، فقام فعرفت أنه يوحى إليه، فقمت مكاني، ثم قرأ ( وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلا قَلِيلا ) فقالوا : ألم ننهكم أن تسألوه ". حدثنا محمد بن المثنى، قال: ثنا ابن عبد الأعلى، قال: ثنا داود، عن عكرمة، قال: " سأل أهل الكتاب رسول الله صلى الله عليه وسلم عن الروح، فأنـزل الله تعالى ( وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلا قَلِيلا ) فقالوا: أتزعم إنا لم نؤت من العلم إلا قليلا وقد أوتينا التوراة، وهي الحكمة، وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا قال: فنـزلت وَلَوْ أَنَّمَا فِي الأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَالْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ مَا نَفِدَتْ كَلِمَاتُ اللَّهِ قال: ما أوتيتم من علم، فنجاكم الله به من النار، فهو كثير طيب، وهو في علم الله قليل ". حدثني إسماعيل بن أبي المتوكل، قال: ثنا الأشجعيّ أبو عاصم الحِمْصيّ، قال: ثنا إسحاق بن عيسى أبو يعقوب، قال: ثنا القاسم بن معن، عن الأعمش، عن إبراهيم، عن علقمة، عن عبد الله، قال: إني لمع النبيّ صلى الله عليه وسلم في حرث بالمدينة، إذ أتاه يهوديّ ، قال: يا أبا القاسم، ما الروح؟ فسكت النبيّ صلى الله عليه وسلم، وأنـزل الله عزّ وجلّ( وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي ) . حدثنا بشر، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قتادة، قوله ( وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ ) لقيت اليهود نبيّ الله صلى الله عليه وسلم، فتغَشَّوه وسألوه وقالوا: إن كان نبيّا علم، فسيعلم ذلك، فسألوه عن الروح، وعن أصحاب الكهف، وعن ذي القرنين، فأنـزل الله في كتابه ذلك كله ( وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلا قَلِيلا ) يعني اليهود ". حدثني محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا عيسى ؛ وحدثني الحارث، قال: ثنا الحسن، قال: ثنا ورقاء، جميعا عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد، قوله ( وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ ) قال: يهود تسأل عنه. حدثنا القاسم، قال: ثنا الحسين، قال: ثني حجاج، عن ابن جريج، عن مجاهد ( وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ ) قال: يهود تسأله. حدثنا محمد بن سعد، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباس، قوله ( وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ ).... الآية: " وذلك أن اليهود قالوا للنبيّ صلى الله عليه وسلم: أخبرنا ما الروح، وكيف تعذّب الروح التي في الجسد، وإنما الروح من الله عزّ وجلّ، ولم يكن نـزل عليه فيه شيء، فلم يُحِر إليهم شيئا، فأتاه جَبرائيل عليه السلام ، فقال له ( قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلا قَلِيلا ) فأخبرهم النبيّ صلى الله عليه وسلم بذلك، قالوا له: من جاءك بهذا؟ فقال لهم النبيّ صلى الله عليه وسلم: " جاءنِي بِهِ جِبْرِيلُ مِنْ عِنْدِ الله، فقالوا: والله ما قاله لك إلا عدوّ لنا، فأنـزل الله تبارك اسمه قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَـزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ ... الآية. حدثنا ابن حميد، قال: ثنا جرير، عن مغيرة، عن إبراهيم، عن عبد الله، قال: كنت أمشي مع النبيّ صلى الله عليه وسلم ذات يوم، فمررنا بأناس من اليهود، فقالوا: يا أبا القاسم ما الرُّوح؟ فأُسْكِت. فرأيت أنه يوحَى إليه، قال: فتنحيت عنه إلى سُباطة، فنـزلت عليه ( وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ ).... الآية، فقالت اليهود: هكذا نجده عندنا ". واختلف أهل التأويل في الروح الذي ذُكِر في هذا الموضع ما هي؟ فقال بعضهم: هي جبرئيل عليه السلام. * ذكر من قال ذلك: حدثنا محمد بن عبد الأعلى، قال: ثنا محمد بن ثور، عن معمر، عن قتادة ( وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ ) قال: هو جبرائيل، قال قتادة: وكان ابن عباس يكتمه. وقال آخرون: هي مَلك من الملائكة. * ذكر من قال ذلك: حدثني عليّ، قال: ثنا عبد الله، قال: ثني معاوية، عن عليّ، عن ابن عباس، قوله ( وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ ) قال: الروح: مَلك. حدثني عليّ، قال: ثنا عبد الله بن صالح، قال: ثني أبو مروان يزيد بن سمرة صاحب قيسارية، عمن حدثه عن عليّ بن أبي طالب، أنه قال في قوله ( وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوح ) قال: هو ملك من الملائكة له سبعون ألف وجه، لكل وجه منها سبعون ألف لسان، لكل لسان منها سبعون ألف لغة يسبح الله عزّ وجلّ بتلك اللغات كلها، يخلق الله من كلّ تسبيحة مَلكا يطير مع الملائكة إلى يوم القيامة. وقد بيَّنا معنى الرّوح في غير هذا الموضع من كتابنا، بما أغنى عن إعادته. وأما قوله ( مِنْ أَمْرِ رَبِّي ) فإنه يعني: أنه من الأمر الذي يعلمه الله عزّ وجلّ دونكم، فلا تعلمونه ويعلم ما هو. وأما قوله ( وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلا قَلِيلا ) فإن أهل التأويل اختلفوا في المعنيّ بقوله ( وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلا قَلِيلا ) فقال بعضهم: عنى بذلك: الذين سألوا رسول الله صلى الله عليه وسلم عن الروح وجميع الناس غيرهم، ولكن لما ضمّ غير المخاطب إلى المخاطب، خرج الكلام على المخاطبة، لأن العرب كذلك تفعل إذا اجتمع في الكلام مخبر عنه غائب ومخاطب، أخرجوا الكلام خطابا للجميع. * ذكر من قال ذلك: حدثني ابن حميد، قال: ثنا سلمة، قال: ثنا محمد بن إسحاق، عن بعض أصحابه، عن عطاء بن يسار، قال: نـزلت بمكة ( وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلا قَلِيلا ) فلما هاجر رسول الله صلى الله عليه وسلم إلى المدينة أتاه أحبار يهود، فقالوا: يا محمد ألم يبلغنا أنك تقول ( وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلا قَلِيلا ) أفعنيتنا أم قومك؟ قال: كُلا قَدْ عَنَيْتُ، قالوا: فإنك تتلو أنا أوتينا التوراة وفيها تبيان كلّ شيء، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: هِيَ في عِلْمِ الله قَلِيلٌ، وَقَدْ آتاكُمْ ما إنْ عمِلْتُمْ بِهِ انْتَفَعْتُمْ ، فَأَنـزل الله وَلَوْ أَنَّمَا فِي الأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ .... إلى قوله إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ . حدثنا القاسم، قال: ثنا الحسين، قال: ثني حجاج، عن ابن جريج، قوله عزّ وجلّ( وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلا قَلِيلا ) قال: يا محمد والناس أجمعون. وقال آخرون: بل عَنَى بذلك الذين سألوا رسول الله صلى الله عليه وسلم عن الروح خاصة دون غيرهم. * ذكر من قال ذلك: حدثنا بشر، قال: ثنا يزيد ، قال: ثنا سعيد، عن قتادة ( وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلا قَلِيلا ) يعني: اليهود. وأولى الأقوال في ذلك بالصواب أن يقال: خرج الكلام خطابا لمن خوطب به، والمراد به جميع الخلق، لأن علم كلّ أحد سوى الله، وإن كثر في علم الله قليل. وإنما معنى الكلام: وما أوتيتم أيها الناس من العلم إلا قليلا من كثير مما يعلم الله.